2-1-مقدمه4
2-2-خشکسالي و خشکي5
2-2-1-مفهوم خشکسالي5
2-2-2-مفهوم خشکي5
2-2-3-تفاوت خشکسالي و خشکي6
2-3-خسارات خشکسالي6
2-3-1-خسارات اقتصادي6
2-3-2-خسارات کشاورزي7
2-3-3-اثرات زيست محيطي7
2-3-4-اثرات اجتماعي7
2-4-انواع خشکسالي8
2-4-1-خشکسالي هواشناسي8
2-4-2-خشکسالي هيدرولوژيک8
2-4-3-خشکسالي کشاورزي9
2-4-4-خشکسالي اقتصادي و اجتماعي9
2-5-روش هاي مطالعه خشکسالي10
2-5-1-روش مطالعه بيلان آبي10
2-5-2-روشهاي تحليل سينوپتيک11
2-5-3-روش تحليل داده هاي بارندگي11
2-5-4-روش استفاده از اطلاعات ژئومورفولوژيک و تاريخي12
2-6-ويژگي‌هاي خشکسالي12
2-6-1-شروع و پايان12
2-6-2-شدت13
2-6-3-فراواني13
2-6-4-وسعت13
2-7-شاخص هاي خشکسالي14
2-7-1-شاخص شدت خشکسالي پالمر (PDSI)15
2-7-2-شاخص ذخيره آب سطحي (SWSI)17
2-7-3-شاخص رطوبت محصول (CMI)19
2-7-4-شاخص احيايي (RDI)19
2-7-5-شاخص خشکسالي بالم و مولي(BMDI)20
2-7-6-شاخص درصد بارش متعارف (PNPI)21
2-7-7-شاخص خشکسالي ويژه محصول (CSDI)22
2-7-8-شاخص خشکسالي رطوبت خاک (SMDI)22
2-7-9-شاخص بارش سراسري (RI)22
2-7-10-شاخص ناهنجاري بارش (RAI)23
2-7-11-شاخص بارش مؤثر (EPI)24
2-7-12-شاخص بارش استاندارد (SPI)25
2-7-13-شاخص دهک‌ها26
2-7-14-شاخص هاي جريان کم27
2-7-15-شاخص هاي نوسانات اقيانوسي-اتمسفري27
2-7-16-نمايش خشکسالي ايلات متحده (USDM)28
2-7-17-اختلاف نرمال شده پوشش گياهي (NDVI)29
2-8-معيارهاي ارزيابي شاخص‌هاي خشکسالي30
2-8-1-معيار‌هاي بنيادي30
2-8-2-معيار‌هاي آماري32
2-9-نقاط ضعف شاخص‌هاي خشکسالي32
2-9-1-واحد زمان32
2-9-2-تعيين و تعريف دوره کمبود آب33
2-9-3-دوره ذخيره منابع آب33
2-9-4-توجه به اتلاف منابع آب33
2-9-5-داده‌هاي مورد استفاده33
2-9-6-گوناگوني و تنوع اطلاعات34
2-10-مطالعات انجام شده در زمينه خشکسالي34
فصل سوم: مواد و روش‌ها
3-1-خصوصيات منطقه مورد مطالعه42
3-2-انتخاب ايستگاه‌ها44
3-3-داه‌هاي مورد استفاده45
3-4-تبخير‌تعرق مرجع45
3-4-1-روش استاندارد تعيين تبخير‌تعرق مرجع46
3-4-2-معادله پنمن-مونتيت فائو48
3-4-3-محاسبه ET0 براي روزهايي که تمام داده‌ها موجود است48
3-4-4-محاسبه ET0 براي روزهايي که برخي داده ها ثبت نشده‌اند50
3-5-شاخص‌هاي خشکسالي51
3-6-مقايسه نتايج شاخص‌ها در هر ايستگاه52
3-7-انتخاب بهترين شاخص، تحليل فراواني و پهنه‌بندي شاخص منتخب53
3-8-تحليل فراواني53
3-8-1-احتمال تجربي داده ها54
3-8-2-برازش تابع توزيع احتمال54
3-8-3-آزمون نيکويي برازش55
فصل چهارم: نتايج و بحث
4-1-مقدمه56
4-2-نتايج در مقياس 3 ماهه57
4-2-1-ايستگاه اردستان57
4-2-2-ايستگاه اصفهان58
4-2-3-ايستگاه خوروبيابانک59
4-2-4-ايستگاه داران60
4-2-5-ايستگاه شرق اصفهان61
4-2-6-ايستگاه شهرضا62
4-2-7-ايستگاه کاشان63
4-2-8-ايستگاه کبوترآباد64
4-2-9-ايستگاه گلپايگان65
4-2-10-ايستگاه ميمه66
4-2-11-ايستگاه نائين67
4-2-12-ايستگاه نطنز68
4-3-نتايج در مقياس 12 ماهه69
4-3-1-ايستگاه اردستان69
4-3-2-ايستگاه اصفهان70
4-3-3-ايستگاه خوروبيابانک71
4-3-4-ايستگاه داران72
4-3-5-ايستگاه شرق اصفهان73
4-3-6-ايستگاه شهرضا74
4-3-7-ايستگاه کاشان75
4-3-8-ايستگاه کبوترآباد76
4-3-9-ايستگاه گلپايگان77
4-3-10-ايستگاه ميمه78
4-3-11-ايستگاه نائين79
4-3-12-ايستگاه نطنز80
4-4-مقايسه‌ي شاخص‌ها81
4-5-خلاصه نتايج تمام شاخص ها و انتخاب بهترين شاخص83
4-6-نتايج تحليل فراواني متغير RPE84
4-7-نتايج پهنه بندي فراواني نسبي خشکسالي با شاخص RPEI88
فصل پنجم: نتيجه‌گيري کلي و پيشنهادها
5-1-نتيجه‌گيري کلي92
5-2-پيشنهادها94
پيوست1…..96
پيوست2…..108
فهرست منابع120
چکيده انگليسي127
فهرست اشکال
عنوانصفحه شکل ‏3-1: موقعيت استان اصفهان در کشور43
شکل ‏3-2: موقعيت ايستگاه هاي مورد استفاده در تحقيق.44
شکل ‏4-1: شاخص‌هاي خشکسالي3 ماهه در ايستگاه اردستان57
شکل ‏4-2: شاخص هاي خشکسالي 3 ماهه در ايستگاه اصفهان58
شکل ‏4-3: شاخص هاي خشکسالي 3 ماهه در ايستگاه خوروبيابانک59
شکل ‏4-4: شاخص‌هاي خشکسالي 3 ماهه در ايستگاه داران60
شکل ‏4-5: شاخص هاي خشکسالي 3 ماهه در ايستگاه شرق اصفهان61
شکل ‏4-6: شاخص‌هاي خشکسالي 3 ماهه در ايستگاه شهرضا62
شکل ‏4-7: شاخص‌هاي خشکسالي 3 ماهه در ايستگاه کاشان63
شکل ‏4-8: شاخص‌هاي خشکسالي 3 ماهه در ايستگاه کبوترآباد64
شکل ‏4-9: شاخص‌هاي خشکسالي 3 ماهه در ايستگاه گلپايگان65
شکل ‏4-10: شاخص‌هاي خشکسالي 3 ماهه در ايستگاه ميمه66
شکل ‏4-11: شاخص‌هاي خشکسالي 3ماهه در ايستگاه نائين67
شکل ‏4-12: شاخص‌هاي خشکسالي 3 ماهه در ايستگاه نطنز68
شکل ‏4-13: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه اردستان69
شکل ‏4-14: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه اصفهان70
شکل ‏4-15: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه خوروبيابانک71
شکل ‏4-16: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه داران72
شکل ‏4-17: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه شرق اصفهان73
