و پارسايي
تقديم به همسر مهربانم که
وجودش پشتوانه اي بود بر تلاشم
و يگانه عزيز دلبندم “آرتين”

فهرست مطالب عنوان صفحهچکيده ……………………………………………………………………………………………………………………… صمقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………قفصل اول:کليات تحقيق1-1.بيان مسأله…………………………………………………………………………………………………………………21-2. اهداف تحقيق…………………………………………………………………………………………………….21-3.سوال تحقيق……………………………………………………………………………………………………….21-4.فرضيه‏هاي تحقيق……………………………………………………………………………………………….31-5. محدوديتها و موانع تحقيق………………………………………………………………………………………31-6. پيشينه تحقيق…………………………………………………………………………………………………….41-7. واژه ها و مفاهيم اساسي تحقيق………………………………………………………………………………..61-9-1. جغرا فيا و توريسم……………………………………………………………………………………61-9-2. برنامهريزي………………………………………………………………………………………………61-9-3. توسعه……………………………………………………………………………………………………..61-9-4. توسعه گردشگري……………………………………………………………………………………..61-9-5. ميراث فرهنگي………………………………………………………………………………………….6فصل دوم- مباني نظري و ادبيات تحقيق2-1. پيوند جغرافيا با فعاليت هاي توريستي………………………………………………………………………..82-2. تعريف فراغت وتفريح……………………………………………………………………………………………. 82-2-1. فراغت………………………………………………………………………………………………………92-2-2. تفريح………………………………………………………………………………………………………..92-3. تعريف، مفاهيم گردشگري………………………………………………………………………………………. 92-4. انواع توريسم……………………………………………………………………………………………………..112-4-1. توريسم تفريحي…………………………………………………………………………………………112-4-2. توريسم درماني…………………………………………………………………………………………..122-4-3. توريسم مذهبي…………………………………………………………………………………………..122-4-4. توريسم فرهنگي………………………………………………………………………………………..13 فهرست مطالب عنوان صفحه2-4-5. توريسم تاريخي………………………………………………………………………………………….132-4-6. توريسم ورزشي………………………………………………………………………………………….132-4-7.توريسم تجاري…………………………………………………………………………………………….132-5.گردشگرى و تجارت بين المللى……………………………………………………………………………142-6. حوزه هاي گردشگري………………………………………………………………………………………… 142-7. ارکان صنعت جهانگردي ……………………………………………………………………………………….152-8. اهميت گردشگري……………………………………………………………………………………………….162-9. تاريخچه صنعت گردشگرى…………………………………………………………………………………172-9-1. تاريخچه صنعت گردشگرى در جهان…………………………………………………………… 172-9-2. تاريخچه صنعت گردشگرى در ايران…………………………………………………………….182-9-3. تاريخچه تشكيلات گردشگري در ايران…………………………………………………………192-10. تعريف فرهنگ………………………………………………………………………………………………..202-11. ريشه واژه فرهنگ……………………………………………………………………………………………. 202-12. كاربرد واژه ي فرهنگ………………………………………………………………………………………202-12-1. تعاريف مفهومي فرهنگ……………………………………………………………………………..212-12-2. تعاريف جنبه تاريخي………………………………………………………………………………..212-13. جاذبه هاي فرهنگي……………………………………………………………………………………………212-14. ميراث فرهنگي………………………………………………………………………………………………..222-15. مواريث فرهنگي ………………………………………………………………………………………………222-16. سايتهاي فرهنگي ……………………………………………………………………………………………..222-16-1. مكانهاي پيش از تاريخ…………………………………………………………………………….222-16-2. مكانهاي تاريخي …………………………………………………………………………………….232-16-3. سايت فرهنگي دوره معاصر ……………………………………………………………………….242-17. محصول گردشگري ميراث ……………………………………………………………………………… 242-18. تقسيم بندي گردشگران ميراث بر اساس انگيزه …………………………………………………..242-19. چالشهاي عمده در رابطه با حفاظت از ميراث فرهنگي……………………………………….25 فهرست مطالب عنوان صفحه2-20. كميته ملي ايكوموس ……………………………………………………………………………………….252-21. اصول منشور گردشگري فرهنگي(مديريت گردشگري در مكانهاي داراي ………………262-22. توسعه……………………………………………………………………………………………………………302-23. توسعه گردشگري …………………………………………………………………………………………..302-24. اجزاي توسعه گردشگري………………………………………………………………………………….302-25. توسعه پايدار ………………………………………………………………………………………………….322-26. منابع فرهنگي………………………………………………………………………………………………….332-27.برنامهريزي………………………………………………………………………………………………………..332-28. برنامه ريزي توسعه گردشگري …………………………………………………………………………34فصل سوم – دادهها و روش کار3-1. موقعيت و وسعت شهرستان رودبار……………………………………………………………………..363-2. موقعيت و وسعت بخش مرکزي شهرستان رودبار……………………………………………………..373-3.دادههاي تحقيق ………………………………………………………………………………………………….403-4. روش تحقيق ……………………………………………………………………………………………………..403-4-1. روش گردآورى اطلاعات…………………………………………………………………………….403-4-2.ابزار گردآوري اطلاعات …………………………………………………………………………….403-4-3. روش تجزيه و تحليل اطلاعات…………………………………………………………………..40فصل چهارم- يافتههاي تحقيق 4.يافتههاي تحقيق………………………………………………………………………………………………………….424-1.ويژگيهاي جغرافيايي محدوده تحقيق………………………………………………………………………424-1-1.