1-5-سوالات تحقيق5
1-6-فرضيات تحقيق6
1-7-تعاريف واژه ها6
1-8-مشاغل مختلف7
1-9-تعريف صنعت7
1-9-1-تعريف فعاليت هاي صنعتي8
1-9-2-تعاريف خدمات8
1-10-انواع صنوف9
1-10-1-صنوف توليدي9
1-10-2-صنوف خدمات فني9
1-10-3-صنوف توزيعي9
1-10-4-صنوف خدماتي9
1-11-مفهوم صنايع و خدمات شهري10
1-11-1-صنايع مورد نياز شهروندان10
1-11-2-صنايع تاريخي و قديمي مستقر در شهر10
1-11-3-صنايع خدماتي11
1-12-تعريف آلودگي11
1-13-مفهوم عام آلودگي11
1-13-1-آلودگي هوا12
1-13-2-آلودگي آب و خاك12
1-13-3-آلودگي صوتي13
1-13-4-آلودگي منظر13
1-14-تعريف مزاحمت14
1-15-علل پيدايش و بروز آلودگي و مزاحمت15
1-15-1-تحليل منافع اقتصادي15
1-15-2-توسعه سريع شهري16
1-15-3-استقرار تاريخي16
1-16-تعاريف مربوط به صنوف16
1-16-1-فرد صنفي17
1-16-2-واحد صنفي17
1-16-3-صنف17
1-16-4-پروانه کسب17
1-16-5-پروانه تخصصي و فني17
1-16-6-اتحاديه18
1-16-7-مجمع امور صنفي18
1-16-8-شوراي اصناف کشور18
1-16-9-کميسيون نظارت18
1-16-10-هيأت عالي نظارت19
1-17-مقدمه اي بر ساماندهي19
1-17-1-تاريخچه ساماندهي19
1-17-2-اهداف کلان و راهبردهاي اساسي ساماندهي20
1-18-ضرورت نگرش سيستمي و جامع نگري21
1-19-پيوستگي متقابل شهر و صنعت22
1-20-مرزبندي صنايع و خدمات شهري و غيرشهري23
1-20-1-طبقه بندي صنايع به دو گروه کلي شهري و غير شهري :24
1-20-2-ترکيب صنايع توليد و خدماتي فني24
1-21-تفکيک ساير فعاليت ها و مشاغل شهري24
1-22-صنايع مجاز و غير مجاز25
1-22-1-گروه بندي صنايع مجاز و غير مجاز26
1-23-شاخص هاي استقرار صنوف در شهر26
1-23-1-فضاي مورد نياز27
1-23-2-فعاليت اقتصادي شهر و نقش صنايع در آن27
1-23-3-تعداد کارگاه و صنعت در شهر27
1-23-4-ارتباط صنايع با يکديگر28
1-24-سلسله مراتب عملکردي صنايع و خدمات فني28
1-24-1-کارگاه ها و خدمات فني و تعميراتي حوزه سکونتي29
1-24-2-مشخصات کالبدي کارگاه ها و خدمات فني و تعميراتي در حوزه سکونتي29
1-24-3-مشخصات مديريتي کاربري هاي خدمات تعميراتي حوزه سکونتي30
1-24-4-علل همساني کاربري فني و تعميراتي با ساير کاربري هاي حوزه سکونتي30
1-25-کارگاه ها و خدمات فني و تعميراتي حوزه شهري31
1-25-1-در ترکيب کاربري ها در حوزه شهري31
1-25-2-مشخصات کالبدي کارگاه ها و خدمات فني- تعميراتي31
1-25-3-دسته بندي متقاضيان و مقياس عملکردي32
1-25-4-مشخصات اجرايي کاربري کارگاهي و تعميراتي در رده شهري33
1-26-صنايع و خدمات فني فرا شهري و ملي33
1-26-1-ويژگي هاي مکان گزيني33
1-26-2-ترکيب کاربري ها34
1-26-3-توصيه هاي ويژه ساماندهي در شهرهاي بزرگ34
1-27-طرح ها و برنامه هاي ساماندهي35
1-27-1-ويژگي ها و مشخصات35
1-27-2-الگوي سلسله مراتبي ساماندهي35
1-28-معيارهاي ساماندهي خدمات فني- تعميراتي و کارگاه هاي مجاز36
1-28-1-ترکيب کاربري ها در حوزه سکونتي36
1-28-2-شاخص هاي تشخيص36
1-29-معيارهاي ساماندهي بر پايه الگوهاي استقرار37
1-29-1-الگوي استقرار پراکنده38
1-29-2-الگوي استقرار خطي در حوزه سکونتي38
1-29-3-شاخص هاي تشخيص معابر محله اي39
1-29-4-الگوي استقرار متمرکز در حوزه سکونتي39
1-29-5-شاخص هاي تشخيص مجتمع هاي محله اي40
1-30-مشخصات و ويژگي هاي کارگاه ها و خدمات فني- تعميراتي حوزه شهري41
1-30-1-ترکيب کاربري ها41
1-30-2-مقياس عملکردي و ترکيب استفاده کنندگان41
1-31-ويژگي الگوي استقرار42
1-31-1-نحوه استقرار پراکنده42
1-31-2-نحوه استقرار خطي42
1-31-3-نحوه استقرار متمرکز43
1-32-معيارهاي ساماندهيکارگاه ها و خدمات فني- تعميراتيحوزه شهري44
1-32-1-معيارهاي ساماندهي الگوي خطي44
1-32-2-مشخصات و ويژگي هاي معابر شهري ( محل استقرار خدمات فني تعميراتي)44
1-33-معيارهاي ساماندهي در الگوي استقرار مرکز44
1-34-معيارهاي ساماندهي کارگاه ها و خدمات فني- تعميراتي حوزه فرا شهري45
1-34-1-ويژگي ها و مشخصات خدمات فرا شهري45
1-34-2-موقعيت و الگوهاي استقرار46
1-35-معيارهاي ساماندهي الگوي خطي47
1-36-معيارهاي ساماندهي الگوي متمرکز48
1-37-انواع مشاغل آلاينده48
1-38-انواع آلودگي ها49
1-39-قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست49
1-40-بند 20 ماده 55 قانون شهرداري50
1-40-1-تاملي در بند 20 ماده 55 قانون شهرداريها51
1-41-اثر بخش کردن نقش اتحاديه ها51
فصل 2-مروري پيشينه تحقيق54
2-1-لزوم ارائه راهکار براي رفع آلوگي هاي ناشي از مشاغل آلاينده55
2-2-مطالعات انجام شده در دنيا56
2-3-مطالعات انجام شده در ايران58
فصل 3-روش شناسي تحقيق60
3-1-روش تحقيق61
3-2-جامعه آماري62
3-3-روش گردآوري اطلاعات62
3-4-ابزار گرد آوري اطلاعات63
3-4-1-روائي پرسشنامه63
3-4-2-پايائي پرسشنامه64
3-5-روش هاي تجزيه و تحليل داده ها64
فصل 4-تجزيه و تحليل اطلاعات65
4-1-يافته هاي توصيفي مربوط به متغير هاي تحقيق66
4-1-1-نحوه پاسخ گويي صاحبان مشاغل آلاينده به سوالات يک تا 10پرسشنامه73
4-1-2-نحوه پاسخ گويي صاحبان مشاغل آلاينده به سوالات پارامتر اقتصادي77
4-1-3-نحوه پاسخ گويي صاحبان مشاغل آلاينده به سوالات 20 تا 30 پرسشنامه83
4-2-يافته هاي مربوط به فرضيه هاي تحقيق87
4-2-1-زير فرضيه اول87
4-2-2-زير فرضيه دوم88
4-2-3-زير فرضيه سوم89
فصل 5-نتيجه گيري و پيشنهادات91
5-1-نتيجه‌گيري92
5-2-پيشنهادات94
فهرست منابع96
فهرست جداول
جدول‏2-1 هداف کلان ساماندهي صنايع و خدمات شهري20
جدول‏4-1 توزيع سني صاحبان مشاغل آلاينده66
جدول‏4-2 ميزان تحصيلات صاحبان مشاغل آلاينده66
جدول‏4-4 نحوه پاسخ گويي به سوالات پارامترهاي اجتماعي – فرهنگي68
جدول‏4-5 نحوه پاسخ گويي به سوالات منافع اقتصادي69
جدول‏4-6 نحوه پاسخ گويي به سوالات ساماندهي مطلوب71
جدول‏4-7 نتايج آزمون t استيودنت زير فرضيه اول85
جدول‏4-8 نتايج آزمون t استيودنت زير فرضيه دوم86
جدول‏4-9 نتايج آزمون t استيودنت زير فرضيه سوم88
فهرست شکلها
شکل ‏4-1 توزيع سني صاحبان مشاغل آلاينده زن67
شکل ‏4-2ميزان تحصيلات صاحبان مشاغل آلاينده زن67
شکل ‏4-3ميزان تحصيلات صاحبان مشاغل آلاينده مرد68
شکل ‏4-4 نحوه پاسخ گويي به سوال 172
شکل ‏4-5 نحوه پاسخ گويي به سوال 272
شکل ‏4-6 نحوه پاسخ گويي به سوال 373
شکل ‏4-7 نحوه پاسخ گويي به سوال 473
شکل ‏4-8 نحوه پاسخ گويي به سوال 573
شکل ‏4-9 نحوه پاسخ گويي به سوال 674
شکل ‏4-10 نحوه پاسخ گويي به سوال 774
شکل ‏4-11 نحوه پاسخ گويي به سوال 874
شکل ‏4-12 نحوه پاسخ گويي به سوال 975
شکل ‏4-13 نحوه پاسخ گويي به سوال 1075
شکل ‏4-14 نحوه پاسخ گويي به سوال 1176
شکل ‏4-15 نحوه پاسخ گويي به سوال 1276