شکل ‏4-18: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه شهرضا74
شکل ‏4-19: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه کاشان75
شکل ‏4-20: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه کبوترآباد76
شکل ‏4-21: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه گلپايگان77
شکل ‏4-22: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه ميمه78
شکل ‏4-23: شاخص‌هاي خشکسالي 12 ماهه در ايستگاه نائين79
شکل ‏4-24: شاخص‌هاي خشکسالي 12ماهه در ايستگاه نطنز80
شکل ‏4-25: ميزان تطبيق يا عدم‌تطبيق شاخص‌هاي خشکسالي پيشنهادي با شاخص بارش استانداردشده.81
شکل ‏4-26:پهنه بندي درصد فراواني نسبي خشکسالي با شاخص RPEI در مقياس 3 ماهه89
شکل ‏4-27:پهنه بندي درصد فراواني نسبي خشکسالي با شاخص RPEI در مقياس 6 ماهه89
شکل ‏4-28:پهنه بندي درصد فراواني نسبي خشکسالي با شاخص RPEI در مقياس 12 ماهه90
شکل ‏6-1: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه اردستان96
شکل ‏6-2: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه اصفهان97
شکل ‏6-3: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه خوروبيابانک98
شکل ‏6-4: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه داران99
شکل ‏6-5: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه شرق اصفهان100
شکل ‏6-6: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه شهرضا101
شکل ‏6-7: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه کاشان102
شکل ‏6-8: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه کبوترآباد103
شکل ‏6-9: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه گلپايگان104
شکل ‏6-10: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه ميمه105
شکل ‏6-11: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه نائين106
شکل ‏6-12: شاخص‌هاي خشکسالي 6 ماهه در ايستگاه نطنز107
شکل ‏7-1: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3ماهه در ايستگاه اردستان108
شکل ‏7-2: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه اردستان108
شکل ‏7-3: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه اردستان108
شکل ‏7-4: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه اصفهان109
شکل ‏7-5: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه اصفهان109
شکل ‏7-6: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه اصفهان109
شکل ‏7-7: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه خوروبيابانک110
شکل ‏7-8: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه خوروبيابانک110
شکل ‏7-9: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه خوروبيابانک110
شکل ‏7-10: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه داران111
شکل ‏7-11: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه داران111
شکل ‏7-12: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه داران111
شکل ‏7-13: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه شرق اصفهان112
شکل ‏7-14: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه شرق اصفهان112
شکل ‏7-15: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه شرق اصفهان112
شکل ‏7-16: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه شهرضا113
شکل ‏7-17: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه شهرضا113
شکل ‏7-18: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه شهرضا113
شکل ‏7-19: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه کاشان114
شکل ‏7-20: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه کاشان114
شکل ‏7-21: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه کاشان114
شکل ‏7-22: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه کبوترآباد115
شکل ‏7-23: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه کبوترآباد115
شکل ‏7-24: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه کبوترآباد115
شکل ‏7-25: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه گلپايگان116
شکل ‏7-26: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه گلپايگان116
شکل ‏7-27: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه گلپايگان116
شکل ‏7-28: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه ميمه117
شکل ‏7-29: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه ميمه117
شکل ‏7-30: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه ميمه117
شکل ‏7-31: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه نائين118
شکل ‏7-32: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه نائين118
شکل ‏7-33: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه نائين118
