1-4-1-3- ساپونين ها
ساپونين ها در بسياري از گياهان دارويي وجود دارند خاصيت اصلي فيزيکي آنها کاهش شديد فشار سطحي آب است از آنها به عنوان مسهل و ضد عفوني کننده مجاري ادرار نيز استفاده مي شود (ولاگ، 1370). خاصيت پاک کنندگي دارند هميشه به عنوان مدر و ملين و خلط آور نيز استفاده مي شود (اميد بيگي، 1374).
1-4-1-4- تانن ها
اين مواد داراي ترکيبات شيميايي مختلفي هستند، خاصيت مشترک دارند و آن خاصيت اين است که توانايي انعقاد آلبومين ها، فلزات سنگين و آلکالوئيدها را دارند، استفاده طبي از آنها اساساً دررابطه با خاصيت قابض بودنشان است (ولاگ،1370 ).همچنين سبب التيام زخم ها و خاصيت ضد باکتريايي دارند. (اميد بيگي، 1374).
1-4-1-5- مواد تلخ
اين مواد به لحاظ داشتن مزه تلخ به مواد تلخ معروف هستند باعث آزادسازي آزولن و همچنين گليکوئيدهايي با ساختمانهاي مختلف بيوشيميايي مي شوند از مواد تلخ به عنوان مواد اشتهاآور، تسريع در هضم غذا و فعاليتهاي متابوليکي مي توان استفاده نمود (اميد بيگي، 1374) همچنين بر سيستم اعصاب چشايي موجود در دهان تأثير مي گذارند (Mann ,1978).
1-4-1-6- مواد معطر
در اين گروه موادي وجود دارند که به مقدار فراوان در داروهاي گياهي يافت شده و ترکيبات و اثرات آنها غالباً بسيار متفاوت است آنها مي توانند همراه با ديگر مواد مؤثره در گياه وجود داشته باشند.
1-4-1-7- اسانس ها
اسانس ها ترکيبات بيولوژيکي فعال، فرار، سنگين ، چرب، کم ضرر ومعطرمي باشند که غالب آنها ازاعضاي گياهان براثر تقطير بابخارآب بدست مي آيند (زرگري، 1372).
اسانس ها بسته به نوع تيره هاي گياهي ممکن است دراندام هاي ترشحي مانند کرکهاي غده اي Glandular trichoms مثل تيره نعناع، سلولهاي پارانشيم تغييريافته Glandular epidermis مثل( تيره فلفل پي پراسه) مجاري روغني يا رزيني (oil or resin ducts) درتيره چتريان آمبليفره وکانالهاي ليزوژن ( Lysogenus )وشيزوژن (sehizogenus) مثل تيرکاج (روتاسه) وجود داشته باشند.
اسانس ها ممکن است مستقيماًتوسط پروتوپلاسم بوسيله تجزيه مواد رزيني غشا وسلولها يا هيدروليز بعضي گليکوزيدها حاصل شوند اين ترکيبات درمواقع ضروري به فضاي خارج سلولي ترشح مي شوند وبه علت تبخير سريع آنها درمجاورت هوا ودردماهاي معمولي، به آنها روغن هاي فرار( Volatile oils) ياروغنهاي اتري (Etheral oils) ويا روغنهاي اسانسي( Essential oils ) مي گويند (آيينه چي ، 1365).
اسانس هاي روغني فرار ازنظر نوري فعال بوده ونور را منعکس مي کنند واکثراً روي نور پلاريزه موثرمي‌باشند. قدرت چرخش اسانس ها اغلب وسيله مناسبي جهت تشخيص آنها است (آيينه چي، 1365).
خاصيت مناسب نوري اسانس ها را توسط دستگاه پلاريمتر اندازه گيري مي کنند وچرخش نوري آن را بدست مي آورند فنيل پروپن ها فاقد فعاليت نوري هستند. يکي ديگرازخصوصيات فيزيکي اسانس ها ضريب شکست نوراست که در هنگام عبور نورازيک اسانس شکسته شده ودرجه شکست آن را مي‌توان محاسبه نمود. اين ضريب مقدار ثابتي است که درگياهان متعلق به يک جنس تغييرنمي کند (هي،رابرت.، 1739).
اسانس ها بسته به ماهيت خودمعمولاً ازبو وطعم خاصي برخوردار هستند ودردماي معمولي(کمتراز 100 درجه سانتي گراد ) تبخير مي شوند. شدت تبخير بستگي به فشار بخار ودرجه حرارت محيط دارد(عزيزي ، 1381).