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل ‏4-16 نحوه پاسخ گويي به سوال 1377
شکل ‏4-17 نحوه پاسخ گويي به سوال 1477
شکل ‏4-18 نحوه پاسخ گويي به سوال 1578
شکل ‏4-19 نحوه پاسخ گويي به سوال 1679
شکل ‏4-20 نحوه پاسخ گويي به سوال 1779
شکل ‏4-21 نحوه پاسخ گويي به سوال1880
شکل ‏4-22 نحوه پاسخ گويي به سوال 1980
شکل ‏4-23 نحوه پاسخ گويي به سوال 2081
شکل ‏4-24 نحوه پاسخ گويي به سوال 2181
شکل ‏4-25 نحوه پاسخ گويي به سوال 2282
شکل ‏4-26 نحوه پاسخ گويي به سوال 2382
شکل ‏4-27 نحوه پاسخ گويي به سوال 2482
شکل ‏4-28 نحوه پاسخ گويي به سوال2583
شکل ‏4-29 نحوه پاسخ گويي به سوال 2683
شکل ‏4-30 نحوه پاسخ گويي به سوال 2784
شکل ‏4-31 نحوه پاسخ گويي به سوال 2884
شکل ‏4-32 نحوه پاسخ گويي به سوال 2984
شکل ‏4-33 نحوه پاسخ گويي به سوال 3085
چکيده
مشاغلآلايندهبهعنوان پديده‌هاييكه ازموقعيتمكانينامناسبوسازمان نيافته‌ي برخيازفعاليت‌هاي توليدي، صنعتي و خدماتي در فضاهاي شهري ناشي شده‌اند، بر سلامت جسمي و روحي شهروندان و نيز سيماي شهرها اثرات سوء و نامطلوب دارند. مشاغل آلاينده در شهرهاي بزرگ ، زندگي شهروندان را با مشكل مواجه ساخته اند كه اين معضل، در مناطق مسكوني عوارض حادتري به دنبال داشته است . در پژوهش حاضر، موانع جلب مشاركت صاحبان مشاغل آلاينده در خصوص انتقال اين مشاغل به خارج شهر به منظور حفظ محيط زيست شهري مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته است. روش تحقيق، تحليلي و علي است كه داده‌هاي مورد نياز آن، به روش ميداني گردآوري شده است. جامعه مورد مطالعه در پژوهش حاضر شامل 150 نفر از صاحبان مشاغل آلاينده مي باشد. نتايج فرضيههاي اين تحقيق با استفاده از آزمون t استيودنت در سطح معني‌داري کمتر از 05/0، و حدود اطمينان 95%، با استفاده از نرم افزار SPSS بررسي شده است.نتايج حاصل از آناليزهاي آماري نشان مي‌دهد که اتخاذ روش‌هاي آموزشي مناسب و بالا بردن سطح آگاهي صاحبان مشاغل آلاينده، مي‌تواند سبب افزايش جلب مشاركت ايشان براي خروج از شهر شود. از طرفي ساماندهي مطلوب بخش هاي صنعت، خدمات و .. به منظور جلب نظر صاحبان مشاغل آلاينده در خصوص انتقال اين مشاغل به خارج شهر، براي حفظ محيط زيست شهري مهم و الزامي مي باشد.
کليد واژه: مشاغل آلاينده، انتقال مشاغل آلاينده، آلودگي، حفاظت از محيط زيست شهري
فصل 1- کليات تحقيق

