2-9-2- عملياترياضيبرروياعدادفازي40
3-9-2- تبديلفازيبهکلاسيک42
1-3-9-2- روشهايتبديلفازيبهقطعي42
1-1-3-9-2- روشبرش?43
3-1-3-9-2- روشمرکزثقل44
4-1-3-9-2- روشميانگينموزون44
5-1-3-9-2- روشدرجهعضويتحداکثر-ميانگين45
10-2- پيشينهتحقيق46
11-2- جمعبندي53
فصلسوم55
روششناسيتحقيق55
1-3- مقدمه56
2-3- بيانمسئله57
3-3- مدلتحليلپوششيدادهايقطعيبرايارزيابيعملکرد58
4-3- مدلتحليلپوششيدادهايفازيبرايارزيابيعملکرد60
5-3- ويژگيهاومنافعمدلپيشنهادي71
6-3- جمعبندي72
فصلچهارم73
تجزيهوتحليلدادهها73
1-4- مقدمه74
2-4- جامعهونمونهآماري74
3-4- روشگردآوريدادهها75
4-4- اجرايمدلFDEAواستخراجنتايجارزيابي75
5-4- محاسبهکاراييبرايواحدهايمختلف76
6-4- رتبهبنديشرکتهايسيماني81
7-4- نتيجهگيري86
فصلپنجم88
نتيجهگيريوپيشنهادها88
1-5- مقدمه89
2-5- نتايجپژوهش90
3-5- نوآوريحاصلازپژوهش91
4-5- پيشنهادات92
1-4-5- پيشنهاداتکاربردي92
2-4-5- پيشنهاداتتحقيقاتآتي92
5-5- محدوديتهايتحقيق93
6-5- نتيجهگيري94
فهرست اشکال و نمودارها
شکل( 1-2). سهبازهمتحدالمرکزA,B,C36
نمودار(2-2). نمونهايازمتغيرهايکلاميدربيانعملکرد38
نمودار (3-2). اشکالمختلفتابععضويتمتغيرهايکلامي40
نمودار(4-2). جمعدوعددفازيمثلثي41
نمودار(5-2). ضربدوعددفازي41
نمودار (6-2). روشدرجهعضويتحداکثر43
نمودار (7-2). روشمرکزثقل44
نمودار (8-2). روشميانگينموزون45
نمودار (9-2). روشدرجهعضويتحداکثر- ميانگين46
نمودار (1-3). مرزکاراييبکاربردهشدهدرمدل(7-3)و(9-3)65
شکل (1-4). نهادههاوستادههايمدلاجرايي76
فهرست جداول
جدول(1-4). جدولدستهبنديمتغيرهايوروديوخروجيمدل76
جدول (2-4). نتايجنمرهکاراييبرايواحدهايمختلف77
جدول (3-4). مجموعههايمرجعواحدهايناکارا (بدبينانه)78
جدول (4-4). مجموعههايمرجعواحدهايناکارا (خوشبينانه)80
جدول (5-4). رتبهبنديشرکتهايسيماني84
جدول (6-4). رتبهبنديشرکتهايکارا85
جدول(7-4). رتبهبندينهاييواحدها86
فصل اول
کليات تحقيق
1-1- مقدمه
ارزيابي و مقايسه عملکرد واحدهاي مشابه قسمت مهمي از مديريت يک سازمان پيچيده است. تحليل پوششي داده ها يکي از تکنيک هاي قدرتمند مديريتي است که ابزاري در اختيار مديران قرار مي دهد تا بتوانند به وسيله آن عملکرد شرکت خود را در قبال ساير رقبا محک زنند و براساس نتايج آن براي آينده اي بهتر تصميم گيري کنند. اين ابزار که براي اولين بار توسط چارنز، کوپر و رودز در سال 1987 ارايه شد، کارايي نسبي واحدهايي که داراي ورودي ها و خروجي هاي مشابه هستند، اندازه گيري کرده و براساس اين کارايي، واحدها با عملکرد کارا و با عملکرد ناکارا را مشخص مي کند. سادگي فهم و اجراي روش تحليل پوششي داده ها و در کنار آن دقت بالا و کاربرد وسيع آن در زمينه هاي مختلف باعث شده است، پژوهشگران زيادي از اين روش براي دست يافتن به اهداف خود استفاده کنند.
نقش ارزيابي عملکرد به عنوان يکي از وظايف مديريت امري بديهي و غير قابل انکار است. جهاني شدن فعاليتهاي اقتصادي در آغاز هزاره سوم ميلادي و پيامدهاي بعدي آن، جديتر شدن اين وظيفه را بارز مينمايد. کارايي يکي از شاخصهاي کليدي ارزيابي عملکرد است که در نتيجه ارزيابي مستمر واحدها، قابل سنجش خواهد بود.
يکي از مهمترين موضوعات که بايد در مديريت هر سازماني مورد توجه جدي قرار گيرد و با شناخت مولفههاي آن تحت کنترل و هدايت درآيد، کارايي است. کارايي يعني ميزان ستادههايي که در قبال دادههايي مشخص بدست ميآوريم.
2-1- بيان مسئله
تغييرات فناوري از ويژگي هاي منحصر به فرد محيط تجاري پوياي امروز است تغييرات شگرف در رقابت، نيازهاي مشتريان،جهاني شدن و اهميت يافتن مفهوم کيفيت که منجر به شکل گيري بازارهاي رقابتي، رشد، افزايش در هزينه ها و … شدند. و مفهوم خلق ارزش را به وجود آوردند.همگي بيانگر پويايي محيط تجاري پيرامون ما هستند. با توجه به اين تغييرات مديران نيازمند درک اين تحولات و فراهم ساختن زمينه اي براي بهره برداري از موقعيت هاي موجود در محيط به نفع سازمان خود هستند. لذا داشتن اطلاعات کافي ، به موقع و قابل اطمينان از سازمان يکي از ابزارهاي ضروري براي حضور در اين عرصه است. يکي از اين اطلاعات مورد نياز آگاهي از عملکرد يک سازمان است اما براي مديريت هر چيزي ابتدا بايد آن را اندازه گيري کرد؛ بنابراين بايد بتوانيم عملکرد1 يک سازمان را اندازه گيري کنيم. بايد بتوانيم بهره وري2، کارايي3 و اثربخشي 4و … را در يک سازمان بسنجيم تا بتوانيم زمينه بهبود و رشد آن را فراهم آوريم.
