3-4- تيمار با محلول پوتريسين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..41
3-5- تيمار با محلول اسيد جيبرليک و پوتريسين…………………………………………………………………………………………………………………………..41
3-6- آزمون هاي کيفي ميوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….42
3-6-1- اندازه گيري کاهش وزن ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………..42
3-6-2- تعيين سفتي بافت ميوه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………42
3-6-3- تعيين ميزان سرمازدگي ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………..42
3-6-4- ارزيابي وضعيت ظاهري و بازارپسندي………………………………………………………………………………………………………………………………..43
3-6-5- تعيين ميزان ويتامين ث……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..43
3-6-6- اندازه گيري فنل کل……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………43
3-6-6-1- تهيه محلول کربنات سديم……………………………………………………………………………………………………………………………………………..43
3-6-6-2- رسم منحني استاندارد اسيد گاليک……………………………………………………………………………………………………………………………….44
3-6-7-اندازه گيري pH آب ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………44
3-6-8- اندازه گيري اسيديته قابل تيتراسيون…………………………………………………………………………………………………………………………………42
3-6-9- اندازه گيري محتواي مواد جامد قابل حل آب ميوه…………………………………………………………………………………………………………..45
3-6-10- نسبت بريکس به اسيديته کل آب ميوه…………………………………………………………………………………………………………………………..45
3-7- تجزيه و تحليل داده ها……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………45
فصل چهارم نتايج
4-1- سفتي بافت ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..46
4-2- درصد کاهش وزن ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………50
4-3- سرمازدگي ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….50
4-4- وضعيت ظاهري و بازارپسندي ميوه………………………………………………………………………………………………………………………………………..51
4-5- اسيدآسکوربيک(ويتامين ث)…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..53
4-6- ترکيبات فنلي کل……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………55
4-7- محتواي مواد جامد محلول(TSS)…………………………………………………………………………………………………………………………………………56
4-8- اسيدهاي آلي……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………58
4-9- نسبت TSS/TA……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………60
عنوان فهرست مطالب صفحه
4-10- pH آب ميوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………62
فصل پنجم بحث
5-1- سفتي بافت ميوه، کاهش وزن ميوه و بازارپسندي………………………………………………………………………………………………………………….64
5-2- سرمازدگي ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….66
5-3- ويتامين ث و فنول کل…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….67
5-4- مواد جامد محلول، اسيديته کل، نسبت TSS/TAو pH آب ميوه………………………………………………………………………………………68
5-5- نتيجه گيري کلي……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..69
5-6- پيشنهادات براي تحقيقات بعدي…………………………………………………………………………………………………………………………………………….71
فهرست منابع……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..72
فهرست شکلها
شکل 1-1- شماتيک اجزاء ميوه بالغ مرکبات…………………………………………………………………………………………………………………………………….5
شکل 1-2- ساختار شيميايي اسيد جيبرليک………………………………………………………………………………………………………………………………….15
شکل 1-3- مسير بيوسنتز جيبرلين ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………….17
شکل 1-4- ساختمان مولکولي پلي آمين ها……………………………………………………………………………………………………………………………………19
شکل 1-5- مسير بيوسنتز پوتريسين……………………………………………………………………………………………………………………………………………….20
شکل 1-6- مسير عمده بيوسنتز پلي آمين ها…………………………………………………………………………………………………………………………………21
شکل 2-1- مسير مشترک بيوسنتز جيبرلين ها و کاروتنوئيدها……………………………………………………………………………………………………..25
شکل 2-2- مسير مشترک بيوسنتز پلي آمين ها و اتيلن………………………………………………………………………………………………………………..39
شکل 3-1- منحني جذب استاندارد اسيد گاليک…………………………………………………………………………………………………………………………….45
فهرست نمودارها
نمودار 4-1- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان قبل از نگهداري بر سفتي بافت ميوه پرتقال هاملين……………………..51
نمودار 4-2- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 45 روز نگهداري بر سفتي بافت ميوه پرتقال هاملين……………………52
نمودار 4-3-اثر تيمار اسيد جيبرليک در زمان 90 روز نگهداري بر سفتي بافت ميوه پرتقال هاملين……………………………………………52
نمودار 4-4- اثر تيمار پوتريسين پس از 45 روز نگهداري بر کاهش وزن ميوه پرتقال هاملين……………………………………………………..53
نمودار 4-5- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 45 روز نگهداري بر ميزان سرمازدگي ميوه پرتقال هاملين………….53
نمودار 4-6- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 90 روز نگهداري بر ميزان سرمازدگي ميوه پرتقال هاملين………….54
نمودار 4-7- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 45 روز نگهداري بر وضعيت ظاهري وبازار پسندي ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..54
