صفحه
عنوان55نمودار 1- 4: نموداردايره اي مربوط به جنسيت پاسخ دهندگان56نمودار 2-4: نموداردايره اي مربوط به سن پاسخ دهندگان57نمودار 3- 4: نموداردايره اي مربوط به فعاليت اصلي پاسخ دهندگان58نمودار4- 4: نمودار‌دايره اي مربوط به تحصيلات پاسخ دهندگان59نمودار5- 4: نمودار‌دايره اي مربوط به فعاليت در بخش گردشگري60نمودار6- 4: نمودار‌دايره اي مربوط به ميزان درآمد حاصل از گردشگري62نمودار7- 4: نمودار‌دايره اي مربوط به نوع فعاليت در بخش گردشگري

فصل اول:
کليات تحقيق
1-1-مقدمه
در عصر حاضر ،گردشگري و اقتصاد گردشگري در حال تبديل شدن به يکي از سريع ترين صنايع رو به رشد جهان، ابزاري براي ايجاد درآمد ملي ،از اصلي ترين ارکان اقتصادي جهان و نيز از مفاهيم ، اشکال و ارکان توسعه پايدار قلمداد مي شود.(راتناسوونگچي4، 1998، 2) اين در حالي است که با آنکه مفاهيم توسعه پايدار از سال 1980 به بعد در نوشتارهاي توسعه جهان به طور گسترده مورد توجه صاحبنظران واقع شده ،اما توجه به گردشگري پايدار از دهه 1960 با شناسايي تاثير بالقوه گردشگري انبوه و توجه به تاثير فعاليتهاي گردشگري بر اقتصاد ،محيط زيست و فرهنگ مقاصد گردشگري (ميزبان)،آغاز شد (چويي5، 2003، 7). اين روند در سال 1970 با شکل گيري و پيدايش مفهوم گردشگري سبز ادامه يافت و بيشتر بر حفاظت از منابع طبيعي و فرهنگي و ساير منابع گردشگري بر استفاده دائم نسل فعلي و نسل هاي آينده معطوف گرديد.
در بحث سرمايه اجتماعي جوامعي که در آنها سرمايه اجتماعي به عنوان مولفه اساسي نقش دارد نسبت به ساير جوامع داراي پيشرفت و عملکرد بهتري در گردشگري پايدار مي باشند. چرا که سرمايه اجتماعي از نوع سرمايه هايي است که در ارتباط با ديگران شکل مي گيرد و همانطور که مي دانيم گردشگري يک صنعت خدماتي است و افراد و ارتباطات آنها به عنوان بازيگران اصلي مطرح مي شوند. بر اين اساس سرمايه اجتماعي با ايجاد اعتماد متقابل و در گير کردن افراد در شبکه هاي انساني موجب بهبود روابط انساني / پايبندي مردم به هنجارهاي اجتماعي شده در نتيجه در جوامعي که از سرمايه اجتماعي بالاتر برخوردار هستند ميزان بزهکاري و جرايم اجتماعي کاهش يافته در نتيجه افزايش امنيت جامعه را به همراه داشته که اين خود زمينه جذب گردشگر را فراهم مي کند.
در اين راستا در اين پژوهش محقق در نظر دارد با استفاده از شاخص هاي سرمايه اجتماعي ، ميزان دستيابي به توسعه پايدار را در روستاي ابيانه به عنوان يکي از مقاصد مهم گردشگري روستايي کشور بررسي کند.
2-1- بيان مسئله

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

با کاهش صنايع سنتي روستايي6 مانند کشاورزي، استخراج معدن، جنگلباني در طي چند دهه گذشته ، بسياري از جوامع روستايي نيازمند اشکال جايگزين براي تقويت پايه هاي اقتصادي خود شدند . بنابراين جوامع روستايي در پي يافتن صنايعي براي تقويت و متنوع ساختن اقتصاد خود بر آمدند. گردشگري روستايي به عنوان يکي از اولين صنايعي که مي تواند به تنوع اقتصادي جوامع محلي کمک کند شناخته شد. توسعه گردشگري همواره با آسيب رساندن به محيط زيست همراه بوده است و اين تخريب ها مي تواند منجر به از دست دادن منابع و سبب تضاد منافع بين ذينفعان مختلف شود .