زمين شناسى…………………………………………………………………………………………….. 434-1-2. توپوگرافى……………………………………………………………………………………………….. 464-1-3.شيب……………………………………………………………………………………………………….. 494-1-4.آب و هوا…………………………………………………………………………………………………. 404-1-5.منابع آب……………………………………………………………………………………………………فهرست مطالب عنوان صفحه4-1-6.پوشش گياهى……………………………………………………………………………………………………554-2.ويژگيهاي جمعيتي…………………………………………………………………………………………………….564-2-1.ساختار جنسي و سني جمعيت……………………………………………………………………………. 564-2-2.تعداد، توزيع و تحولات خانوار و جمعيت…………………………………………………………….564-3.ويژگيهاي اقتصادي……………………………………………………………………………………………….574-4.جاذبههاي بخش مركزي شهرستان رودبار……………………………………………………………….. 584-4-1.تپه باستانى كلورز…………………………………………………………………………………………584-4-2.محوطه پارينهسنگى قديم گنجپر………………………………………………………………………… 584-4-3.پلسياهرود ……………………………………………………………………………………………………584-4-4.پل خشتى لوشان……………………………………………………………………………………….. 58 4-4-5.قلعه گورميرزا…………………………………………………………………………………………. 594-4-6.كاروانسراى پشته……………………………………………………………………………………………. 594-4-7.راه پيشين گيلان………………………………………………………………………………………….604-4-8.قلعه كول دوگاهه……………………………………………………………………………………….604-4-9.قلعه دختر لويه…………………………………………………………………………………………..614-4-10.برج ديدبانى لشگرگاه……………………………………………………………………………………..614-4-11.ييلاق ها و چشم اندازهاى طبيعى رودبار………………………………………………………..614-5.آثار ثبت شده استان گيلان…………………………………………………………………………………..624-6.تجزيه وتحليل پرسشنامه…………………………………………………………………………………….644-6-1.جنسيت گردشگران…………………………………………………………………………………… 644-6-2.سن گردشگران شهرستان رودبار………………………………………………………………………….. 654-6-3.ميزان تحصيلات گردشگران……………………………………………………………………………….664-6-4.مشاغل گردشگران…………………………………………………………………………………….664-6-5.مبدا سفر گردشگران شهرستان رودبار ………………………………………………………………674-6-6.نوع وسيله سفر…………………………………………………………………………………………….684-6-7.اهداف سفر…………………………………………………………………………………………………….69 فهرست مطالب عنوان صفحه4-6-8.فصول سفر…………………………………………………………………………………………………..704-6-9.منبع ترغيب كننده سفر………………………………………………………………………………… 704-6-10.جايگاه ميراث فرهنگي در بخش مركزي رودبار…………………………………………….. 714-6-11.اهميت گردشگري فرهنگي در افزايش درآمد وشغل……………………………………………… 724-6-12.نقش ميراث فرهنگي در جذب و افزايش گردشگر شهرستان رودبار…………………… 734-6-13.نقش روستاهاي تاريخي در گردشگري فرهنگي شهرستان رودبار…………………………… 744-6-14.تاثير كمبود اقامتگاهها در وضعيت گردشگري فرهنگي شهرستان رودبار………………..754-6-15.تاثير راههاي نامناسب منتهي به آثار تاريخي در توسعه گردشگري شهرستان رودبار…….764-6-16.ميزان آسيب بازديد مكرر و غير اصولي به بافت هاي تاريخي شهرستان رودبار………… 774-6-17.نقش تبليغات ناكافي در توسعه ميراث فرهنگي شهرستان رودبار……………………….784-6-18.نقش برنامه ريزي گردشگري فرهنگي در توسعه توريسم شهرستان رودبار……………..78فصل پنجم- نتيجه گيري و تفسيردادهها 5-1.نتيجه گيري…………………………………………………………………………………………………………815-2.آزمون فرضيهها …………………………………………………………………………………………………..835-2-1.فرضيه اول……………………………………………………………………………………………………………..835-2-2.فرضيه دوم………………………………………………………………………………………………………845-3 . راهبردهاي توسعه منابع گردشگري…………………………………………………………………….. 85منابع و ماخذ ………………………………………………………………………………………………….86پيوست…………………………………………………………………………………………………………….89
فهرست جداولعنوان صفحهجدول2-1. فهرست ميراث جهاني در خطر يونسكو( 2010) …………………………………………………23جدول 2-2. اصول و راهكارهايي براي گردشگري پايدار……………………………………………………….32جدول 3-1. تقسيمات جغرافيايي شهرستان رودبار 1385 ………………………………………………………37جدول4-1.ميانگين ماهانه ي فراواني سرعت و جهت باد بر حسب درصد در ايستگاه سينوپتيك منجيل (87-1374)…. 52جدول4-2.جمعيت فعال و غير فعال شهرستان رودبار برحسب جنسيت…………………………………. 57جدول4-3.جمعيت برحسب جنس، نوع خانوار وسن شهرستان رودبار………………………………………. 57جدول4-4.مسيرهاي علمي گردشگري شهرستان رودبار……………………………………………………….63جدول 4-5. تعداد و درصد جاذبه هاي گردشگري شهرستان رودبار و مقايسه آن با استان………………63جدول 4-6.جنسيت گردشگران شهرستان رودبار…………………………………………………………….64جدول 4-7. سن گردشگران شهرستان رودبار………………………………………………………………………..65جدول 4-8. سطح تحصيلات گردشگران شهرستان رودبار………………………………………………………66جدول4-9. مشاغل گردشگران ورودي به شهرستان رودبار …………………………………………………….67جدول4-10.مبدا سفر گردشگران شهرستان رودبار ……………………………………………………………….68جدول4-11.وسيله سفر گردشگران شهرستان رودبار……………………………………………………………68جدول4-12. اهداف سفر ……………………………………………………………………………………………69جدول4-13 .فصول سفر………………………………………………………………………………………………..70جدول4-14.منبع ترغيب كننده سفر………………………………………………………………………………..71جدول4-15.