1-1- مقدمه
نياز به تامين مايحتاج زندگي روزمره و بازار عرضه و تقاضا از دير باز موجب شکل گيري و گسترش گونه هاي مختلف مشاغل و صنايع در تار و پود شهر ها شده است. گاهي رشد قارچ گونه برخي صنوف در گذشته موجب بروز و افزايش معضلات نوين شهرنشيني اعم از آلودگي هاي هوا، صوتي، زيست محيطي و ترافيکي گشته است. اين رشد نامتوازن شهري و گاهي اوقات گسترش محدوده شهري تا روستاهاي مجاور، واحد هاي توليدي هم چون دامداري ها را به عامل تهديد کننده سلامت شهر و شهروندان مبدل کرده است.
مطالعات موجود حاکي از آن است که مشکلات پديد آمده از استقرار صنايع در محدوده شهرهاي ايران به خصوص در کلان شهرها بيشتر به واحد هاي کوچک توليدي و خدماتي مثل تعميرگاه هاي خودرو، نجاري، آهنگري، آبکاري و … متعلق است. اين فعاليت ها از يکسو در ايجاد اشتغال، تامين کالا و خدمات مورد نياز شهروندان و کمک به رشد و توسعه صنعت و اقتصاد کشور موثرند و از سوي ديگر در صورت عدم رعايت اصول مکان يابي و همچنين عدم بکارگيري روش هاي کنترل آلودگي و مزاحمت، استقرار آنها در بافت شهري مشکلات بي شماري را به همراه دارد که طبعاً براي رفع و يا کاهش اين مشکلات لازم است اقدامات و مطالعات خاصي انجام پذيرد.
وجود کارگاه‌ها و اصناف و مشاغل مزاحم شهري از جمله معضلاتي است که باعث‌آلودگي صوتي و ايجاد مزاحمت براي شهروندان و نيز بروز سد معبر در پياده روها در شهر ها شده است و براساس طرح هاي بالادست و استانداردهاي شوراي عالي معماري و شهرسازي کشور وجود اين کارگاه‌ها در سطح شهر ممنوع است و دستگاه هاي مربوطه بر اساس تفويض اختيار قانوني اختيار برخورد و انتقال اين صنوف به خارج از شهر را دارند. اين نوع مشاغل برخي داراي سابقه تاريخي بوده و از سال ها پيش در شهر وجود داشته اند و برخي با افزايش جمعيت و گسترش محدوده شهر به تدريج داخل شهر قرار گرفته اند. در اين زمينه کليه مشاغل صنعتي که آلودگي هاي زيست محيطي، هوا و صوتي را به دنبال دارند يا حضورشان در شهر مشکلات و خسارات زيادي در پي دارد و ماهيتاً نمي توانند از آلودگي هاي خود بکاهند، بايد از شهر خارج شوند.
اما از طرف ديگر بايد توجه داشت که انتقال اين واحد ها کاري بسيار دشوار و زمان بر خواهد بود و نيازمند ايجاد مجتمع ها و شهركهايي در مکان مناسب و با امکانات مکفي مي باشد. مشکلات موجود در اين راه به حدي است که برخي از کلان شهرها با وجود تجربه 20 ساله هنوز در ابتداي راه بوده و امروزه شاهد حضور مشاغل مزاحم و آلاينده در شهرها مي باشند.