زماني که ساکنان جامعه در فرايند برنامه ريزي مشارکت کنند ، توسعه گردشگري به شکل مناسب توسط جامعه محلي پذيرفته مي شود. مطالعات مختلف نشان مي دهند که سرمايه اجتماعي توسعه گردشگري را تحت تاثير قرار مي دهد .از جمله يون7 (2009) بيان کرده است که بيشتر اشکال سرمايه اجتماعي نگرش ساکنان و ميزان حمايت آنان از توسعه پايدار گردشگري را تحت تاثير قرار مي دهند.
مکبث و همکاران 8(2004) بيان کردند که توسعه گردشگري به سطح مشخصي از سرمايه اجتماعي ، سياسي و فرهنگي نياز دارد تا بتواند يک ابزار موفق توسعه روستايي باشد و اينکه جوامع روستايي را پايدار نگه دارد.
همچنين پژوهش هاي قبلي که در اين زمينه انجام شده است نشان مي دهد که حسن انجام کار و همکاري ساکنان در جامعه ميزبان از اولين اجزاي اساسي توسعه پايدار هستند. و در طي زمان تجربيات نشان داده است که بدون همکاري ، حمايت و مشارکت جامعه محلي نمي توان صنعت پايدار گردشگري را ايجاد کرد ( چو و جمال9، 2009).
شبکه هاي اجتماعي محلي هم مي توانند بصورت افقي و عمودي خود را گسترش دهندو شبکه هاي اجتماعي افقي در خانواده ها و شبکه هاي اجتماعي عمودي در سازمان ها ، مناطق و کشور ها به وجود مي آيند. جامعه اي که از شبکه هاي اجتماعي افقي قوي تشکيل شده است از سرمايه اجتماعي لازم براي ايجاد فرصت هاي جديد مانند توسعه گردشگري برخوردار خواهد بود . همچنين جامعه اي که داراي شبکه هاي اجتماعي عمودي قوي است، در برابر گردشگري ذهنيتي روشن تر و بازتر دارد (مکبث ، 2004، 502-522).
در همين راستا محقق در نظر دارد به بررسي امکان دستيابي به توسعه پايدار از طريق تقويت سرمايه اجتماعي افراد جامعه محلي بپردازد . چرا که هر جا سرمايه اجتماعي بالاتري وجود دارد مي توان انتظار داشت سطح بالاتري از عملکرد تحقق يابد .
3-1-اهميت و ضرورت موضوع
امروزه پارادايم پايداري به طور عام و در صنعت گردشگري به صورتي خاص به دغدغه اي جهاني تبديل شده و در نوشتار توسعه گردشگري مفهوم پايداري به کانون اصلي مباحث علمي و دانشگاهي جهان تبديل شده است. (ماسون و ون در برگ10 ، 2002). شواهد و قرائن حاکي از آنست که توسعه گردشگري از توسعه اقتصاد محور رايج به سمت توسعه اجتماعي پايدار سوق يافته است (چويي، 2003، 7).
رهيافت گردشگري پايدار ، گردشگري را در قالب مرزها بررسي مي کند و رابطه مثلث وار ميان جامعه ميزبان و جامعه ميهمان با صنعت گردشگري برقرار مي سازد(شکل 1-1) و قصد دارد فشار و بحران موجود بين ضلع مثلث را تعديل و در طولاني مدت موازنه اي برقرار سازد (قادري 1382، 135).
شکل 1-1رابطه جامعه ميزبان، محيط و گردشگران
همانگونه که مشاهده مي شود مردم به عنوان يکي از ارکان اصلي در رابطه با دستيابي به توسعه پايدار محسوب مي شوند.
از جمله عواملي که نقش مهمي را در اين راستا ايفا مي کند ميزان سرمايه اجتماعي موجود بين مردم است. که امروزه در کنار سرمايه هاي انساني ، مالي و اقتصادي ، مورد بهره برداري قرار گرفته است. اين مفهوم به پيوندها و ارتباطات ميان اعضاي يک شبکه به عنوان منبعي با ارزش اشاره دارد. که با خلق هنجار ها و اعتماد متقابل موجب تحقق اهداف اعضا مي شود. (الواني و سيد نقوي ، 1381، 3 )
در ديدگاه هاي سنتي مديريت ، توسعه سرمايه هاي اقتصادي ، فيزيکي و انساني مهمترين نقش را ايفا مي کردند. اما در عصر حاضر براي توسعه ، بيشتر از آنچه به سرمايه اقتصادي، فيزيکي و انساني نيازمند باشيم به سرمايه اجتماعي نيازمنديم ، زيرا بدون اين سرمايه استفاده از ديگر سرمايه ها به طور بهينه انجام نخواهد شد. در جامعه اي که فاقد سرمايه اجتماعي کافي است، ساير سرمايه ها تلف مي شوند. از اين رو موضوع سرمايه اجتماعي به عنوان يک اصل محوري براي دستيابي به توسعه محسوب شده و مديراني موفق قلمداد تلقي مي گردند، که بتوانند در ارتباط با جامعه به توليد و توسعه سرمايه اجتماعي بيشتري نايل گردند (الواني و شيرواني 1383، 16).
