2-1-4- سرعت رشد نسبي …………………………………………………………………………………………………………………17
2-1-5- ميزان فتوسنتز خالص ……………………………………………………………………………………………………………18
2-1-6- دوام سطح برگ ………………………………………………………………………………………………………………………19
2-1-7- نسبت سطح برگ ……………………………………………………………………………………………………………………20
2-1-8- دوام بيوماس …………………………………………………………………………………………………………………………..21
2-2- صفات مورفولوژيك ……………………………………………………………………………………………………………………..21
2-2-1- ارتفاع بوته ………………………………………………………………………………………………………………………………21
2-2-2- قابليت پنجه زني …………………………………………………………………………………………………………………….23
2-2-3- مساحت برگ پرچم ………………………………………………………………………………………………………………..24
2-2-4- روزهاي تا 50 درصد گلدهي و رسيدگي كامل ……………………………………………………………………..25
فهرست مطالب
2-3- عملكرد و اجزاي عملكرد …………………………………………………………………………………………………………….26
2-3-1- تعداد خوشه در واحد سطح ………………………………………………………………………………………………….27
-3-2- وزن هزار دانه ………………………………………………………………………………………………………………………….27
2-3-3- درصد باروري دانه ( تعداد دانه پر، نيمه پر و پوك) ………………………………………………………………29
2-3-4- تعداد كل دانه در خوشه …………………………………………………………………………………………………………30
2-3-5- طول خوشه …………………………………………………………………………………………………………………………….31
2-3-6- شاخص برداشت ……………………………………………………………………………………………………………………..32
2-4- صفات كيفي ………………………………………………………………………………………………………………………………..34
فصل سوم: مواد و روشها
3-1- آزمايش مزرعه اي ……………………………………………………………………………………………………………………….37
3-1-1- مشخصات محل اجراي آزمايش و طرح آزمايشي ………………………………………………………………….37
3-1-2- معرفي ارقام مورد بررسي ……………………………………………………………………………………………………….38
3-1-2-1- رقم طارم هاشمي………………………………………………………………………………………………………………..38
3-1-2-2- رقم كادوس ………………………………………………………………………………………………………………………..38
3-1-2-3- رقم هيبريد بهار1 ………………………………………………………………………………………………………………39
3-1-2-4- رقم نعمت …………………………………………………………………………………………………………………………..39
3-1-2-5- لاين هاي اميد بخش …………………………………………………………………………………………………………40
3-1-3- مراحل اجراي آزمايش ……………………………………………………………………………………………………………40
3-2- نمونه برداري و اندازه گيري صفات …………………………………………………………………………………………….41
3-2-1- اندازه گيري صفات در مراحل رشد گياه ………………………………………………………………………………..41
3-2-2- صفات كمي و نحوة اندازه گيري آنها ……………………………………………………………………………………..43
3-2-2-1- تعداد پنجه هاي بارور در بوته …………………………………………………………………………………………..43
3-2-2-2- ارتفاع گياه ………………………………………………………………………………………………………………………….43
3-2-2-3- روزهاي تا 50 درصد گلدهي …………………………………………………………………………………………….43
3-2-2-4- طول برگ پرچم ………………………………………………………………………………………………………………..43
3-2-2-5- عرض برگ پرچم ……………………………………………………………………………………………………………….43
3-2-3- اندازه گيري صفات در مرحله رسيدن فيزيولوژيكي و قبل از برداشت ………………………………….44
3-2-3-1- شاخص برداشت …………………………………………………………………………………………………………………44
3-2-3-2- اجزاي عملكرد ……………………………………………………………………………………………………………………44
فهرست مطالب
3-2-4- اندازه گيري صفات در مرحله بعد از برداشت ………………………………………………………………………..45
3-2-5- اندازه گيري صفات كيفي ……………………………………………………………………………………………………….45
3-3- محاسبات آماري ………………………………………………………………………………………………………………………….46
فصل چهارم: نتايج و بحث
4-1- تجزيه و تحليل شاخص هاي رشد ………………………………………………………………………………………………48
4-1-1- توليد ماده خشك ……………………………………………………………………………………………………………………48
4-1-2- سرعت رشد محصول ………………………………………………………………………………………………………………50
4-1-3- سرعت رشد نسبي ………………………………………………………………………………………………………………….52
4-1-4- شاخص سطح برگ …………………………………………………………………………………………………………………52
4-1- 5- سرعت فتوسنتز خالص ………………………………………………………………………………………………………….55
4-1-6- دوام سطح برگ ………………………………………………………………………………………………………………………55
4-1-7- نسبت سطح برگ ……………………………………………………………………………………………………………………58
4-1-8- دوام بيوماس …………………………………………………………………………………………………………………………..60
4-2- صفات مورفولوژيك ……………………………………………………………………………………………………………………..61
4-2-1- قابليت پنجه زني …………………………………………………………………………………………………………………..61
4-2-2- ارتفاع بوته ……………………………………………………………………………………………………………………………..62
4-2-3- تعداد روز تا 50 درصد گلدهي ………………………………………………………………………………………………62