1-2- بيان مسئله
يكي از بارزترين عوامل آلوده كننده محيط زيست شهري مشاغل آلاينده مستقر در سطح شهر مي‌باشد، لذا در راستاي سياست‌هاي حفظ محيط زيست انتقال و جابجايي اين مشاغل به مكان هاي مناسب ، يك ضرورت است، مشكل اساسي در اجراي اين سياست ها جلب رضايت صاحبان مشاغل به اين انتقال است كه اين امر از طريق اتخاذ متدهاي آموزشي متفاومت و مختلف از نظر كيفيت و كميت با توجه به شرايط فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي هر كدام از اين مشاغل ، قابل اجراست، مشاغل آلاينده سهم بسيار عمده اي در اين مورد ايفا مي‌نمايند كه تهديد بسيار عمده اي براي محيط زيست بشمار مي‌روند كه از طريق ارائه آموزش‌هاي لازم به صاحبان اين مشاغل بستر لازم براي خروج اين مشاغل از شهرها و انتقال به فضاي مناسب با توجه نوع فعاليت حائز اهميت بسزايي مي‌باشد.
در شهر تهران موارد خطرناک و شيميايي بسيار زياد و متنوعي در مشاغل وجود دارد که ريسک بالايي را براي مناطق مختلف شهر تهران به همراه خواهد داشت. در درجه اول، شناسايي اين مکان هاي مستعد خطر بسيار ضروري و حياتي است. همچنين بايد اولويت بر حسب ميزان تأثير ناشي از اين تاسيسات براي محيط هاي شهري و ميزان آسيب پذيري محدوده هاي مجاور آنها تعيين شود و ارائه راهكارهاي لازم جهت انتقال اين مشاغل به خارج از شهر.
1-3- اهميت و ضرورت انجام تحقيق
در اين تحقيق مهم ترين مسأله عبارت است از:
موثرترين موانع جلب مشارکت صاحبان مشاغل آلاينده جهت انتقال به خارج شهر کدام است و چه راه حل هاي براي آن وجود دارد. بي توجهي در اين امر و عوامل ناشي از آن به عنوان يکي از مهمترين آلاينده هاي محيط زيست به علت کميت گوناگون مواد و توسعه بي رويه شهرها ، محدوديت هاي وضع شده براي خدمات عمومي در شهرها و عدم تکنولوژي مناسب موجب مشکلات ويژه اي شده است که مورد توجه سياست گذاران ، برنا مه ريزان و مجريان قرار گرفته است.با وجود مشكلات زيست محيطي كه در شهرها شاهد هستيم روشن است كه مشاغل آلاينده سهم بسيار عمده اي در اين مورد ايفا مي‌نمايند كه تهديد بسيار عمده اي بشمار مي روند كه از طريق ارائه آموزش‌هاي لازم به صاحبان اين مشاغل بستر لازم براي خروج اين مشاغل از شهرها و انتقال به فضاي مناسب با توجه نوع فعاليت حائز اهميت بسزايي مي‌باشد.
1-4- اهداف تحقيق
بررسي موانع جلب مشاركت صاحبان مشاغل آلاينده در خروج از شهر.
1-4-1- اهداف كلي
بررسي شيوه ها و روش‌هاي جلب مشاركت مردمي در کاهش عوامل و عناصر آلاينده.
1-4-2- اهداف آرماني
دست يابي به بهترين شيوه اي كه بتوان از طريق آن صاحبان مشاغل آلاينده را مجاب به انتقال تجهيزات خويش به خارج از شهر نمود.
1-4-3- اهدف ويژه
1- دستيابي به بهترين شيوه انتقال مشاغل آلاينده از شهر
2- افزايش مشارکت صاحبان مشاغل آلاينده مبني بر خروج آنها از سطح شهرو رفع آلودگي
3- افزايش رفاه و آسايش شهروندان.

1-5- سوالات تحقيق
1- آيا مشاركت مردم در كاهش آلاينده ها مي‌تواند موثر باشد؟
2- آيا بالا بردن سطح آگاهي صاحبان مشاغل آلاينده، امكان سهولت در خروج اين مشاغل از شهر را حاصل مي‌نمايد؟
3- آيا روش‌هاي آموزشي مناسب به جهت افزايش آگاهي صاحبان مشاغل آلاينده مي تواند راهكار مناسبي باشد؟
4- آيا آموزش صاحبان مشاغل آلاينده در كاهش آلودگي زيست محيطي شهرها ، عملي است؟
5- چه شيوه آموزشي مناسب براي صاحبان مشاغل آلاينده،مي‌تواند اجرا شود؟
6- چه اصولي در جلب مشاركت شهروندان و صاحبان مشاغل آلاينده براي خروج از شهر، مي‌بايست مورد توجه قرار گيرد؟