شکل ‏7-34: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 3 ماهه در ايستگاه نطنز119
شکل ‏7-35: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 6 ماهه در ايستگاه نطنز119
شکل ‏7-36: تحليل فراواني متغير RPE در مقياس 12 ماهه در ايستگاه نطنز119
فهرست جداول
عنوانصفحهجدول ‏2-1: اثرات اجتماعي ناشي از خشکسالي7
جدول ‏2-2: طبقه‌بندي خشکسالي توسط سابرامانيام14
جدول ‏2-3:مقادير مختلف شاخص شدت خشکسالي پالمر16
جدول ‏2-4: طبقه بندي خشکسالي با استفاده از شاخص احيايي20
جدول ‏2-5: توصيف وضعيت خشکسالي با شاخص بالم و مولي21
جدول ‏2-6: مقادير مختلف شاخص درصدي از بارش متعارف22
جدول ‏2-7: طبقه بندي شدت خشکسالي با شاخص ناهنجاري بارش23
جدول ‏2-8: مقادير مختلف شاخص بارش مؤثر24
جدول ‏2-9: وضعيت خشکسالي با توجه مقادير شاخص بارش استاندارد26
جدول ‏2-10: توصيف وضعيت خشکسالي با استفاده از شاخص دهک‌ها26
جدول ‏3-1: مختصات ايستگاه هاي سينوپتيک مورد استفاده در تحقيق44
جدول ‏4-1: درصد تطبيق شاخص‌ها با شاخص SPI82
جدول ‏4-2: نتايج آزمون نيکويي برازش و پارامترهاي بهترين توزيع و نسبت گشتاورهاي خطي براي متغير RPE در مقياس 3 ماهه85
جدول ‏4-3: تخمين متغير RPE براي دوره هاي بازگشت‌ مختلف در مقياس 3ماهه85
جدول ‏4-4: آزمون نيکويي برازش و پارامترهاي بهترين توزيع و نسبت گشتاورهاي خطي براي متغير RPE در مقياس 6 ماهه86
جدول ‏4-5: تخمين متغير RPE براي دوره هاي بازگشت‌ مختلف در مقياس 6ماهه86
جدول ‏4-6: آزمون نيکويي برازش و پارامترهاي بهترين توزيع و نسبت گشتاورهاي وزني براي متغير RPE در مقياس 12 ماهه87
جدول ‏4-7: تخمين متغير RPE براي دوره هاي بازگشت‌ مختلف در مقياس 12ماهه87
چکيده
خشکسالي يکي از بلاياي طبيعي و تکرارشونده است که در هر منطقه اقليمي اتفاق مي‌افتد و خسارات زيادي به بخش‌هاي مختلف وارد مي‌کند. مهمترين عامل مؤثر در خشکسالي، کمبود بارش نسبت به حالت شرايط عادي است که ميزان تبخيرتعرق نيز بر شدت آن مي‌افزايد. بدين منظور در اين تحقيق چهار شاخص خشکسالي پيشنهادي، که مبتني بر داده‌هاي بارش و تبخير‌تعرق مرجع هستند، در مقياس‌هاي 3، 6 و 12 ماهه (از زمستان) در استان اصفهان بکار گرفته شد. اين شاخص‌ها عبارتند از مقادير استانداردشده‌ي “نسبت بارش به تبخيرتعرق، RPEI”، “نسبت بارش به اختلاف بارش و تبخيرتعرق (کمبود بارش)، RPPDI”، “کمبود بارش، PDI” و “تبخيرتعرق، ETI”. براي محاسبه تبخير‌تعرق مرجع از روش استاندارد پنمن-مونتيت فائو استفاده شد. به منظور مقايسه نتايج، چهار شاخص فوق با “شاخص بارش استانداردشده، SPI” در مقياس‌هاي مشابه مقايسه شدند. نتايج نشان داد شاخص ETI كه تابع ساده‌اي از تبخيرتعرق مي‌باشد، بيشترين عدم‌تطبيق با SPI، براساس وقايع مورد نظر خشکسالي، ترسالي يا شرايط عادي را داراست. اين نتيجه، متفاوت عمل‌كردن تغييرات حدي بارش و تبخيرتعرق را نشان مي‌دهد. بنابراين، تبخيرتعرق عامل مهم و تأثيرگذاري در استان است، ولي نحوه‌ي دخالت آن در معادلات نيز قابل‌توجه مي‌باشد. دو شاخص اول (RPEI و RPPDI) داراي تطابق بيشتري با شاخص SPI بوده و نسبت به نوسان‌هاي تبخيرتعرق از حساسيت كمتري برخوردارند.شاخص PDI با استانداردسازي اختلاف بارش و تبخيرتعرق، در شرايط ميانه‌اي قرار دارد. نتايج تحليل فراواني نسبت بارش به تبخيرتعرق (RPE) نشان داد که از لحاظ خشکي داران و خوروبيابانک به ترتيب مرطوب ترين و خشک ترين مناطق در بين ايستگاه ها هستند .نتايج پهنه‌بندي درصد فراواني نسبي خشکسالي ها با توجه به شاخص RPEI نيز نشان داد به طور کلي در شرق و شمال شرق استان اصفهان و قسمت کوچکي از غرب استان، خشکسالي بيشتر اتفاق مي‌افتد و بنابراين اين مناطق حسّاس‌تر بوده و نيازمند توجه بيشتر در مديريت‌هاي خشکسالي هستند.
کلمات کليدي: شاخص خشکسالي، تبخير‌تعرق، تحليل فراواني، استان اصفهان
1 فصل اوّل
1 کليات و اهداف پژوهش
1-1- کليات
خشکسالي يک رخداد طبيعي است که همه ساله گريبان‌گير مناطق وسيعي از دنيا مي‌شود. اين رويداد در جوامعي که با مسئله کم‌آبي و کاهش نزولات جوي روبرو مي‌باشند هر چند سال يکبار، به وقوع مي‌پيوندد.در حال حاضر حدود 80 کشور در مناطق خشک و نيمه‌خشک دنيا قرار گرفته اند. کشور ايران نيز با بارندگي متوسط سالانه حدود 250 ميلي‌متر جزء مناطق خشک و نيمه‌خشک دنيا محسوب مي شود. هر‌چند که مناطق شمالي کشور ايران سالانه حدود 2000 ميلي‌متر بارش دريافت مي کند ولي بارش سالانه برخي از مناطق مرکزي کشور به 50 ميلي‌متر هم نمي‌رسد. اين تنوع اقليمي اثر کاهشي روي منابع آب، پوشش گياهي و جوامع انساني دارد. از سوي ديگر با رشد سريع جمعيت و افزايش تقاضا براي مصرف آب و نيز توزيع نامناسب مکاني و زماني منابع آب، خصوصاً در مناطق خشک سبب بروز پديده هايي چون خشکسالي مي شود. خشکسالي از نظر فراواني، شدت، مدت، وسعت، خسارت مالي و تلفات جاني آثار شديدتر و درازمدت‌تري نسبت به ساير بلاياي طبيعي دارد.