4-2-4- تعداد روز تا رسيدگي كامل ……………………………………………………………………………………………………63
4-2-5- مساحت برگ پرچم ………………………………………………………………………………………………………………..63
4-3- عملكرد و اجزاي عملكرد …………………………………………………………………………………………………………….65
4-3-1- تعداد خوشه در واحد سطح (مترمربع) ………………………………………………………………………………….65
4-3-2- وزن هزار دانه ………………………………………………………………………………………………………………………….65
4-3-3- تعداد كل دانه در خوشه …………………………………………………………………………………………………………66
4-3-4- تعداد دانه پر در خوشه …………………………………………………………………………………………………………..66
4-3-5- تعداد دانه نيمه پر و پوك ………………………………………………………………………………………………………67
4-3-6- درصد باروري ………………………………………………………………………………………………………………………….67
فهرست مطالب
4-3-7- طول خوشه …………………………………………………………………………………………………………………………….67
4-3-8- شاخص برداشت ……………………………………………………………………………………………………………………..68
4-3-9- عملكرد دانه …………………………………………………………………………………………………………………………….68
4-4-صفات كيفي ………………………………………………………………………………………………………………………………….70
4-4-1- دماي ژلاتيني شدن ………………………………………………………………………………………………………………..70
4-4-2- قوام ژل ……………………………………………………………………………………………………………………………………70
4-4-3- درصد آميلوز …………………………………………………………………………………………………………………………..71
4-4-4- طول و عرض دانه قبل از پخت ………………………………………………………………………………………………71
4-4-5- طول و عرض دانه پس از پخت ………………………………………………………………………………………………71
4-4-6- طويل شدن دانه ……………………………………………………………………………………………………………………..72
4-4-7- عطر …………………………………………………………………………………………………………………………………………72
4-6- همبستگي ها ……………………………………………………………………………………………………………………………….76
4-7- نتيجه گيري كلي ………………………………………………………………………………………………………………………..83
4-8- پيشنهادات …………………………………………………………………………………………………………………………………..84
فصل پنجم: منابع
منابع ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….86
فهرست جداول و نمودار
جدول 3-1 مشخصات لاين هاي مورد مطالعه …………………………………………………………………………………….37
جدول 4-1- ميانگين مربعات توليد ماده خشك در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ………………………………….49
جدول 4-2- مقايسه ميانگين توليد ماده خشك در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ………………………………….49
جدول 4-3- ميانگين مربعات سرعت رشد محصول در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه …………………………….51
جدول 4-4- مقايسه ميانگين مربعات سرعت رشد محصول در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه………………….51
جدول 4-5- ميانگين مربعات سرعت رشد نسبي در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه …………………………………53
جدول 4-6- مقايسه ميانگين مربعات سرعت رشد نسبي در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه……………………..53
جدول 4-7- ميانگين مربعات شاخص سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ………………………………..54
جدول 4-8- مقايسه ميانگين مربعات شاخص سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه …………………..54 جدول 4-9- ميانگين مربعات سرعت فتوسنتز خالص در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ………………………….56
جدول 4-10- مقايسه ميانگين مربعات سرعت فتوسنتز خالص در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه …………56
جدول 4-11- ميانگين مربعات دوام سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ………………………………….57
جدول 4-12- مقايسه ميانگين مربعات دوام سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ……………………..57
جدول 4-13- ميانگين مربعات نسبت سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ……………………………….59

