2-5-3- سيتوژنتيکي ماريتيغال17
2-5-4- ترکيبات شيميايي18
2-5-5- خواص درماني19
2-5-6- نيازهاي اکولوژيکي24
2-5-7- کاشت ماريتيغال25
2-5-8- داشت ماريتيغال26
2-5-9- برداشت ماريتيغال27
2-6- اهميت کودهاي آلي28
2-7- کودهاي شيميايي32
2-8- ورمي کمپوست34
2-9-خاکورزي42
2-10- سوابق تحقيق48
2-10-1- تحقيقات انجام شده در زمينه کودهاي شيميايي48
2-10-2- تحقيقات انجام شده در زمينه کود حيواني53
2-10-3- تحقيقات انجام شده در زمينه ورمي کمپوست56
2-10-4- تحقيقات انجام شده در زمينه خاک ورزي62
2-10-5- تحقيقات انجام شده در زمينه ماريتيغال65
فصل سوم69
مواد و روش ها69
3-1- مشخصات و شرايط اقليمي محل آزمايش70
3-2- مشخصات خاک محل اجراي آزمايش70
3-3- مشخصات طرح آزمايشي72
3-4- نحوه اجراي آزمايش73
3-4-1- عمليات زراعي73
3-4-2- نمونه برداري و نحوه اندازه گيري صفات کمي و کيفي74
3-5- نحوه آناليز نتايج75
فصل چهارم76
نتايج و بحث76
4-1- نتايج تجزيه واريانس صفات اندازه‌گيري شده در گياه خارمريم77
4-2-نتايج مقايسه ميانگين صفات اندازه‌گيري شده در گياه خارمريم79
4-2-1-ارتفاع بوته82
4-2-2- تعداد کپه در بوته84
4-2-3- تعداد دانه در کپه85
4-2-4-وزن هزار دانه87
4-2-5- عملکرد دانه88
4-2-6- عملکرد بيولوژيک91
4-2-7- شاخص برداشت93
4-2-8- درصد روغن94
4-2-9- عملکرد روغن96
فصل پنجم98
نتيجه گيري و پيشنهادات98
5-1- نتيجه گيري99
5-2- پيشنهادات99
منابع:101
فهرست جداول
عنوان صفحه
2-1- جدول ميزان شوري برخي از کودهاي دامي ( Autoun ,1982 )30
جدول 3- 1- صفات فيزيکي و شيميايي خاک مورد استفاده در آزمايش70
جدول 3-2- تجزيه شيميايي آب محل اجراي طرح70
جدول شماره3-3- آمار هواشناسي ايستگاه سينوپتيک اشکذر در سال زراعي 139271
جدول شماره3-4- نتايج آناليز کود ورمي‌کمپوست مورد استفاده در آزمايش72
جدول شماره3-5- نتايج آناليز کود گاوي مورد استفاده در آزمايش72
جدول 4-1- تجزيه واريانس پارامترهاي اندازهگيري شده در اثر تيمارهاي مختلف نوع شخم، نوع کود و اثر متقابل اين دو در گياه دارويي خارمريم78
جدول4-2- تأثير نوع شخم بر پارامترهاي اندازهگيري شده گياه دارويي خارمريم80
جدول4-3- تأثير نوع کود بر پارامترهاي اندازهگيري شده گياه دارويي خارمريم80
جدول4-4- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر ميانگين پارامترهاي اندازهگيري شده گياه دارويي خارمريم81
فهرست نمودار ها
عنوان صفحه
نمودار 4-1- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر ميانگين ارتفاع بوته گياه دارويي خارمريم81
نمودار 4-2- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر ميانگين تعداد کپه در بوته گياه دارويي خارمريم83
نمودار 4-3- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر ميانگين تعداد دانه در کپه در گياه دارويي خارمريم84
نمودار 4-4- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر ميانگين وزن هزار دانه در گياه دارويي خارمريم86
نمودار 4-5- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر ميانگين عملکرد دانه در گياه دارويي خارمريم88
نمودار 4-6- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر ميانگين عملکرد بيولوژيک در گياه دارويي خارمريم90
نمودار 4-7- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر ميانگين شاخص برداشت در گياه دارويي خارمريم92
نمودار 4-8- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر ميانگين درصد روغن در گياه دارويي خارمريم93
نمودار 4-9- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر ميانگين عملکرد روغن در گياه دارويي خارمريم95
چکيده
امروزه براي داشتن يک سيستم کشاورزي پايدار استفاده از نهاده‌هايي که جنبه‌هاي اکولوژيکي سيستم را بهبود بخشند و مخاطرات محيطي را کاهش دهند ضروري به نظر مي‌رسد. در اين راستا آزمايشي به منظور اثر نوع شخم و نوع کود بر عملکرد و اجزاي عملکرد گياه ماريتيغال به صورت اسپليت پلات در قالب طرح بلوک‌هاي کامل تصادفي در سه تکرار انجام شد. نوع شخم به عنوان فاکتور اصلي در سه سطح: شخم كامل (گاوآهن برگرداندار) ، نيمه شخم و بدون شخم و نوع کود به عنوان فاکتور فرعي در 4 سطح: شاهد، کود شيمياييNPK، کود دامي و کود ورمي کمپوست بودند. صفات اندازه‌گيري شده در اين تحقيق شامل تعداد دانه در هر کپه، تعداد کپه در هر بوته، وزن هزار دانه، درصد روغن، عملکرد دانه، عملکرد روغن، ارتفاع بوته، عملکرد بيولوژيک بودند.
نتايج تجزيه واريانس نشان داد اثر شخم به جز بر درصد روغن بر بقيه صفات معني‌دار بود. اثر انواع کود به جز بر تعداد کپه در بوته بر بقيه صفات معني‌دار بود. نتايج تجزيه واريانس اثرات متقابل انواع شخم و کود فقط بر عملکرد بيولوژيک اثر معني‌دار داشتند.
نتايج مقايسه ميانگين‌ها نشان داد در تمام تيمارها شخم عميق و کاربرد کود ورمي‌کمپوست بهترين نتيجه را داشت و جهت کاربرد و استفاده پيشنهاد مي‌گردد.