ارزيابي5 شرکت ها نقش بسيار مهمي را در صنعت ايفا مي کند. معرفي شرکت هاي برتر صنعت، موقعيت آن ها را در يک محيط رقابتي و بر اساس شاخص ها يا متغير هاي مختلف مشخص مي کند. اين امر سبب مي شود تا از يک طرف شرکت ها ي ضعيف، فاصله خود را با برترين ها تشخيص داده و استراتژي مناسب براي رسيدن به آن ها را تدوين کنند از طرف ديگر،شرکت هاي برتر با تعريف برنامه ها و استراتژي هاي مناسب برتري خود را مستحکم تر کنند(کاشاني،1392).
کارايي مفهومي است که مدت ها براي سنجش عملکرد سازمان ها مورد استفاده قرار گرفته است.با افزايش رقابت در عرصه توليد و خدمات، سازمان ها به شاخص ها و الگوهايي براي بررسي عملکرد خود نياز دارند.يکي از مسائل گريبان گير سازمان ها ، عدم آگاهي نسبت به ميزان کارآمدي و کارايي سازمان خود و تفکيک واحدهاي کارا از غير کارا مي باشد(قنبري،1390).
در خصوص سنجش کارايي شرکت ها با استفاده از نسبت هاي مالي6، مطالعات بسياري انجام پذيرفته است. اين پژوهش ها عمدتا يا به شناسايي متغيرهاي لازم براي سنجش کارايي پرداخته اند و يا توجه خود را صرفا معطوف به روش هاي گوناگون سنجش عملکرد نموده اند.
صنعت سيمان با وجود اينکه از مزيت‌هاي فراواني چون وجود معادن با کيفيت بالا، انرژي با قيمت مناسب، دستمزد پايين، وجود متخصصين و … بهره مي‌برد، با چالش‌هاي متعددي نيز مواجه است. مسائلي چون استفاده نامناسب از ظرفيت تحويل، لزوم دستيابي به قيمت رقابتي، توقفات توليد و هزينه‌هاي بالاي آن و …، برخي ازمسائل مهم اين صنعت به شمار مي‌روند. اين صنعت يکي از صنايع مهم و استراتژيک کشور مي باشد که در چند سال اخير رشد بيشتري نسبت به صنايع ديگر داشته است. کشور ما در سال 2012 به عنوان بزرگترين صادرکننده سيمان شناخته شده و وجود بازارهاي بالقوه خارجي مانند عراق، قطر، امارات و پاکستان اين فرصت را در اختيار اين صنعت قرار داده تا بتواند به رشد خود ادامه دهد. از طرفي ديگر پيشرفت اين صنعت در صادرات مي تواند کشور را از تکيه بيش از حد به صادرات نفتي نجات دهد. بنابراين ارزيابي عملکرد شرکت هاي سيماني مي تواند صنعت را در رسيدن به اين امر ياري دهد. با اندازه گيري کارايي شرکت ها و رتبه بندي آن ها شرکت ها مي توانند جايگاه خود را در صنعت به درستي تشخيص دهند و استراتژي هاي لازم را جهت بهبود آن بکار گيرند.
با توجه به اهميت موضوع تعيين کارايي، روشهاي بسياري براي سنجش ميزان کارايي واحدهاي تصميم گيري7 ارائه شده است. اين روش ها به طور کلي به دو دسته روش هاي پارامتريک8 و ناپارامتريک9 طبقه بندي مي گردند. که در روش هاي ناپارامتريک سنجش کارايي از طريق برآورد تابع توليد يا هزينه ضرورتي ندارد.(کايد پور، 1390).
به طور کلي سازمان ها براي آگاهي از ميزان مطلوبيت فعاليت ها و نتايج عملکرد خود نيازمند اقدامات مناسب براي کنترل و ارزيابي عملکرد هستند.امروزه فنون جديدي جهت ارزيابي عملکرد سازمان ها استفاده مي شود که يکي از کاربردي ترين آن تکنيک تحليل پوششي داده ها10 مي باشد.تحليل پوششي داده ها کارايي يک واحد تصميم گيرنده را نسبت به به واحدهاي ديگر با ورودي ها11 و خروجي12 هاي مشابه اندازه مي گيرد.
به دليل اينکه استفاده از اين تکنيک ممکن است سبب توزيع غير واقعي وزن ها به ورودي ها و خروجي هاي مدل شود و يا اينکه وزن نهايي به دست آمده مورد قبول مديريت نباشد، (قنبري، 1391)
در بررسي هاي معمولي مدل هاي تحليل پوششي داده ها و اندازه گيري کارايي واحدهاي تصميم گيري هر واحد در يک زمان معين مورد ارزيابي قرار مي گيرد ولي در مطالعات واقعي بايد کارايي يک واحد تصميم گيري در فاصله هاي زماني متفاوت سنجيده شود. به اين دليل که يک واحد در هر برهه زماني، رفتاري متفاوت از برهه هاي گذشته خواهد داشت. در نتيجه استفاده از تحليل پوششي داده ها به تنهايي کافي نمي باشد و به همين دليل در اين پژوهش به دنبال ترکيب رويکرد تحليل پوششي داده ها و منطق فازي13 هستيم تا بتوانيم به نتايج واقعي تري دست پيدا کنيم.