نمودار 4-8- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 90 روز نگهداري بر وضعيت ظاهري وبازار پسندي ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..55
نمودار 4-9- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان قبل از نگهداري بر ميزان ويتامين ث ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..56
نمودار 4-10- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 45 روز نگهداري بر ميزان ويتامين ث ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..56
نمودار 4-11- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 90 روز نگهداري بر ميزان ويتامين ث ميوه پرتقال هاملين……….56
عنوان فهرست مطالب صفحه
نمودار 4-12- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان قبل از نگهداري بر ميزان فنل کل ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..57
نمودار 4-13- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 45 روز نگهداري بر ميزان فنول کل ميوه پرتقال هاملين………….58
نمودار 4-14- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 90 روز نگهداري بر ميزان فنول کل ميوه پرتقال هاملين………….58
نمودار 4-15- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان قبل از نگهداري بر ميزان مواد جامد محلول ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..59
نمودار 4-16- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 45 روز نگهداري بر ميزان مواد جامد محلول ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..59
نمودار 4-17- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 90 روز نگهداري بر ميزان مواد جامد محلول ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..60
نمودار 4-18- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان قبل از نگهداري بر ميزان اسيدهاي آلي ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..61
نمودار 4-19- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 45 روز نگهداري بر ميزان اسيدهاي آلي ميوه پرتقال هاملين……61
نمودار 4-20- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 90 روز نگهداري بر ميزان اسيدهاي آلي ميوه پرتقال هاملين……61
نمودار 4-21- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان قبل از نگهداري بر ميزان نسبت بريکس به اسيديته کل ميوه پرتقال هاملين…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….62
نمودار 4-22- اثر ساده اسيد جيرليک در زمان 45 روز نگهداري بر ميزان نسبت بريکس به اسيديته کل ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..63
نمودار 4-23- اثر ساده پوتريسين در زمان 45 روز نگهداري بر ميزان نسبت بريکس به اسيديته کل ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..63
نمودار 4-24- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان قبل از نگهداري بر ميزان pH ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..64
نمودار 4-25- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 45 روز نگهداري بر ميزان pH ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..64
نمودار 4-26- اثر متقابل اسيد جيبرليک و پوتريسين در زمان 90 روز نگهداري بر ميزان pH ميوه پرتقال هاملين………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..65
فهرست جداول
جدول 1-1- مواد موجود در 100گرم پرتقال پوست کنده………………………………………………………………………………………………………………..8
جدول 1-2- مواد موجود در 100 گرم پوست پرتقال………………………………………………………………………………………………………………………..8
جدول 4-1- جدول نتايج تجزيه واريانس واريانس صفات مورد بررسي در زمان قبل از نگهداري………………………………………………….49
جدول 4-2- جدول نتايج تجزيه واريانس صفات مورد بررسي در زمان 45 روز نگهداري………………………………………………………………49
جدول 4-3- ادامه جدول نتايج تجزيه واريانس صفات مورد بررسي در زمان 45 روز نگهداري……………………………………………………..50
جدول 4-4- جدول نتايج تجزيه واريانس صفات مورد بررسي در زمان 90 روز نگهداري………………………………………………………………50
جدول 4-5- ادامه جدول نتايج تجزيه صفات مورد بررسي در زمان 90 روز نگهداري……………………………………………………………………51
فصل اول
مقدمه و کليات
1-1-تاريخچه مرکبات
مرکبات در سر تا سر جهان در آب و هواي نيمه گرمسيري، مناطقي که داراي خاک مناسب، رطوبت کافي و در صورت عدم يخبندان پرورش مي يابند. نواحي توليد مرکبات در امتداد کمربند وسيعي بوده که از خط استوا شروع شده و در هر دو طرف آن تا عرض 35 درجه شمالي و جنوبي گسترش مي‌يابد(عظيمي تبريزي، 1369). گونه‌هاي متنوع مرکبات بومي نواحي گرمسيري و نيمه گرمسيري آسيا و مجمع الجزاير مالايا مي‌باشد و از آنجا به نواحي ديگر جهان انتشار يافته است. منشأ اصلي همه گونه‌هاي مرکبات احتمالا ارتفاعات هيماليا در شمال شرقي هند و برمه مي‌باشد که در نتيجه سفرهاي دريانوردان به سمت عمان و ايران تا محدوده فلسطين انتقال يافته است(فتوحي قزويني، 1378؛ فتوحي قزويني و فتاحي مقدم، 1385). تئوفراست.1 در سال 1310 قبل از ميلاد مسيح از بالنگ و بادرنگ به عنوان اولين گونه مرکبات در تمدن اروپا نام برده است. ساير گونه‌هاي مرکبات تقريباً تا سال 1400 بعد از ميلاد در اروپا ناشناخته بود. بعضي از گونه‌هاي مرکبات در دوران قبل از مسيحيت به مناطق غربي آسيا نظير عمان، ايران، فلسطين انتقال يافته است(دانشگر، 1386).