بانک جهاني سرمايه اجتماعي را پديده اي مي داند که حاصل تاثير نهاد هاي اجتماعي ، روابط انساني و هنجارها بر کميت و کيفيت تعاملات اجتماعي است و تجارب اين سازمان نشان داده است که اين پديده تاثير زيادي بر اقتصاد و توسعه کشور هاي مختلف دارد . از آنجايي که افزايش اين سرمايه مي تواند موجب پايين آمدن جدي سطح هزينه ها ي اداره جامعه و نيز هزينه هاي عملياتي شود (آريان پور ، 1387:157)، ضرورت دارد که با شناخت هر چه بيشتر سرمايه اجتماعي ، بتوان آنرا به نحو احسن به عنوان ابزاري براي دستيابي به توسعه پايدار بهبود بخشيد و تقويت کرد.
4-1-گزاره‌هاي تحقيق:
1-4-1- پرسش‌ اصلي:
آيا رابطه اي بين سرمايه اجتماعي و توسعه پايدار گردشگري وجود دارد؟
2-4-1-فرضيه‌هاي تحقيق:
1-2-4-1-فرضيه اصلي
بين سرمايه اجتماعي و توسعه پايدار گردشگري رابطه معناداري وجود دارد.
2-2-4-1-فرضيه‌هاي فرعي
شاخص اعتماد سرمايه اجتماعي بر توسعه پايدار گردشگري تأثير معناداري دارد.
شاخص ارزش هاي اجتماعي سرمايه اجتماعي بر توسعه پايدار گردشگري تأثير معناداري دارد.
شاخص همکاري سرمايه اجتماعي بر توسعه پايدار گردشگري تأثير معناداري دارد.
شاخص شبکه اجتماعي سرمايه اجتماعي بر توسعه پايدار گردشگري تأثير معناداري دارد.
5-1-هدف‌هاي تحقيق يا نتايج مورد انتظار:
پژوهش حاضر با هدف بررسي سرمايه اجتماعي در روستاي ابيانه و رابطه آن باتوسعه پايدارگردشگري انجام مي گيرد. اميد است اين پژوهش با نشان دادن اهميت سرمايه اجتماعي و رابطه آن با توسعه پايدار گردشگري در روستاي ابيانه ، مقدمه‌اي براي بکارگيري موثر از سرمايه اجتماعي و بهره مندي از مزاياي آن در صنعت گردشگري کشور باشد.
6-1-روش کلي تحقيق: روش تحقيق اين پژوهش بصورت توصيفي- پيمايشي مي‌باشد.
7-1-قلمرو مکاني جامعه تحقيق:
مکان مورد مطالعه در اين پژوهش، روستاي ابيانه مي باشد.
8-1- قلمرو زماني تحقيق:
اين تحقيق اوايل بهمن ماه سال 1391 شروع و در پايان آذرماه 1392 به پايان رسيد.
9- 1-روش نمونه گيري و تخمين حجم جامعه:
با توجه به هدف پژوهش و موضوع تحقيق و با در نظر گرفتن اين نکته که پژوهش در راستاي بررسي رابطه بين سرمايه اجتماعي و توسعه پايدار گردشگري مي باشد بنابراين جامعه آماري اين تحقيق را ساکنين روستاي ابيانه تشکيل مي دهند و با توجه به آمار سرشماري سال 1390 11روستاي ابيانه داراي 284 نفر جمعيت مي باشد، که به منظور تعيين حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده شده است. بنابراين تعداد 166 نفر به عنوان نمونه انتخاب شده است . روش نمونه گيري به صورت تصادفي بوده است.