ارزش هاي مشاهده شده در دنياي واقعي اغلب نادقيق و مبهم هستند. داده هاي نادقيق و مبهم ممکن است نتيجه اطلاعات غير قابل کمي شدن14 ، ناقص و غيرقابل دسترس باشند.داده هاي غيردقيق و مبهم اغلب با بازه هاي محدود، داده هاي ترتيبي15 يا اعداد فازي16 نشان داده مي شوند. در سال هاي اخير، محققان زيادي DEA فازي را براي بکارگيري در موقعيت هاي که بعضي از ورودي هاو خروجي ها نادقيق و مبهم هستند، فرمول سازي کرده اند(Hatami Marbini et al, 2011).
هنگام استفاده از DEA براي ارزيابي عملکرد نياز به تخمين پارامترهاي زيادي بدون هيچ تغييري وجود دارد. به هر حال تخمين پارامترهاي نامعين در فرايند ارزيابي عملکرد اغلب با چالش هايي روبرو مي باشد. تعدادي از پژوهشگران روش هاي متنوعي براي کاربرد داده هاي غيردقيق و مبهم در تحليل پوششي داده ها، پيشنهاد داده اند. کوپر و همکارانش، اين مسئله را در زمينه داده هاي بازه اي مورد بررسي قرار داده اند. به هر حال بسياري از مسائل دنياي واقعي داده هاي زباني17 مانند خوب، عادلانه يا ضعيف را بکار مي گيرند و نمي توان آن ها را به عنوان داده هاي بازه اي18 استفاده کرد. منطق فازي و تئوري فازي19 مي توانند اطلاعات مبهم، غيردقيق و غيرقطعي را در DEA با رسمي سازي عدم قطعيت در تصميم گيري، ارائه دهند. جبر فازي توسعه داده شده توسط زاده20 يک چارچوب رسمي از تئوري است که خطر تخمين هاي غيردقيق در محيط هاي غيرقطعي را مجاز مي شمارد.(Hatami Marbini el at, 2010)
در اين پژوهش ما به دنبال معرفي و گسترش مدل رياضي تحليل پوششي داده هاي فازي21به گونه اي هستيم که با استفاده از آن بتوان به مقايسه و ارزيابي واقعي تر و عملي تري دست يافت. در مدل هاي قبلي تحليل پوششي داده هاي فازي با در نظر گرفتن دو رويکرد خوشبينانه و بدبينانه به حل مدل مي پرداختند که باعث مي شد مرزهاي کارايي متفاوتي براي ارزيابي ايجاد شود که مقايسه دقيقي بين واحدها را غير ممکن مي ساخت به همين دليل در اين پژوهش ما به دنبال رفع اين مشکل از طريق يکسان کردن مرز کارايي هستيم. در تحقيقات انجام شده همچنين با در نظر گرفتن داده هاي بازه اي فازي کارايي را به صورت يک عدد محاسبه مي کردند، اما در اين پژوهش به دنبال بسط روش به گونه اي هستيم که کارايي به دست آمده نيز به صورت بازه باشد. در اين صورت کارايي به دست آمده با واقعيت مطابقت بيشتري خواهد داشت.
3-1- اهميت و ضرورت موضوع
تحليل پوششي داده ها، روشي غيرپارامتريک و مبتني بر برنامه ريزي خطي است که توسط چارنز و همکارانش براي ارزيابي کارايي نسبي واحدهاي تصميم گيري که وظايف يکساني انجام مي دهند، ابداع شد. به علت استفاده هاي موفق و کاربردهاي بسيار زيادي تحليل پوششي داده ها و همچنين تحقيقات و مطالعات موردي ديده شده در چند سال گذشته، اين تکنيک رشد بسيار روزافزوني داشته است. نگهداري و تعميرات نيروي هوايي ايلات متحده در موقعيت هاي جغرافيايي متفاوت، عملکردي نيروي پليس انگلستان و بانک هاي کانادا، کارايي دانشگاه ها در ايالات متحده، انگلستان و فرانسه از نمونه کاربردهاي تحليل پوششي داده ها در دنيا امروز ي مي باشد. همچنين از اين تکنيک براي طراحي چيدمان کارخانه استفاده شده است.(Amin , Toloo, 2006)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

اندازه گيري کارايي بخاطر اهميت آن در ارزيابي عملکرد يک شرکت يا سازمان همواره مورد توجه محققين قرار داشته است. دستيابي به دانش بدون ابهام، سالهاي متمادي انسان را دچار چالش ساخته است. از هنگامي که ارسطو منطق دو ارزشي را معرفي کرده، تا کنون بشر توانسته است با کمک و استفاده از آن به موفقيتهاي چشمگيري دست يابد. فناوري رشد کرده و روز به روز کارآمدتر شده است. در اوايل قرن بيستم، دانشمندان به اين نتيجه رسيدند که ساختارهاي سنتي علوم، پاسخگوي پديده هاي کشف شده نيست. منطق فازي گونه اي بسيار مهم از منطق است که توسط استاد ايراني پرفسور لطفي زاده در سال 1965 مطرح شد و به طور جدي در مقابل منطق دودويي ارسطويي قرار گرفت و اين منطق نه تنها در حوزه تئوري بلکه در صنعت نيز به کار رفته و پژوهشگران زيادي را مشغول به تحقيق در اين زمينه کرده است. تئوري مذکور کاربردهاي زيادي در تحقيق در عمليات، علوم مديريت، تئوري کنترل و بسياري زمينه هاي ديگر دارد.
منطق فازي در ابتدا به عنوان روشي براي پردازش اطلاعات معرفي شد که عضوهاي يک مجموعه علاوه بر دو حالت قطعي عضو بودن و نبودن حالت بين اين دو را نيز تعريف مي کردند. فازي به جاي پرداختن به صفر و يک، از صفر تا يک را مورد بررسي و تحليل قرار مي دهد. به بيان ديگر مجموعه اي که در منطق ارسطويي داراي دو عضو صفر و يک است در منطق فازي به مجموعه اي با بي نهايت عضو که داراي مقاديري از صفر تا يک هستند تبديل مي شود و بدين صورت منطق فازي به اعمال و طرز فکر آدميان بيشتر نزديک مي شود(کاظمي و همکاران، 1386).