علاوه برساختمان مولکولي ، حالت فضايي ترکيبات موجود دراسانس به طورموثر برروي اندام هاي بويايي وچشايي اثردارد. به عنوان مثال ايزومرهاي هندسي ارتو، متا، پارا، سيس وترانس را مي توان به آساني ازروي شدت بوي اسانس تشخيص داد . بدين ترتيب که مولکولها توسط گيرنده هاي موجود در بيني جذب شده و سبب ايجاد پيام عصبي مي شوند. پيام عصبي جهت تفسير وپردازش به مغزمنتقل شده وبه دنبال آن بوتشخيص داده مي شود وجود اسيدهاي آمينه معطرمانند فنيل آلانين وتيروزين درگياهان باعث تشکيل اسانس هاي معطرمي شود چگونگي بيوسنتز اسانس هاي معطردرميکروارگانيسم ها با به کار بردن گونه هاي جهش يافته اشرشياکلي وآئروباکتر آئروژن که براي رشد خودنياز به اسيد آمينه معطر دارند کشف شده است (آيينه چي ، 1365).
سزکوئي ترپن ها و مشتقات از ترکيبات اکسيژن دار، الکل ها، آلدئيد، استرها، اترها، کتون ها، فنول ها و اکسيدها هستند ديگر ترکيبات اسانس ها شامل پروپن ها و مواد نيتروژن دار است.
بررسي پژوهشگران نشان ميدهد که اسانس ها را بايد در شيشه هاي رنگي در بسته در يخچال نگهداري شوند (جايمند،1380).
وجود اسانس تنها در حدود 2000 گونه از 250000 گونه گياه گلداري که تاکنون شناخته شده گزارش گرديده است. مهمترين گياهان داروئي حاوي اسانس متعلق به خانواده هاي: نعناع، سداب، مورد، گشنيز، کاسني،کاج، سرو و تعداد کمي از گياهان خانواده هاي ديگر مي باشند (اميد بيگي،1374).
1-4-2- تاريخچه اسانس تجارت اسانس قدمت بسيار طولاني دارد و کشف دستگاه تقطير در دره ايندوس،گذشته اين صنعت را تا 5 هزار سال قبل باز مي گرداند. مصريان باستان نخستين صادر کنندگان عطر بوده اند و مواد خام گياهي مورد نياز را از ايران، هند و چين تهيه مي کرده اند. نخستين بار يونانيان بوده اند که اقدام به داد و ستد عطر در مقادير بسيار زياد نموده اند . در طي قرون وسطي، اعراب سهم عظيمي در توسعه روش هاي استخراج اسانس و تجارت اين مواد داشتند ولي با پديد آمدن شهر گراس (نزديک نايس در جنوب فرانسه) در قرن 17 ميلادي نقطه عطفي در اين صنعت پديد آمد. گراس به سرعت تبديل به عمده‌ترين مرکز صنايع عطر سازي گرديد و علت آن نيز پيشرفت هاي تکنولوژي در دو زمينه بود:

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1. ابداع روش هاي مؤثر در عصاره گيري نظير تقطير با بخار آب، استخراج سرد با استفاده از چربي ها و استخراج توسط حلال است.
2. کشت اين گياهان در حومه شهر گراس جهت بهينه سازي عمليات استخراج.در آغاز قرن بيستم، احداث اولين کارخانه استخراج اسانس رز در بلغارستان، مصادف بود با توسعه سريع کشت و کار در سراسر جهان (verlet, 1992).
اسانس ها مخلوطي از ترکيبات شيميايي پيچيده اند که در اندام هاي مختلف گياه يافت مي شوند. که اغلب بيش از صد جزء در ترکيب آنها وجود دارد. مهمترين آنها مونوترپن ها هستند. سزکويي ترپن ها و مشتقاتي از ترکيبات اکسيژن دار الکل ها، آلدييدها، استرها، اترها، کتون ها، فنول ها و اکسيدها هستند. ديگر ترکيبات اسانس شامل فنيل پروپن ها و مواد نيتروژن دار است (Cowan, 1999).در زمان هاي گذشته، اسانس گياهان در روندهاي مختلفي از قبيل غذايي، دارويي و آرايشي استفاده مي شده است (Heath, 1981).عواملي که براي افزايش حاصلخيزي در گياهان اسانس دار اهميت دارد، اثرات نوري براي تغييرات ترکيبات اسانس است(Iliev, 1991).