اهميت و جايگاه ميراث فرهنگي در بخش مر كزي رودبار…………………………………….72جدول 4-16.نقش گردشگري ميراث فرهنگي در افزايش درآمد و شغل……………………………………73جدول 4-17.ميزان شناخت ميراث فرهنگي و نقش آن در جذب و افزايش گردشگر………………….74جدول4-18. نقش روستاهاي تاريخي در گردشگري فرهنگي………………………………………………..74جدول4-19.تاثير كمبود اقامتگاهها در وضعيت گردشگري فرهنگي ………………………………………….75جدول4-20.تاثير راههاي نامناسب در توسعه گردشگري……………………………………………………….76جدول 4-21.ميزان آسيب بازديد مكرر و غير اصولي به بافت هاي تاريخي شهرستان رودبار ..77جدول4-22.نقش تبليغات در توسعه گردشگري ميراث فرهنگي…………………………………….. 78فهرست جداولعنوان صفحهجدول4-23.نقش برنامه ريزي در توسعه توريسم…………………………………………………………79جدول5-1.توزيع جاذبه هاي گردشگري استان به تفکيک شهرستان……………………………….82جدول5-2.One-Sample Test………………………………………………………………………….83جدول5-3.فرضيه اول…………………………………………………………………………………………….84جدول5-4. One-Sample Test…………………………………………………………………………84جدول5-5.فرضيه دوم……………………………………………………………………………………………85
فهرست اشکالعنوان صفحهشکل3-1. تقسيمات سياسي شهرستان رودباربه تفکيک بخش و دهستان………………………………………………..36شکل3-2. موقعيت بخش مرکزي شهرستان رودبار در تقسيمات سياسي کشور به تفکيک دهستان …………….38شکل3-3. مساحت شهرستان رودبار به تفکيک بخش (به درصد)……………………………………………………….. 38شکل3-4. موقعيت بخش مرکزي شهرستان رودبار به تفکيک دهستان …………………………………………………39شکل4-1. نقشه زمينشناسي بخش مرکزي شهرستان رودبار ………………………………………………………………46شکل4-2. واحدهاي ناهمواري بخش مرکزي شهرستان رودبار و موقعيت نقاط جمعيتي در آن………………..47شکل4-3. نقشه توپوگرافي بخش مرکزي شهرستان رودبار ………………………………………………………………..48شکل4-4. نقشه همدماي سالانه شهرستان رودبار ………………………………………………………………………………50شکل4-5. نقشه همباران سالانه شهرستان رودبار ………………………………………………………………………………51شكل4-6.گلباد فصل بهار منجيل (87-1374) ………………………………………………………………………………..53شكل4-7.گلباد فصل تابستان منجيل(87-1374) ……………………………………………………………………………..53شكل4-8.گلباد فصل پاييز منجيل(87-1374) ………………………………………………………………………………….53شكل4-9.گلباد فصل زمستان منجيل(87-1374)………………………………………………………………………………53شکل4-10. شبکه آبهاي شهرستان رودبار……………………………………………………………………………………….54شکل4-11. نمائي وضعيت طبيعي منطقه از نماي جنوبي…………………………………………………………………….55شکل4-12. نمائي وضعيت طبيعي منطقه از نماي شمالي……………………………………………………………………..55شکل4-13. پوشش گياهي بخش مرکزي شهرستان رودبار………………………………………………………………..56شکل4-14. نقشه موقعيت آثار تاريخي و محوطههاي باستاني در بخش مرکزي شهرستان رودبار ……………..62شکل4-15. جنسيت گردشگران شهرستان رودبار ……………………………………………………………………………. 65شکل4-16. سن گردشگران شهرستان رودبار…………………………………………………………………………………… 65شکل4-17.سطح تحصيلات گردشگران شهرستان رودبار(به درصد) ………………………………………………….. 66شکل4-18 .مشاغل گردشگران شهرستان رودبار…………………………………………………………………………….. 67شکل4- 19.مبدا سفر گردشگران شهرستان رودبار …………………………………………………………………………… 68شکل 4-20.وسيله سفر گردشگران شهرستان رودبار ………………………………………………………………………… 69شکل4-21.اهداف سفر گردشگران …………………………………………………………………………………………….. 69شکل4-22. فصول سفر ………………………………………………………………………………………………………………. 70شکل4-23.منبع ترغيب كننده سفر………………………………………………………………………………………………… 71شکل4-24.اهميت.جايگاه ميراث فرهنگي در بخش مركزي رودبار…………………………………………………….. 72شکل4-25.نقش ميراث فرهنگي در جذب و افزايش گردشگر شهرستان رودبار……………………………………. 73شکل 4-26 .ميزان شناخت ميراث فرهنگي و تقش آن در جذب و افزايش گردشگر …………………………….. 74شکل4-27. نقش روستاهاي تاريخي در گردشگري فرهنگي شهرستان رودبار ……………………………………….75فهرست اشکالعنوانصفحهشکل4-28.تاثير كمبود اقامتگاهها در وضعيت گردشگري فرهنگي شهرستان رودبار……………………………….75شکل4-29. تاثير راههاي نامناسب منتهي به آثار تاريخي در توسعه گردشگري شهرستان رودبار………………… 77شکل4-30. ميزان آسيب بازديد مكرر و غير اصولي به بافت هاي تاريخي شهرستان رودبار………………………. 77شکل4-31.نقش تبليغات ناكافي در توسعه ميراث فرهنگي شهرستان رودبار ………………………………………… 78شکل 4-32. نقش برنامه ريزي گردشگري فرهنگي در توسعه توريسم شهرستان رودبار…………………………..79
چكيده
گردشگري، سفر موقت پارهاي از مردمان است به مقصدي غير از محل زندگي عادي خود. فرهنگ، جاذبه اصلي گردشگري است، بدون فرهنگ كه تفاوتهارا ايجاد ميكند، همه جاها شبيه به هم به نظر ميرسد.
بازديد از منابع فرهنگي و تاريخي يكي از بزرگترين، فراگيرترين و روبهرشدترين بخشهاي صنعت گردشگري عصر حاضر است. در حقيقت، اين چنين به نظر ميرسد كه گردشگري ميراث رشد بسيار سريعتري از ساير اشكال گردشگري، مخصوصاً در كشورهاي در حال توسعه، داشته و بايد آنرا به عنوان ابزار بالقوه مهمي براي كاهش فقر و توسعه اقتصادي جامعه به حساب آورد.