صنعت سيمان از جمله صنايع مهم و جايگزين ناپذير است. صنعت سيمان کشور، با سابقه 70 سال تولسد يکي از صنايع زيربنايي است که رابطه و پيوندي عميق با طيف گسترده اي از صنايع و مراکز خدماتي گوناگوني برقرار نموده است. از موارد مصرفي صنعت مي توان به استفاده در سازه هاي ويژه زميني و دريايي، سدسازي، اسکله ها، نيروگاه ها، برج ها ي بلند، چاه هاي نفت و … اشاره کرد.کشور ايران از لحاظ جغرافيايي در منطقه اي واقع شده که سلسله کوه هاي آهکي آن را احاطه نموده، و در نتيجه مواد اوليه براي توليد سيمان در داخل کشور به وفور يافت مي شود.
سيمان بعنوان يکي از مهمترين فرآورده هاي ساختماني نقش اساسي در پيشبرد برنامه‌هاي عمراني کشور دارد و در بخشهاي اساسي ساخت و ساز چه بعنوان بتن و چه بعنوان فرآورده هاي بتني و کارهاي بنائي مصرف ميشود. سيمان، يک محصول صنعتي است که پس از توليد حکم مواد اوليه براي صنعت ساختمان و بسياري صنايع مرتبط با فعاليتهاي عمراني را دارد.از طرفي هر گونه بي توجهي به کيفيت محصول ساخته شده سيماني، از قبيل بتن آماده و يا قطعات بتني سازه اي، تأثيرات نامطلوب وسيعي در امنيت و پايداري سازه ها و اقتصاد ملي دارد.زيرا بتن، در تک تک پروژه هاي عمراني مهمترين نقشهاي سازه اي از قبيل فونداسيونها، ستونها، سقفها و دالهاي بتني باربر را بر عهده ميگيرد که مهمترين بخشهاي هر پروژه از نگاه ايمني، مقاومت و دوام ميباشند.(جوهري،1387)
ايران هشتمين توليد کننده سيمان در دنيا و دومين کشور بعد از ترکيه در خاورميانه مي باشد که در سال 2009 در حدود 65 ميليون تن سيمان توليد کرده و به 40 کشور دنيا نيز صادر کرده است. توليدات سيمان در ايران در حدود 1.8 درصد از توليدات سيمان در دنيا را شامل مي شود و نيز در حدود 1.6 درصد از کل سيمان توليد شده در دنيا را مصرف مي نمايد.(سالنامه آماري بهره وري کشور،1390)
4-1- پرسش هاي تحقيق
تحقيق داراي دو سؤال اصلي و سه سوال فرعي مي باشد .
سوالات اصلي تحقيق :
مدل رياضي تحليل پوششي داده ها با پارامترهاي فازي توسعه يافته به چه صورت است؟
چگونه مي توان مدل رياضي تحليل پوششي داده ها با پارامترهاي فازي را به مدل قطعي تبديل کرد؟ و آن را حل کرد؟
سوالات فرعي تحقيق :
شاخص هاي ورودي و خروجي براي ارزيابي شرکت هاي سيماني کدامند؟
کارايي هر کدام از شرکت هاي سيماني چه مقدار مي باشد؟و رتبه هر کدام ار آن ها چقدر است؟
5-1- هدف هاي تحقيق يا نتايج مورد انتظار
توسعه مدل رياضي تحليل پوششي داده ها با پارامترهاي فازي22 و روش حل آن
تعيين شاخص هاي اصلي ورودي و خروجي شرکت هاي توليد کننده سيمان براي تعيين کارايي هر کدام از آن ها
محاسبه ي کارايي هر کدام از شرکت هاي سيمان سازي
رتبه بندي شرکت هاي توليد کننده سيمان فعال در کشور
6-1- قلمرو تحقيق
1-6-1- قلمرو مکاني-جامعه تحقيق
قلمرو اين تحقيق شرکت هاي سيماني فعال در بورس اوراق بهادار23 را در بر مي گيرد.
2-6-1- قلمرو زماني تحقيق
داده هايي که در اين پژوهش به کار برده خواهد شد مربوط به عملکرد مالي و غير مالي شرکت هاي سيماني فعال در کشور در بازه زماني سال 1385تا سال1392 مي باشد.
7-1- روش کلي تحقيق
تحقيق را از يک نظر، به طور کلي مي توان به تحقيق کاربردي و تحقيق پايه تقسيم کرد.تحقيق کاربردي تحقيقي است که يافته هاي آن ا مي توان براي حل مسائل اجتماعي به کار برد.(کايد پور، 1390). از آنجايي که هدف از تحقيق پاسخ به يک معضل و يا مشکل عملي در ارزيابي عملکرد شرکت هاي سيماني فعال در کشور است، اين تحقيق براساس هدف در دسته تحقيقات کاربردي قرار مي گيرد.
از آنجا که در اين تحقيق در متغيرها دستکاري نشده و شرايط آزمايشگاهي وجود ندارد، از نوع تحقيقات توصيفي (غيرتجربي) مي باشد. تحقيق توصيفي شامل مجموعه اي از روش هايي است که هدف از آن ها توصيف پديده هاي مورد بررسي است. از اجراي تحقيق توصيفي عمدتا شناخت بيشتر شرايط موجود يا ياري دادن به فرايند تصميم گيري مي باشد.(کايد پور، 1390)
8-1- روشهاي گردآوري داده ها و ابزار مورد استفاده براي آن
در ابتدا براي گردآوري اطلاعات مربوط به ادبيات نظري تحقيق از روش هاي کتابخانه اي و مطالعه مقالات و پايان نامه هاي به روز و معتبر که مرتبط با موضوع تحقيق مي باشند، استفاده شده است . و داده هاي ورودي مسئله و مدل تحقيق از طريق مطالعات اسناد مربوط به عملکرد مالي و غيرمالي شرکت هاي سيماني فعال در کشور که از طريق مرکز بهره وري در اختيارمان گذاشته مي شود، بدست مي آيد.