واژگان کليدي : ورمي‌کمپوست، کود گاوي، کود شيميايي، ماريتيغال، انواع شخم.
فصل اول
مقدمه و اهداف
1-1- مقدمه
تخمين زده مي‌شود که حدود 500000 گونه گياه دارويي روي سياره وجود داشته باشد که حدود 10000 گونه به عنوان گياه دارويي به طور منظم مورد استفاده قرار مي‌گيرد. از اواسط قرن بيستم به دنبال مشخص شدن عوارض سوء ناشي از مصرف داروهاي شيميايي، گياهان دارويي و داروهاي گياهي در بسياري موارد جايگزين داروهاي شيميايي شدند. مطابق برآورد سازمان جهاني بهداشت (WHO)80 درصد مردم دنيا براي مراقبت‌هاي بهداشتي اوليه به طور سنتي به گياهان دارويي و توليدات طبيعي وابستگي و تمايل دارند (حاجي آخوندي،1381). استفاده از گياهان داروئي و ادويهاي براي درمان بيماري ها و يا خوش عطر و طعم کردن غذاها، همچنين به کار گرفتن آنها در ساخت مواد بهداشتي و آرايشي با تاريخ بشر همراه بوده است (مجنون حسيني و دوازده امامي، 1387). گياهان داروئي يکي از منابع غني کشور بوده که امکان صادرات آن نيز وجود دارد زيرا وقتي به ارقام واردات کشورهاي اروپائي مثل آلمان و فرانسه توجه شود معلوم ميگردد که گياهان داروئي بازار بزرگي را در جهان داشته و کشور ما ميتواند به يکي از صادر کنندگان اين گياهان تبديل شود (صمصام شريعت، 1382 ). استفاده از گياهان داروئي و معطر در کشورهاي توسعه يافته به شدت در حال افزايش است به طوري که هم اکنون 90 درصد مردم اين کشورها از داروهاي منشأ گياهي استفاده ميکنند (Racs، 1982). طبق آمار سازمان بهداشت جهاني در حال حاضر حدود 80 درصد از جمعيت جهان از ترکيبات گياهي براي درمان استفاده مي کنند که اين آمار در کشورهاي توسعه نيافته بالاتر و در کشورهاي توسعه يافته کمتر است (زمان، 1382). يک اصل مهم کشت و توليد گياهان داروئي مخصوصاً گونههاي نادر آنها حفظ منابع ژني توليد دارو در طبيعت و به بيان ديگر حفظ” تنوع زيستي” ميباشد (اميدبيگي، 1379). با توجه به افزايش سريع جمعيت ايران و نياز مبرم و روزافزوني که صنايع داروسازي کشور به گياهان دارويي به عنوان مواد اوليه توليد دارو دارند، توجه و تحقيق پيرامون اين دسته گياهان ضروري است (اميدبيگي، 1383).
ماريتيغال (Silybum marianum L) گياهي دارويي، يكساله يا دو ساله از خانواده كمپوزيته و بومي اروپاي غربي و مركزي و شمال هند است. در عطاريها از برگ و ريشه گياه خارمريم (ماريتيغال) به عنوان داروي معرق، تببر، اشتها آور ارائه ميشود. از ميوهها يا بذرهاي اين گياه براي درمان کاهش اشتها و نارسايي گوارشي به کار ميرود (دوازده امامي و حسيني، 1388).[n1]
در چند دهه اخير مصرف نهادههاي شيميايي در اراضي کشاورزي موجب معضلات زيست محيطي عديدهاي از جمله آلودگي منابع آب، افت کيفيت محصولات کشاورزي، كاهش تنوع زيستي و فرسايشي ژنتيكي، ايجاد مقاومت در امراض و آفات گياهي و کاهش ميزان حاصلخيزي خاکها شده است (Sharma، 2002). کشاورزي پايدار بر پايه مصرف کودهاي آلي و بيولوژيک با هدف حذف يا تقليل چشمگير در مصرف نهاده هاي شيميايي، يک راه حل مطلوب جهت غلبه بر اين مشکلات به شمار ميآيد. کشاورزي پايدار نظامي است که ضمن