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جدول 4-14- مقايسه ميانگين مربعات نسبت سطح برگ در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه …………………..59
جدول 4-15- ميانگين مربعات دوام بيوماس در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ……………………………………….60
جدول 4-16- مقايسه ميانگين مربعات دوام بيوماس در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ………………………….61
جدول 4-17- تجزيه واريانس صفات مورفولوژيكي مورد مطالعه ………………………………………………………..64
جدول 4-18- مقايسه ميانگين صفات مورفولوژيكي مورد مطالعه ………………………………………………………64
جدول4-19- ميانگين مربعات عملكرد و اجزاء عملكرد تيمارهاي مورد مطالعه …………………………………69
جدول 4-20- مقايسه ميانگين عملكرد و اجزاء عملكرد ……………………………………………………………………..69
جدول 4-21- ميانگين مربعات عملكرد وصفات كيفي ژنوتيپ هاي مورد مطالعه ……………………………..72
جدول 4-22- مقايسه ميانگين صفات كيفي مورد بررسي در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه …………………72
جدول 4-23- مقايسات گروهي عملكرد و صفات كيفي در ژنوتيپ هاي مورد مطالعه …………………….73
جدول 4-24- همبستگي بين شاخص هاي رشد، عملكرد و اجزاي عملكرد ………………………………………79
جدول 4-25- همبستگي بين صفات مورفولوژيكي، عملكرد و اجزاي عملكرد …………………………………..80
جدول 4-26- همبستگي بين شاخص هاي رشد و صفات مورفولوژيكي ……………………………………………81
جدول 4-27- همبستگي بين صفات كيفي و عملكرد ………………………………………………………………………..82
نمودار 4-1- مقايسه ميانگين دماي ژلاتيني شدن در لاين هاي اميد بخش و رقم نعمت ………………..74
نمودار 4-2- مقايسه ميانگين طول دانه قبل از پخت در لاين هاي اميد بخش و رقم بومي …………….74
نمودار 4-3- مقايسه ميانگين افزايش طول دانه پس از پخت در لاين هاي اميدبخش و رقم بومي …75
نمودار 4-4- مقايسه ميانگين عطر دانه در لاين هاي اميدبخش و ارقام اصلاح شده ………………………..45
چكيده
به منظور تعيين شاخص هاي فيزيولوژيك و مورفولوژيك رشد ارقام و لاينهاي اميد بخش برنج، آزمايشي در موسسه تحقيقات برنج كشور واقع در رشت در قالب طرح بلوك كامل تصادفي با 14 تيمار در 4 تكرار در بهار و تابستان سال 1387 اجرا گرديد. تيمارها شامل 4 رقم (طارم هاشمي، كادوس، هيبريد بهار1 و نعمت) و 10 لاين اميد بخش برنج بود. به منظور اندازه گيري شاخص هاي رشد، به فاصله هر 15 روز، تعداد 4 كپه با انتخاب تصادفي و با در نظر گرفتن اثر حاشيه اي (حذف دو كپه از طرفين) از هر كرت كف بر شدند. سطح برگ توسط دستگاه اندازه گيري سطح برگ تعيين شد. وزن خشك برگ و ساقه با قرار دادن آنها در آون در دماي 70 درجه سانتي گراد به مدت 48 ساعت حاصل شد. در مرحله گلدهي، صفات مورفولوژيكي شامل تعداد پنجه، ارتفاع بوته، مساحت برگ پرچم، تعداد روزهاي تا 50 درصد گلدهي و رسيدگي كامل مورد ارزيابي قرار گرفتند. صفات كيفي نيز از قبيل مقدار آميلوز، درجه حرارت ژلاتيني شدن، تعيين قوام ژل، اندازه و شكل دانه، طويل شدن دانه و عطر نيز بعد از مرحله برداشت و تبديل در آزمايشگاه اندازه گيري شدند. نتايج بدست آمده، حاكي از آن بود كه همه تيمارها، در مرحله قبل از گلدهي به حداكثر LAI دست يافتند و صفات مورد بررسي اختلاف معني داري نشان دادند. TDM (**58/0)، CGR (**36/0)، LAI (**55/0)، LAR (**48/0)، LAD (**55/0)، BMD (**70/0)، تعداد پنجه (**67/0)، مساحت برگ پرچم (**39/0)، وزن هزار دانه (**59/0)، تعداد خوشه در متر مربع (**67/0) و طول خوشه (**37/0) همبستگي مثبت و معني داري با عملكرد دانه داشتند. لاين هاي 416 و 203 از نظر شاخص هاي رشد و قابليت پنجه زني و كمترين ارتفاع بوته در وضعيت مطلوبتري قرار داشتند و از طرفي عملكرد نسبتاً بالايي را نيز داشتند (به ترتيب 34/6 و 25/6 تن در هكتار) و به عنوان لاين مطلوب جهت برنامه هاي به زراعي در شرايط مشابه با اين آزمايش قابل پيگيري و توصيه به نظر مي رسند. لاين 223، كيفيت بالاتري داشت زيرا داراي آميلوز متوسط (28/22%)، دماي ژلاتيني شدن متوسط (نمره 63/4)، افزايش دانه خوب و عطر مناسب بود. در حالي كه عملكرد پاييني داشت (90/4 تن در هكتار). در اين تحقيق لاين هاي با خصوصيات كيفي بالاتر عملكرد پايين تري داشتند.
واژه هاي كليدي: برنج، لاين اميد بخش، شاخص هاي رشد، عملكرد دانه، صفات كيف