1-1-1-تاريخچه مرکبات در ايران
بنا بر گزارش‌هاي مورخين، اسکندر مقدوني يکي از گونه‌هاي مرکبات بنام بالنگ يا بادرنگ را که منشاء آن مناطق جنوبي چين تا هند است، 330 سال قبل از ميلاد مسيح در ايران مشاهده کرد. ورود مرکبات در ايران به جزء گونه بالنگ، سابقه اي حدود 400سال دارد(دانشگر، 1386). بنا به استناد تاريخي، ايران دروازه خروج مرکبات از آسيا به ساير مناطق دنيا بود. از زمان صفويه به لحاظ تردد کشتي‌هاي کشورهاي پرتغال در جنوب ايران، بذور پرتقال در اختيار مردم جنوب قرار گرفت و کشت شد(فتوحي قزويني، 1378؛ فتوحي قزويني و فتاحي مقدم، 1385؛ دانشگر، 1386). سپس بذور آن از جنوب در حدود 300سال قبل به شمال کشور آورده شد و در محله خرم آباد شهرستان تنکابن کشت گرديد. از آن زمان به بعد به ويژه از اوايل سال 1300هجري شمسي، گونه‌ها و ارقام مختلفي از مرکبات وارد ايران شد(فتوحي قزويني و فتاحي مقدم، 1385).
1-2- جايگاه مرکبات در جهان و ايران
بر اساس گزارش سازمان خوار و بار جهاني)فائو)2 سطح زير کشت مرکبات در جهان در سال 2010 ميلادي 7604431 هکتار بوده است که توليدي معادل 105532587 تن مشتمل بر انواع مرکبات (پرتقال، نارنگي، ليمو، گريپ فروت) داشته اند. در بررسي کشورهاي توليد کننده مرکبات به تفکيک مشخص مي‌شود که از نظر سطح زير کشت به ترتيب کشورهاي چين، برزيل، نيجريه، مکزيک و آمريکا مقام اول تا پنجم را دارند اين در حالي است که بر اساس ميزان توليد کشورهاي برزيل، آمريکا، چين، مکزيک و اسپانيا در رده اول تا پنجم قرار گرفته‌اند.ايران يکي از کشورهاي عمده توليد کننده مرکبات است. بر اساس آخرين آمار منتشر شده فائو، در سال 1388 سطح زير کشت مرکبات ايران 288108 هکتار و ميزان توليد 4462438 تن و متوسط عملکرد 9/17 تن در هکتار است. و ايران هم از لحاظ ميزان توليد و هم سطح زير کشت در بين کشورهاي توليد کننده مرکبات مقام هشتم را دارا است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

بر اساس گزارش سازمان و خوار و بار جهاني (FAO)ميزان توليد کل پرتقال در جهان در سال 2010 ميلادي 4/66 ميليون تن مي‌باشد که از اين مقدار 3/36 ميليون تن براي مصرف تازه خوري و 1/30 ميليون تن براي فرآوري استفاده مي‌شود.
1-3- مناطق مهم کشت مرکبات در جهان
مرکبات در عرض هاي جغرافيايي 35-40 درجه نيمکره شمالي و جنوبي در آب و هواي گرمسيري و نيمه گرمسيري به خوبي رشد مي‌کند. ولي مرکبات تجاري در مناطقي که دماي بالاي 7- درجه سانتي گراد دارد مشاهده مي‌شود(Davise and Albrigo, 1994).طبق نظر يلنسکي3 در سال 1985 پنج ناحيه آب و هوايي پرورش مرکبات در جهان به شرح زير مي‌باشد:
1-مناطق مرطوب سواحل درياها مانند ژاپن، سواحل درياي سياه، نيوزيلند که کولتيوارهاي مقاوم به سرما مانند نارنگي ژاپن روي پايه نارنج سه برگ پرورش داده مي‌شود.
2- نواحي نيمه گرمسيري که داراي آب و هواي مديترانه اي هستند مانند اسپانيا، ايتاليا، استراليا، لبنان و مناطق ساحلي کاليفرنيا. مناطقي که فاقد يخبندان بوده و براي کشت ارقام پرتقال و ليمو مناسب هستند.
3- نواحي خشک نيمه گرمسيري شامل بيابان هاي جنوب شرقي کاليفرنيا و آريزونا که بخشي از تگزاس مي‌باشد. ميوه هاي توليد شده در اين مناطق داراي ظاهري خوب و مناسب براي مصرف تازه خوري مي‌باشند.
4- نواحي مرطوب نيمه گرمسيري که شامل فلوريدا، بخشي از چين، هندوستان، جنوب آفريقا، آرژانتين و برزيل است. ميوه‌ها در اين مناطق پوستي نازک و کيفيت رنگ مناسب دارند. ميزان عصاره و مواد جامد محلول بالاست، گرچه ميوه هاي توليد شده در اين مناطق براي مصرف تازه خوري مناسب است ولي مناطقي مانند فلوريدا و برزيل با دارا بودن صنايع فرآوري بزرگ، اساساً عصاره تغليظ شده توليد مي‌کند.