هدف اين تحقيق كه بخش مركزي شهرستان رودبار محدوده، مورد مطالعه آن است، تاثير برنامهريزي ميراث فرهنگي بر توسعه گردشگري اين منطقه است، به همين جهت پرسشنامهاي بر طبق جدول مُرگان (384) و براساس طيف ليكرت تدوين و توسط گردشگران تكميل گرديد و در انتها به كمك”Samples t-test” مورد آزمون قرار گرفت.
با توجه به نتايج به دست آمده ميتوان، اينگونه بيان داشت كه شناخت هر چه بهتر جاذبه ميراث فرهنگي گامي جهت ازدياد گردشگران به سوي اين مناطق ميباشد، اين امر نيز مستلزم برنامهريزي بلند مدت و از طريق تبليغات، احداث تاسيسات گردشگري، ايجاد راههاي مناسب و استاندارد و. . .. در اينگونه از بافتهاي تاريخي است كه ميتوان اميدوار بود كه اينگونه مكانها در شهرستان رودبار با خيل عظيم گردشگر مشتاق و با فرهنگ روبرو گردد.
واژگان كليدي: برنامه ريزي، توسعه گردشگري، گردشگري ميراث فرهنگي، شهرستان رودبار
مقدمه
طبيعت جهانگردي در هر جامعه، متاثر از عوامل پيچيده و در هم تنيده اقتصادي، سياسي، فرهنگي و اجتماعي است. عليرغم پيامدهاي اقتصادي چشمگير و قابل توجه صنعت جهانگردي، بسياري از صاحب نظران معتقدند، جهانگردي بيش از آن كه يك فعاليت اقتصادي باشد، پديدهاي فرهنگي است. در طي قرون انسانها با استفاده از عقل، اميد وسخت كوشي محيط زيست طبيعي را به چشماندازي از ميراث فرهنگي تبديل كردهاند. اين چشماندازها كه آثار و ميراث فرهنگي بيقيمتي هستند كه تقريباً غير قابل جايگزين ميباشند.
ميراث تنها گذشته نيست بلكه نماد و بازنمود آن است، از گذشته سخن ميگويد، ما را با خودمان آشنا ميكند و دورنماي آينده را برايمان ترسيم مينمايد. ميراث ميتواند هم بنياني براي اتحاد باشد و هم منشايي براي تنازع. اين كه به چه صورتي و چگونه از آن استفاده كنيم، ماهيت آن را تعيين ميكند. ميراث ميتواند همچون ابزاري عمل كرده و رفاه، آسايش و عزت نفس اجتماعي را براي جامعهاي كه در آن قرار گرفته است به ارمغان آورد، اين دارايي چنانكه به صورت كارا و اثربخش، مديريت شود و به گونهاي پايدار توسعه يابد ميتواند سرچشمه منافع اقتصادي و اجتماعي- فرهنگي سرشاري براي جامعه مورد بحث باشد. با توسعه سايتهاي ميراث براي اهداف گردشگري نه تنها بودجه مورد نياز براي حفاظت و نگهداري از سايت را ميتوان تامين كرد، بلكه اجتماع پيرامون را نيز از رهيافتهاي مثبت اقتصادي حاصل از حضور گردشگر ميتوان بهرهمند ساخت. ليكن بايد توجه داشت كه گردشگري ميراث فرهنگي چالشها و مسائل فراواني را نيز براي اجتماع محلي، به ويژه در كشورهاي در حال توسعه، ميتواند به وجود آورد كه اتخاذ مديريت كلنگر و توانمندسازي اجتماع محلي بسياري از اين چالشها و مسائل را ميتواند كاهش دهد(تيموثي،1389، 9).
كشور ايران، از ميراث فرهنگي 5000 سالهاي برخوردار است كه در بر گيرنده تمدنهاي ادوار مختلف تاريخ بشري است و از نظر وجود بناهاي تاريخي كمتر كشوري قابل مقايسه با ايران است به طوري كه از طرف سازمان جهاني يونسكو، ايران به عنوان يكي از 10 كشور مهم جهان با آثار ارزنده تاريخي معرفي شده است امروزه، پديدههايي چون جهانگردي از حالت نوعي ابزار سياسي خارج شده و به يك جريان طبيعي مبادله فرهنگي بدل گرديدهاند.
گيلان بيهيچ گزافه و گمان، يكي از كهنسالترين زيستگاهها و خاستگاههاي فرزندان ايران زمين است. اين سرزمين، فراخناي تاريخ ايران و فرازگاه تاريخ تشيع ايران است.
اما امروز از گيلان بزرگ چه مانده است جز نشانههايي در دل كتابهاي تاريخ و بناهايي كه رو به ويرانياند و يادها و نواهايي درباورها و آيينها و آواهايي كه بر زبان مردان و زنان اين ديار به زيبايي نشستهاند و برشيوههاي زيست مردم اين سامان دلالت دارند. جاذبههاي تاريخي گردشگري گيلان، مجموعه اي از يادمانهاي مربوط به ادوار مختلف است كه قدمت برخي از آنها(مانند غارهاي باستاني دربند رودبار) به بيش از 100هزار سال پيش ميرسد (جهاني، 1386،13).
يكي از نقاطي كه آثار تاريخي فراواني را در خود جاي داده است، بخش مركزي شهرستان رودبار ميباشد كه در اين تحقيق به چالشهاي پيشروي آن ميپردازيم، باشد كه با برنامهريزي مناسب اين آثار ارزشمند تاريخي گردشگر بيشتري را جذب نمايد. براي شناخت آنچه كه از اين ميراث بزرگ مانده است، بايد گامهاي استوار برداشت و دستاورد پژوهشها و تحقيقات انديشمندان را گردآورد و به نسل جوان و نسلي كه فرداي اين ديار از آن اوست، سپرد.

1-1. بيان مسأله
امروزه صنعت گردشگري يكي از 3 صنعت برتر جهان از نظر ايجاد اشتغال ودرآمد ارزي مطرح است. گردشگري عامل مهم واساسي براي توسعه وپيشرفت اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي وسياسي مناطق و همچنين يكي از روش هاي پررونق گذران سالم اوقات فراغت به شمار مي رود.