1-2- ضرورت تحقيق
از لحاظ اقليمي مناطق خشک و نيمه خشک وسعت بسيار زيادي از مناطق کشور ايران را به خود اختصاص داده اند. از طرفي بارش کم، توزيع زماني و مکاني نامناسب و روش هاي نامناسب مديريتي در اين مناطق باعث شده خشکسالي خسارات جبران‌ناپذيري از خود به جاي بگذارد.
يکي از راه هاي بسيار مناسب براي مديريت و کاهش خسارات خشکسالي، سيستم پايش خشکسالي مي‌باشد. در اين سيستم با استفاده از پارامترهاي اقليمي هيدرولوژيک مي توان شدت و توسعه مکاني و زماني خشکسالي را تشخيص داد. به منظور بيان کمي خشکسالي با استفاده از شاخص‌هاي خشکسالي، وجود داده هاي بلندمدت و مناسب اقليمي و هيدرولوژيک ضروري است، که در فصل بعد مهم‌ترين اين شاخص‌ها معرفي مي‌شوند. بارش مهم‌ترين پارامتر اقليمي است که بر خصوصيات خشکسالي (شدت، تداوم و وسعت) مؤثر است. از ديگر پارامترهاي مؤثر مي‌توان به تبخيروتعرق پتانسيل اشاره کرد. وجود برنامه‌هاي از‌پيش‌آماده براي مقابله با خشکسالي و هم‌چنين پايش و پيش‌بيني خشکسالي‌ها با استفاده از اين سيستم، مي‌توان خسارات ناشي از خشکسالي ها را به طور قابل ملاحظه‌اي کاهش داد و هم‌چنين نوع و زمان فعال شدن اين برنامه‌ها را تعيين نمود.
1-3- اهداف تحقيق
با توجه به مطالب گفته شده مي توان اهداف اين تحقيق را اين گونه بيان نمود:
1- تعيين يک شاخص خشکسالي جديد که تلفيقي بوده و حتي الامکان از دو و يا سه نوع پارامترهاي هواشناسي، هيدرولوژيک و کشاورزي استفاده شده باشد.
2- تهيه نقشه هاي درصد فراواني نسبي خشکسالي ها براي استان اصفهان.
3- ارائه راهکارهاي مناسب جهت کنترل خشکسالي در استان اصفهان با توجه به نتايج تحقيق.
1-4- محدوديت‌هاي تحقيق
1- محدود بودن تعداد ايستگاه ها: در اين تحقيق به منظور محاسبه‌ي دقيق تبخير‌وتعرق مرجع، روش پنمن-مونتيت به‌کار برده مي شود. براي محاسبه‌ي تبخير‌تعرق با اين روش به داده‌هاي رطوبت نسبي، دماي‌هوا، ساعات آفتابي و سرعت باد نياز است. اين داده‌ها فقط در ايستگاه‌هاي سنوپتيک ثبت‌مي‌شوند.هم‌چنين براي جلوگيري از خطاي ناشي از کوتاه‌بودن دوره‌ي‌آماري از ايستگاه‌هايي استفاده شد که بالاي 10 سال آمار داشتند. اين دو عامل تعداد ايستگاه هاي مورد استفاده اين تحقيق را به 12 ايستگاه سينوپتيک استان محدود مي‌کند.
2-به دليل استفاده از ايستگاه‌هاي سينوپتيک داده‌هاي مورد استفاده در اين تحقيق جهت محاسبه شاخص‌ها، به دو پارامتر بارش و تبخير‌تعرق مرجع محدود مي‌شود.

2 فصل دوم
2 مقدمه و بررسي منابع
2-1- مقدمه
کمبود آب و مواد غذايي متأثر از بحران هاي اقليمي، زنگ خطر را براي کشور ايران به صدا در آورده است، به ويژه آن که زراعت هاي ديم و پوشش هاي منابع طبيعي از ريزش هاي نامنظم و ناچيز جوي در اکثر سال ها در رنج مي‌باشند. خشکسالي‌ها و ترسالي‌ها معمولاً تأثيرات شديدي بر منابع آب، محصولات کشاورزي، تجارت و بازرگاني و به طور کلي اقتصاد و بحران‌هاي سياسي دارند. به علت قرار گرفتن ايران در کمربند خشک آب و هوايي جهان، بارش هاي آن از دو ويژگي ميزان کم و نوسانات شديد برخوردار است. اين دو عامل موجب ايجاد خشکسالي‌هايي با شدت‌هاي مختلف در کشور مي‌شود که خسارت‌هاي گسترده‌اي را بر نظام اکولوژيک و اقتصادي مناطق تحت تأثير تحميل مي‌کند.
خشكسالي يكي از بلاياي طبيعي است كه به دليل تاثير قابل ملاحظه‌اي كه بر روي بخش كشاورزي و اقتصاد دارد، زندگي جمع قابل ملاحظه اي از ساكنان منطقه را تحت تاثير قرار مي‌دهد. خشكسالي بر خلاف بلايايي مانند زلزله يا سيل، به ظاهر تعداد تلفات محدودي دارد ولي معمولاً مناطق وسيع تري را در‌بر‌مي‌گيرد و مدت زمان وقوع آن نيز طولاني خواهد بود [68].

2-2- خشکسالي و خشکي
2-2-1- مفهوم خشکسالي
تعريف كلي خشكسالي عبارت از وضعيت كمبود بارش است بطوري كه از نظر ميزان به حدي باشد كه يك ناحيه را تحت تأثير منفي قرار دهد [89]. اما تعريف خشکسالي و ارتباط آن با پديده‌هاي هيدرولوژيک بسيار مشکل است زيرا اولاً ممکن است به طور همزمان تمام اجزاي سيستم هيدرولوژيک را تحت تأثير قرار ندهد، ثانيا خشکسالي يک پديده مطلق نبوده، بلکه کمبود نسبي رطوبت مي باشد. در اين صورت، تقاضاي زياد براي آب نيز مي تواند خشکسالي ايجاد کند، در حالي که بارندگي ممکن است طبيعي باشد [14]. ازطرف ديگر اين تعريف بسيار كلي است و تفاوتي بين جنبه‌هاي مهم خشكسالي يعني هواشناسي، هيدرولوژيك، كشاورزي واقتصادي و اجتماعي قائل نشده است [31].