1-6- فرضيات تحقيق
– فرضيه اول: اتخاذ يك روش آموزشي مناسب به عنوان عامل کليدي در جهت رفع موانعموجود به منظور جلب نظرصاحبان مشاغل آلاينده براي خروج از شهر، موثر است.
– فرضيه دوم: آموزش‌ها و بالا بردن سطح آگاهي صاحبان مشاغل آلاينده، مي‌تواند سبب رفع نسبي موانع موجود به منظورجلب مشاركت صاحبان مشاغل آلاينده براي خروج از شهر شود.
– فرضيه سوم: ساماندهي مطلوب بخش هاي صنعت، خدماتي و .. عامل مهم و الزامي براي رفع موانع موجود براي جلب نظر صاحبان مشاغل آلاينده در خصوص انتقال اين مشاغل به خارج شهر به منظور حفظ محيط زيست شهري، مي باشد.
1-7- تعاريف واژه ها
مفهوم آموزش: آموزش فرآيندي است تأثير گذار بر رفتار كه تغييراتي را در دانش، نگرش‌ها، ارزش‌ها و مهارت‌هاي مورد نياز در جهت ارتقاء يا نيل به هدف مورد نظر، در هر زمينه اي ايجاد مي‌كند.آموزش توام با پرورش به آماده شدن فرد براي كسب الگوهاي نوين رفتاري كمك مي‌كند.آموزش عبارت است از تجاربي كه باعث تحول در متعلم مي‌گردد.
تعريف عملياتي : مشاغل آلاينده، به مشاغلي اطلاق مي‌گردد كه باعث ايجاد آلودگي زيست محيطي از هرنوع( هوا،آب،خاكو غيره…)موجب مي‌شوند.
مفهوم تكنولوژي آموزشي: دانش چگونگي ايجاد شرايطي براي توانايي تغيير در رفتارهاي فردي و جمعي جوامع آموزشي به كمك امكانات موجود.آموزش موثرترين ابزار و شيوه افزايش آگاهي افراد در مواجه با مسائل و معضلات جامعه است(لاهيجانيان, 1390).
تعريف عملياتي: براي تكنولوژي آموزشي سه بعد عملياتي مي‌توان در نظر گرفت:
الف) استفاده از رسانه ها و وسايل جديد در امر آموزش و يادگيري
ب) مجموعه روش‌ها و فنون ها كه در طراحي، اجرا و ارزشيابي آموزشي به كار مي‌رود.
ج) حل مسئله، كه در اين ديدگاه به طور كلي تكنولوژي آموزشي مجموعه روش‌ها و راهبردهايي است كه با يك ديدگاه سيستمي به تجزيه و تحليل و پيدا كردن و حل مشكل مي‌پردازد(لاهيجانيان, 1390).
مفهوم جلب مشاركت: انجام يك فعاليت آگاهانه با استفاده از روش ها و فنون مختلف در رابطه با موضوع يا يك طيف خاص به منظور دخيل كردن اين قشر در فعاليت، در اين تحقيق به معني مجاب نمودن صاحبان مشاغل آلاينده واقع در داخل شهر مي‌باشد.
تعريف عملياتي: اجراي برنامه تدوين شده، مراقبت‌ها و عمليات اجرايي به منظور ايجاد تغيير در ديد نسبت به محيط زيست شهري،بهبود حس تعلق،دست يابي به رشد مناسب،حفظ و ايجاد انگيزه در صاحبان اين مشاغل.
1-8- مشاغل مختلف
از ديدگاه علم اقتصاد، صنعت به عنوان يکي از اشکال سه گانه اصلي فعاليت اقتصادي، يعني کشاورزي، صنايع و معادن و خدمات به صورت زير تعريف مي شود:

1-9- تعريف صنعت
نخستين نکته مهم در مورد مفاهيم، تعاريف و تقسيمات صنعت اين است که ابعاد اساسي صنعت و فعاليت صنعتي به دو قلمروي دروني و بيروني تقسيم مي شود. که مشخصات هر يک به قرار زير است:
الف- قلمروي دروني: شامل فرآيند توليد؛ نوع توليدات؛ سازمان توليد و غيره
ب- قلمروي بيروني: شامل انعکاس کالبدي؛ اثرات زيست محيطي و غيره
بديهي است، اين دو قلمرو داراي ارتباطات متقابل است، ولي نکته مهم از نظر برنامه ريزي و طراحي شهري اين است که روند مکان يابي و ساماندهي فعاليت هاي صنعتي، اصولاً خصلتي مکاني- فضايي دارد. از اين نظر، مفاهيم و تعاريف عام مربوط به صنعت و خدمات، به طور مجرد و فارغ از مکان، جواب گوي نيازهاي برنامه ريزي و مکان يابي نمي باشد و لازم است فعاليت هاي صنعتي و اثرات آن از نظر موقعيت مکاني و کارکرد آن در محيط شهري مورد شناسايي و طبقه بندي قرار گيرد(معتمدي،1374 ص85).
از ديدگاه علم اقتصاد، صنعت به عنوان يکي از اشکال سه گانه اصلي فعاليت اقتصادي، يعني کشاورزي، صنايع و معادن و خدمات به صورت زير تعريف مي شود(منش, 1373).

1-9-1- تعريف فعاليت هاي صنعتي
فعاليتهاي صنعتي به کليه تغيير و تبديلات مکانيکي و شيميايي مواد آلي و غير آلي به وسيله نيروي کار و ماشين و يا انسان، به منظور کالاهاي جديد در کارگاه ها و يا منازل، جهت فروش تمام يا بخشي از آن در بازار . اطلاق مي شود. در اين تعريف که مفهوم عام و رايج صنعت محسوب مي شود، نتيجه نهايي فعاليت به صورت کالاي جديد مورد نظر است و بنابراين شامل خدمات ( از جمله خدمات فني و خدمات تعميري که شباهت زيادي با فعاليت صنعتي دارد نمي شود. در حالي که امروزه به دليل پيچيدگي و وسعت فزاينده فعاليت هاي اقتصادي، اشکال جديدي از فعاليت اقتصادي رواج پيدا کرده که هم خصلت توليد کالايي و هم خصلت توليد خدماتي دارند. از جمله مي توان به صنايع خدماتي، خدمات صنعتي، خدمات فني؛ خدمات تعميراتي و يا فعاليت هاي مربوط به انتقال و توزيع برق و گاز و آب اشاره کرد که نقش روزافزوني در حيات شهري پيدا کرده است(صالحي, 1386)
بنابراين، تعريف علمي و اقتصادي صنعت، اگرچه از نظر شناخت ماهيت فعاليت هاي اقتصادي و تفکيک کلي فرآيندهاي توليدي و خدماتي و طبقه بندي آنها بسيار مفيد و کارآمد است، ولي از نظر برنامه ريزي و مديريت و نيازهاي مربوط به مکان يابي و ساماندهي صنايع و خدمات شهري چندان پاسخگو و کافي نيست و از اين نظربه مفاهيم و تعاريف تکميلي ديگر نياز دارد.