5- نواحي مرطوب گرمسيري شامل هاوايي، آمريکاي مرکزي و مناطقي که دماي آندر طول سال به ندرت کمتر از 3/18 درجه سانتي گراد است و باردهي تمام ارقام در سراسر سال صورت مي‌گيرد(Srivastava and Shym, 2002).
1-4- مناطق مرکبات خيز در ايران
1- سواحل درياي خزر
اين نواحي از گرگان تا آستارا کشيده شده و ارقام مختلف مرکبات دراين محدوده کشت مي شود. محدوديت‌هاي اقليمي موجب تراکم بيشتر باغ‌هاي مرکبات در نواحي چابکسر تا نوشهر و آمل تا بهشهر شده است(فتوحي قزويني و فتاحي مقدم، 1385).
2-ناحيه مرکزي
اين ناحيه شامل استان هاي فارس، خوزستان، سيستان و بلوچستان، کرمان، کرمانشاه، جيرفت و کهنوج است. دراين ناحيه شرايط اقليمي متفاوتي وجود دارد. عرض جغرافيايي پائين تر از 33درجه شمالي است. روزهاي آفتابي زياد و رطوبت نسبي محيط پائين است و متوسط بارندگي اين مناطق 300-100 ميلي متر است(Ebrahimi, 1983).
3- ناحيه بندرعباس و درياي عمان
در حاشيه خليج فارس و درياي عمان با عرض جغرافيايي حدود 23 درجه استان‌هاي بوشهر و هرمزگان با سطح زير کشت حدود 42457 هکتار باغ مرکبات وجود دارد. اين منطقه فاقد يخبندان، رطوبت نسبي بالا(حدود86-53?) و گرماي زياد تابستان است. شرايط نامطلوب تابستان و بهار بر کيفيت پرتقال و نارنگي اثر نامطلوب دارد(Ebrahimi, 1983).
1-5- گياهشناسي مرکبات
مرکبات متعلق به تيره روتاسه4، زير تيره اورانتوئيده5، قبيله سيترئه6 و زير قبيله سيترينه7 مي باشند. گياهان اين خانواده داراي 33 جنس و بالغ بر 1000گونه مي‌باشند که در ميان آنها سه جنس سيتروس8، نارنج سه برگ9 و کامکوات10 داراي ارزش تجاري است و در بخش صنعت مورد استفاده قرار مي‌گيرند(عظيمي تبريزي، 1369؛ Reuther, 1978). در ميان سه جنس مذکور سيتروس داراي ارزش اقتصادي بيشتري بوده و داراي گونه‌هاي متعددي شامل پرتقال، نارنگي، گريپ فروت، نارنج، ليموشيرين، بالنگ و غيره مي‌باشد. از مشخصات اين جنس، به صورت درختچه و درخت هميشه سبز و ارتفاع آنها بستگي به شرايط اقليمي، خاک و نوع پايه بين 3 تا 15 متر است. برگها ساده و داراي دمبرگ ساده يا پايدار، حاوي سلول هاي روغني مي‌باشد. گلها با داشتن 8-4 گلبرگ ضخيم، سفيد، قرمز و يا ارغواني و 5-4 کاسبرگ و 32-16 پرچم که بوي معطر و شهد فراوان آن توجه بسياري از حشرات (زنبور عسل) را به خود جلب مي‌کند(Reuther, 1978).
مرکبات داراي سه نوع گل کامل، گل نر و گل ماده مي‌باشند، ميوه مرکبات در جنس سيتروس از نوع سته مرکب است که در زير برون بر ليمويي رنگ آنها کيسه هاي ترشحي وجود دارد. ميان بر آنها سفيد و اسفنجي است و درون بر غشايي بوده و به صورت ديواره اي بخشهاي ميوه را محصور مي‌سازد. قسمت گوشتي ميوه (درون بر) شامل بخش هايي از موهاي تک سلولي بوده که حاوي اسيد سيتريک و گلوکز مي باشد(شکل1-1). موها از درون بر حاصل شده‌اند و اين سته را به طور معمول هسپريديوم11 مي‌نامند. ميوه‌ها بستگي به ارقام، بي بذر و بذردار مي‌باشند که در ميوه هاي بذر دار رويان ممکن است به صورت تک رويان12 و يا چند رويان13 باشند(صانعي شريعت پناهي، 1358؛Davise and Albrigo, 1994).
شکل 1-1- A: شماتيک اجزاء ميوه بالغ مرکبات،B: دياگرام برش عرضي ميوه مرکبات(Pranamornkith, 2009).