اين صنعت كه از آن به عنوان صنعت نامرئي ياد مي شود موجب توسعه همه جانبه مناطق شده مشاغل بي شماري ايجاد كرده وباعث ارتقاء سطح دانش وآگاهي انسان ها مي شود وبه همين دليل به عنوان پديده اي مهم در تسهيل امر توسعه به شمار ميرود (گولتا، 1384،43).

بازديد از منابع فرهنگي وتاريخي يكي از بزرگترين، فراگيرترين و روبه رشدترين بخش هاي صنعت گردشگري عصر حاضر است. در حقيقت، اين چنين به نظر مي رسد كه گردشگري ميراث رشد بسيار سريع تري از ساير اشكال گردشگري خصوصا در كشورهاي در حال توسعه داشته و بايد آن را به عنوان ابزار بالقوه مهمي براي كاهش فقر و توسعه اقتصادي جامعه به حساب آورد.
گردشگري ميراث معمولا به عناصر زنده و بنا شده فرهنگ متكي است واز گذشته ملموس و ناملموس به عنوان منبعي براي گردشگري بهره مي گيرد. اگرچه روز به روز علاقه به گردشگري ميراث بيشتر مي شود ولي رشته اي نو پا است در رابطه با پويايي گردشگري ميراث فرهنگي در مناطق در حال توسعه، فقدان تحقيقات يكپارچه هنوز احساس مي شود.
كشور ايران به عنوان يكي از تمدن هاي باستان داراي ميراث فرهنگي عظيم و چشمگير مي باشد.
يكي از مكان هايي كه داراي پيشينه وتمدن كهن و داراي بناها و محوطه هاي تاريخي و باستاني و. .. است شهرستان رودبار مي باشد. اين شهرستان منطقه اي كوهستاني و مرتفع ترين شهرستان استان گيلان با مساحت در حدود 2300 كيلومترمربع به شمار مي رود.
اين تحقيق مي كوشد با برنامه ريزي و ارائه راهكار جهت توسعه ميراث فرهنگي بخش مركزي شهرستان رودبار به گسترش گردشگري اين منطقه باستاني كمك نمايد.
1-2. اهداف تحقيق
-شناخت و معرفي آثار وابنيه هاي تاريخي و محوطه ها در بخش مركزي شهرستان رودبار
– شناخت ميراث فرهنگي و تاثير آن بر جذب گردشگر در بخش مركزي شهرستان رودبار
– ارائه راهكار جهت توسعه گردشگري ميراث فرهنگي در بخش مركزي شهرستان رودبار
1-3. سوال تحقيق
آيا شناخت ميراث فرهنگي بخش مركزي شهرستان رودبار موجب توسعه گردشگري منطقه مي گردد؟
1-4. فرضيه هاي تحقيق
1. شناخت ميراث فرهنگي موجب جذب گردشگر به اين منطقه ميگردد.
2. برنامه ريزي جهت گردشگري ميراث فرهنگي موجب توسعه گردشگري منطقه ميگردد.
1-5. محدوديتها و موانع تحقيق
همواره پژوهشگران در تحقيقات خود با محدوديتهايي مواجه هستند. محدوديتها به عنوان يك واقعيت باعث كند رسيدن به هر هدفي ميگردند، تحقيق حاضر نيز از اين قاعده مستثني نميباشد. لذا محدوديتهاي اصلي اين تحقيق عبارتند از:
1. عدم همكاري مسئولان سازمانها و مراكز
2. عدم همكاري عده اي از گردشگران
3. كمبود منابع در مورد محدوده تحقيق
4. عدم همكاري سازمان متولي و نداشتن اطلاعات به روز و كافي در اين زمينه.
1-6. پيشينه تحقيق
اگرچه روز به روز علاقه به گردشگري ميراث بيشتر ميشود، ولي رشتهاي نو پا است و در اين مقوله فقدان تحقيقات احساس ميشود. درباره اين موضوع در سطح منطقه كاري صورت نگرفته است به جز در معدودي از كتابهاي خارجي كه به صورت جزئي در مورد جغرافياي فرهنگي (بعد مادي) توضيحاتي داده شده است. در ذيل به چند نمونه اشاره مي شود:
-عظيمي(1382)، در مقاله اقتصاد جهانگردي ميراث فرهنگي به اين امر ميپردازد كه شهرها و شهركهاي تاريخي بدون ترديد بهترين نمونه ميراث فرهنگي و اجتماعي محسوب ميگردند و محقق به اين نتيجه دست پيدا كرده است كه بايد بهاي بيشتري را به مطالعات كاربردي جهت ارزيابي تاثيرات در اقتصاد شهر، منطقه و حتي كل اقتصاد، مقصد جهانگردي فرهنگي داده شود.
-سلطاني،1388، در مقاله بازآفريني مركز شهر، توسعه گردشگري برمحور مركزتاريخي شهر به اين مقوله ميپردازد كه مراكز تاريخي شهرهاي ايران مهمترين جاذبههاي گردشگري اين شهرها هستند و وجوه متمايز و خصوصيات منحصربه فرد مكاني، تاريخي و فرهنگي هر شهر را در واقع بايد در همان بافت تاريخي وآثار كالبدي و معنايي به جاي مانده درآن جستجو نمود. در نتايج اين پژوهش به اين جمعبندي رسيده است كه پيشينه و شرايط حال حاضر شهرهاي ايران نشانگر اين حقيقت است كه ويژگيها و مزيتهاي ذكر شده براي مركز تاريخي شهر در خصوص غالب شهرهاي تاريخي كشور صدق ميكند. ليكن به دليل فقدان زير ساختهاي مناسب جهت ايجاد جاذبه هاي مكمل، توجه به مراكز تاريخي شهر به عنوان مهمترين و موثرترين مزيت نسبي در جذب گردشگران داخلي و خارجي و توسعه صنعت گردشگري در شهرهاي متوسط كشور از اهميت ويژهاي برخوردار است.