1-9-2- تعاريف خدمات
بر اساس تعريف عمومي اقتصادي، فعاليت خدماتي، فعاليتي است که در خصوص ايجاد تسهيلات براي زندگي افراد و تسهيل فرآيند توليد ( صنعتي و کشاورزي) صورت گرفته و کالاي ملموس نيز توليد نمي کند. بر اساس اين تعريف، طيف بسيار وسيع و متنوعي از فعاليت هاي انساني، با اهداف مختلف و در قالب سازمانها و تشکلهاي متفاوت، در زمره فعاليت هاي خدماتي قرار مي گيرند. نکته بسيار مهم در مورد خدمات اين است که نقش آن در حيات شهري روز به روز وسيعتر و پيچيده تر مي شود. به طور کلي مي توان طيف وسيع فعاليت هاي خدماتي را به سه گروه تقسيم کرد:
الف- خدمات زير ساختي مبتني بر تأسيسات و تجهيزات شهري
ب- خدمات رفاهي و اجتماعي مبتني بر زيرساختهاي اجتماعي
پ- خدماتي فني- تعميراتي مبتني بر توليدات صنعتي(تهران, 1367)

1-10- انواع صنوف
در قانون نظام صنفي ايران تعاريف و طبقه بندي ديگري از خدمات ارائه شده که اهداف خاصي را در مورد ساماندهي و مديريت فعاليتهاي شهري تعقيب مي کند. به موجب اين قانون، انواع صنف به چهار گروه زير تقسيم شده است:

1-10-1- صنوف توليدي
آن دسته از صنوفي که فعاليت و خلاقيت هاي آنها منجر به تغيير فيزيکي و يا شيميايي مواد گشته و منحصراً توليدات خود را مستقيم يا در غير مستقيم در اختيار مصرف کننده قرار مي دهند، صنف توليدي ناميده مي شود(زادبوم, 1370).

1-10-2- صنوف خدمات فني
آن دسته از صنوفي که فعاليت آنها منجر به رفع عيب و نقص يا مرمت و نگهداري کالا مي گردد، يا اشتغال به آن مستلزم داشتن صلاحيت فني لازم مي باشد، صنف خدمات فني ناميده مي شود(فرنهاد, 1381).

1-10-3- صنوف توزيعي
آن دسته از صنوفي که صرفاً نسبت به عرضه کالا از محل واردات يا توليدات داخلي اقدام مي نمايند، بدون آن که در توليد کالا يا تغيير دادن کيفيت آن نقش داشته باشند، صنف توزيع ناميده مي شود.

1-10-4- صنوف خدماتي
آن دسته از صنوفي که با فعاليت هاي خود، قسمتي از نيازهاي جامعه را تأمين نموده و اين فعاليت در زمينه تبديل مواد به فرآورده يا خدماتفني نباشد، صنف خدماتي ناميده مي شود.
به طوري که از مفاد قانون نظام صنفي استنباط مي شود، دو گروه از چهار گروه صنفي، يعني صنوف توليدي و صنوف خدمات فني به فعاليتهاي صنعتي و خدمات وابسته به آن اشتغال دارند، بنابراين مشمول ضوابط مکان يابي و ساماندهي صنايع و خدمات شهري قرار مي گيرند. در شهرهاي کنوني، بخش مهمي از خدمات، عملکردي شبيه صنايع دارند و به همين دليل نوعي تداخل و اختلاط در مفهوم صنعت و خدمات به وجود مي آيد که از نظر زيست محيطي و برنامه ريزي کالبدي اهميت زيادي دارد. بر اساس اين واقعيت است که مفهوم ديگري به عنوان صنايع خدماتي يا خدمات صنعتي در برنامه ريزي شهري جهان، رواج و کاربرد عام پيدا کرده است.( سازمان صنايع کوچک و شهرک هاي صنعتي ايران، 1384).
صنايع خدماتي شامل صنايعي هستند که به تعمير، سرويس و نگهداري کالاها اختصاص دارند و از صنايعي که به توليد مربوط مي شوند، متمايزند. همان گونه که گفته شد، صنايع خدماتي نقش مهمي در حيات اقتصادي، اجتماعي و کالبدي شهر به عهده دارند و روز به روز نيز بر اهميت و تنوع آنها افزوده مي شود(زياري, 1372).
1-11- مفهوم صنايع و خدمات شهري
به دلايل مختلف، صنعت و شهر لازم و ملزوم يک ديگرند، اما همه فعاليت هاي صنعتي ارتباط مستقيم با نظام کالبدي- فضايي شهر ندارند و همه آنها نمي توانند و نبايد در شهر مستقر شوند. بنابراين لازم است نوع مرزبندي ميان صنايع و خدمات شهري و صنايع و خدمات غير شهري صورت گيرد تا قلمروي مکان يابي و ساماندهي فعاليت هاي اقتصادي و در مقياس مديريت شهري و مديريت عمومي صنايع معلوم و روشن گردد. صنعت و خدمات با پسوند شهري داراي ويژگيهاي است که متمايز از مفاهيم عام صنعت و خدمات بوده و در برنامه ريزي و مديريت شهري کاربرد دارد. برخي از صنايع، وجودشان به شهر و شهروندان وابسته است. برخي صنايع ديگر، اگرچه پيوند مستقيمي با شهر ندارند، ولي استقرار آنها در شهر بلامانع و حتي مفيد است و بالاخره صنايع ديگري وجود دارد که براي شهر و شهروندان مضر و مزاحم محسوب مي شوند. )مرکز مطالعات و تحقيقات شهرسازي و معماري ايران، همان مأخذ ، ص 150( به طور کلي، مي توان صنايع و خدمات شهري را به سه نوع عمده تقسيم کرد:

1-11-1- صنايع مورد نياز شهروندان
مهمترين خصلت صنايع شهري، نياز روزمره و مستمر شهروندان به توليدات اين صنايع است. مشخصه نياز روزمره در مورد کالاهاي خوراکي و غير خوراکي متفاوت است.