برخورداري از پويايي اقتصادي، ميتواند موجب بهبود وضعيت محيط زيست و استفاده بهينه از منابع موجود شده و همچنين در تأمين نيازهاي غذايي انسان و ارتقاء کيفيت زندگي جوامع بشري نقش بسزايي داشته باشد. علاوه بر اين، کشاورزي پايدار با رعايت اصول اکولوژيکي، ميتواند ضمن ايجاد توازن در محيط زيست، کارآيي استفاده از منابع را افزايش داده و زمينه بهرهوري طولاني مدتتري را نيز براي انسان فراهم سازد. يکي از اركان اصلي در كشاورزي پايدار استفاده از كودهاي بيولوژيک در اكوسيستم هاي زراعي است (شريفي عاشور آبادي و همکاران، 1381[n2]).
كودهاي بيولوژيک، شامل مواد نگهدارندهاي با جمعيت متراكم يك يا چند نوع ارگانيسم مفيد خاكزي و يا بصورت فرآورده متابوليك اين موجودات ميباشند كه به منظور تأمين عناصر غذايي مورد نياز گياه در اكوسيستم زراعي بكار ميروند. بطور معمول، ارگانيسمهاي مورد استفاده براي توليد كودهاي بيولوژيک از خاك منشأ گرفته و در اغلب خاكها حضور فعال دارند. معهذا در بسياري از موارد، كميت و كيفيت آنها در حد مطلوب نيست و به همين دليل استفاده از مايه تلقيح آنها، ضرورت پيدا ميكند (صالح راستين، 1380). در اين ميان ورميكمپوست يكي از مهمترين کودهاي بيولوژيک ميباشد که نقش مهمي در افزايش کمي و کيفي محصول دارد. بنابراين بكارگيري کودهاي آلي و بيولوژيک، گامي اساسي و مطمئن در جهت دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار ميباشد. در بحث توليد گياهان دارويي، ارزش واقعي به كيفيت محصول و پايداري توليد داده ميشود و كميت محصول در درجه دوم اهميت قرار ميگيرد. مطالعات انجام شده بر روي گياهان دارويي در اكوسيستمهاي طبيعي و زراعي گوياي آن است كه استفاده از نظام كشاورزي پايدار به دليل تطابق با شرايط طبيعي و اصل اصالت كيفيت محصول، بهترين شرايط را براي توليد اين گياهان فراهم ميآورد و حداکثر ماده مؤثر (Active Substances) در چنين شرايطي توليد ميگردد (شريفي عاشور آبادي و همکاران، 1381).
از طرفي يكي از عوامل اصلي فرسايش خاك شخم زدن بي رويه ميباشد. همچنين براي شخم زدن چون بايد از ادوات مكانيكي استفاده كرد در نتيجه ميبايست از سوختهاي فسيلي نيز بهره برد كه اين خود باعث افزايش آلودگي هوا و مصرف سوخت ميگردد. امروزه روشهايي وجود دارد كه كمترين شخم را با توجه به شرايط زمين در نظر ميگيرند بدون اينكه از عملكرد نهايي محصول كم گردد. ايران يكي از كشورهاي پيشرو در فرسايش خاك ميباشد. به همين دليل در سيستم كشاورزي ارگانيك به اين مسأله نيز اهميت زيادي دادهاند و ضوابط خاصي را به توجه به نوع كشت براي شخم زدن خاك در نظر گرفتهاند. شخم زدن خاك شامل اعمال مكانيكي است كه باعث تغيير يا مخلوط كردن خاك ميشود مانند: شياركندن، شخم زدن، كندن، بيل زدن، كلوخ شكني و .. است.
1-2- اهداف
با توجه به رشد روز افزون جمعت و نياز به افزايش بهره وري در واحد سطح در کشاورزي و لزوم يافتن مکانيزمهاي فيزيکي و سازگار با محيط زيست اين تحقيق با هدف بررسي اثر نوع شخم (بدون شخم، نيمه شخم، شخم كامل) و کود (شيميايي، آلي، دامي) بر عملکرد ماريتيغال انجام شد.[n3]