جهاني(1390)، در مقاله نيمنگاهي به محور گردشگري تاريخي و طبيعي روستاي يسن (ديلمان)، مينويسد: ميراث فرهنگي هر ملتي بيانگر جنبه نبوغ آن ملت و تداوم اسرارآميزي است كه هر ملت آنچه را در طي قرون و اعصار آفريده است و هرآنچه كه ميتواند بالقوه در آينده بيافريند، با هم ارتباط ميدهد. فعاليتهاي صنعتي و كشاورزي در طي چند سال اخير در مناطق كوهستاني، جلگهاي گيلان موجوديت تپههاي باستاني محوطههاي تاريخي و بناهاي قديمي خصوصا روستاي يسن در ديلمان (سياهكل) را شديداً به مخاطره انداخته است. برخي از اين آثار منجمله گورستانهاي تاريخي پيش ازآن مورد حفاري علمي قرار بگيرند مورد حفاري غير مجاز قرار گرفته است. در اين استان به لحاظ تنوع اشياء مكشوفه از منابع مختلف آن از قديم الايام محل استقرار و تمدن زيست بوده است. اين نكته حائز اهميت است كه تحقيقات انجام يافته در استان گيلان مقطعي بوده و نه تنها استمرار نداشته بلكه يك حوزه جغرافيايي معيني را نيز در حيطه پژوهش خود نداشته است.
-خاكبان(1390)، در مقاله خود تحت عنوان آسيبهاي مردمي در بناهاي تاريخي، لزوم آشتي با مردم و كمك طلبيدن ازآنان در حفظ و حراست از ميراث عظيم برجاي مانده از گذشتگان را مهم ارزيابي نموده است، اما گام برداشتن در اينسو، كاري سخت و دشوار و نيازمند پيدا نمودن راهكارهاي اجرايي دانسته است. بر اين اساس در يك جمع بندي كلي پيشنهادهايي را ارائه نموده است:
* ضرورت ارائه طرح جامع حفاظت شهر و روستاهاي تاريخي با عنايت به بناهايي كه داراي ارزش فرهنگي هستند و بدون فراموش كردن بناهايي كه متعلق به دوران مدرن هستند.
* به اجرا گذاردن سياست مستمر در زمينه حفاظت، نيازمند اقدام گسترده درزمينه تمركززدايي و توجه دقيق به فرهنگ محلي است.
* -تلاش در جهت حفظ اصالت بنا، منجر به جذب گردشگران و فراهم نمودن بستري مناسب جهت اشتغال خواهد بود.
* فرهنگسازي از طريق ساخت برنامه هاي فرهنگي و اطلاع رساني به وسيله مطبوعات ويا ساير مكانيزمهاي ممكن.
* هماهنگي بين مسوولين محلي و نمايندگان سازمان ميراث فرهنگي جهت ارايه تمهيداتي در زمينه كاهش آسيبهاي مردمي و فراهم نمودن زمينههاي اجرايي آن.
* برگزاري دورههاي آموزشي چگونگي حفاظت از ابنيه وآثارتاريخي جهت متوليان بقاع متبركه.
* انجام پژوهشهاي مطالعاتي و گنجاندن آن در برنامههاي آموزش عمومي.
حقدوست (1391)، در مقالهاي تحت عنوان، بازسازي محلههاي قديمي شهررشت به منظور توسعه جاذبههاي گردشگري شهري (مطالعه موردي، محلهساغريسازان) به اين نتايج دست پيدا كرده است كه جاذبههاي مذهبي و بافت تاريخي محله ساغريسازان در كنار معماري قديمي موجود، ميتوانند عوامل مثبتي در جذب گردشگران محسوب شوند. حال آنكه عدم شناخت مسافران نسبت به جاذبههاي گردشگري شهررشت و كمرنگ جلوه دادن آنها در مقايسه با شهرهاي پيرامون، موجب گرديده كه اغلب گردشگران اين شهر را به عنوان يك مقصد مستقل نشناخته و بيشتر به عنوان يك مسير گذري براي رسيدن به شهرهاي اطراف از آن عبور كنند. حال آنكه با اطلاع رساني مناسب و انجام تمهيدات در زمينه ي توسعهي گردشگريشهري، از جمله بازنگري در احياي محلههاي قديمي و تاريخي ميتوان زمينه ي لازم براي افزايش مدت ماندگاري مسافران رادر مركز استان فراهم نمود.
نياوپان (2006)، در ژورنال گردشگري ميراث، گردشگران ميراث را بر اساس انگيزه به سه دسته تقسيم مي كنند: فرهنگ محور، حساس به فرهنگ و آگاه به فرهنگ. اين انگيزهها همراه با آثار باقيمانده از گذشته، گسترهاي از انواع گردشگري ميراث را به وجود ميآورند كه همهي آنها جزء مهمي از محصول ميراث در كشورهاي كمتر توسعه يافته هستند.
نصوري (1389)، در تحقيق خود به بررسي چالشها و فرصت‌هاي گردشگري در مناطق روستايي شهرستان رودبار پرداخته است. رضائي و عليزاده (1389)، نيز در پژوهش خود “توانهاي اکوتوريستي در شهرستان رودبار با تأکيد بر توانايي‌ها و محدوديت‌هاي عناصر اقليمي” را مورد بررسي قرار داده اند.
رضائي و همکاران (1389) نيز در تحقيق خود تحت عنوان”بررسي و تحليل عوامل جذب توريست در شهرستان رودبار با تأکيد بر عوامل محيط طبيعي” به اين نتيجه رسيده اند که شهرستان رودبار به رغم برخورداري از سابقه درخشان فرهنگ و تمدن کهن و جذابيت متعدد گردشگري و بويژه اکوتوريستي، تاکنون آنگونه که شايسته است مورد توجه مسئولين، برنامه‌ريزان و سرمايه‌گذاران قرار نگرفته و به لحاظ ضعف زيرساخت‌ها، مورد استقبال گردشگران نيز قرار ندارد. در تمامي اين تحقيقات به جذابيتهاي گردشگري (اکوتوريستي، فرهنگي و تاريخي) و چگونگي جذب گردشگر در استان و شهرستان رودبار اشاره شده و به توسعه صنعت گردشگري تاکيد شده است.