10- 1- روشهاي گردآوري داده‌ها و ابزار مورد استفاده براي آن:
در اين تحقيق براي جمع آوري اطلاعات علاوه بر بهره گيري ازمنابع کتابخانه‌اي همچون کتاب‌ها، مقالات، مجله‌ها، متون اينترنتي، گزارشات علمي و پايان نامه‌ها و… و از پرسش نامه با توجه به هدفهاي پژوهش و ماهيت آن به عنوان مناسب ترين روش براي گردآوري اطلاعات مورد نياز، استفاده شده است.
11-1- روشهاي تحليل داده‌ها:
دراين تحقيق براي تجزيه و تحليل داده‌هاي بدست آمده از نمونه‌ها از روش آمار توصيفي و هم از روش آمار استنباطي استفاده شد.در ابتدا با استفاده ازداده‌هاي جمع آوري شده از بخش اول پرسش نامه به کمک روش آمار توصيفي، اطلاعات جمعيت شناختي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت و در بخش آمار استنباطي براي آزمون فرضيه‌هاي فرعي از آزمون رگرسيون و براي آزمون فرضيه‌ي اصلي پژوهش از روش مدل معادلات ساختاري براي بررسي رابطه توسعه پايدار و سرمايه اجتماعي استفاده شد.
12-1- موانع ومحدوديتهاي تحقيق :
اين تحقيق نيز همانند ساير تحقيقات عاري از محدوديت نبود و با توجه به اينکه محدوديت‌هاي آن در طي مراحل تحقيق آشکار شد به برخي از محدوديت‌هاي تحقيق به صورت زير مي‌توان اشاره کرد:
دشواري فرايند تکميل پرسشنامه ها به دليل ميانگين سني بالاي جامعه مورد بررسي.
عدم آشنايي جامعه محلي با مفاهيم سرمايه اجتماعي و توسعه پايدار.
کمبود منابع اطلاعاتي و مقالات درزمينه سرمايه اجتماعي در گردشگري.
13-1-چارچوب کلان نظري تحقيق:

شکل2-1 : چارچوب نظري تحقيق (مدل سرمايه اجتماعي پاتنام 1995 و مدل توسعه پايدار کريس کويي و سيراکايا،2006)
14-1- نقشه راه
شکل3-1 نقشه راه
15- 1-شرح واژه‌ها و اصطلاحات تحقيق:
سرمايه اجتماعي : عبارت است از شبکه هاي اجتماعي ، هنجار هاي مشترک ، همکاري و اعتماد متقابل که همکاري و هماهنگي را براي کسب منافع مشترک تسهيل مي کند (پوتنام12، 1995، 684).
سرمايه اجتماعي شامل ميزان تعاملات فعال در ميان افراد است و شامل : اعتماد ، درک متقابل رفتار ها و ارزش هاي مشترک مي باشد که اعضاي شبکه هاي انساني و گرو ه ها را به هم پيوند مي دهد و امکان فعاليت هاي همکارانه را در سازمان ايجاد مي کنند (کوهن و پروساک13، 2001، 17).
شبکه اجتماعي : بعد ارتباطي سرمايه اجتماعي توصيف کننده نوعي روابط شخصي است که افراد با يکديگر به خاطر سابقه تعاملاتشان برقرار مي کنند (گرانووتر14، 1992).
هنجار هاي مشترک : به معناي وجود مجموعه معيني از هنجار ها يا ارزش هاي غير رسمي است که اعضاي گروهي که همکاري و تعاون ميانشان وجود دارد، در آن سهيم هستند (فوکوياما 15، 1379، 54).
اعتماد : يعني انتظار مثبت از شخص ديگري که با سخن گفتن ، عمل کردن يا تصميم گرفتن به طور فرصت طلبانه عمل نکند، عبارت انتظار مثبت در اين تعريف، آگاهي و آشنايي نسبت به شخص سوم را مسلم فرض مي کند (رابينز،2001 ،336).
ارزش : ارزش،شيوه‌اي از بودن يا عمل‌است‌که يک شخص يا جمع به عنوان آرمان مي‌شناسد و افراد يا رفتارهايي را که بدان نسبت داده مي‌شوند، مطلوب و متشخص‌ مي‌سازد (روشه،1367 ، 76).
توسعه پايدار گردشگري: از اشکال توسعه که بر مبناي آن منابع طبيعي ، فرهنگي و ساير منابع گردشگري براي استفاده مداوم در آينده حفظ شود و در عين حال براي جامعه کنوني سودمند و مفيد باشد (اينسکيپ16، 1994).