فصل دوم
کليات و بررسي منابع
2-1- تاريخچه استفاده انسان از گياهان دارويي
سابقه درمان بيماريها با گياهان دارويي به قدمت تاريخ زيست انسان بر روي کره زمين است. انسان به حکم تجربه، علم و انديشه و جانوران بنا به مقتضيات خود در طول عمر حيات در کره زمين به کمک گياهان دارويي خود را مداوا کرده و مي‌کنند. از آنجا که انسان جزئي از طبيعت است بطور مسلم براي هر بيماري، طبيعت گياهي براي مداواي آن عرضه کرده است، به همين دليل به طبيعت روي آورده و از نعمات آن بهره مي‌برد، و به درمان سريع‌تر ، بهتر و مطمئن‌تر دست مي‌يابد (اميدبيگي، 1376).

2-2- رابطه گياهان دارويي و بيماري
هر خاکي و هر آب و هوايي، بستر انواع گياهان دارويي است. بنابراين همه چيز در همه جا نمي‌رويد و حکمت خلقت در اين است که هر جا بيماري هست، قطعا نوع گياه دارويي آن نيز يافت مي‌شود. از طرفي همه گياهان دارويي در يک فصل خاص نمي‌رويند. هنوز کسي رابطه بين شيوع بيماري در يک فصل يا يکزمان و وفور گياهان دارويي آن فصل را جستجو نکرده است، ولي مي‌دانيم که بسياري از بيماريها در فصل خاص شيوع پيدا مي‌کنند و بعضي از گياهان دارويي شناخته شده و ناشناخته نيز در همان فصل به وفور يافت مي‌شوند (اميدبيگي، 1376)
2-3- ترکيبات مهم گياهان دارويي [n4]
2-3-1- موسيلاژ:
موسيلاژ در بسياري از گياهان يافت ميشوند. موسيلاژ از پلي ساکاريدهاي جذب کننده آب ساخته شدهاند، که توليد ژلهاي چسبناک ميکنند. موسيلاژ باعث محافظت دستگاه هاضمه در مقابل تحريکات، اسيديته بالا، التهابات دستگاه هاضمه و همچنين باعث بهبودي التهابات گلو، ششها، کليهها و لولههاي ادراري ميشوند. مانند گونهاي نارون(Ulmus rubra) که گياه موسيلاژدار ميباشد (زارعزاده، 1383).

2-3-2- فنلها:
گروهي از ترکيبات نظير اسيد ساليسيليک پيش ماده آسپرين و بسياري از گياهان از جمله بيد(Salix alba) داراي اين ماده ميباشند. فنلهاي ديگر تيمول ترکيب فنولي موجود در آويشن زراعي (Thymus vulgaris) است. هنگامي که به صورت خوراکي مصرف شود خاصيت ضدعفوني کنندگي و کاهش دهنده التهابات را دارد و هنگامي که روي پوست به کار برده شود خاصيت تحريک کنندگي دارد (زارع زاده، 1383).

2-3-3- تانن ها:
تاننها از مقدار بسيار کم تا بسيار زياد در گياهان توليد ميشوند. تانن پوست و برگ گياه داري مزه تند و قابض ميباشند و مصرف آنها براي حشرات و حيوانات ناخوشايند ميباشند. تاننها باعث انقباض پوست و اصلاح مقاومت آنها به گنديدگي ميشوند مثل پوست بلوط(Quercus robur) و آکاسيا (Acacia catechu) که داراي ميزان زيادي تانن ميباشند (زارع زاده، 1383).
2-3-4- کومارينها:
کومارينها فعاليتهاي مختلف دارند نظير کومارينهاي موجود در اکليل الملک (Melilotus officinalis) که خاصيت رقيق کنندگي خون را دارد. در حاليکه برگاپتن در کرفس (Apium graveolens) بعنوان کرم ضد آفتاب و خلين موجود در خلال دندان (Ammi visnaga) داراي توانايي شل کنندگي ماهيچههاي صاف را دارد. (زارعزاده، 1383).

2-3-5-آنترا کوئينون ها:
آنتراکوئينونها ترکيبات فعال عمده در گياهان نظير سنا (Cassia senna) و ريوند چيني (Rheun palmatum) ميباشند که براي رفع يبوست مورد استفاده قرار ميگيرند. اين مواد اثر محرک مسهلي در روده بزرگ دارند و سبب انقباضات روي ديواره روده و باعث تحريک حرکات رودهاي تقريباً پس از 10 ساعت پس از مصرف آن ميشوند. آنها همچنين باعث سياليت بيشتر مدفوع و دفع راحتتر آن ميشوند (زارع زاده، 1383).