مطالعات مقدماتي نشان ميدهد که، شهرستان رودبار با جاذبههاي بي بديل طبيعي و تاريخي يكي از مكان هاي تاريخي با پيشينه وتمدن كهن و داراي بناها و محوطههاي تاريخي و باستاني است. در اين تحقيق تلاش بر اين است تا با بررسي جاذبههاي فرهنگي در کنارساير مواهب طبيعي به ارائه رهنمودهاي لازم جهت توسعه ميراث فرهنگي و گردشگري شهرستان رودبار جهت گسترش گردشگري در اين منطقه باستاني پرداخته شود.

1-7. واژه ها و مفاهيم اساسي تحقيق
1-7-1. جغرا فيا و توريسم
جغرافياي گردشگري به عنوان شاخهاي از علم جغرافيا، فعاليتهاي توريستي را به طور مجرد بلكه در قالب و در ارتباط با ديگر عوامل محيطي اعم از طبيعي و انساني بررسي ميكند.
حيات اقتصاد توريستي يك پديده مكاني كه باديگر پديده هاي موجوددر ارتباط بوده و متقابلاً از آنها متاثر ميشود. در هر مطالعه جغرافياي توريستي بايد امكان فعاليتهاي توريستي و ويژ گيهاي توريستي آن مورد مطالعه قرار گيرد همچنين رابطه اين فعاليت با ديگر پديدهها مشخص گردد. از اين رو مطالعات جغرافياي توريستي آگاهي از دو قطب جغرافيا يعني انسان و محيط كه مناظر و چشماندازهاي توريستي جغرافيايي را تشكيل ميدهند از ضروريات است. بنابر اين جغرافياي توريستي به عنوان شاخهاي از جغرافيا داراي جايگاه ويژه و مستحكمي است(رضواني، 1384، 7).
1-7-2. برنامه ريزي
برنامهريزي در جامعترين تعريف عبارت است از سازماندهي آينده براي دستيابي به هدفهايي معين. بنابراين در برنامهريزي، يك عنصر قوي پيشبيني وجود دارد، زيرا تلاش ميكند كه آينده را اگر چه به صورتي جامع، از پيش تعيين كند. اين جامعيت كه ناشي از وجود عوامل زيادي است به صورت خيلي دقيق قابل پيشبيني نيست (ضرغام، 1389،77).
1-7-3. توسعه
انديشمندان متعددي در علوم مختلف سعي نمودهاند براي اين فرايند تعريف جديدي ارائه دهند. مايكل تودارو در كتاب توسعه اقتصادي در جهان سوم از توسعه چنين تعريف دارد: جرياني است كه مستلزم تغييرات اساسي اجتماعي، طرز تلقي عامه مردم و نهادهاي ملي و نيز تسريع رشد اقتصادي، كاهش نابرابري و ريشه كن كردن فقر مطلق است(تودارو،1370،7). همه توسعهها، با تغيير همراه هستند (داسويل، 1387،200).
1-7-4. توسعه گردشگري
توسعه گردشگري يعني تغيير و تحول گردشگري در طول زمان و در مقياسهاي گوناگون جغرافيايي ميباشد (ضيايي، 1388،22).
1-7-5. ميراث فرهنگي
به مجموعه مظاهر مادي اطلاق ميشود كه خارج از وجود ما تحقق مادي و فيزيكي دارد. بيشتر ارزشهاي تاريخي و هنري بر آثار و مظاهر مادي مترتب است مانند شهرها، بناها، اشيا و. . .

2-1. پيوند جغرافيا با فعاليت هاي توريستي
ارتباط علمي و کارکردي ميان جغرافيا و فعاليتهاي توريستي از آنجا ناشي ميشود، که جهانگردي فعاليتي است که در بسته مکان شکل گرفته وتداوم مييابد ومکان يکي از ارکان دانش جغرافيا ميباشد. از مجموعه تعاريفي که از علم جغرافيا و توريسم به عمل آمده است، چنين استنباط ميشود:
“جغرافيا، علم روابط و وابستگي بين محيط طبيعي واشکال زندگي است”.
“جغرافيا علم مکانهاست”
“جغرافيا علم روابط متقابل انسان با محيط است”
“جغرافيا آن قسمت از دانش بشري است که از مشخصات مناطق و نواحي مختلف زمين پراکندگي پديدههاي گوناگون سطح زمين اعم از طبيعي وانساني و بالاخره از روابط انسان و محيط که خود باعث به وجود آمدن پديدههاي انساني است و نيز از روابط متقابل پديدههاي فوق بحث ميکند”(شکوئي،1384،21).
“تحقيق در مساله وقتگذراني و استفاده از تعطيلات جهت مسافرت به مکانهاي مذهبي، بازرگاني، تفريحي و بهداشتي و… بررسي در عوامل مختلف طبيعي را بهمراه دارد. اينجاست که دانش جغرافيا اين وظيفه مهم را بر عهده ميگيرد، چرا که ميان وقتگذراني انسان در هواي آزاد و محيط طبيعي او روابط محکمي وجود دارد و محيطهاي طبيعي خاص، تفريحات وامکانات ويژهاي خلق مي کنند که با امکانات توريستي نواحي ديگر تفاوت دارد (شکوئي، 1354،5).
انسان قسمتي از اوقات فراغت خويش را در بستر طبيعت سپري مينمايد، بنابر اين محيط طبيعي بر اثر گذراندن اوقات فراغت انساني دستخوش تغيير وتحولاتي ميگردد و از آنجايي که علم جغرافيا بنابر ماهيت خويش به بررسي پديدههاي ناشي از روابط انسان ومحيط ميپردازد، نهايتاٌ ارتباط علمي وکاربردي ميان جغرافيا و فعاليتهاي جهانگردي واضح وآشکار ميگردد. جهانگردي به منظور سفري کوتاه بر دو عامل انسان و مکان تکيه دارد، و بدون انسان و محيط چنين امري اساساٌ نميتواند عينيت يابد و از سوي ديگر جغرافيا بر دو عامل انسان ومحيط و روابط فيمابين بنيان گرفته است و از بررسي چنين مجموعهها و بررسي پيوند ميان جغرافيا و توريسم کاملاٌ روشن و آشکار ميگردد (منشيزاده، 1384،112).