مقدمه
برنج (Oryza sativa L)از قديمي ترين گياهاني است که در دنيا کشت شده و مبدآ پيدايش آن آسياي جنوب شرقي بخصوص کشورهاي هند و چين مي باشد (زماني و عليزاده، 1386). مهمترين مرکز توليد برنج در جهان قاره آسيا است که حدود 90% برنج توليدي جهان را به خود اختصاص داده است. در قاره هاي آمريکا، اروپا، آفريقا و اقيانوسيه 10 درصد بقيه کشت برنج انجام مي شود. هم اکنون استانهاي گيلان و مازندران از مناطق مهم توليد برنج در کشور هستند. در اين دو استان برنج به عنوان يکي از عمده ترين اقلام منابع غذايي محسوب مي شود و حدود 13 نوع غذاي محلي از آن درست مي شود (اخوت و وکيلي، 1376). سطح زير کشت برنج در دنيا کمتر از گندم بوده لکن مقدار توليد آن تقريباً برابر گندم مي باشد (خدابنده، 1379) . بر اساس گزارش سازمان خواروبار جهاني در سال1380، سطح زير کشت برنج در کشور ما 480 هزار هکتار و ميزان توليد شلتوک معادل 2/2ميليون تن مي باشد (امام، 1383). طي دو دهه اخير ميزان مصرف سرانه برنج کشور و الگوي مصرف و تغذيه مردم تغيير و مصرف برنج به عنوان يکي از مواد اوليه اصلي و اساسي غذاي روزانه وارد سبد خانوار شده بطوري که مصرف سرانه برنج از 15 تا 20 کيلوگرم به 38 تا40 کيلوگرم افزايش يافته است (زماني وعليزاده، 1386). بر اساس برآورد انجام شده، شمار ساکنان کره زمين از 5 ميليارد و 500 ميليون نفر کنوني به 8 ميليارد و 400 هزار نفر در سال 2025 ميلادي افزايش خواهد يافت و هر ساله 88 ميليون نفر به جمعيت جهان افزوده مي گردد، كه تا سال 2050 توليد برنج بايستي بالغ بر 50 درصد افزايش يابد كه اين افزايش توليد نيازمند اصلاح ارقام و اعمال مديريت هاي صحيح زراعي است (Ntanos and Koutrbas, 2002.). در کشور ما بيشترين نسبت اراضي تحت کشت مربوط به ارقام بومي با عملکرد کم ولي با کيفيت زياد مي باشد (اخوت و وکيلي ، 1376). با توجه به رشد جمعيت در آسيا که 90 درصد برنج دنيا در آن توليد و مصرف مي شود، توليد ساليانه برنج بايد 7/1 درصد افزايش يابد تا نياز آينده مصرف کنندگان را تامين نمايد .(Dato Seri, 2003)که با توجه به نرخ رشد جمعيت، ميزان توليد فعلي برنج، به هيچ وجه جوابگوي مصرف نبوده، پس لازم است در جهت معرفي ارقام جديد با عملکرد زيادتر تلاش شود. خوشبختانه در دهه هاي گذشته، اغلب كشورهاي آسيايي فعاليت خوبي را در ارتباط با زراعت برنج و اصلاح آن به عمل آوردند، به طوري كه در آسيا بيشترين سطح زير كشت ارقام پرمحصول جديد در سال 1997 مربوط به كشور هند با 32200000 هكتار بود(2004 ،IRRI).در چهار دهه پيش، تحقيقات برنج پيشرفت هاي زيادي در زمينه معرفي و توسعه كشت ارقام اصلاح شده و افزايش كارايي مديريت منابع طبيعي و نهاده ها داشته كه باعث افزايش محصول،كاهش هزينه توليد و افزايش درآمد كشاورزان شده است (2005 Mahabub,).
يكي از ابزار مهم متخصصان به نژادي، انتخاب والدين مناسب جهت تلاقي دادن آنها مي باشد تا بدين ترتيب بتوانند با تركيب خصوصيات مناسب والدين، ژنوتيپ هاي جديد را توليد كنند، اما يكي از محدوديت هاي مهم اين روش عدم آگاهي از فرايندهاي فيزيولوژيكي مي باشد و لذا باعث اتخاب تصادفي والدين مي گردد(مهدوي، 1383). بنابرين با شناخت دقيق خصوصيات مورفولوژيکي و فيزيولوژيکي لاينها و ارقام اصلاح شده و تجزيه و تحليل رشد آنها، مي توان به عامل محدوديت ويا افزايش محصول در واحد سطح پي برد و مديريت هاي لازم را جهت افزايش عملکرد انجام داد. از طرف ديگر شاخص هاي رشد، يکي از عوامل تعيين کننده وضعيت فيزيکوشيميايي گياهان در عکس العمل به شرايط مختلف محيطي مي باشند که بر ميزان محصول گياهان تاثير مي گذارند (عرفاني و نصيري، 1379). بنابراين مطالعه لاينهاي اميد بخش و مقايسه آنها با يکديگر بسيار ضروري است زيرا از يک طرف اين لاينها داراي ويژگيهاي منحصر بفرد بوده و مي توانند منابع ژنتيکي بسيار خوبي در برنامه هاي اصلاحي محسوب گردند و از جهت ديگر مصرف کننده هاي برنج در داخل کشور، تمايل زيادي به مصرف برنج هاي با کيفيت بالا دارند و اين مساله محققين زراعت و اصلاح نباتات را بر آن مي دارد تا با انجام پژوهش هاي گسترده، صفات مطلوب لاينهاي معرفي شده را شناسايي نموده و با انتقال به ارقام جديد گامي مثبت در جهت خود کفايي از نظر توليد برنج بردارند ( قيصري، 1386) .