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

تاکنون تعاريف بسيار زيادي از خشکسالي شده است اما هر کدام از اين تعاريف ديدگاه خاصي را مدنظر داشته‌اند. به هر حال، عدم وجود يک تعريف جامع و دقيق از خشکسالي و متفاوت بودن آن از ديدگاه‌هاي مختلف تاکنون مانع از درک کامل مفهوم خشکسالي شده است. حال از آنجا که خشکسالي بر کليه جنبه هاي زندگي و بخش هاي مختلف جامعه خصوصاً تغيير محيط طبيعي تأثيرات مستيقيم و غير مستقيمي دارد، عدم درک مفهوم آن موجب ترديد و رکود در بخش هاي مختلف اقتصادي، مديريتي و سياست گذاري‌ها مي شود.
از بين تعاريف خشکسالي تعريفي که مقبول‌تر و منطقي‌تر مي باشد، عبارت است از اين که خشکسالي را مي توان معلول يک دوره شرايط خشک غير عادي دانست که به اندازه کافي تداوم داشته باشد تا عدم تعادل در وضعيت هيدرولوژي يک ناحيه ايجاد شود. در دهه هاي اخير در بين حوادث طبيعي که جمعيت هاي انساني را تحت تأثير قرار داده اند، تعداد و فراواني پديده خشکسالي از نظر شدت، مدت، فضاي تحت پوشش، تلفات جاني، خسارات اقتصادي و اثرات اجتماعي دراز مدت در جامعه، بيشتر از ساير بلاياي طبيعي بوده است. هم چنين تمايز اين پديده با ساير بلاياي طبيعي در اين است که برخلاف ساير بلايا، اين پديده به تدريج و در يک دوره زماني نسبتاً طولاني عمل کرده و اثرات آن ممکن است پس از چند سال و با تأخير بيشتري نسبت به ساير حوادث طبيعي ظاهر شود [20].
2-2-2- مفهوم خشکي1
خشکي يک پديده اقليمي است که در اثر فقدان يا کمبود رطوبت اتفاق مي افتد. کمبود رطوبت از روي پوشش گياهي، خاک و پستي و بلندي مناطق خشک مشخص‌مي‌شود.شناخت مناطق خشک ممکن است از طريق مطالعات خاک‌شناسي، گياه‌شناسي و ژئومورفولوژيکي انجام شود. اساس شناخت مناطق خشک اقليم مي‌باشد.
2-2-3- تفاوت خشکسالي و خشکي
خشکي کمبود رطوبت يک منطقه با توجه به خصوصيات هيدرولوژيک و هواشناسي وهم‌چنين با توجه به خصوصيات اجتماعي-اکولوژيک و زمين‌شناسي آن منطقه مي‌باشد. اين وضعيت کمبود رطوبت نوعي ويژگي دائمي اين منطقه خشک مي‌باشد که در اثر کمبود بارش از مقدار لازم براي حيات در منطقه خشک منطقه مي‌باشد. در حالي که خشکسالي عبارت است از کاهش غير‌عادي بارش در دوره‌اي معين که ممکن است اين منطقه خشک يا مرطوب باشد. ميزان اين کاهش آنقدر است که روند عادي رشد گياهان و… را در منطقه با مشکل مواجه مي‌کند. بنابراين خشکسالي ويژگي دائمي منطقه نيست و در هر رژيم آب‌و‌هوايي ممکن است رخ دهد.البته خشکسالي در اثر تکرار مداوم، ويژگي خاص منطقه مي‌شود و ممکن است به خشکي تبديل شود[17]. به عبارت ديگر خشکي در اثر تداوم کمبود رطوبت منطقه در مقايسه با مناطق مرطوب ديگر اتفاق مي‌افتد و خشکسالي در اثر کمبود رطوبت در يک دوره‌ي خاص نسبت به ميانگين بلند‌مدت همان منطقه اتفاق مي‌افتد.
2-3- خسارات خشکسالي
2-3-1- خسارات اقتصادي
-خسارت به توليدات گوشت و لبنيات، توليدات مرتعي و زراعي و محصولات چوبي.
-خسارت اقتصادي به تفريحگاه‌هاي تجاري در اثر کاهش سرمايه‌گذاري، کارخانجات سازنده و فروشندگان تجهيزات تفريحي و صنايعي که وابسته به توليدات کشاورزي هستند.
-افزايش ذبح، محدود‌شدن استفاده چرايي از اراضي مرتعي و افزايش ذبح و در نتيجه از بين رفتن دامها.
-فشار روي مؤسسات مالي و تجاري (ممانعت از سرمايه‌گذاري، افزايش ريسک سرمايه‌گذاري و کاهش درآمد.
-هزينه توسعه منابع آب فصلي و يا جديد وحمل ‌و‌نقل آب.
2-3-2- خسارات کشاورزي
از بين رفتن محصول زراعي، دامي، لبنيات و محصولات چوبي، افزايش قيمت آب، کاهش شديد محصولات دامي پايه، هجوم حشرات و بيماري‌هاي گياهي، افزايش قيمت محصولات که در نهايت باعث گرسنگي و فقر و نابساماني اجتماعي و سياسي مي‌شود[21].

واريک2 (1975) اثرات اجتماعي ناشي از خشکسالي را به صورت زير طبقه‌بندي نمود[91].