2-2. تعريف فراغت وتفريح
فراغت وتفريح از کلماتي هستند که هرکس بارها آنها راشنيده و يا بکار برده است. فراغت براي اغلب ما معادل اوقات فراغت است. اما تفريح به فعاليتهايي گفته ميشود که براي گذراندن اوقات فراغت انجام ميگيرد.
بيشتر ما ديدارگراني را که از منطقه خودمان و يا از جاي ديگر بازديد ميکنند و شايد آنان را جهانگرد مينامند، ديدهايم که در واقع ديدارگران محلي بودهاند که فعاليتهاي تفريحي انجام ميدادهاند.
2-2-1. فراغت
تعريفي که فرهنگ لغت از فراغت ارائه مينمايد، عبارت است از “زماني که در اختيار خود فرد باشد” متاسفانه اين معني در توصيف مفهوم واقعي فراغت چندان راهگشا نيست. به عنوان مثال، اوقات فراغت شايد به معني زماني است که شما ميتوانيد آنجايي که ميخواهيد برويد وآنچه که ميخواهيد انجام دهيد. وضعيت خودتان را در مدرسه يا دانشکده در نظر بگيريد. وقتي زنگ تفريح ميخورد، آيا اين نشانه فراغت از جلسه درس ميباشد؟ شما ميتوانيد وقت خود را باحرف زدن با دوستان يا بازي با توپ و در اصل انجام هر آنچه ميخواهيد بگذارنيد. البته علاوه بر درس، کارهاي ديگري وجود دارد که ما در 6 زندگي روزانه خود انجام ميدهيم مانند کارکردن، خوابيدن، خوردن و يا کارهاي ديگر، بنابر اين بهتر است در تعريف فراغت بگوئيم:
“زماني که پس از انجام کار، خواب و ديگر نيازها در اختيار فرد ميباشد”.
2-2-2. تفريح
تفريح به فعاليتهاي فراغتي گفته ميشود که مردم براي گذران اوقات خود انتخاب ميکنند. نوع فعاليتها بسيار گسترده است. اما ميتوان بدين نحو طبقهبندي نمود:
* فعاليتهايي که در محل زندگي يا در خانه انجام ميشود.
* فعاليتهايي که در خارج از خانه يا محل زندگي انجام ميگيرد (تريگ، 1378، 9).
2-3. تعريف، مفاهيم گردشگري
براي واژههاي جهانگرد، مسافرت و بازديد کننده 43 تعريف ذکر شده است، در زبان فارسي جهانگردي به معناي “آن که در اقطار عالم بسيار سفر کند” آمده است (دهخدا،1360، 1325).
سياحت در زبان عربي به معناي زياد سفر کردن است و سياح يا جهانگرد، کسي است که زياد سفر ميکند.
دکتر محمدمعين در ذيل واژه سفر اين چنين آورده است: “بيرون شدن از شهر خود و به محلي ديگر رفتن، قطع مسافت، راهي که بهپيمايند از محلي به محل ديگر، توجه دل به سوي حق التعالي” (معين، 1376، 1888).
در سال 1925 کميته مخصوص آمارگيري مجمع ملل افراد زير را جهانگرد شناخت :
1. کساني که براي تفريح ودلايل شخصي يا مقاصد پزشکي و درماني سفر مي کنند.
2. کساني که براي شرکت در کنفرانسها، نمايشگاهها، مراسم مذهبي، مسابقات ورزشي و از اين قبيل به کشورهاي ديگر ميروند.
3. کساني که به منظور بازاريابي وامور بازرگاني مسافرت ميکنند.
4. افرادي که با کشتي مسافرت ميکنند و در بندري در مسير راه تا 24 ساعت اقامت مي يابند(فيض بخش، 1355،12).
توريسم واژهاي است فرانسوي، که از ريشه تور گرفته شده است که معني زير آمده است:
حرکت دوراني (چرخش)، عمل پيمودن، طي کردن پيرامون، سيرکردن، گردش نمودن.
کلمه توريسم نخستين بار در سال 1811 توسط مجله ورزشي اسپورتينگ به کار گرفته شد. در آن زمان اين لغت به معناي مسافرت به منظور تماشاي آثار تاريخي وبازديد از مناظر طبيعي براي کسب لذت به کار ميرفت. در سال 1963 کنفرانسي جهاني گردشگري که در شهر رم برگزار گرديد واژه توريست را چنين تعريف نمود: توريست کسي است که بطور موقت مسافرت ميکند ودر کشور مورد علاقه خود حداقل 24 ساعت اقامت مينمايد. در ضمن هدف از مسافرت خود رايکي از موارد زير انتخاب کند:
استفاده از تعطيلات، تامين سلامتي، مطالعه و تحقيق، موارد مذهبي و ورزشي.
در سال 1989، گي، ماکنز وچوي، مسافرت را اين گونه تعريف نمودند:
عمل جابهجايي به خارج از جامعه براي تجارت يا تفريح و نه براي انجام کار روزمره يا تحصيل (1989، GEE. Makens. choy).
در سال1991، در کنفرانس جهاني جهانگردي در اتاوا کانادا، از جهانگردي وجهانگردان تعاريفي به شرح زير ارائه داده شد:
جهانگردي: به عمل فردي که به مسافرت ميرود ودر آن مکان که خارج از محيط زندگي وي است براي مدتي کمتر از يکسال جهت تفريح، تجارت وديگر هدف ها اقامت نمايد، گفته مي شود.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جهانگرد (بازديد کننده يک شبه): کسي که حداقل يک شب در يک اقامتگاه عمومي يا خصوصي در محل مورد بازديد، به سر برد.
گردشگر يک روزه (جهانگرد): گردشگري که يک شب را دريک اقامتگاه عمومي يا خصوصي در محل مورد بازديد به سر نميبرد (مسافرت يک روزه)


دیدگاهتان را بنویسید