9-1- روشهاي تحليل داده ها
تحليل پوششي داده ها(DEA) روش پيشنهادي چارنز24 و همکارانش بود،که يک روش رياضي براي ارزيابي کارايي نسبي25 يک مجموعه از واحدهاي تصميم گيري DMU، با مجموعه ي مشخصي از ورودي ها و خروجي ها مي باشد. فرض اصلي DEA بر مبناي داده هاي دقيق قرار گرفته بود، اما در دنياي واقعي، داده ها با اصطلاحاتي نظير خوب ،بد، و… ارائه مي شوند.معمولا داده ها دقيق نيستند و ارزيابي عملکردي که با استفاده از روش هاي متداول در برگيرنده اين داده ها ،انجام مي شود،منجر به خطاهايي در فرايند تصميم گيري مي شود و DEA مرسوم نمي تواند به سادگي عملکرد را اندازه گيري کند، به همين دليل براي گرفتن تصميمات معقول و مطابقت بيشتر با دنياي واقعي ضروري است که از منطق فازي به عنوان ابزاري براي رسيدن به اهداف نهايي استفاده کنند. مفهوم تصميم گيري در محيط فازي از طرف بلمن26 و زاده پيشنهاد شده بود.رويکرد هاي بسياري در مورد داده هاي فازي در DEA توسعه داده شده اند، سنگوپتا27، اولين کسي بود که در مورد کاربرد تئوري مجموعه فازي در تحليل پوششي داده ها تحقيق کرده و اصولي از تئوري مجموعه فازي را براي معرفي ماهيت فازي در تابع هدف و مسير(جهت) دست راست مدل رايج تحليل پوششي داده ها،به کار برده است.چيانگ28 و شيانگ29 روشي را توسعه دادند که قادر است مقياس هاي کارايي فازي براي واحدهاي تصميم گيري(DMU ) را با مشاهده فازي ارائه کند.(rostami,mollaeian,2012 )
روشي که در اين تحقيق به کار برده خواهد شد نيز تحليل پوششي داده هاي فازي مي باشد، اما در آن تغييراتي داده خواهد شد و روش مذکور توسعه داده مي شود. در روش هاي قبلي براي کارايي واحدها را به صورت يک عدد محاسبه مي شد، اما در اين روش ما به دنبال محاسبه کارايي واحدها به صورت بازه اي با بکارگيري روش برش آلفا هستيم.
-1-10نوآوري حاصل از پژوهش
محاسبه ميزان کارايي در گروه هايي که عملکرد يکساني دارند، از اهميت بسزايي برخوردار است. براي باقي ماندن در عرصه رقابت با ساير واحدها مي بايست با گذر زمان ميزان عملکرد خود را به سطح قابل قبولي افزايش داد. ولي صحت و مناسب بودن روش ارزيابي باعث مي شود که اين ارزيابي مفيد واقع شده و مثمر ثمر باشد.
در زمينه ترکيب رويکرد تحليل پوششي داده ها و داده هاي فازي تحقيقات فراواني انجام شده است. نوآوري پژوهش حاضر تغييراتي است که در مدل هاي سابق داده شده است. اين تغييرات به گونه اي اعمال شده است که در مدل هاي خوشبينانه و بدبينانه براي يک واحد و در کل مدل ها از مجموعه محدوديت هاي مشابه استفاده شود. اين کار باعث مي شود که به جاي کاربرد مرزهاي متفاوت از مرز کارايي واحدي براي مقايسه واحدها استفاده شود و مقايسه واقعي تر و مفيدتر باشد. از طرفي در اين پژوهش به دليل استفاده از داده هاي فازي براي جلوگيري از زياد شدن محاسبات به دليل وجود رويکردهاي بدبينانه و خوشبينانه، ما به ترکيب اين دو رويکرد در يک مدل واحد پرداختيم و کارايي را به صورت بازه محاسبه کرديم. علاوه بر آن با اعمال تغيير متغير آلفا را از مدل حذف کرديم در غير اينصورت مي بايست مدل را براي آلفاهاي مختلف حل مي کرديم که نياز به محاسبات طولاني و زمان بر داشت.
11-1- شرح واژه ها و اصطلاحات تحقيق
تحليل پوششي داده ها (DEA)
تحليل پوششي داده ها (DEA) يک روش ناپارامتريک براي اندازه گيري و ارزيابي کارايي نسبي واحدهاي تصميم گيري (DMU) که داراي ورود ي و خروجي هاي مشابه هستند، مي باشد.در مدل هاي DEA حداکثر مقدار نسبي مجموع موزون خروجي ها به روي مجموع موزون ورودي ها به عنوان کارايي در نظر گرفته مي شود.(Sohrabi Haghighat, Khorram, 2005).
)horaam,2005ighat,ون ورودي ها راروجي ها به روي مجموع موزون ورودي ها تصميم گيري (تحليل پوششي داده ها مدلياز مدل هاي ارزيابي کارايي مي باشد که توسط چارنز، کوپر30 و رودز31 ، در سال1978 معرفي شده بود. اين روش ارزش کارايي را بدون نياز به تابع توليد32 فرضي که در روش هاي پارامتريک بکار برده مي شد، پيش بيني کرده و نمودارهاي رياضي براي محاسبه منحني مرز کارايي33 بکار مي برد. از لحاط مفهوم هندسي، اين رويکرد از تئوري پوششي براي ترسيم ورودي و خروجي همه واحدهاي تصميم گيري ارزيابي شده در فضا، استفاده مي کند تا بتوان کارايي نسبي سازمان زا محاسبه کرد.(Che, Wang, Chuang, 2010). اين روش ورودي ها و خروجي هاي متعددي از واحدهاي تصميم گيري را در يک شاخص جامع ، به نام کارايي فني هر DMU ،ترکيب مي کند.هدف اصلي اين رويکرد شناسايي کارايي واحدهاي تصميم گيري است که حداکثر مقدار خروجي ها را با استفاده از حداقل مقدار ورودي ها توليد مي کنند. DEA در حال حاضر يکي از روش هاي متداول تحقيق در عمليات مي باشد، که اغلب براي ارزيابي عملکرد نسبي مجموعه اي از شرکت هايي بکار مي رود که ورودي هاي مشابه را براي توليد خروجي هاي مشابه، مصرف مي کنند(Zbranek, 2013).