2-3-6- فلاونوئيدها:
فلاونوئيدها در بسياري از گياهان وجود دارند و داراي فعاليت وسيعي از جمله خاصيت ضد التهاب و بويژه براي تقويت گردش خون مفيد ميباشند مانند روتين در (Fagopyrum esculentum) و ليمو شيرين که باعث تقويت مويرگها مي شود (زارعزاده، 1383).

2-3-7- آنتوسيانين ها:
اين رنگدانهها باعث ايجاد رنگ آبي، بنفش يا قرمز کمرنگ در گلها و ميوهها ميشود که باعث تقويت وحفظ سلامت رگهاي خوني ميشوند مانند تمشک (Rubus fruticosus) و انگور قرمز (Vitis venifera) (زارع زاده، 1383).

2-3-8- گلوکوزيلينات ها:
منحصراً در گونههاي مختلف خردل وجود دارند. گلوکوزيلينات ها اثر تحريک کنندگي روي پوست را دارند که باعث التهاب و تاول ميشوند. به صورت ضماد براي ورم مفاصل دردناک بکار برده ميشوند و باعث افزايش جريان خون و نيز جريان خون به منطقه تحت تأثير ميشود و به دفع مواد زائد از بدن کمک ميکند (يک عامل کمک کننده ناراحتيهاي مفاصلي) همچنين باعث کاهش فعاليت تيروئيد ميشوند. تربچه (Raphnus sativus) و خردل سفيد (/sinapis alba) حاوي مقدار قابل توجهي از اين مواد هستند (زارع زاده، 1383).

2-3-9- اسانس ها:
روغنهاي فراري که از گياهان استخراج ميشوند اسانس ناميده ميشوند که مهمترين ترکيب شيميايي گياهي هستند. نظير اسانس درخت چاي (Melaleuca altemifolia) که بيش از 60 نوع ترکيب فرار مختلف در آن شناخته شده است. بسياري از آنها قوياً خاصيت ضدعفوني کنندگي دارند. بعضي از روغنهاي فرار حاوي سزکوئيترپنها نظير آزولن موجود در بابونه (Chamomilla recutita) ميباشند. اين ترکيبات اثر ضدالتهابي دارند (زارعزاده، 1383).
2-3-10- ساپونينها:
دو نوع ساپونين وجود دارد، ساپونينهاي تريترپنوئيدي و ساپونينهاي استروديولي که بعداً نام آنها از هورمونهاي استراديولي طبيعي مشابه بدن گرفته شد. بسياري از گياهان داراي ساپونينهاي استراديولي با فعاليت مشخص هستند نظير شيرين بيان (Glycyrrhiza glabra) که يکي از بهترين نوع شناخته شده ميباشد. ساپونين ترپنوئيدي در ريشه پامچال (Primula veris) وجود دارد که يکي از قويترين خلط آور است و نيز ممکن است به جذب غذاکمک کند (زارعزاده، 1383).
2-3-11- گليکوزيدهاي قلبي:
گليکوزيدهاي قلبي در گياهان دارويي مختلف يافت ميشوند در گونههاي مختلف گل انگشتانه نظير(Digitalis purpurea) گليکوزيدهاي قلبي شامل ديژتوکسين، ديژوکسين و ژيتوکسين وجود دارند که به طور مستقيم باعث فعاليت قلب ميشوند. در هنگام سکته قلبي به تقويت نيرو و انقباضات قلب کمک ميکند. گليکوزيدهاي قلبي به طور قابل ملاحظهاي خاصيت مدري دارند. آنها به انتقال مايع از بافتها و سيستم گردش خون به دستگاه ادراري کمک ميکنند بنابراين باعث کاهش فشار خون ميشوند (زارعزاده، 1383).
2-3-12- گليکوزيدهاي سيانوژنيک:
اگر چه اين گليکوزيدها داراي سيانيد هستند اما اثر آرام بخشي و شل کنندگي ماهيچههاي قلبي در دز کم را دارند گونه Prunus serotenia و آقطي (Sambacus nigra) هر دو حاوي گليکوزيد سيانوژنيک مي باشند که توانايي توقف و تسکين سرفههاي خشک تحريکي را دارند (زارعزاده، 1383).
2-3-13- ويتامين ها:
بعضي از گياهان داراي مقدار قابل توجهي ويتامين ميباشند. بولاغاتي (Nasturium officinale) داراي مقدار زيادي ويتامين E و ميوه گل نسترن داراي ميزان بالايي ويتامين C مي باشند. اکثر گياهان دارويي داراي حداقل چند ويتمين ميباشند که اين ويتاميها باعث درمان بيماريها ميشوند (زارعزاده، 1383).
2-3-14- مواد تلخ:
گروهي از مواد مختلف بهم پيوسته ميباشند که مزه تلخ از خود بروز ميدهند، تلخي آنها باعث تحريک ترشحات بوسيله غدد ترشحي و اندامهاي هاضمهاي ميشود که در اثر اصلاح هضم و جذب غذا در نتيجه بدن تغذيه و تقويت ميشود. بسياري از گياهان داراي مواد تلخ ميباشند برجسته ترين آنها افسنطين (Artemisia absinthium) و مريم کوهي(Swertia chirata) ميباشد (زارعزاده، 1383).
2-3-15- آلکالوئيدها:
گروهي از ترکيبات پيچيده هستند که اکثراً داراي نيتروژن (NH2) ميباشند که آنها را از نظر فارماکولوژيکي فعال ميسازد. بعضي از آنها مصارف و خواص دارويي دارند که به خوبي شناخته شده است. براي مثال وينکريستين در گياه پروانش (Vinca rosea) که درمان کننده بعضي از انواع سرطان ها ميباشد. آلکالوئيدهايي نظير آتروپين که در شابيزک (Atropa belladonna) اثر مستقيم روي بدن دارد و کاهش دهنده اسپاسمها، برطرف کننده درد و کاهش دهنده ترشحات بدن ميباشد (زارعزاده، 1383).
2-3-16- مواد معدني:
بعضي از گياهان از نظر مواد معدني فقير هستند مانند دم اسب (Eruisetum arvense) که مقدار زيادي سيليس دارد. گل قاصدک (Taraxacum officinale) داراي مقادير زيادي پتاسيم ميباشد و بر خلاف ديگرگياهان مدر که باعث خارج شدن مواد معدني از بدن ميشود به بقاي بالاي پتاسيم در بدن کمک ميکند (زارعزاده، 1383).
امروزه تأكيد اصلي و هدف اختصاصي متخصصين فارماكوگنوزي1 بر روي حفظ و توسعه استعدادهاي ژنتيكي توليد مواد مؤثره دارويي گياهان عالم است و نه فقط روي موجوديت خود گياهان دارويي كه مورد توجه عامه مردم قرار دارد. از طرفي در دنياي امروز كاربرد گياهان دارويي به صورت فرآوري شده مقرون به صرفه مي باشد زيرا اثر شفابخشي ماده مؤثره دارويي گياهان نيز بيشتر مي شود و به طور غيرمستقيم گياهان دارويي طبيعت و ذخاير دارويي از دستبرد مصارف حاد عمومي مصون مي ماند( اميد بيگي، 1374و صمصام شريعت،1375).