1-11-2- صنايع تاريخي و قديمي مستقر در شهر
بخشي از صنايع قديمي با تاريخ شهر و استخوان بندي آن گره خورده و استقرار آنها در بافت هاي شهري، بيانگر نوعي نياز و وابستگي است. برخي از اين صنايع، تزاحمي با ديگر جنبه هاي شهرنشيني ندارد و بنابراين عنصر مفيدي براي شهر و هويت تاريخي و فرهنگي شهر محسوب مي شود. اما برخي از اين صنايع، براي شهر مشکل و مزاحمت ايجاد مي کند، ولي چون در آميخته با تاريخ و کالبد شهر است، نمي توان به آساني آنها را حذف يا منتقل کرد. ساماندهي و جا به جايي اين گونه صنايع شهري به مطالعه خاص و برنامه ريزي دراز مدت و تدريجي نياز دارد. (حافظ نظامي، ????).

1-11-3- صنايع خدماتي
خدمات شهري مورد نياز، طيف وسيعي از خدمات آموزشي، بهداشتي، اداري، تفريحي و غيره را در بر مي گيرد که مکان يابي و ساماندهي آنها بر عهده نهادهاي مسئول و ضوابط ويژه مي باشد. اما بخشي از خدمات مورد نياز شهروندان به خدمات تعميراتي و فني بر مي گردد که عملکردي شبيه صنايع و وابسته به آن دارند و از اين نظر مشمول ضوابط مکان يابي و ساماندهي صنايع شهري قرار مي گيرند.( زياري، ك، ???? ).

1-12- تعريف آلودگي
از نظر برنامه ريزي شهري آن دسته از عوارض و اثرات صنعت که نقش منفي در حيات شهر و شهروندان ايجاد مي کند، در درجه اول اهميت قرار دارد. اين عوارض منفي به صور مختلف بروز مي کند که معمولاً به عنوان آلودگي و مزاحمت از آنها ياد مي شود و بر اساس آنها صنايع و خدمات شهري به صنايع آلاينده و صنايع پاك و يا صنايع مزاحم و غير مزاحم تقسيم مي شود. تعريف اين مفاهيم و نحوه ارتباط آنها از نظر مکان يابي و ساماندهي صنايع شهري – امري لازم به شمار مي آيد(لاهيجانيان, 1389) .

1-13- مفهوم عام آلودگي
به موجب ماده 9 ” قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست ” مصوب سال 1353 و اصلاحيه سال 1371، مفهوم وسيع آلودگي به صورت زير تعريف شده است:
منظور از آلوده ساختن محيط زيست عبارت است از : پخش يا آميختن مواد خارجي به آب يا هوا يا خاك يا زمين به ميزاني که کيفيت فيزيکي يا شيميايي يا بيولوژيک آن را به طوري که زبان آور به حال انسان يا ساير. موجودات زنده و يا گياهان و يا آثار و ابنيه باشد؛ تغيير دهد با توجه به مفهوم عام آلودگي در محيط شهري، مي توان انواع آلودگي را به چند نوع عمده يعني آلودگي بصري؛ هوا؛ آب؛ خاك و صدا تقسيم کرد. فعاليت صنعتي بنا به طبيعت خود، يکي از عوامل مهم موجود آلودگي است و به همين دليل، آلاينده هاي صنعتي از مهم ترين عوامل آلايندگي محيط زيست محسوب مي شوند. اهم آلاينده هاي صنعتي عبارت است از:
آلاينده هاي منابع آب؛ آلاينده هاي هوا؛ آلاينده هاي خاك و آلاينده هاي صوتي(عنابستاني, اکبر, قرباني, & محمد, 2010).