گياهان اسانس دار محصولات متعددي توليد مي کنند که اهم آنها عبارتند از گياه خشک، گياه تر، اسانس، اجزاي سازنده اسانس و انواع گوناگون اولئورزين ها تغيير روش زندگي مردم در کشورهاي توسعه يافته بخصوص در دهه اخير، منجر به افزايش مصرف اين محصولات شده است(واترمن، 1379).
در طي بيست سال اخير، ميزان رويکرد عمومي جهت مطالعه فرآورده هاي متابوليتي ثانويه گياهان از جمله اسانس ها يا روغن هاي فرار تشديد شده است. تنوع عظيم ترکيبات شيميايي مذکور، نظير مونوترپن ها، سزکويي ترپن ها و همچنين خصوصيات دارويي و حسي متفاوت اين ترکيبات، توجه بيوشيميست ها، متخصصين تجزيه، عطرسازان و چاشني سازان بسياري را به خود جلب کرده و مطالعه روي سيستماتيک گياهي و فارماکوگنوزي را رونق بخشيده است (واترمن، 1379).
در سال هاي اخير اسانس ها و عصار? گياهي به خاطر توانايي بالقوه اشان در درمان بيماريهاي عفوني و حفاظت از غذاها از اثرات سمي ترکيبات اکسيداسيون مورد توجه قرار گرفته اند(Tepe, 2004).
1-4-3- خواص فيزيکي اسانس
موادي فرارند، در الکل و ديگر حلال هاي آلي حل مي شوند. وقتي تازه باشند عمدتا موادي بي رنگ به نظر مي رسند و در اين حال هيچگونه شباهتي به مواد روغني ندارند. اسانس ها معمولا متعلق به ترپن ها، الکلها، استرها، آدئيدها، فنل ها، اترها و يا پراکسيدها مي باشند. ممکن است اسانس ها با موادي نظير رزين ها و صمغ ها همراه گردند که در اين صورت ترکيبات شيميايي حاصل بسيار پيچيده مي باشند. اين ترکيبات معمولا در دماي پايين به صورت جامدند و در دماي بالا ذوب و مايع مي شوند. (ابراهيم پور و همکاران، 1388).
روغنهاي اسانسي به طورکلي درحرارت معمولي مايع هستند اکثراً بخصوص هنگامي که تازه وخالص باشند، بي رنگ بوده ومي توان آنها را به وسيله تقطيرمجدد بي رنگ نمود. ولي به مرور زمان وبه علت اکسيداسيون ورزيني شدن رنگ آنها تيره مي شود. اسانس ها اغلب ازآب سبکترند ، وزن مخصوص آنها بين 72/1 – 842/0 متغييراست (صمصام شريعت، 1365).
اسانس ها معمولاً در داخل سلولهاي گياهي به شکل قطرات کروي و گلبول مانند جاي گرفته اند (Weiss ,et al. ,1980).
هواي گرم و آفتابي و پايدار گياهان بيشترين اسانس را در خود دارند و اين بهترين هنگام براي چيدن آنهاست (ولاگ، 1370).
چنانچه قبل از جمع آوري محصول نعناع درجه حرارت 2 تا 3 درجه سانتي گراد گرمتر باشد سبب افزايش مقدار اسانس مي گردد (Matusiewioz ,1980).
اسانس ها عمدتاً از ترکيبات ترپنوئيدي يا از ترکيب هايي که منشاء ترپني دارند تشکيل شده اند امّا برخي از اسانس ها نيز وجود دارند (نظير اسانس پياز و سير و يا اسانس خردل) که از ترکيبات گوگرد و بعضي ديگر هم از مواردي نظير فنل ها، آلدئيدهاي معطر و کومارينها مي باشد اين مواد غالباً مانع رشد باکتريها مي گردند (Lawrence ,1981). و خاصيت ضد تورم، ضد دل درد، آرام بخش، ضد نفخ، اشتهاآور و گاهي اوقات خاصيت خلط آوري دارند (اميد بيگي، 1374).
اسانس هاي روغني بعنوان طعم دهنده داروها و غذاها نيز مورد استفاده قرار مي‌گيرند (مؤمني و شاهرخي، 1377).