2-4- ويژگي هاي گياهان دارويي
1- گياه دارويي سه جنبه كاربردي دارند: طبي، ادويه اي و عطري. برخي دو يا هر سه جنبه را دارند.
2- اين گياهان مواد زيستي مخصوص فعال و مفيدي را با مقادير بسياركم (معمولاً كمتر از يك درصد) در خود ذخيره ميكنند. به بيان ديگر ماده دارويي غالباً از پنج يا شش گروه تركيبات اصلي سازنده گياه نيست، بلكه از تركيبات فرعي آن است كه نقش مستقيم آنها در حيات گياه روشن نبوده و متابوليتهاي ثانوي نام دارند[n5]. به طور كلي نظر بر اين است كه توليد متابوليتهاي ثانوي براي تنظيم سازگاري گياه نسبت به عوامل نامساعد و تنشهاي محيط زندگي صورت گرفته و به منزله به كار افتادن يك نوع جريان دفاعي در جهت استمرار تعادل فعاليتهاي حياتي به حساب مي آيد.
3- معمولاً بخشهاي خاصي از گياه (ريشه، برگ، گل، دانه، ميوه و …) از لحاظ توليد ماده مؤثره مورد نظر است نه همه گياه.
4- گياهان دارويي مورد عمل در كشاورزي ممكن است هم محصولات زراعي و هم محصولات باغي را شامل گردد.
5- محصولات دارويي در مقايسه با محصولات معمولي زراعي و باغي گستره مصرف نسبتاً محدودتري دارند و محدوده کشت كمتري را به خود اختصاص ميدهند.
6- يك محصول دارويي معين ممكن است از چند گياه و از اندامهاي مختلف گياهي حاصل شود.
7- محصولات دارويي هم با افزايش عوامل حاصلخيزي، به زراعي و به نژادي و هم با تهييج هاي غير طبيعي (ايجاد استرس) افزون ميشوند. بسته به مورد براي تعالي توليد، تلفيق بهينهاي از هر دو ضرورت مييابد (اميدبيگي،1374).