1-5-1- پرتقال هاملين14
پرتقال رقم هاملين بصورت تصادفي در سال 1879 در نزديکي فلوريدا شناسايي شد. سال 1347 بذر پرتقال هاملين وارد ايران شد. زودرس ترين پرتقال شمال است و آب و مواد غذايي کافي نياز دارد و چنانچه مواد غذايي کافي دريافت نکند ميوه ريز مي‌شود (فتوحي قزويني و فتاحي مقدم، 1385). ميوه اغلب کروي، پوست نازک و غالبا بي بذر (کمتر از 9بذر) مي‌باشد. ميوه‌ها اغلب بي‌بذر وتخمک عقيم، ميزان آب ميوه کم در حدود 36 تا 40 درصد، مواد جامد محلول در حدود 8تا 9 درصد، گوشت ميوه برنگ نارنجي و زودرس و از ارقام مهم در سراسر دنيا مي‌باشد. صدمات فيزيکي وارد بر ميوه در حين چيدن شامل شکستن انتهاي شاخه ميوه، جدا شدن تکمه ميوه، فشار، سايش، خراش و ترک خوردن ميوه مي‌باشد(Ladaniya, 2008) .
1-6- خواص مرکبات
انواع ميوه‌هاي مرکبات حاوي املاح فراوان و سرشار از ويتامين‌هاي (A, B, C) بوده که از نظر تغذيه و حتي داروئي بسيار مطرح هستند. از نظر شيميايي پرتقال را منبع غني ويتامين ث مي‌دانند و جالب آنکه پوست آن در بسياري موارد حتي مغذي‌تر از بخش خوراکي پرتقال است. کارشناسان مؤسسه ملي سرطان آمريکا معتقدند موارد سرطان معده در آمريکا تقريباً کم است، زيرا در تمام ماه‌هاي سال پرتقال و مرکبات در دسترس همه قرار دارد و بيشتر مردم آنها را مصرف مي‌کنند. ويتامين ث يکي از عوامل مهم مهارکننده سرطان است به طوري که اين ويتامين را دشمن نيرومندي بر عليه يکي از عوامل شناخته شده سرطان زا يعني نيتروزامين‌ها مي‌شناسند(فتاحي مقدم، 1387). مهمترين ماده مغذي از نظر توليد انرژي در مرکبات کربوهيدرات است. مرکبات حاوي قندهاي ساده‌اي چون فروکتوز، گلوکز و ساکاروز هستند. علاوه بر اين مرکبات داراي فيبر هستند، کربوهيدرات هاي پيچيده اي که اثرات مفيدي بر سلامتي انسان دارند. مهم ترين نوع فيبر در مرکبات، پکتيناست که بالغ بر 65 تا 70 درصد از کل فيبر را تشکيل مي‌دهد. انواع ديگرشامل سلولز، همي‌سلولز و مقادير ناچيزي از صمغ‌ها هستند. فيبرها تخليه معده را به تأخير انداخته و عمل هضم و جذب را کند مي‌کنند که اين امر منجر به سيري مي‌شود که در رژيم غذايي لاغري مفيد مي‌باشد و ميزان توصيه شده فيبر در روز 25 تا 30 گرم است. يک ليوان آب پرتقال داراي 120 ميلي‌گرم ويتامينC يعني دو برابر مقدار توصيه شده در روز است و علاوه بر آن داراي مقاديري کلسيم، پتاسيم، نياسين و اسيد فوليک است(فتاحي مقدم، 1387).
1-6-1 خواص داروئي پرتقال
1-خوردن پرتقال از سرطان لوزالمعده جلوگيري مي‌کند.
2-پوست سفيد پرتقال و ورقه هاي نازک بين بخشهاي داخلي پرتقال بهترين دارو براي کاهش کلسترول خون است.
3-پرتقال ضد سم، ادرار آور و نرم کننده سينه و ضد تهوع است.
4-وجود هورمون هاي رشد، کلسيم، فسفر، آهن، ويتامينA و ويتامين C در پرتقال، شرايط لازم را براي رشد و نمو استخوان‌ها و عاج سازي به منظور استحکام دندان‌ها فراهم مي‌کند؛ براي تقويت و رشد اطفال و نيز تأمين مواد لازم بدن، مصرف آن به زنان باردار و شيرده توصيه مي شود(فتاحي مقدم، 1387).
5-مصرف پرتقال به دليل اين که حاوي مواد معدني کافي به ويژه پتاسيم است، منجر به افزايش حجم ادرار در طول شبانه روز مي شود و از اين طريق سموم بدن دفع مي گردد؛ در نتيجه انسان را با نشاط مي سازد.
6-در فصولي که پرتقال فراوان است، بهترين و طبيعي ترين راه مبارزه با يبوست، خوردن روزانه يک تا دو ليوان آب پرتقال است.
7-پرتقال بهترين محرک براي افزايش اشتهاست، به همين دليل سعي شود آن قبل از غذا ميل شود نه بعد از آن.
8-از اسانس پوست مرکبات در صنايع آرايشي استفاده مي‌شود.
9-اثر ضد توموري و ضد سرطاني فلاونوئيدهاي هيسپريدين و نارنجين در درمان سرطان سينه زنان مؤثر مي‌باشد.