جدول ‏2-1: اثرات اجتماعي ناشي از خشکسالي
سطح تأثيرتبعات خشکساليجهانيگرسنگي و قحطي، کشمکش هاي بين المللي، از بين رفتن ارزش سيستم‌هاي اجتماعي.ملياثر سوء بر سلامتي، کاهش غذا، افزايش قيمت‌ها، خسارت به تجارت خارجي، افزايش پرداخت‌هاي دولتي به بخش‌هاي کشاورزيمنطقه‌ايافزايش مهاجرت و ناپايداري منطقه، افزايش بيکاري، از بين رفتن يا رکود بخش‌هاي اقتصاديکشاورزيمهاجرت، ورشکستگي، افزايش بدهي وکاهش درآمد
2-3-3- اثرات زيست محيطي
-خسارت به زيست بوم حيات‌وحش و گونه‌هاي جانوري و گياهي و دريايي
-اثر سوء بر کيفيت آب(تمرکز شوري) و هوا(آلاينده‌ها و گرد‌و‌غبار)
-کمبود غذا و آب شرب و درنتيجه شيوع بيماري
-حساسيت به چرا در اثر تمرکز گونه‌هاي گياهي نزديک آب
-تغيير در کيفيت فضاي سبز و مناظر
2-3-4- اثرات اجتماعي
-مشکلات سلامتي مربوط به جريان کم (افزايش غلظت آلاينده‌ها)
-آتش سوزي جنگل‌ها و مراتع.
-توزيع ناعادلانه اثرات خشکسالي.
-اثر بر روي نحوه‌ي بارش، بيکاري، از دست رفتن مالکيت‌ها، از دست رفتن يا کمبود پس‌اندازها، افزايش بازنشستگي‌هاي اجباري، اثر روي مزارع کوچک خانوادگي، عدم اطمينان عمومي، تخريب تفريحگاه‌ها، اثر بر بهداشت فردي، مناظر بد ماشين‌ها و خيابان‌ها، استفاده مجدد از آب رودخانه [91].
2-4- انواع خشکسالي
در اينجا اين چهار نوع خشکسالي بر اساس تقسيم بندي ويلهايت و گلانتز3 (1985) تعريف مي‌شود:
2-4-1- خشکسالي هواشناسي
از ديدگاه هواشناسي، خشکسالي بارش کمتر از حد معمول است که منجر به تغيير الگوي آب و هوايي مي‌گردد. بنابراين خشکسالي اساساً به حالتي از خشکي ناشي از کمبود بارندگي اطلاق مي‌شود. از ديدگاه اقليم‌شناسي هرگاه بارش در يک منطقه ،در يک دوره‌ي زماني معين، کمتر از ميانگين بلندمدت بارش آن منطقه در همان دوره‌ي زماني باشد آن محل با خشکسالي مواجه است. زيرا موجودات (گياهان، جانوران وانسان ها) با ميانگين بارش دريافتي آن محل سازگاري يافته اند و هرگاه بارش دريافتي از حد ميانگين کمتر شود در حيات آنان اختلال ايجاد مي‌شود [15].
تعريف ديگر از اين نوع خشکسالي شامل کمبود بارش يا تغيير در شدت و ميزان بارندگي است که سبب کاهش پوشش ابر، کاهش رطوبت نسبي هوا، افزايش دما، تبخير و تعرق، تشعشع و تندبادها مي‌گردد [50].
تعريف خشکسالي از ديدگاه هواشناسي در کشورهاي مختلف و در زمان‌هاي مختلف متفاوت بوده و براساس اين ديدگاه، به کار‌بردن يک تعريف از خشکسالي که در قسمتي از جهان متداول است در جاهاي ديگر مناسب نيست. اهميت ديدگاه هواشناسي از آنجا ناشي مي شود که پارامترهاي هواشناسي مي‌توانند اولين معيار نشان‌دهنده‌ي بروز خشکسالي باشند [50].
2-4-2- خشکسالي هيدرولوژيک
از ديدگاه هيدرولوژيک خشکسالي زماني اتفاق مي‌افتد که سطح تراز ذخاير آبهاي سطحي و زيرزميني از حد معمول کمتر باشد. از اين ديدگاه، معيار خشکسالي اندازه جريان رودخانه ها، درياچه ها و آبهاي زيرزميني مي‌باشد. عامل اصلي در تعيين شدت اين نوع خشکسالي، نوسانات اقليمي هستند که خود داراي مبناي فيزيکي و طبيعي مي‌باشند. به علاوه، فعاليت‌هاي بشري مانند تغيير کاربري اراضي، تخريب اراضي و ساخت سدها نيز همگي روي خصوصيات حوضه و بروز و شدت خشکسالي هيدرولوژيک اثر مي‌گذارند. امروزه اين نوع خشکسالي به علت گسترش شهرسازي، صنعتي شدن و کمبود آب شرب، به صورت يک مشکل پيچيده درآمده‌است.
فارمر و ويگلي4 عنوان کردند که خشکسالي هيدرولوژيک زماني اتفاق مي‌افتد که منابع آب مورد استفاده براي صنعت، مصرف انسان، دام و کشاورزي به حد پاييني برسد [64].
همچنين يک زمان تأخير بين کاهش بارندگي و کاهش منابع آب مي‌باشد؛ بنابراين معيار خشکسالي هيدرولوژيک نمي تواند بيانگر شروع خشکسالي هواشناسي باشد.
2-4-3- خشکسالي کشاورزي
اين خشکسالي زماني اتفاق مي‌افتد که رطوبت خاک کمتر از نياز آبي گياه باشد. در نتيجه گياه دچار تنش شده و توليد محصول کاهش مي يابد. چون نياز آبي گياهان با هم متفاوت است، بنابراين مفهوم خشکسالي از اين ديدگاه براي گياهان مختلف يکسان نيست. اين نوع خشکسالي در اثر کمبود بارش، افزايش دما و باد ناشي مي‌شود که در اين بين مقدار و پراکنش زماني بارش مهم‌ترين عامل است. اين نوع خشکسالي معمولاً بعد از خشکسالي هواشناسي و قبل از خشکسالي هيدرولوژيک اتفاق مي‌افتد [80].