مرز کارا 34
مرز کارا بيانگر واحدهايي است که حداکثر محصول را به ميزان متفاوتي از منابع به دست مي آوردند.
واحدهاي تصميم گيري(DMU)
در مدل تحليل پوششي داده ها به هر يک از واحدهاي تحت مطالعه يک واحد تصميم گيري در مدل تحليل پوششي داده ها به گونه اي انعطاف پذير تعريف شده است و دامنه وسيعي از کاربردهاي مختلف را در بر مي گيرد. به طور کلي يک واحد تصميم گيري به عنوان يک نهاده مستقل که مسئول تبديل داده ها به ستاده ها بوده و کارايي آن برآورده مي شود تعريف شده است(سالک روشني،1390). واحدهايي که در آنها از ورودي هاي همسان براي رسيدن به خروجي هاي همسان استفاده مي شود(فتحي هفشجاني، 1388).
بازده به مقياس
بازه به مقياس بيانگر پيوند بين تغييرات ورودي ها و خروجي هاي يک سيستم مي باشد.يکي ار توانايي هاي روش تحليل پوششي داده ها، کاربرد الکوهاي مختلف، متناظر با بازده به مقياس هاي متفاوت و هم چنين اندازه گيري بازده به مقياس واحدهاست.
بازده نسبت به مقياس ثابت
بازده به مقياس ثابت،يعني هر مضربي از ورودي ها همان مضرب از خروجي ها را توليد مي کند. الگوي(CCR)، بازده ثابت به مقياس واحدها را ثابت فرض مي کند؛ بنابراين واحدهاي کوچک و بزرگ، با هم مقايسه مي شوند.
بازده به مقياس متغير
بازده به مقياس متغير يعني هر مضربي از ورودي ها، مي تواند همان مضرب از خروجي ها يا کمتر از آن و يا بيشتر از آن را، در خروجي ها توليد مي کند.الگوي(BBC)، بازده به مقياس را، متغير فرص مي کند(خواجوي و همکاران، 1384)
تئوري منطق فازي(Fuzzy Theory)
تئوري مجموعه هاي فازي براي سر و کار داشتن با مفهوم رتبه بندي ارزش واقعيت جزئي از کاملا درست تا کاملا غلط،توسعه داده شده است.تئوري مجموعه فازي به ابزار برجسته اي براي سر و کار داشتن با عدم دقت و تعيين ابهام در اندازه،ايجاد راه حل هاي قدرتمند و با حداقل هزينه براي مسائل دنيا واقعي، تبديل شده است.برا ساس گفته هاي زاده (1975) نشان دادن معقول وضعيت هاي پيچيده توسط متغيرهاي کمي قراردادي سخت است و ضروري است که از متغيرهاي زباني که ارزش آنها بوسيله کلمات يا جملاتي که به صورت زبان طبيعي يا ساختگي بيان مي شوند،نشان داده مي شود.ويژگيهايي مانند پتانسيل کار کردن با متغيرهاي زباني،هزينه پايين محاسبات و سهولت درک و فهم آن،باعث شهرت اين رويکرد شده است.جبر تئوري فازي توسعه داده شده توسط زاده(1965)ساختار رسمي تئوري مي باشد که به راه حل عدم دقت و ابهام در محيط هاي نامشخص اجازه ي برآورد مي دهد (hatami-marinabi,emruznejad,tavana,2011).
هنگام بکار گيري اين تئوري براي حل مسائل اندازه گيري عملکرد يا پيش بيني،منطق فازي از متخصص حوزه دانش مربوطه کمک گرفته و با استفاده از حساب فازي سيستم هاي استنتاج فازي توليد مي کند.منطق فازي ابزاري از تئوري مجموعه فازي مي باشد که به طور خاص براي سر و کار داشتن با اطلاعات مبهم فرايند با تابع عضويت35 متغير بکار مي رود. عملکرد فازي يک فرايند”حلقه-فازي-حلقه”36براي يک سيستم واقعي که ورودي اصلي و خروجي نهايي آن ها بايد متغيرهاي حلقه اي37 باشند،اما فرايند واسطه اي(ميانه) يک فرايند استنتاجي فازي مي باشد.استنتاج فازي روشي است که ارزش بردار ورودي را تفسير مي کند و بوسيله ابزارهاي برخي مجموعه هاي قواعد فازي، به خروجي ارزش تخصيص مي دهد.در مجموعه سنتي،يک عامل يا متعلق به مجموعه است يا متعلق به مجموعه نيست (udoncy olugu,Yew wong,2009).
12-1- ساختار تحقيق
تحقيق حاضر شامل پنج فصل است. در فصل اول به بيان کليات تحقيق پرداخته شده است. در اين فصل اهميت موضوع، تعريف مسئله و سوالات اصلي تحقيق بيان شده است. پس از آن اهداف تحقيق، سابقه و ضرورت انجام تحقيق به صورت مختصر بيان شده و سپس روش تحقيق و واژههاي تحقيق ارائه شده است.

فصل دوم به بيان مباني نظري و پيشينه تحقيق پرداخته شده است.
فصل سوم به تشريح روششناسي پژوهش اختصاص يافته است. در اين فصل با ايجاد تغييراتي در مدل تحليل پوششي داده ها به بهبود مدل پرداختيم و مدل جديد را شرح داده ايم.