فصل دوم
مروري بر ادبيات موضوع
1-2 مقدمه:
اين فصل در سه بخش ارائه مي شود ابتدا به بررسي مفهوم سرمايه اجتماعي مي پردازيم تعاريف و نظريه هاي مطرح شده در اين قسمت را مورد بررسي قرار مي دهيم در ادامه به بيان مقدمه اي در مورد توسعه پايدار گردشگري و بيان ابعاد آن مي پردازيم در بخش آخر نيز تحقيقاتي که در زمينه گردشگري با توجه به مفهوم سرمايه اجتماعي انجام گرفته است را مرور مي کنيم.
2-2- سرمايه اجتماعي
در فرهنگ واژگان سياسي بريتانيکا ، در تعريف سرمايه اجتماعي آمده است: “سرمايه اجتماعي به شبکه هاي اجتماعي ، سيستم هاي روابط متقابل ، مجموعه اي از هنجارها يا سطوح اعتمادي که افراد يا گروه ها مي توانند داشته باشند گفته مي شود که امکان استفاده از منابع يکديگر را براي اعضا فراهم مي کند.
شهرت کنوني اين مفهوم ناشي از کار هاي سه جامعه شناس به نام هاي پير بورديو ، جيمز کلمن و رابرت پوتنام است که هر يک از آنها به ارائه مفهومي خاص از سرمايه اجتماعي پرداخته اند” (دائره المعارف بريتانيکا)17.
بورديو بيان کرد که دامنه اي از انواع سرمايه شامل سرمايه هاي اقتصادي ، فرهنگي و اجتماعي وجود دارد که هر يک از اين انواع سرمايه به هم وابسته اند و مي توانند جايگزين يکديگر نيز بشوند. او در تحقيقات خود سرمايه اجتماعي را چنين تعريف کرده است :” سرمايه اجتماعي منابع بالقوه يا بالفعلي است که عضويت در يک گروه به دليل شناخت و اعتماد متقابل براي اعضا به وجود مي آورد”. توجه اساسي بورديو معطوف به بررسي اين موضوع بود که چگونه نخبگان قدرتمند جامعه ، برتري خود را حفظ مي کنند (بورديو18 ، 1381، 32 ).
تعريف کلمن19 از سرمايه اجتماعي از کارهاي تجربي او در دهه 1980 نشأت گرفته است ، او ارتباط ميان آسيب هاي اجتماعي، جامعه و تحصيلات را مورد بررسي قرار داد. ادعاي او اين بود که بچه هايي که عضو يک گروه با سرمايه اجتماعي بالا هستند (مثلا کساني که در يک مدرسه کاتوليک درس مي خوانند ) بازدهي تحصيلي بالاتري دارند. به طور عام او سرمايه اجتماعي را مجموعه اي از منابع نهفته در يک گروه مي داند که فعاليت هاي خاص را براي اعضاي گروه تسهيل مي کند (کلمن، 1988، 98).
يکي از مهمترين تعاريف ارائه شده در مورد سرمايه اجتماعي تعريفي است که رابرت پوتنام20 ارئه نموده است. او بيان مي کند که : “سرمايه اجتماعي ، ويژگي هايي از زندگي اجتماعي شامل شبکه ها ، هنجار ها و اعتماد است که مشارکت کنندگان را قادر مي سازد تا در همکاري با هم اثر بخش تر باشند و بتوانند يک هدف مشترک را دنبال کنند به طور خلاصه سرمايه اجتماعي شامل شبکه اجتماعي ، هنجار هاي مشترک و اعتماد در جامعه مي باشد”. به عبارت ديگر از منظر پوتنام سرمايه اجتماعي به سه ويژگي زندگي اجتماعي شامل شبکه اجتماعي، هنجار هاي اجتماعي و اعتماد بستگي دارد (پوتنام ، 1995، 66).