10-فلاونوئيدهاي مرکبات داراي اثر ضد التهابي، ضد آلرژي و ضد ويروسي مي‌باشند(Anonymous, 2005).
1-7- ترکيبات شيميايي پرتقال
ميوه پرتقال يکي از غني ترين منابع ويتامين ث مي‌باشد. البته بايد دقت کرد که ويتامين ث در اثر سرما و گرماي زياد از بين مي‌رود. روغن نرولي(Neroli oli)اسانسي است که از گلهاي پرتقال استخراج مي‌شود که داراي بوئي بسيار مطبوع بوده و خيلي گران است و در عطر سازي از آن استفاده مي‌شود (Anonymous, 2009).
جدول1-1- ترکيبات موجود در 100گرم پرتقال پوست کنده(Anonymous, 2009).
آب 86گرمپروتئين 1گرمنشاسته 0/2گرمکلسيم 12گرمفسفر 40ميلي گرمآهن 20ميلي گرمسديم 0/4ميلي گرمپتاسيم 1ميلي گرمويتامين آ 200ميلي گرمويتامين ب 1 200واحدويتامين ب 2 1واحدويتامين ب 3 0/4ميلي گرمويتامين ث 50 ميلي گرم
جدول1-2- ترکيبات موجود در 100گرم پوست پرتقال(Anonymous, 2009).
آب 70ميلي گرمپروتئين1/5گرمموادچربي 0/2ميلي گرممواد نشاسته‌اي 25ميلي گرمکلسيم 160ميلي گرمفسفر 20ميلي گرمآهن 0/8ميلي گرمسديم3ميلي گرمپتاسيم 0/2ميلي گرمويتامين آ42واحدويتامين ب1 12ميلي گرمويتامين ب 20/1ميلي گرمويتامين ب 3 1 ميلي گرمويتامين ث 135ميلي گرم
از تجزيه قسمت خوراکي 100 گرم پرتقال علاوه بر آب موادي مانند پکتين، ليگنين، هورمون‌هاي رشد، اسانس‌ها، آنزيم‌هاي پراکسيداز و مواد معدني شامل: 3 ميلي‌گرم سديم، 12 ميلي‌گرم منزيوم، 22 ميلي‌گرم فسفر، 10 ميلي‌گرم گوگرد،3 ميلي‌گرم کلر،187 ميلي‌گرم پتاسيم، 43 ميلي‌گرم کلسيم، 50/0 ميلي‌گرم منگنز، 40/0 ميلي‌گرم مس و 17/0 ميلي‌گرم روي مي‌باشد(Anonymous, 2009) .
1-8- کيفيت ظاهري ميوه مرکبات
کيفيت ظاهري ميوه از قبيل رنگ و شکل، تحت تأثير عوامل محيطي قرار دارد. ترکيبي از رنگدانه‌هاي مختلف شامل کلروفيل، کاروتنوئيد، آنتوسيانين و ليکوپن در تشکيل رنگ پوست مرکبات نقش دارند(Davise and Albrigo, 1994).رنگ دانه هاي زرد، نارنجي و قرمز جزء رنگيزه‌هاي کاروتنوئيد و ليکوپن هستند. سنتز کاروتنوئيدها با افزايش دما به بالاي 35 درجه سانتي گراد کاهش مي يابد. بنابراين عدم تغيير رنگ ميوه از سبز به زرد و نارنجي تابع دماي بالاي محيط است. بعضي از ارقام مرکبات که داراي مقادير زيادي رنگدانه آنتوسيانين هستند براي کامل شدن رنگ پوست به مدت نسبتاً طولاني نياز به دماي پايين دارند. علاوه بر درجه حرارت، وضعيت رشد درخت نيز در تعيين رنگ پوست دخالت دارد. هر قدر رشد درخت زياد و درخت قوي باشد پوست ميوه‌ها کمتر رنگ مي‌گيرند.از آنجائيکه نور براي سنتز کاروتنوئيدها و آنتوسيانين‌ها ضروري است لذا رشد درخت در مناطق با نور کم موجب کاهش رنگ گيري پوست ميوه مي‌شود(Davise and Albrigo, 1994).
1-9- کيفيت ميوه مرکبات
ميوه مرکبات به طور معمول از 85 تا 90 درصد آب تشکيل شده است. 75 تا 80 درصد مواد جامد محلول را کربوهيدرات‌ها تشکيل مي‌دهند. تنظيم ميزان و نحوه تجمع کربوهيدرات در ميوه بر کيفيت ميوه تأثير زيادي دارد(فتوحي قزويني و فتاحي مقدم، 1385).نسبت مواد جامد محلول در ارتفاعات پائين مناطق گرمسيري، به سرعت افزايش مي‌يابد. ولي در مناطق سرد و ساحلي خيلي کند افزايش مي‌يابد. مرکبات مناطق مرطوب نيمه گرمسيري همراه با زمستان‌هاي گرم مثل برزيل بيشترين تجمع مواد جامد محلول را دارند. مقدار اسيد در نقاط کم ارتفاع گرمسيري به سرعت 5/0 تا 2 درصد کاهش مي‌يابد. به همين دليل آب ميوه در اين مناطق، به علت فقدان اسيديته بي‌مزه است(Davise and Albrigo, 1994).