خاصيت ضد ميکروبي اسانس ها عامل اصلي ارزش زياد بعضي از ادويه ها مي باشد (آيينه چي، 1370).
1-4-4- عوامل موثر بر کيفيت اسانس
اسانسها رابطه مستقيمي با بيوسنتز، متابوليسم و فعاليتهاي بيولوژيکي گياه دارند که تابع شرايط اقليمي محيط زيست گياه مي باشند از جمله مهمترين عوامل موثر بر کيفيت اسانسها مي توان به موارد زير اشاره نمود(مومني، 1370).
الف) آب و هوا
آب و هوا از عوامل مهم تأثير گذار در ترکيبات موجود در يک گياه به شمار مي رود. نبايد تصور شود که در آب و هواي گرم هميشه غني از مواد موثر پرورش مي يابند، از سوي ديگر در آب و هواي سرد معمولاً کيفيت مواد موثره گياهي پايين مي آيد و به طور کلي گياه هميشه در شرايط طبيعي رشد و نمو خود داراي بيشترين مواد موثره و مرغوبترين ترکيبات خواهد بود.
به همين صورت حتي ارتفاع از سطح دريا نيز در ميزان مواد موثره يک گياه موثر بوده و تحقيقات نشان داده است که هر يک از گونه هاي گياهي، داراي يک ارتفاع مطلوب است که در آن حداکثر فعاليت را دارا خواهد بود(صمصام شريعت، 1371).
ب) نور
نور مي تواند نقش مهمي در ترکيب شيميايي گياه داشته باشد بنحويکه بعضي از گونه هاي گياهي در صورت کشت در مجاورت نور، غدد مترشحه بيشتري ساخته و اسانس بيشتري ترشح مي کنند(صمصام شريعت، 1371 )
پ)زمان جمع آوري گياه
ميزان ماده موثره در گياهان وابسته به درجه فعاليت آن است. از آنجايي که فعاليت گياه در دوران رشد خود در طول سال و حتي ساعات روز متغير است. مقدار مواد موثر موجود در گياه نيز در زمانهاي مختلف دستخوش تغيير مي شود.بنابراين جمع آوري گياه هنگامي صورت گيرد که گياه داراي بالاترين درجه فعاليت و بيشترين ميزان مواد موثره باشد. در اين مورد حتي تغيير ساعات روز نيز بايد در نظر گرفته شود. به طوري که گياهان حاوي آلکالوئيد را صبحها که داراي مواد بيشتري مي باشند جمع آوري مي کنند. در عين حال نبايد گياهان را در روزهاي باراني و در حاليکه پوشيده از شبنم هستند جمع آوري کرد.فصل مناسب جمع آوري بسته به اندام مورد مصرف نيز متفاوت است. بنحوي که ريشه ها و ريزومها را در اواخر پائيز پوست گياه را معمولاً در بهار و پائيز محصول برداري مي کنند(ميرزا وهمکاران، 1375).
ت) اندام مورد مصرف گياه
روغن فراري که از قسمتهاي مختلف يک گياه بدست مي آيد ممکن است از نظر خواص فيزيکي و شيميايي با يکديگر اختلاف داشته باشد اين مسأله را مي توان در تغيير ترکيب شيميايي اسانس دارچين مشاهده نمود که بسته به بخش مورد استفاده گياه، پوست، برگ ها يا ريشه گياه به ترتيب آلدئيدسيناميک، اوژنول و کامفور، جزء اصلي مي باشند(صمصام شريعت، 1365).
ث) ساير عوامل موثر
– نوع خاک از لحاظ ترکيب مواد شيميايي، ميزان رطوبت و اسيديته.
– نحوه جمع آوري گياه و طريقه خشک کردن و بسته بندي و نگهداري گياه.
– شرايط استخراج اسانس.