2-4-4- خشکسالي اقتصادي و اجتماعي
اين خشکسالي زماني است که ميزان ذخاير آب مورد نياز براي مصارف صنعتي، خانگي،کشاورزي وغيره کمتر از مقدار مورد نياز باشد که منجر به نابهنجاري هاي اقتصادي و اجتماعي مي‌شود.اين نوع خشکسالي نتيجه فرآيندهاي پيچيده زيست محيطي مي باشد که جامع انساني را تحت تأثير قرار مي دهد. با توجه به بروز بحران منابع آب و نقصان توليدات کشاورزي، طبيعي است که اثرات منفي اقتصادي در زندگي مردم منطقه تحت تأثير خشکسالي رخ دهد ودر جريان آن آثار منفي خشکسالي در بخش هاي مختلف جامعه ظاهر شود و مسائلي مانند فقر، بيکاري، شيوع بيماري، ناامني و ديگر موارد را ايجاد نمايد. اين خشکسالي روي فعاليت هاي اقتصادي افراد يک جامعه مانند اثر روي سود حاصل از فروش محصولات مؤثر مي باشد و موقعي رخ مي دهد که عرضه يک کالاي اقتصادي (آب، غذا، علوفه و…) کمتر از مقدار مورد نياز (تقاضا) است.
وقوع اين نوع خشکسالي بستگي به فرآيندهاي زماني و مکاني عرضه و تقاضا داشته و زماني رخ مي‌دهد که تقاضا براي يک کالاي اقتصادي در اثر کاهش منابع آب حاصل از کمبود بارش، از عرضه آن فزوني گيرد. عرضه بسياري از کالاها مانند آب، غلات، ماهي و انرژي برقابي بستگي به وضعيت آب و هوا دارد. خشکسالي اجتماعي-اقتصادي، عرضه و تقاضاي برخي کالاهاي اقتصادي را با خشکسالي هاي هواشناسي، هيدرولوژيک و کشاورزي ارتباط مي‌دهد.
بعضي از محققين در طبقه‌بندي انواع خشکسالي، از خشکسالي ادافيک5 نام برده‌اند. اين خشکسالي با کاهش نفوذپذيري خاک و تأکيد بر ويژگي تعريف مي‌شود. تحت تأثير اين نوع خشکسالي، خاک ها نسبت به فرسايش بادي آسيب پذير شده، به پوشش گياهي در اثر کمبود رطوبت صدمه وارد شده، عناصر غذايي در سطح خاک کاهش يافته و رشد گياه دچار اختلال مي شود [64].
همان طور که گفته شد خشکسالي در ابتدا در اثر کمبود بارندگي نسبت به مقدار نرمال آن يعني خشکسالي هواشناسي اتفاق مي‌افتد و در پي آن ميزان رطوبت خاک کمتر از مقدار مورد نياز گياه مي‌شود و در نتيجه خشکسالي کشاورزي اتفاق مي‌افتد. هم چنين در اثر کمبود بارندگي منابع آب تقليل مي‌يابد وخشکسالي هيدرولوژيک اتفاق مي‌افتد و بالاخره در اثر نابهنجاري هاي ناشي از کمبود آب، خشکسالي اقتصادي و اجتماعي اتفاق مي‌افتد [53].
2-5- روش هاي مطالعه خشکسالي
با توجه به زمينه فعاليت محققان رشته هاي مختلف، تعاريف ويژه اي از خشکسالي ارائه شده که در نهايت موجب طبقه بندي و تفکيک اين پديده شده است. اين امر سبب گرديده‌است تا روش‌هاي مطالعاتي خاصي با توجه به شاخص‌هاي مورد توجه مانند بارندگي، رطوبت خاک، جريان‌هاي سطحي، مخازن زيرزميني، خسارت هاي اقتصادي وغيره ابداع و ارائه گردد [72]. در ادامه برخي از روش‌هاي مطالعه خشکسالي معرفي مي‌گردد.
2-5-1- روش مطالعه بيلان آبي
با توجه به اينکه يکي از مهمترين عوامل تأثيرگذار در خشکسالي، ميزان رطوبت خاک است، اين مسئله بخشي از مطالعات مربوط به خشکسالي را به خود اختصاص داده است. نظر به تأثير اين عامل در رشد گياهان و هرگونه فعل و انفعال بيولوژيک، اين مسئله تحت عنوان خشکسالي کشاورزي قلمداد مي‌گردد که در مطالعه‌ي آن عمدتاً تغييرات رطوبت خاک در طي دوره‌هاي خاصي که گياه نيازمند آب است، مد نظر قرار مي‌گيرد.
اکثر شاخص‌هايي که براي بيان اين حالت خشکسالي به کار گرفته شده اند، سعي دارند تا بيلان آبي خاک را شناسايي و تبيين کنند. به طور کلي براي محاسبه‌ي بيلان آبي، روش‌هاي مختلفي وجود دارد که بيشتر آن‌ها از محاسبه تبخير و تعرق بالقوه استفاده مي‌کنند. دو نوع شاخص مهم در اين زمينه که توسط محققين مورد استفاده قرار گرفته‌اند، شاخص هاي تورنت وايت6 و پالمر7 مي‌باشند.
2-5-2- روشهاي تحليل سينوپتيک
مطالعه ي پديده ي خشکسالي به صورت يک فرآيند ديناميک اقليمي توجه زيادي را به خود جلب نکرده است. در اين زمينه تانهيل8 توزيع بارندگي در ايالات متحده آمريکا را با مرجع قرار دادن سيستم‌هاي پرفشار اقيانوس اطلس مورد مطالعه قرار داد. از نظر وي اين عامل به طور وسيعي مقدار باران آمريکا را تحت کنترل خود دارد. بوند9 نيز از مرجع قرار دادن ويژگي هاي گردش عمومي منطقه براي تحليل هاي خشکسالي در آمريکاي شمالي استفاده کرد. وي دريافت که گردش هاي آنتي سيکلوني در مناطق معتدل نيم کره ي شمالي به طور مستقيم در جريان هوا و وقوع خشکسالي تأثير‌گذارند [50].
2-5-3- روش تحليل داده هاي بارندگي
اين روش جزء عمومي ترين روش هاي تحليل خشکسالي به شمار مي‌رود. علت اين امر دسترسي آسان به انواع داده‌هاي بارندگي در بخش‌هاي مختلف کره ي زمين است. بارش در واقع مهم ترين متغيري است که تغييرات آن به صورت مستقيم در رطوبت خاک، جريان سطحي و مخازن زيرزميني منعکس شده و بنابراين اولين مؤلفه اي است که مي تواند در مطالعه‌ي هر حالتي از خشکسالي مورد توجه قرار گيرد.