با توجه به مسائل مطرح شده هدف از اجراي اين آزمايش عبارتند از :
1- بررسي شاخص هاي مرفولوژيکي و فيزيولوژيکي ارقام و لاين هاي اميد بخش برنج.
2- مطالعه همبستگي شاخص هاي فوق با عملکرد و اجزاي عملکرد ارقام و لاين هاي اميد بخش برنج.
3- معرفي شاخص هاي موثر و مطلوب در عملکرد ارقام و لاين هاي اميد بخش برنج.
4- پيشنهاد لاين مطلوب از ميان لاين هاي مورد مطالعه جهت برنامه هاي به زراعي در شرايط مشابه.

فصل اول
كليات
1- كليات
1-1- تجزيه وتحليل رشد گياه
مفهوم اساسي و کاربرد هاي فيزيولوژيکي تجزيه و تحليل رشد نسبتاً ساده بوده ودر برخوردهاي کلاسيک اوليه توسط بلاکمن (1919)، بريگز و همکاران (1920) و فيشر (1920) توضيح داده شده است. تنها اندازه گيري دو عامل سطح برگ و وزن خشک در فواصل مکرر لازمه تجزيه و تحليل رشد است و ديگر کميت هاي تجزيه و تحليل رشد توسط محاسبه بدست مي آيند (کوچکي و سرمدنيا، 1380) . تجزيه و تحليل رشد در واقع روشي براي تجزيه عوامل موثر بر عملکرد و تکامل گياه و اندازه گيري آنها بر اساس تجمع مواد فتوسنتزي خالص نسبت به طول زمان است که مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرد (گيلاني و همكاران، 1382).
تجزيه و تحليل رشد مي تواند بر اساس تک بوته يا اجتماع گياهي صورت گيرد . تجزيه و تحليل رشدي تک بوته ها که معمولاً در مراحل اوليه رشد انجام مي شود شامل قسمت هاي زير است :
1- سرعت رشد نسبي1 و مطلق2
2- سرعت جذب برگ يا سرعت جذب خالص3
3- نسبت سطح برگ4
4- سطح ويژه برگ5
5- وزن مخصوص برگ6

کميت هايي که تجزيه و تحليل رشد اجتماعات گياهي مورد استفاده قرار مي گيرند شامل :
1- شاخص سطح برگ7
2- دوام سطح برگ8
3- سرعت رشد محصول9 بر اساس عملکرد کل ماده خشک و عملکرد اقتصادي
4- سرعت جذب خالص
در يک تجزيه و تحليل کامل، رشد تک بوته و اجتماع گياهي هر دو با هم ارزيابي مي شوند (کوچکي و سرمدنيا، 1380) .
1-2- شاخص هاي مورفولوژيك و فيزيولوژيك رشد:
1-2-1- سرعت رشد محصول (CGR)
ميزان رشد در جامعه گياهي (CGR) عبارت است از ميزان تجمع ماده خشک در واحد سطح زمين و معمولاً بر حسب گرم بر متر مربع زمين در روز بيان مي شود ميزان رشد در جامعه گياهان زراعي از طريق برداشت گياهان در فواصل زماني متوالي و محاسبه ي ميزان افزايش وزن خشک از يک برداشت تا برداشت بعدي اندازه گيري مي شود و غالباً CGR به استثناي وزن ريشه ها مورد مطالعه قرار مي گيرد (کوچکي و همكاران، 1374؛ دزفولي و همكاران، 1375 ).

1-2-2- سرعت رشد نسبي (RGR)
سرعت رشد نسبي (RGR ) بيان کننده وزن خشک اضافه شده نسبت به وزن اوليه در يک فاصله زماني است (کوچکي و سرمدنيا، 1380 ) و بر حسب گر م در گرم وزن خشک در روز (1- d 1-g g ) يا گرم در هکتار در روز (1- d 1-ha g ) بيان مي شود (کوچکي و بنايان، 1375). با افزايش سن گياه ميزان رشد نسبي

کاهش مي يابد و اين کاهش بدين خاطر است که قسمت هايي که به گياه افزوده مي شوند بافت هاي ساختماني بوده، بافت هاي فعال متابوليکي نيستند و چنين بافت هايي سهمي در رشد فيزيکي ندارند ( 1993 ، Ramalingam et al).

1-2-3- سرعت جذب خالص (NAR)
تجمع ماده خشک در واحد سطح در واحد زمان، ميزان جذب خالص (NAR) ناميده مي شود و بر حسب گرم درمتر مربع سطح برگ در روز بيان مي شود (دزفولي و همكاران، 1375 ). در واقع تخميني از ميانگين راندمان برگ ها در يک گياه يا در يک جامعه گياهي است بنابراين هدف از NAR تعيين راندمان توليد ماده خشک توسط برگ هاست (صدرزاده، 1381).

1-2-4- شاخص سطح برگ (LAI)
شاخص سطح برگ بيان کننده سطح برگ (فقط يک طرف ) به سطح زمين اشغال شده توسط محصول است (اصفهاني، 1383).

1-2-5- دوام سطح برگ (LAD)
بيان کننده بزرگي و دوام سطح برگ يا پربرگي در طول زمان رشد محصول است. LAD وسعت يا جمع نور در يافت شده در طول فصل را منعکس مي کند . ميانگين دوام سطح برگ، از سطح برگ حاصل از تک بوته ها محاسبه مي شود (کوچکي و سرمدنيا، 1380 ). LAD چون دوام سطح برگ را در يک مدت طولاني نشان مي دهد بنابراين مقدار لحظه اي ندارد و از آنجا که، علاوه بر ميزان گسترش سطح برگ، دوام آن را نيز به حساب مي آورد، بنابراين بر حسب روز، هفته و فصل بيان مي شود (عليزاده و مير گوهر، 1378).