قند يکي از ترکيبات مهم تعيين کننده کيفيت ميوه است. محتواي قندي ميوه تحت شرايط محيطي، نور و رطوبت خاک قابل تغيير است(Harada etal., 2001). اسيد غالب در عصاره ميوه مرکبات اسيد سيتريک است که در چرخه تري کربوکسيليک اسيد ساخته مي‌شود و در ميوه‌هاي جوان حدود 50 درصد حجم ميوه را شامل شده و به مرور کاهش مي‌يابد(فتوحي قزويني، 1378).مقدار اسيد آسکوربيک در ميوه‌هاي بالغ مرکبات به طور نسبي بالاست ولي غلظت آن درپوست ميوه بالاتر است(Hans and Peter, 1995).
1-10- برداشت ميوه مرکبات
ميوه مرکبات غير کليماکتريک15 بوده و افزايش در اوج تنفسي و توليد اتيلن در مراحل رسيدن ميوه مشاهده نمي‌شود گرچه پوست پرتقال تحت شرايط خاصي توليد اتيلن مي‌کند(Alonso and Granell, 1995).برداشت ميوه در زمان مناسب بر کيفيت ميوه، مدت نگهداري، ابتلا به ناهنجاري‌ها و بيماري‌هاي گوناگون تأثير زيادي دارد. ميوه مرکبات 6 تا12 ماه روي درخت مي‌ماند. در نواحي گرمسيري مدت نگهداري روي درخت طولاني‌تر است.به منظور تعين شاخص زمان برداشت چندين روش وجود دارد که عبارتند از:
الف- رنگ پوست ميوه: رنگ پوست شاخص مناسبي براي مناطق نيمه گرمسير نيست زيرا تغيير رنگ سبز به زرد نياز به سرما دارد. براي تعيين رنگ از زاويه رنگ و يا کروما استفاده مي‌شود.
ب- طعم ميوه: اين شاخص با توجه به ذائقه افراد مختلف متفاوت است و نمي تواند معيار دقيقي باشد.
ج- فاکتورهايي چون درصد کل مواد جامد محلول(TSS)16،درصد اسيد قابل تيتر(TA)17، نسبتTSS/TA و مقدار آب ميوه به عنوان شاخص‌هاي بلوغ ميوه استفاده مي‌شوند.شاخصTSS/TAدقيق‌تر از ساير شاخص‌ها بوده و با توجه به شرايط آب و هوايي در هنگام رسيدن ميوه، مقدار آن در همان منطقه تعيين مي‌شود(فتاحي مقدم و فقيه نصيري، 1384).
1-11- ارزيابي ضايعات پس از برداشت مرکبات
اگر چه ميوه مرکبات جزء ميوه هاي نافرازگرا مي باشد، اما ترکيبات موجود در ميوه آن بسته به دما و مدت نگهداري تغيير مي‌کند يعني هر چقدر مدت نگهداري طولاني‌تر باشد اين ترکيبات ممکن است بيشتر تغيير کنند.(Lester and Hodges, 2007)آنچه که باعث کاهش ماندگاري ميوه مي‌شود، افزايش تنفس در ميوه مي‌باشد. تيمارهاي پيش از نگهداري نظير روش‌هاي ضد عفوني، کاربرد پوشش پلاستيکي، استفاده از واکس ومواد تنظيم کننده و عوامل محيطي در نگهداري نظير ميزان رطوبت، دما، سرعت حرکت هوا در انبار و ترکيب اتمسفر انبار مي‌تواند کاهش دهنده يا تسريع کننده تنفس باشد. افزايش تنفس باعث کاهش مقدار قندها و اسيدهاي موجود در ميوه نظير اسيد آسکوربيک (ويتامين ث) مي‌گردد(Larrigaudiere et al., 2002).بطور کلي آنچه بيش از موضوع توليد مرکبات حائز اهميت مي‌باشد، نگهداري و حمل و نقل درست است که هزينه‌هاي انجام شده را برگشت خواهد داد. در صورت عدم اجراي انبارداري با روش هاي درست و يا نگهداري و يا برداشت غير اصولي حجم زيادي از محصول در کوتاه مدت از بين مي‌رود(زارعي و همکاران، 1384).