2-5- ويژگي هاي گياه ماريتيغال
خارمريم يا Silybum marianum L. (Syn. Carduus mariauus Lکه با نام هاي عمومي Milkthistle ، Silybe و Mutterdistel نيز معروف است يكي از راستههاي بزرگ گياهان راستة گل استكاني(Campanulales) هاست که داراي دو تيره است تيره گل استکاني و تيره کاسني (Composite) (دوازده امامي و حسيني، 1388).
2-5-1- گياهشناسي ماريتيغال
ماريتيغال، گياهي است يکساله، که در آب و هواي گرم با خاک سبک شني ميرويد. ريشة اين گياه مستقيم، به رنگ روشن و داراي انشعابهاي زيادي ميباشد. ساقه آن نيز مستقيم است و انشعابهاي زيادي دارد. ارتفاع ساقه متفاوت بوده و بين 150 تا 250 سانتيمتر است. برگها پهن و شکنندهاند و اوايل رويش به شکل روزت روي زمين قرار ميگيرند. دمبرگها بلند، بيضي شکل و خاردار ميباشند. وجود لکههاي سبزرنگ کلروفيلدار و سفيدرنگ که بر اثر ايجاد فاصله بين غشاء و سلولهاي کلروفيلدار مزوفيل ايجاد شده به ظاهر برگ حالتي شبيه به سنگ مرمر ميدهد. حاشيه برگها خاردار بوده و کاپيتولها به شکل بيضي و تا حدودي تخم مرغي شکل هستند. قطر آنها بين 5 تا 8 سانتيمتر است. گلهاي لولهاي به رنگ بنفش تيره بوده و به ندرت سفيدرنگ ميباشند. قسمت خارجي کاپيتولها برجسته و پولک مانند است و از تعداد زيادي زوايد خار مانند تشکيل شدهاند. ميوه (دانه) به شکل تخم مرغ، به طول 8 ميليمتر و ضخامت 4 ميليمتر است. رنگ آن عموماً قهوهاي تيره است، اما قسمت تحتاني آن به رنگ قهوهاي روشن مشاهده ميشود. وزن هزاردانه آن 23 تا 31 گرم است. اين گياه به حالت خودرو در کنار جاده هاي متروک، اراضي باير و حدود خارجي زمينهاي زراعي ميرويد. برگهاي اين گياه بزرگ با کناره هاي منقسم، دندانه دار، خاردار و به رنگ سبز شفاف است. خارهاي نازک و ظريف راس دندانههاي برگ اين گياه، رنگ زرد و ظاهر مشخص در مقابل رنگ سبز پهنک نشان ميدهد ضمناً چون کناره رگبرگهاي آن لکههاي سفيد وجود دارد، مجموعاً باعث ميشود که توجه به مشخصات برگ، باعث سهولت تشخيص آن از گياهان ديگر اين تيره گردد. هر کاپيتول حدود 100 دانه دارد و هر گياه بين 10 تا 50 کاپيتول ايجاد مينمايد. رنگ پوشش غشايي بذر بستگي به وضعيت آب و هوايي در مرحله گلدهي دارد. وقتي هوا سرد و باراني باشد ممکن است دانهها بدون رنگ شوند. برگهاي تازه روييده از بذر (لپه) از يک دوم تا سه چهارم اينچ پهنا و سه چهارم تا يک اينچ درازا دارند. علي رغم اينکه دانه اين گياه حاوي روغن زيادي است و معمولاً قوه ناميه دانههاي روغني کم است ولي برجستن بعضي از گزارشها [n6]بذر ماريتيغال ميتواند تا 9 سال در خاک باقي بماند هرچند درصد جوانهزني از هر سال تا سال ديگر حدود 50% کاهش مييابد (سيد شريفي، 1386؛ قهرمان، 1362).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-5-2- منشأ و پراکندگي جغرافيايي
اين گياه در بعضي از مناطق ايران به صورت خودرو ميرويد. اطراف مزارع و جادهها و کنار زمينهاي باير در جنوب کشور بيشتر وجود دارد. خار مريم بومي جنوب اروپا، منطقه مديترانه و شمال آفريقا است در تمام مناطق ايران ميرويد و امروزه نيز در جلگه هاي هموار اين نواحي (صفحات داراي اقليم معتدل شبه مديترانه اي در فلات ايران) کشت مي شود. ماريتيغال در مناطق مختلف کشور ايران مانند چالوس، رودبار، گنبد کاووس و نوده (ارتفاعات 150 تا 200 متري) و در مازندران در مناطق کلاردشت و بابل (ارتفاعات 45 متري) امارت در دره هراز (ارتفاعات 500 متري)، مغرب ايران، آذربايجان در منطقه دشت مرغان. کرمانشان در منطقه کوه نوه و لرستان در باغ سهراب در ارتفاعات 85 متري و خوزستان در مناطق حميديه، شوس و رامهرمز و در استان فارس در مناطق فارس در مناطق کازرون، بوشهر و برازجان، ممني، جهرم و زرين دشت، بصورت خودرو مي رويند اين گياه در سطوح وسيعي همه ساله در کشورهاي آلمان، اطريش، رماني و غرب آفريقا کشت ميشود. آلمان يکي از توليدکنندگان عمدة دارو از اين گياه است (آزاد بخت، 1378).