1-2-6- نسبت سطح برگ (LAR)
نسبت سطح برگ (LAR) يک گياه در يک زمان (t) بصورت نسبت سطح توليد کننده به ازاي واحد ماده خشک گياه تعريف مي شود (هاشمي دزفولي وهمکارن، 1375). LAR نشان دهنده پر برگي يک گياه مي باشد (کوچکي و سرمدنيا، 1380).

1-2-7- وزن مخصوص برگ (SLW)
وزن مخصوص برگ، بيان كننده نسبت وزن برگ به سطح برگ بوده و واحد آن گرم در متر مربع (gr.m2) مي باشد (مهدوي، 1383).
1-2-8- دوام بيوماس (BMD )
دوام بيوماس مشابه با دوام سطح برگ مي باشد اگر سطح زير منحني توليد بيوماس نسبت به زمان محاسبه شود دوام بيوماس در رابطه با زمان بدست مي آيد اگر تلفات در طول زمان (که تابع وزن گياه زنده و در جه حرات مي باشد ) در محاسبه دوام بيوماس منظور نگردد در اين صورت دوام بيوماس کمتر قابل استفاده مي باشد. اين کميت ها مي توانند جهت ساخت مدل واکنش هاي گياه نسبت به متغيرهاي قابل اندازه گيري مورد استفاده قرار گيرند و درتفهيم بهتر واکنش هاي محصول کمک نمايند (کوچکي و سرمدنيا، 1380).

1-3- كيفيت برنج
كيفيت دانه برنج از لحاظ اصلاحي، صفت مهمي بوده و در اقتصاد بسياري از كشور ها نظير ايران، پاكستان، هندوستان، و تايلند نقش مهمي داراست (نعمت زاده، 1995). كيفيت برنج يك صفت نسبي است كه با توجه به سليقه مصرف كنندگان تعريفي كه از آن مي شود متفاوت است مثلاً مصرف كنندگان آلماني برنج هايي را كه راحت پخته مي شوند مي پسندند در حاليكه طول دانه و طعم وخواص كيفي كه براي مصرف كنندگان آسيايي مطرح است، براي اين مصرف كنندگان اهميت چنداني ندارد (فرخزاد، 1372). عوامل متعددي بيانگر كيفيت دانه برنج مي باشد اما آنچه بيشتر مد نظر است كيفيت پخت و خوراك است كه ناشي از عوامل فيزيكي و شيميايي مي باشد (حبيبي، 1386).
صفات مربوط به كيفيت دانه خود به سه دسته بزرگ تقسيم مي گردند: 1- كيفيت تبديل 2- كيفيت پخت و خوراك 3-كيفيت غذايي (ارزش غذايي). سه عامل مهم، مقدار آميلوز، دماي ژلاتيني شدن و قوام ژل كيفيت پخت برنج را معين مي سازند (شوشي دزفولي و همكاران، 1384).
واريته هاي برنج بر اساس ميزان آميلوز به برنج هاي واكسي (0 تا 2%)، خيلي كم آميلوز (3 تا 9%)، كم آميلوز (10 تا 19%)، متوسط آميلوز (20 تا 25%) و برنج هاي پر آميلوز (بيش از 25%) طبقه بندي مي شوند (دلاكروز و كوش، 2000). بطور كلي برنج هاي واكسي پس از پخت شكل ظرف را خواهند گرفت و دانه هاي برنج پس از پخت نرم، چسبنده و غير قابل تفكيك خواهد شد. برنج هاي كم آميلوز پس از پخت، نرم، چسبنده و لعابدار مي شوند. برنج هاي متوسط آميلوز پس از پخت، نرم، متورم و كاملاً جدا از هم شده و مدت ها پس از پخت نرم مي مانند. برنج هاي پر آميلوز پس از پخت به سرعت سفت و خشك شده و مصرف آنها مشكل مي باشد (محمدصالحي، 1989). غلظت ژل عبارت از حركت ژل برنج پخته شده در لوله آزمايش است. ارقام برنج بر اساس طول ژل در لوله (ميلي متر)، به برنج هاي با ژل سخت (كمتر از 40) با ژل متوسط (41 تا 60) و برنج هاي با ژل نرم (بيش از 61) طبقه بندي مي شوند (دلاكروز و كوش، 2000). معمولاً برنج هايي كه داراي مقدار آميلوز پايين تر هستند ژل آنها نرم تر است يعني داراي طول حركت ژل زيادتر مي باشند (محمدصالحي، 1989). درجه حرارت ژلاتيني شدن محدوده درجه حرارتي است كه در آن مولكولهاي نشاسته به طور غير قابل برگشت در آب گرم شروع به تورم مي كنند. درجه حرارت ژلاتيني (سانتي گراد) ممكن است پايين (55 تا 69)، متوسط (70 تا 74) و يا بالا (بيش از74) باشد (دلاكروز و كوش، 2000).
دانه هاي برنج از نظر طول (ميليمتر) به دانه هاي خيلي بلند (بيش از5/7 )، بلند (5/7-6/6)، متوسط (6/6-5/5) و كوتاه (5/5ميليمتر و يا كمتر) تقسيم مي شوند. شكل دانه از طريق طول به عرض دانه تعيين مي شود. چنانچه اين نسبت بيش از 3 باشد، شكل دانه قلمي ناميده مي شود. اگر نسبت طول به عرض دانه بين 2 تا 3 باشد، شكل دانه متوسط و در صورتيكه 2 يا كمتر از 2 باشد، شكل دانه گرد ناميده مي شود (دلاكروز و كوش، 2000).