در حال حاضر، ضايعات محصولات فساد پذير کشاورزي از جمله مرکبات به دلايل متعددي از جمله عدم رعايت زمان مناسب برداشت و اصول صحيح در برداشت، جابجايي، حمل و نقل و نگهداري اين نوع محصولات به وجود مي آيد و از معضلات مهم کشور در بخش کشاورزي مي‌باشد. طبق برآوردهاي انجام شده ميزان ضايعات مرکبات بين 31-28 درصد تخمين زده شده است(فتوحي قزويني، 1378). اگر اين رقم ضايعات به طور متوسط 30 درصد فرض شود، حدود1/1 ميليون تن ميوه مرکبات پس از توليد با هزينه‌هاي بسيار زياد، ضايع شده و از بين مي‌رود.
1-11-1-عوامل ايجاد ضايعات در ميوه مرکبات در دوران نگهداري
پوسيدگي پس از برداشت مهمترين فاکتوري است که عمر بسياري از محصولات آبدار برداشت شده را محدود مي‌سازد. تمام ميوه‌ها و سبزيهاي تازه، قبل از بسته بندي جهت بازارهاي محلي يا صادرات بايد عاري از گرد و غبار، عوامل بيماري‌زا و مواد شيميايي باشند. در طي نگهداري طولاني مدت بدليل تغييرات فيزيولوژيکي که در محصول انجام مي‌گيرد باعث مي‌گردد عامل بيماريزا بتواند در ميوه رشد کند و آسيب پذيري نسبت به بيماري‌هاي پس از برداشت افزايش يابد(Eckert and Ogawa, 1998).
ميوه‌هاي نابالغ مرکبات معمولاً فاقد کيفيت مي‌باشند از طرفي تأخير در برداشت ميوه، به علت شروع مراحل رسيدن و پيري، باعث حساس‌تر شدن بافت آنها نسبت به حمله عوارض بيماري‌زا مي‌شود. بنابراين کند کردن تغييراتي که با اين مراحل در ارتباط مي‌باشند، مي‌تواند باعث افزايش ماندگاري اين محصولات و کاهش پوسيدگي در آنها گردد(فتوحي قزويني، 1378؛ larkin etal., 1998).از مهمترين عوامل پوسيدگي ميوه‌هاي مرکبات در سردخانه، کپک آبي و کپک سبز گزارش شده است(larkin etal., 1998).کپک سبز و آبي از طريق زخم‌ها و منافذ روي پوست وارد ميوه مي‌شوند و در صورتيکه کنترل مؤثري انجام نشود باعث ضايعات پس از برداشت ميوه مرکبات قبل از رسيدن به دست مصرف کننده مي‌شود(گلشن تفتي وشاه بيگ، 1383). چنانچه آسيب‌هاي مکانيکي وارد به ميوه توسط روشي مانند کيورينگ درمان نشود، فساد و از بين رفتن محصول زياد خواهد بود. چنانچه يک ميوه سالم نيز مدتي در تماس مستقيم با ميوه آلوده باشد برخي عوامل بيماريزا مي‌توانند آن را مورد حمله قرار دهند. بنابراين يک ميوه آلوده در ميان توده‌اي از ميوه‌هاي سالم در انبار مي‌تواند فساد زيادي ايجاد کرده و خسارت زيادي به همراه داشته باشند(علوي و آهو منش، 1367.(Hokkanenetal., 1995;از آنجائيکه تقاضاي مصرف کننده،توليد مواد غذايي عاري از مواد شيميايي مضراست. توسعه روشهاي جايگزين براي کنترل پوسيدگي ضروري مي‌باشد(فتوحي قزويني،1378.(Larkin et al., 1998;
1-11-2- سرمازدگي مرکبات

اغلب گياهاني که خاستگاه حاره‌اي دارند و بسياري از گياهاني که خاستگاه نيمه حاره اي دارند نسبت به سرمازدگي حساس هستند. اين امر باعث مي‌شود که محصولات در دوره نگهداري در صورت کاهش دما صدمه ببينند. شدت آسيب به بافت‌هاي حساس به سرما با کاهش دما و افزايش طول مدت قرار گرفتن در معرض دماي پائين بيشتر مي‌شود. سرما کل سيستم متابوليک سلول را تغيير مي‌دهد و اين در حالي است که برخي فرآيندها به سرعت احياء مي‌شوند، اما روند احياي برخي فرايندها آهسته‌تر است. سرما بر کل محيط داخلي تک‌تک سلول‌ها و مولکول‌ها تأثير مي‌گذارد. واکنش‌هاي آنزيمي، سرعت انتشار مواد و خصوصيات انتقال غشاء همگي تحت تأثير سرما قرار مي‌گيرند. بنابراين احتمال دارد که سرمازدگي مستقيماً حاصل اين اثرات باشد.(Anonymous, 2002)
خسارت سرما در ميوه مرکبات را مي‌توان به دو بخش تقسيم کرد:
1- خسارت وارده به پوست ميوه
شب‌هاي سرد و مرطوب موجب مي‌شود که غدد حاوي مواد روغني موجود در پوست ميوه مرکبات ترکيده و


دیدگاهتان را بنویسید