1-4-5- موارد استفاده از اسانس
معمولاً از اسانس ها به عنوان مواد معطرو خوشبو كننده استفاده مي شود و بنابراين درتهيه عطرها واسپري هاي خوشبوكننده و همچنين به عنوان معطر كننده صابون و خميردندان و شامپوهاي طبي مورد استفاده قرار مي گيرند. از اسانس ها در صنايع داروسازي نيز استفاده زيادي بعمل مي آيد. زيرا بسياري از اين مواد داراي اثرات ضد باکتري و ضد عفوني کننده هستند.از اثرات دارويي اسانس ها مي توان به خاصيت ضد تورم،ضد دلدرد،آرامبخش،ضدنفخ،اشتهاآور وخلط آور اسانس ها اشاره كرد.(اميري،1387 )
1-4-5-1- صنايع غذايي
اسانس هايي مانند نارنج و ليمو که داراي بو و طعم مطبوع هستند براي ساخت عطر و ادويه و همچنين خوش طعم کردن دارو ها به کار مي روند. روغن هاي اسانسي به عنوان آنتي اکسيدانها در فرآورده هاي غذايي کاربرد دارند. به عنوان مثال روغن اسانس هايي مانند ميخک و آويشن حاوي اوزنول و تيمول بوده و در کره به عنوان آنتي اکسيدان مصرف مي شوند. همچنين داراي اثرات آنتي هيدروليتيکي بوده و از هيدروليزآنزيمي جلوگيري مي کنند.
1-4-5-2- صنايع شيميايي
از جمله مهم ترين کاربرد هاي روغن هاي اسانس در توليد صنايع شيميايي مي باشد که جهت سنتز ساير ترکيبات کاربرد دارند. به عنوان مثال در ساخت مواد ضد عفوني کننده از روغن کاج حاصل از گونه هاي پينوس استفاده مي شود (Guenther, 1948).
1-4-5-3- فرآورده هاي آرايشي و بهداشتي
از اسانس ها در فرآورده هاي آرايشي و بهداشتي، به عنوان خوشبو کننده و محافظ استفاده مي شود، در عطر سازي، روغن هاي اسانسي، جزء اصلي مواد اوليه عطرها به حساب مي آيند. در ساختار فرآورده هاي بهداشتي نيز از روغن هاي اسانسي در تهيه دهان شويه ها، خمير دندان و فرمولاسيون شامپو هاي طبي استفاده مي شود.
1-4-6- شرايط نگهداري اسانس
ازنظرشکل ظاهري، اسانس هاي تازه معمولاً بي رنگ هستند ولي به مرور زمان به علت اکسيداسيون ورزيني شدن، رنگ آنها تيره مي گردد.
فساد اسانس ها معمولاً به واکنش اکسيداسيون، رزيني شدن، پليمريزاسيون، هيدروليزاسترها وواکنشهاي بين مولکولي مربوط است که مي توانند دراثرگرما، حضوراکسيژن، رطوبت وقرارگرفتن درمعرض نورويا وجود فلزات تسريع شوند. براي ممانعت ازاين تغييرات بايد اسانس ها را درظروف شيشه اي تيره ازنوع شيشه کهربائي (آمبرگلاس) کاملاً دورازنور ودرمحيط خشک وخنک نگهداري کرد. مثلا ترپن ها در شرايط نامناسب دمايي تحت واکنشهاي تغيير وضعيت ملکولي مانند از دست دادن آب يا پليمريزاسيون قرار مي گيرند و يا ترپنوئيد هايي که داراي گروه الکلي و کتوني هستند در اثر حرارت با از دست دادن يک ملکول آب به ترپن هاي ساده آروماتيک تبديل مي شوند (Kalsi, 1983).
جهت گرفتن آب اسانس ازنمک سولفات ((Na2So4 استفاده مي شود سديم دراسانس تشکيل کمپلکس نمکي ميد هد وجهت صاف کردن آن را ازکاغذ صافي عبورداده وبعد درظرف تيره ودريخچال نگهداري مي کنند. براي رقيق کردن آن ازدي کلرومتان هگزان، پتروليوم اتر، الکل واترنفت استفاده مي شود زيرا اين ماده با آنها کمپلکس تشکيل نمي دهد (جليلي، باباخانلو وقمري زارع، 1376 ).
اسانس ها بسته به ماهيت خود درآب غيرمحلولند يابه سختي درآب حل مي شوند ولي درترکيبات آلي شيميايي نظيراتر، الکل، بنزول، گزيلول وغيره به خوبي حل مي شوند( اميدبيگي، 1374).
هواي درون شيشه حاوي اسانس را نيز مي توان با استفاده از گاز نيتروژن خارج نمود و يا شيشه را کاملاً از اسانس پر کرده لازم به ذکر است که نگهداري اسانس در ظروف فلزي، تغييراتي در رنگ و بوي آن ايجاد مي کند که در اين مورد ظروف آلومينيومي استثناء هستند(Gennavo, 1995).


دیدگاهتان را بنویسید