فصل دوم
بررسي منابع

2-1-شاخص هاي رشد
2-1-1- توليد ماده خشك10
به طور اساسي توليد ماده خشك، تحت تأثير دو فرايند قرار دارد : 1- دريافت نور خورشيد توسط كانوپي كه به اندازه سطح فتوسنتز كننده بستگي دارد و 2- تبديل انرژي نوراني به انرژي شيميايي كه بيانگر كارائي فتوسنتز مي باشد ( هي و والكر11، 1989). پنگ و سنادهيرا12 (2003) در مطالعه عملكرد ارقام برنج بيان نمودند كه توليد ماده خشك در ارقام برنج پرمحصول كنوني را مي توان به واسطه افزايش ارتفاع گياه زراعي، انتخاب برگهايي با پهنك V شكل، افزايش LAI مطلوب ويا از طريق اصلاح فرايند هاي فيزيولوژيكي كه توليد زيست توده را كنترل مي كنند، بالا برد. آنها همچنين خاطر نشان كردند كه توليد زيست توده ، تابعي از ميزان و دوام فتوسنتز و مقدار تنفس مي باشد. به اعتقاد رحيميان و همكاران (1377) اولين شرط جهت افزايش عملكرد افزايش توليد ماده خشك در واحد سطح مي باشد. اكبري و همكاران (1386) اظهار داشتند كه هنوز مشخص نشده تأثير توليد ماده خشك قبل از گل دهي يا بعد از گل دهي كدام يك موثرتر است، با اين حال توليد ماده خشك بالاتر منجر به افزايش عملكرد دانه مي شود. اما كوچكي و بنايان (1377) بيان نمودند، براي دستيابي به عملكرد زياد در غلات افزايش تجمع ماده خشك در دوره پس از گرده افشاني مطلوبتر است. مورچي و همكاران13 ( 2002الف) در اين مورد اظهار داشتند كه لازمه افزايش بيوماس بهبود فتوسنتز گياه زراعي مي باشد. به اعتقاد پنگ و همكاران (1999) پايين بودن بيوماس گياهي در زمان گل دهي مي تواند باعث كاهش اختصاص مواد، به خصوص مواد دوباره انتقال يافته از ساير اجزاء به دانه و به دنبال آن كاهش عملكرد دانه گردد. برگ نيز به عنوان اندام فتوسنتز كننده، نقش انكار ناپذير در توليد ماده توسط تمامي گونه هاي گياهي از جمله برنج ايفا مي كند (نوربخشيان و رضائي، 1377).
لي و همكاران14 )1994( دو فرضيه را براي ضعف در پر شدن دانه ها توصيه نمودند كه عبارتند از محدوديت در توليد ماده خشك بعد از گل دهي به دليل پيري زودرس برگ ها در زمان پر شدن دانه و كاهش سطح فتوسنتز كننده كه منجر به كمبود فتوسنتز مي گردد و پايين بودن مخزن به منبع كه بر روي اندام هاي توليد كننده نيز اثر باز دارنده دارد. فارل و همكاران15 (2003) اظهار نمودند كه عملكرد به دو عامل توليد بيوماس و اختصاص آن به صورت عملكرد اقتصادي بستگي دارد و افزايش عملكرد در آينده در نتيجه بهبود در يكي از اين دو عامل مي باشد. آپاركيو و همكاران16 (2002) در بررسي رابطه بين صفات رشد و شاخص هاي رويشي در گندم، رابطه نزديكي بين TDM و LAI به دست آوردند. زيرا 60 تا 100 درصد عملكرد ناشي از مواد فتوسنتزي است كه در طول دوره پر شدن دانه توليد مي گردند (يوشيدا17، 1981).
نور بخشيان و رضايي (1377) در تعيين منحني و سرعت رشد ارقام برنج در منطقه لردگان، اظهار داشتند كه ماده خشك كل در ارقام ديررس نسبت به ارقام زودرس بيشتر بود، اما تجمع ماده خشك در ارقام زودرس نسبت به ارقام ديررس سريعتر حاصل شد. همچنين طي بررسي تجزيه و تحليل رشد ارقام جديد معرفي شده توسط موسسه تحقيقات بين المللي (IRRI ) اظهار شد، زماني كه طول دوره رشد از 95 روز به 135 روز افزايش يافت، ميزان كل بيوماس نيز افزايش خطي داشت (آكيتا18، 1989).
2-1-2- سرعت رشد محصول