2-5-3- سيتوژنتيکي ماريتيغال
Kamel (2004) و Ghffari (1989)[n7] تعداد کروموزوم پايه در گياه ماريتيغال را 2n=34 گزارش نمودند. Asghari و همکاران (2002) نشان دادند که کروموزومهاي اين جنس از نوع متاسنتريک، سابمتاسنتريک و آکروسنتريک بوده و بر اساس موقعيت سانترومر شامل شش جفت کروموزوم متاسنتريک و ده جفت سابمتاسنتريک و يک جفت آکروسنتريک بودند. اين گياه متعلق به زير قبيله Carduinae از قبيله Cardueae مي باشد. تعداد کروموزوم در جنس Crisium، Onopordum و Notobasis تقريباً 2n=34 مي باشد. تعداد کروموزوم در S. marianum بيشتر به جنسهاي Onopordum و Notobasis در زير قبيله Carduinae نزديکتر است اين جنسها از لحاظ ضخامت کروموزومي و مقدار کلي کروماتين مشابه هستند (Krasnikov et al., 2003).

2-5-4- ترکيبات شيميايي
اعضاي مختلف اين گياه داراي تانن، نوعي ماده تلخ، يک نوع زرين و دانه آن نيز داراي يک ماده روغني، آميدن و مواد آلبومينوئيدي مي باشد. مواد مذکور در آلبومن دانه، واقع در زير پوسته خارجي آن وجود دارد. از اين نظر براي درمان بيماريها مصرف دانه آن توصيه گرديده است. طبق بررسيهاي انجام شده برگهاي اين گياه داراي مادهاي به نام کني سين cnicine[n8] است و دانههاي آن داراي مادهاي به نام تيرامين (tyramine) است .تيرامين (تيروزامين Tyrosamine، اوته رامين Uteramine ، توکوزين Tocosine، سيستوژن Systogene) به فرمول C18H11NO و به وزن مولکولي 18/137 است. تيرامين از تيروزين، بر اثر جدا کردن کربوکسيل (Carboxyl) از آن بدست مي آيد. علاوه بر Silybum marianum در اعضاي گياه ديگري به نام Viscum albun و در بافتهاي حيواني که پوسيدگي و عفونت حاصل کرده باشند، همچنين در پنير کهنه و ارگو (ergot) يافت ميشود. تيرامين به حالت متبلور در بنزن يا الکل بدست ميآيد. در گرماي 145 درجه ذوب مي شود. هر گرم آن در 95 ميليليتر آب 15 درجه و 10 ميليليتر آب جوش محلول است. در بنزن و گزيلن نيز به مقدار کم حل ميشود. کلريدرات آن به فرمول C18H11No.Hcl در مخلوط الکل و اتر به حالت متبلور بدست ميآيد. نقطه ذوب آن گرماي 269 درجه است در آب حل ميشود و محلول حاصل، واکنش خنثي دارد. از ميوه Silybum marianum مادهاي به نام سيلي مارين (Silymarin) به فرمول C25H22O10 و به وزن مولکولي 43/482 (شامل سه ايزومر اصلي به نام هاي سيلي بين (Silibin) سيلي ديانين (Silydianin) و سيلي کريستين (Silychristin) استخراج گرديده است. سيلي مارين نيز ممکن است در تمام اعضاي گياه يافت شود اما غلظت آن در ميوه بذور بيشتر است. سلي مارين غيرقابل حل در آب ميباشد بنابراين نمي توان آنرا به عنوان يک داروي خوردني تجويز کرد به همين خاطر آنرا به فرمهاي مختلف از کپسول درآوردهاند. در صورتي که از راه زباني خورده شود جذب فعال آن کم بوده و حدود 23 تا 47% است. در انسانها و حيوانات بيشترين سطوح بلاسمايي از يک دوز خوردني بين 4 تا 6 ساعت انجام مي گيرد. سيلي مارين بيشتر از راه صفرا جذب و ميزان کمتري از راه ادراري جذب ميشود. ميانگين دوام و پايداري آن 6 تا 8 ساعت است (گلي، 1386؛ رهنما، 1386 و زارع زاده، 1383).
2-5-5- خواص درماني[n9]


دیدگاهتان را بنویسید