فرانسيس فوکوياما21، در تعريف خود از سرمايه اجتماعي بر ضرورت اعتماد تأکيد زيادي دارد، به طوري که اعتماد را شاخص اندازه گيري سرمايه اجتماعي مي داند. او رابطه ميان اعتماد و موفقيت هاي اقتصادي را بررسي مي کند و مي گويد سرمايه اجتماعي که با اعتماد نشان داده مي شود اثري معادل سرمايه هاي فيزيکي در توسعه اقتصادي دارد. طبق نظر فوکوياما، موفقيت اقتصادي، از ميزان اعتماد اثر مي پذيرد و اقتصاد هايي که شهروندان آنها سطوح بالايي از اعتماد به يکديگر را دارند- که مترادف با سرمايه اجتماعي است -اقتصاد هاي برتر در قرن بيست و يکم خواهند بود. به نظر فوکوياما در اعتماد نوعي پرهيزکاري اجتماعي22 وجود دارد که در خلق موفقيت مؤثر است. او سرمايه اجتماعي را توانايي افراد براي کار کردن با يکديگر به منظور دستيابي به هدفي مشترک تعريف نموده است و در سال 1999 سرمايه اجتماعي را هنجار هاي شناخته شده اي دانسته است که همکاري بين دو يا چند نفر را توسعه مي دهد (فوکوياما، 1999، 187).
بر اساس تعريف سازمان همکاري اقتصادي و توسعه23 سرمايه اجتماعي، شبکه هاي اجتماعي است که داراي هنجار ها، ارزش ها و درک مشترکي هستند و همکاري هاي درون و برون گروهي را تسهيل مي نمايند (OECD,2001).
بانک جهاني نيز سرمايه اجتماعي را نهاد ها، روابط و هنجارهايي مي داند که کيفيت و کميت تعاملات اجتماعي را تعيين مي کنند (اررو24، 2000، 48). در تعريف ديگري کاواچي و همکارانش25، ويژگي هايي از سازمان اجتماعي مانند مشارکت و هنجار هاي تعامل و اعتماد به ديگران که همکاري براي دستيابي به منافع مشترک را تسهيل مي کند را سرمايه اجتماعي دانسته اند (کاواچي و همکاران، 1997، 409).
کاهن و پروساک26 (2001، 19) چنين بيان کرده اند که سرمايه اجتماعي شامل موجودي تعاملات ميان افراد است و آنها معتقدند که اعتماد، درک متقابل، رفتارها و ارزش هاي مشترک در سازمان، اعضاي شبکه هاي انساني و گروه ها را به هم پيوند مي دهد و امکان فعاليت هاي مشترکي را در سازمان فراهم مي نمايد.
در تعريف ديگري از سرمايه اجتماعي چنين آمده است که سرمايه اجتماعي، شبکه ها، هنجار ها و روابطي است که به اثر بخشي جوامع کمک مي کند (مک گليوري27، 2002، 12).
واين بيکر (1382، 5) در کتاب مديريت و سرمايه اجتماعي بيان کرده است که سرمايه اجتماعي منابعي است که از درون شبکه هاي کسب و کار در دسترس است اين منابع شامل اطلاعات، انديشه ها، راهنمايي ها و فرصت هاي کسب و کار، سرمايه هاي مالي و قدرت نفوذ، پشتيباني احساسي، خير خواهي، اعتماد و همکاري مي باشند.
در ادامه به معرفي برخي از تعاريف متأخر كه توسط اساتيد جامعه شناس ايراني تدوين و ارائه شده است پرداخته مي شود.
كيان تاجبخش (1382، 10) در مطالعات خود تحت عنوان ” سرمايه اجتماعي: اعتماد، دموكراسي و توسعه”، پيرامون سرمايه اجتماعي و وضعيت آن در ايران براي اولين بار به طور جدي اين موضوع را مورد بررسي قرار داد. به بيان تاجبخش سرمايه اجتماعي عبارت است از” آگاهي و توجه به امور اجتماعي سياسي به عنوان منبعي جهت كنش جمعي بوده كه در آن ميزان آگاهي افراد رابطه متقابلي با مفاهيمي چون فعاليت مدني 28، وساطت اجتماعي 29و ارزش زندگي30 دارد”.