با معناترين واژه تجزيه و تحليل رشد در جوامع گياهي سرعت رشد گياه (CGR) است كه نمايانگر ميزان تجمع ماده خشك در گياهان در يك واحد زماني مشخص در واحد سطح خاك مي باشد. سرعت رشد جامعه گياهي (CGR) در هر گونه معمولاً به ميزان دريافت تشعشع نور خورشيد بستگي دارد (كوچكي و سرمدنيا، 1380). از طرفي CGR اندازه گيري مستقيمي از كارا ئي گياه زراعي نسبت به ميزان تبادل 2Co (CER) مي باشد كه CER نيز اندازه گيري غير مستقيمي از ميزان مواد فتوسنتزي در حال ساخته شدن مي باشد (4344 CSES, ).
معمولاً سرعت رشد محصول در مراحل اوليه رشد كم است و به مرور زمان افزايش مي يابد تا اينكه در زمان گل دهي به حداكثر مي رسد. ( هاشمي دزفولي و همكاران، 1374 و حسيني، 1382 ). سرعت رشد پايين در طول دوره رويشي، منجر به توليد كمتر بيوماس شده در نتيجه ظرفيت پنجه زني كاهش مي يابد (پنگ و همكاران، 2000). محققين بسياري گزارش دادند كه افزايش عملكرد ارقام هيبريد برنج بواسطه افزايش توليد بيوماس مي باشد كه علت آن نيز IAL و CGR بالا در اين ارقام مي باشد (آگاتا19، 1990، سونگ و همكاران20، 1990، پنگ و همكاران، 1996). حداكثر سرعت رشد محصول براي گونه گياهي معين و در شرايط مطلوب محيطي هنگامي پديد مي آيد كه پوشش برگ ها كامل باشد اين حالت نشان دهنده حداكثر توانايي توليد ماده خشك و حداكثر ميزان تبديل انرژي تابشي خورشيد در گياه است(كوچكي و سرمدنيا، 1373) .
طبق بررسي هايي كه بر روي ارتباط بين شاخص سطح برگ، تنفس و سرعت رشد محصول انجام شده مشخص گرديد، كه شاخص سطح برگ مطلوبي براي حداكثر سرعت رشد محصول وجود ندارد. در 8IR (يك رقم اصلاح شده) در شاخص سطح برگ 6 و ATEP (يك رقم پا بلند قديمي) در شاخص سطح برگ حدود 4، سرعت رشد محصول به حداكثر خود مي رسد (پنگ، 2000 و اصفهاني، 1377).
نتايج پژوهش هاي انجام شده در كيوتو ژاپن نشان داد كه سرعت رشد محصول، در نيمه آخر دوره زايشي (15 تا صفر وز قبل از خوشه دهي) بحراني ترين صفت رشد براي عملكرد برنج تحت مديريت فشرده است. در اين مرحله، CGR با تنظيم ميزان زوال سنبلچه ها، بر تعداد نهايي خوشچه ها اثر گذاشته، همچنين با تعيين اندازه پوست دانه و تشكيل مخازن فعال بر وزن بالقوه دانه و درصد باروري دانه موثر است. از طرفي، CGR در شروع مرحله پر شدن دانه تعداد سلول هاي آندوسپرم را تعيين مي نمايد (هوري21 ، 2003). در ارقام قديمي تجمع ماده خشك در مراحل اوليه رشد سريع تر از ارقام جديد مي باشد. اما در ارقام جديدتر تجمع ماده خشك در مرحله زايشي سريع تر مي باشد (اصفهاني، 1377 و عرفاني، 1374).
CGR در مرحله گلدهي همبستگي بالايي با عملكرد دانه دارد كه ممكن است به خاطر انتقال بيشتر كربوهيدراتها به دانه در ارقام جديد نسبت به ارقام قديمي باشد (فلونگ و صديق22، 1991 و صدرزاده، 1381).
طبق بررسي هاي يانگ و همكاران23 (1996) هر چند پاكوتاهي ارقام جديد بسياري از گياهان زراعي منجر به كم شدن CGR شده است ولي افزايش رشد در اواخر دوره زندگي مي تواند بيشتر از حد لازم براي جبران اين كاهش بوده و باعث افزايش وزن اندام هاي هوايي ارقام پر محصول در زمان رسيدگي نسبت به ارقام پابلند قديمي مي شود.
يان همكاران24 (2002) در مقايسه دو رقم هيبريد ژاپونيكا/ اينديكا با دو رقم ژاپونيكا بيان نمودند كه ارقام هيبريد بعد از گلدهي، CGR بالا دارند كه علت آن افزايش ميانگين AIL طي مرحله رسيدن دانه ذكر شد. ساهو و گورو (1998) در آزمايشي نشان دادند كه عملكرد در برنج با سرعت رشد محصول، شاخص سطح برگ ، سرعت رشد نسبي ، دوام سطح برگ و سرعت جذب خالص همبستگي دارد (اصفهاني و همكاران، 1384).


دیدگاهتان را بنویسید