شاخص هاي مختلفي براي مطالعه‌ي‌ خشکسالي از اين ديدگاه، ابداع و ارائه شده اند. ساده ترين اين شاخص ها، ميانگين بارش دراز مدت به عنوان يک حد آستانه است که مقادير بارش در زمان هاي مورد مطالعه با آن سنجيده و مورد ارزيابي قرار مي گيرند. محاسبه درصد بارش نسبت به ميانگين درازمدت بارش نيز ميتواند شاخص ديگري باشد و ارقام آستانه‌ي آن مي‌تواند ارزش‌هاي مختلفي به خود گيرد.
شاخص بارش استاندارد10 (SPI) نيز از اين دسته است که در ادامه در قسمت شاخص‌هاي خشکسالي معرفي مي‌گردد.
2-5-4- روش استفاده از اطلاعات ژئومورفولوژيک و تاريخي
اطلاعات تاريخي که از خاطرات، رسوم خانوادگي ساکنين و پديده هاي ژئومورفولوژيک محيط‌هاي قديمي به دست مي آيد، به بيان رخداد وقايع طبيعي از جمله خشکسالي در گذشته مي پردازد. معمولاً خاطراتي همچون کاهش شديد ميزان محصولات يا ميزان بارندگي در سال هاي گذشته به دليل اثري که در جوامع مي‌گذارد، در ذهن ها باقي مي مانند، اما متأسفانه در اغلب اوقات اين گونه اطلاعات به حالت مکتوب درآورده نمي شوند.
سفرنامه‌ي سياحان و مکتشفان اوليه و مهاجرين نيز مي تواند اطلاعات مهمي را دربرداشته باشد. به علاوه بررسي‌هاي باستان شناسان مي تواند ابزار ديگري براي مطالعه ي خشکسالي هاي بسيار دور در گذشته باشد. بعد از جمع‌آوري مدارک و اسناد مربوطه، چگونگي ارتباط دادن آن ها به مسائل خشکسالي از اهميت خاصي برخوردار است. معمولاً يافتن توابع ارتباط دهنده ارقام خسارت کشاورزي و تأثيرات اجتماعي به بارش سالانه و جريان هاي سطحي در طي دوره هاي خشکسالي مسئله‌ي پيچيده‌اي محسوب مي‌شود [8].
2-6- ويژگي‌هاي خشکسالي
2-6-1- شروع و پايان
زمان آغاز خشکسالي تا پايان خشکسالي که به آن دوره‌ي تداوم خشکسالي گفته مي‌شود از ويژگي‌هاي اساسي خشکسالي است. اين دوره ممکن است روز، ماه و يا حتي سال باشد. هر‌قدر اين زمان طولاني‌تر شود منابع آب بيشتري را تحت تأثير قرار مي‌دهد و در نتيجه شدت خشکسالي بيشتر مي‌شود. ولي تعيين نمودن اين دو زمان کار نسبتاً مشکلي است و وابسته به تعريف ما از نوع خشکسالي است. بديهي است که اين زمان پايان آخرين بارش نيست و ممکن است اين زمان تا پايان رطوبت خاک به تأخير بيفتد. از طرف ديگر اين حالت ممکن است با بارش‌هاي هرچند اندک به تأخير بيفتد. بنابراين مي‌توان گفت زمان شروع خشکسالي زماني است که ذخيره رطوبت ( رطوبت خاک براي خشکسالي کشاورزي و در مخازن براي خشکسالي هيدرولوژيک) به پايان برسد.زمان پايان نيز به همين ترتيب زماني است که ذخيره رطوبت به حالت نرمال برگردد [11].

2-6-2- شدت
بديهي است که هر‌قدرکمبود رطوبت نسبت به حالت نرمال بيشتر باشد، شدت خشکسالي نيز بيشتر است. ولي اين تنها عامل مؤثر بر شدت خشکسالي نيست؛ بلکه زمان تداوم خشکسالي نيز بر شدت آن تأثير دارد. مثلاً اگر دوره ي خشکسالي تنها يک ماه استمرار باشد ممکن است بارش ماه بعد اين کمبود را جبران کند، ولي اگر خشکسالي و شرايط کمبود رطوبت تا يک ماه ديگر نيز ادامه يابد به خشکسالي شدت مي‌بخشد. بنابراين شدت خشکسالي تابع ميزان کمبود و دوره استمرار کمبود رطوبت است. به همين پژوهشگران به منظور مؤثر نشان دادن اين عامل در شدت خشکسالي با استفاده از شاخص‌هاي مختلف درجه ناهنجاري متغير مورد نطر را نيز مورد مطالعه قرار مي‌دهند [11].
2-6-3- فراواني
فراواني نيز از ويژگي هاي مهم خشکسالي براي يک منطقه است که براي مقياس‌هاي مختلف زماني محاسبه مي‌شود. هم‌چنين مي توان فراواني را براي شدت هاي مختلف خشکسالي انجام داد. اين کار براي ارزيابي منطقه مورد نظر براي شدت‌هاي مختلف خشکسالي کاربرد دارد. از توابع توزيع احتمال فراواني براي بررسي احتمال و با دوره برگشت(عکس فراواني) خشکسالي براي پيش‌بيني آينده (تحليل فراواني) انجام مي‌شود [11].
2-6-4- وسعت
خشکسالي ممکن است با وسعت چند صد کيلومتر اتفاق بيفتد ولي شدت خشکسالي در سرتاسر منطقه يکسان نيست.
در اين رابطه يوجوويچ11 (1975) خواص منطقه‌اي خشکسالي را به صورت زير بيان مي‌کند[11]:
1- پوشش منطقه‌اي خشکسالي ممکن است 5 تا 15 کيلومتر مربع را فراگيرد.
2- خشکسالي‌هاي بزرگ ممکن است وسعت خشکسالي را بيش از پوشش منطقه اي آن کند.


پاسخ دهید