در فصل چهارم به تست مدل جديد پرداختيم و در اين فصل نتايج حاصل از پردازش اطلاعات ارائه ميشود و فصل پنجم نيز شامل نتايج تحقيق و ارائه پيشنهادات است.
فصل دوم
ادبيات نظري و پيشينه تحقيق
1-2- مقدمه
امروزهسازمانهابرايبقاء،انتظاموبالندگيخودميكوشندكهازطريقمنابعخوددرگسترهجهانيبهرشدسريع، بهبود مستمر،كارآمدي،سودبخشي،انعطافپذيري،آمادگيبرايآيندهوبرخورداريازموقعيتممتازدرعرصهفعاليتخودنايلشوند . بدوناينكيفيتها،سازمانهاواقعاًغيرممكناستكهبتواننددرمواجههبابهترينهابهصورترقابتيواثربخشيعملكنند.
ارزيابي عملکرد از جمله ابزارها و وسايل مؤثر مديريت منابع انساني است که با به کارگيري صحيح اين ابزار نه تنها هدف ها و مأموريتهاي سازمان با کارايي مطلوب تحقق مي يابد بلکه منافع کارکنان و جامعه نيز تأمين مي گردد. فرايند ارزيابي عملکرد، راهکاري را در اختيار سازمان قرار مي دهد که از طريق آن اعضاي سازمان به ميزان اثربخشي وظايف شغلي خود پي مي برند.(مصدق خواه،ساکت چقوش،1390)
در بحث ارزيابي عملکرد کارکنان،شاخصهاي مؤثر در اين فرايند قابل سنجش نيست و دقيق اندازه گيري نمي شود. از سوي ديگر،آگاهي از نتايج و رفتار، عامل مهمي در اصلاح رفتارهاي آينده به شمار مي آيد.(سعادت،1376)
2-2-عملکرد
به طور کلي عملکرد يعني به انجام رساندن آنچه سازمان از فرد مي خواهد.عملکرد افراد در سه سطح فردي،گروهي،سازماني بررسي مي شود.همچنين در هر سطحي عوامل مختلفي بر رفتار افراد تاثير مي گذارد.مثلا در سطح فردي عواملي چون شخصيت،ادراک،توانايي،استرس و…بر عملکرد تاثير مي گذارد.
در سطح گروهي عواملي چون ارتباطات،رفتار بين گروهي،تعارضات و رهبري تاثير گذار مي باشد.و در نهايت عواملي چون فرهنگ سازماني،ساختار سازماني،محيط سازمان و …بر عملکرد سازماني تاثير مي گذارد.
3-2- ارزيابي عملکرد
پيشرفت جوامع و رشد و گستردگي فعاليت هاي مختلف در دوران معاصر موجب با اهميت تر شدن ارزيابي عملکرد و رتبه بندي شرکت ها از لحاظ پژوهشي و عملياتي شده است. همچنين گسترش سرمايه گذاري ها، تنوع و پيچيدگي آن ها نيز در جامعه امروزي به مسئله ارزيابي عملکرد و رتبه بندي بنگاه هاي اقتصادي اهميت ويژه اي داده است. تحقيقات و سيعي در دهه هاي گذشته در اين زمينه صورت گرفته و در حال حاضر نيز مطالعات ادامه دارد.
يکي از وظايف اصلي مديريت نيز در هر سازماني ارزيابي عملکرد است. اندازه گيري عملکرد عموما به مباحث استراتژيک و مجموعه کامل تر اندازه گيري معيارهاي سنجش که توسط مديران جهت کنترل و هدايت سازمان بکار گرفته مي شود، ارتباط پيدا مي کند(کاشاني، 1392).
ارزيابيعملکردمکانيسمياستکهدرقالبآناقداماتوفعاليتهايانجامگرفتهتوسط سازمان درکلياتوسطهرواحدي ازواحدهايآن،درمقايسهبابرنامههايمصوب،موردارزيابي قرارميگيردومشخصميشودچهميزانازبرنامه هايمصوبمورداجراقرارگرفتهاست.
ارزيابي عملکرد فرآيندي استراتژيک و يکپارچه است که با بهبود عملکرد افرادي که در سازمانها کار مي کنند و با توسعه قابليت هاي فردي و گروهي ، موفقيت پايدار سازمانها را فراهم مي نمايد .(آرمسترانگ ، 1385)
عمده ترين هدف ارزيابي عملکرد يک پرداخت حقوق مکفي به کارکنان و رسيدن به رضايت آنها مي باشد که از طرفي اين مهم به نيل به اهداف سازمان مي انجامد.ديگر اينکه با ارزيابي عملکرد به توانايي افراد پي برده و ميتوان نقش متناسب با توانايي شان را به آنها واگدار نمود.
1-3-2- اهداف اصلي و کلي ارزيابي عملکرد
کنترل مستمر کارهاي سازمان و گسترش دوره ي کارايي مديريت
شناسايي نقاط قوت و ضعف و مشکلات و تلاش براي اصلاح آنها و افزايش توانايي ها وفعاليت ها
بهبود تصميمات مربوط درباره ي حوزه و عمق فعاليت ها،طرح ها،واهداف آينده
بهبود تخصيص منابع و کاربرد بهتر تسهيلات و منابع انساني براي اجراي برنامه هاي تصويب شده
بهبود جوابگويي(پاسخگويي)در برنامه هاي عملکرد
توانايي ايجاد بهبود هاي کمي و کيفي در رقابت پذيري
افزايش کارايي و بهره وري سازمان
هدف ارزيابي شناخت ماهيت فعلي،شناسايي نقاط قوت و قابل بهبود نقش ها و مسئوليت ها،تعيين و شناسايي نيازهاي آموزشي و مشورت و راهنمايي براي بهبود سازمان مي باشد.( Jofreh, Khoshbin, Asgharzade, Khodabakhsh, 2012).
در جوامع امروزي همه افراد و مؤسسات به گونه اي با ساير مؤسسات و سازمان ها در ارتباط هستند که هر کدام از آن ها داراي اهداف و ديدگاه هاي متفاوتي از يکديگرند و اين امر ضرورت انجام ارزيابي عملکرد را بيشتر مي کند.