همچنين دكتر پرويز پيران، مير طاهر موسوي و مليحه شياني در مقاله اي تحت عنوان ” كارپايه مفهومي و مفهوم سازي سرمايه اجتماعي” به ارائه تعاريف متعدد مفهوم سرمايه اجتماعي پرداخته و با تأكيد بر شرايط ايران به مفهوم سازي اين موضوع پرداخته اند و سرمايه اجتماعي را به شرح زير تعريف مي كنند:
“سرمايه اجتماعي به طور عام به هنجارهاي اعتماد و دوسويگي يا روابطي با رفت و برگشت اشاره دارد كه معمولاً در درون شبكه هاي اجتماعي رخ مي دهد و به نتايج عمدتاً مثبت و در مواردي منفي منجر مي گردد و هدف آن استفاده از منابعي است كه افراد به دلايل گوناگون از جمله ويژگي هاي فردي چون جنس، سن، تحصيلات، پايگاه و منزلت اجتماعي و نظاير آن طي زمان انباشته اند سرمايه اجتماعي مقيد به زمان و مكان بوده و با ويژگي هاي ساختار جامعه و عناصر و اجزا آن رابطه اي تنگاتنگ دارد” (پيران و ديگران ، 1385، 31 و 32).
يكي ديگر از تعاريف ارائه شده در خصوص سرمايه اجتماعي در ايران توسط دكتر محمد عبداللهي و مير طاهر موسوي در مقاله اي تحت عنوان ” سرمايه اجتماعي در ايران؛ وضعيت موجود، دورنماي آينده و امكان شناسي گذار” كه بر پايه طرح ملي سنجش سرمايه اجتماعي 31در ايران تدوين شده است، به بررسي اين موضوع و ابعاد آن مي پردازد. به بيان آنها سرمايه اجتماعي مفهومي پيچيده و چند وجهي مشتمل بر جنبة عيني – ساختاري (چون “شبكة روابط” بين اعيان اجتماعي) و جنبة ذهني -شناختي (نظير “اعتماد اجتماعي” بين اشخاص و گروهها و نهادهاي اجتماعي) است، و بين جنبه هاي عيني و ذهني و بين عوامل كليدي سرمايه اجتماعي همبستگي ارگانيك برقرار است كه در تعامل با هم كليت واحدي را به نام سرمايه اجتماعي پديد مي آورند.
شکل 1. 2. ابعاد سرمايه اجتماعي گروتارت و باستلر32، 2001
در تعاريف صاحبنظران ايراني مي توان به نكات مهمي به شرح ذيل، اشاره نمود:
مفهوم سرمايه اجتماعي داراي دو جنبه “عيني” و “ذهني” مي باشد.
اين مفهوم “پيچيده” و در عين حال يك “كليت واحد” را پديد مي آورد.
سرمايه اجتماعي مجموع منابع بالقوه و بالفعلي است كه بر پايه اعتماد و هنجارها در قالب شبكه ي روابط عمل نموده و موجب تسهيل كنش جمعي مي گردد.
سرمايه اجتماعي ارتقاء دهنده جامعه از جمع جبري افراد آن است و موجب تسهيل كنش هاي بين فردي و كنش هاي جمعي مي گردد.
ميزان منفعت افراد از سرمايه اجتماعي وابسته به ويژگي هاي فردي مانند جنس، سن، تحصيلات، پايگاه و منزلت اجتماعي مي باشد.
سرمايه اجتماعي در شرايط زماني و مكاني ماهيت متفاوتي مي يابد.
ماهيت و ميزان سرمايه اجتماعي به شرايط جامعه و بستر اجتماعي بستگي شديدي دارد.
سرمايه اجتماعي علي رغم سرمايه اقتصادي به طور كامل قابل انتقال نيست و در صورت عدم استفاده كاهش يافته و يا از بين مي رود.
چنانچه تعاريف ارائه شده در قالب اجزا و عوامل كليدي مفهوم سرمايه اجتماعي مورد موشكافي قرار بگيرد، مي توان همپوشاني ها و نواقص برخي تعاريف را شناخته در ارائه تعريفي مناسب تر از آن بهره برد. همچنين با شناخت و استخراج مهمترين ابعاد موضوع مي توان پايه و چارچوبي مفهومي جهت شكل دهي بحث پيرامون “سنجش وضعيت سرمايه اجتماعي در ايران” و به طور خاص در “روستاي ابيانه ” ايجاد نمود.
بحث سرمايه اجتماعي جابه جايي منابع بالقوة سرمايه را امكان پذير مي داند و فاصلة ميان جنبه هاي جامعه شناختي و اقتصادي را مي كاهد.
جدول شماره 1-2 با ارائه تطبيقي تعاريف، به تفكيك ماهيت، مؤلفه ها، سر منشاء، بستر شكل گيري و در نهايت كاركردهاي سرمايه اجتماعي مي پردازد و به دنبال پاسخ به سئوالات زير مي باشد.


دیدگاهتان را بنویسید