عملکرد را از سه جهت مي توان ارزيابي کرد :
1- عملکرد براساس يک چارچوب از پيش تعيين شده انجام مي شود، بنابراين بررسي عملکرد واقعي و تعيين انحرافات از اين چارچوب نوعي ارزيابي را ارائه مي کند. اين ارزيابي بيانگر ميزان رعايت روش است که آن را معيار سودمندي و يا مفيد بودن عملکرد مي نامند.
2- در تحقيق هر عملکردي منابع، تجهيزات و امکانات مورد استفاده مورد استفاده قرار مي گيرد که نتيجه آن ايجاد کالا و يا خدمت است. در اين ديدگاه معيار سودمندي بيانگر ارزيابي عملکرد است که به طور مستقيم و با استفاده از کارايي فني سنجيده مي شود.
3- توليد هر محصول و يا خدمت در راستاي نيل به هدف يا اهداف از پيش تعيين شده اي است که درجه نيل به آن ها (اثربخشي) مبنايي براي ارزيابي عملکرد است(کاشاني پور،1383).
در متون علمي تعاريف متعددي از ارزيابي عملکرد توسط محققين ارائه شده است که به مواردي در زير اشاره کرده ايم :
ارزيابي عملکرد يکي از زير بخش هاي مديريت عملکرد38 است و مديريت عملکرد عبارت است از اجراي يک سلسله نظام ها و روش هايي که اهداف مديريت استراتژيک را در قالب عملکرد هايي مشخص از طريق مديريت واحدهاي مختلف و منابع انساني دنبال مي کند(Lawler, 1995).
ارزيابي يک جريان بازخور فعاليت ها و مقايسه آن ها با معيارهاي تعيين شده است که طي آن واحدها و عوامل انساني از چگونگي عملکرد خود و تأثير آن در کارايي سازمان و نظرات مسئولان در مورد نتايج به دست آمده بر اساس شاخص هاي معرفي شده اطلاع کسب مي کنند(Neely,1999).
2-3-2- مقايسه سيستم هاي ارزيابي عملکرد
ريشه اصلي و نقطه آغاز سير تحول و تکامل ارزيابي عملکرد سازمان به شيوه ي علمي و مدرن به شهر و نيز در قرن پانزدهم برمي گردد. هنگامي که اصول حسابداري با ابداع شيوه ثبت دو طرفه دفاتر متحول شد. از آن زمان تا قرن نوزدهم اصول شناسايي شود و کنترل جريان وجوه نقد بر ارزيابي عملکرد سازمان ها حاکم بود. تا اين که دورانت39 مؤسس شرکت جنرال موتور چنين بيان داشت که نبايد سود را حاصل عمليات حسابداري دانست بلکه در حقيقت سود نتيجه جرياني از هزينه است که در طول زنجيره ارزش ايجاد شده است. دراکر40 (1995) اين موضوع را سرآغاز توسعه ديدگاه هاي ارزيابي عملکرد مي داند. مدل هاي ارزيابي عملکرد ريشه در حسابداري داشتند، از اين رو مفاهيم سنتي ارزيابي عملکرد توسط صاحبنظران علم حسابداري به چالش کشيده شد و نقاط ضعف و نارسايي هاي سيستم ارزيابي عملکرد سنتي نمود پيدا کرد. گلدرات41 و فيزيکداني به نام کاکس42 (1984) از سيستم هاي منطقي فيزيکي اندازه گيري استفاده کرده و تغييراتي را در مفاهيم مورد استفاده در سيستم هاي حسابداري صنعتي ايجاد کردند. جانسون43 و کاپلان44 (1987) نيز معتقد بودند که اين سيستم ها تنها بر افق هاي زماني کوتاه مدت تمرکز دارند. در سال 1987 کوپر45 و کاپلان پس از انتقاداتي که بر رويکردهاي سنتي حسابداري مديريت و صنعتي وارد کردند سيستم هزينه يابي بر مبناي فعاليت را معرفي کردند. ماسکل46(1989) معتقد بود يکي از نقاط قوت اين رويکرد انعطاف پذيري، پيچيدگي و بهبود مستمر است و اين مفاهيم همان موضوعات مهمي هستند که در محتواي مهندسي مجدد47 کسب و کار و ساير مباحث تغيير سازماني وجود دارد (سيستم هاي اندازه گيري عملکرد بر مبناي زمان). ماسکل(1991) سيستم هاي ارزيابي عملکرد سنتي را باعث عدم تسري مؤثر استراتژي ها و اولويت هاي سازماني مي دانستند. سپس ماسکل (1991) هزينه يابي چرخه عمر را مطرح کرد و معتقد بود که حسابداران هنگامي مي توانند مفهوم واقعي هزينه را درک کنند که چرخه عمر محصول را به دقت مورد بررسي قرار دهند(کاشاني،1392). ريچارد48(1995) عدم انعطاف پذيري اين سيستم ها را در برابر تغييرات محيطي را از نارسايي هاي اين سيستم مي دانستند(محمدي زنجيراني،1386) به طور کلي مي توان تقاط ضعف ارزيابي عملکرد سنتي را که صرفا شاخص هاي مالي متکي بودند را اين گونه تشريح کرد (Tangen,2004).
1- شاخص هاي مالي سعي دارند عملکرد سازمان ها را به پول تبديل کنند. اين در حالي است که بسياري از موقعيت هاي سازمان به سادگي در کميت پول جاي نمي گيرد.
2- شاخص هاي مالي تأخيري هستند.
3- شاخص هاي مالي داراي قالب مشخص و استانداردي بوده و به صورت سنتي غيرقابل تغيير هستند، يعني ويژگي ها و اولويت هاي متفاوت و منحصر بفرد هر سازمان در آن ها مورد توجه قرار نمي گيرند.


دیدگاهتان را بنویسید