1-13-1- آلودگي هوا
تعريف آلودگي هوا از نظر سازمان بهداشت جهاني به قرار زير است:
گاه حضور يک يا چند ماده آلاينده يا مجموعه اي از مواد آلاينده در هوا به مقدار و مدتي تداوم يابد که براي آدمي، جانوران، گياهان و ابنيه زيان آور باشد و يا آسايش مردم مالکيت اشخاص را به نحوي جدي خدشه دار کند، آن هوا آلوده خوانده مي شود، به طوري که از اين تعريف استنباط مي شود، آلودگي هوا مفهومي وسيعتر از آلودگي صرفاً زيست محيطي دارد و شامل جوانب اجتماعي، مانند آسايش مردم و حفظ حقوق مالکيت نيز مي گردد. منابع مولد آلودگي هوا به سه دسته تقسيم مي شود:
الف- کارخانجات و کارگاه ها
ب- وسايل نقليه موتوري
ج- منابع متفرقه
واحدهاي صنعتي به دو صورت هوا را آلوده مي کنند:
1- استفاده از سوختهاي فسيلي
2- آزاد شدن مواد آلاينده در طي فرآيند توليد(جو, 2013)
1-13-2- آلودگي آب و خاك
به موجب آيين نامه جلوگيري از آلودگي آب، تعاريف مربوط به آلودگي آب، فاضلاب و مواد زايد جامد به صورت زير بيان شده است:
آلودگي آب: عبارت است از تغيير مواد محلول و يا معلق و يا تغيير درجه حرارت و ديگر خواص فيزيکي و شيميايي و بيولوژيکي آب، در حدي که آن را براي مصرفي که مقرر است، مضر يا غير مفيد سازد(صفاري et al., 2013).
فاضلاب: عبارت است از هر نوع ماده مايع زايد حاصله از فعاليت هاي صنعتي يا کشاورزي و دام داري و يا شهري و خانگي که به آب يا خاك تخليه گردد(صفحه, درباره, ارسال, تماس, & راهنماي).
مواد زايد جامد: عبارت است از هر گونه ماده جامدي که در عرف، زايد محسوب شود، مانند : زباله؛ خاکروبه؛ خاکستر؛ جسد حيوانات؛ ضايعات مراکز شهري و صنعتي و زوايد حاصل از تصفيه اعم از شيميايي و بيولوژيک و همچنين فضولات انساني و حيواني و مواد زياد بيمارستانها و غيره(عبداللهي et al., 2012).
1-13-3- آلودگي صوتي
به طور کلي هر چه را که آدمي مايل به شنيدن آن نيست- حتي اگر نواي موسيقي باشد- آلودگي صوتي ناميده مي شود. در برخي موارد، در يک مفهوم وسيع، هر نوع صدايي که باعث ايجاد درد يا ايجاد اختلال در آسايش روحي، جسمي و اجتماعي شود آلودگي صوتي محسوب مي شود. واحد اندازه گيري صدا، دسي بل( db ) ناميده مي شود که بر اساس آن، بار آلودگي صدا و اثرات آن بر انسان سنجيده مي شود. در اين ارتباط، توجه به سه آستانه زير مي تواند راهنماي مناسبي باشد:
الف- آستانه شنوايي db 50
ب- آستانه بحراني db 80
پ- آستانه درد db120
(مظفريان2, 2013)
کاربريها و فضاهاي شهري از نظر آسايش صوتي يکسان و همانند نيستند و نمي توان با همه آنها به يک صورت برخورد کرد. طبق تجارب جهاني معمولاً کاربريهاي شهري از نظر آستانه هاي آسايش صوتي به سه گروه تقسيم مي شوند :
الف- کاربري هاي حساس نسبت به آلودگي صوتي ( نظير کاربري مسکوني؛ آموزشي؛ بهداشتي و غيره)
ب- کاربري هاي نيمه حساس نسبت به آلودگي صوتي ( اداره ها؛ دفترها؛ مرکزهاي فرهنگي و غيره )
ج-کاربري هاي غير حساس نسبت به آلودگي صوتي ( فرودگاهها؛ ترمينال ها؛ واحدهاي صنعتي و غيره)(عنابستاني, 2010)

1-13-4- آلودگي منظر
فعاليت صنعتي با احجام عظيم ساختماني، ماشين آلات غول پيکر، وسايل حمل و نقل سنگين، انبارها و زايدات فراوان به خودي خود، فضاي طبيعي و چشم انداز جغرافيايي پيرامون خود را در هم مي ريزد و با ايجاد آشفتگي، تجمع زايدات و انواع آلودگي باعث کراهت منظر، بي سازماني بصري و آزار رواني مي شود. پديده آلودگي بصري، امروزه اهميت زيادي در مطالعات محيطي و طراحي شهري پيدا کرده است. زيرا پژوهشهاي فراوان نشان مي دهد که نقش موثري در کيفيت و جاذبه محيط شهري، رضايتش هروندان و تنشهاي رواني دارد. به همين دليل در کشورهاي پيشرفته جهان، اقدام هاي زيادي در زمينه بهسازي سيما و منظر شهري انجام شده و مي شود. اگرچه هنوز آلودگي بصري به طور رسمي در مقرارت زيست محيطي و شهرسازي ايران تعريف نشده و راه هاي مقابله با آن تعين نشده است، ولي به طور ضمني، معمولاً به عنوان مصاديق آلودگي و مزاحمت به حساب مي آيد و در سال هاي اخير، اقدام هاي پراکنده اي در جهت مقابله با آن انجام شده است. در هر حال، حقيقت اين است که آلودگي منظر بايد به عنوان يکي از عناصر آلودگي و مزاحمت در محيط شهري تلقي شود و در مکان يابي و ساماندهي صنايع و خدمات شهري، توجه کافي به آن مبذول گردد(فروزانفر, 1385).

1-14- تعريف مزاحمت
مزاحمت در مفهوم عام و کلي خود، عبارت است از هر گونه آثار و پيامدهاي ناشي از فعاليت صنعتي و خدماتي که در روند شهر نشيني اختلال ايجاد کرده و شهروندان را دچار مشکل مي سازد. اگر در مفهوم آلودگي بيشتر جنبه هاي بيروني و عيني فرآيند فعاليت مورد توجه است، در مفهوم مزاحمت اثرات اين فرآيند در حيات جسماني و رواني انسان مورد تأکيد قرار مي گيرد. عوامل موجب مزاحمت در فعاليت هاي صنعتي، داراي دو منشأ هم پيوند اساسي است:
الف- فرآيند توليد و اثرات آلودگي زايي
ب- موقعيت استقرار و اثرات کالبدي- فضايي
به طور کلي مي توان مزاحمت را به صورت زير تعريف کرد:
مزاحمت پديده اي زيست- محيطي، کالبدي و اقتصادي- اجتماعي بوده که ناشي از آثار و پيامدهاي سوء فعاليت هاي صنعتي و خدمات فني بر روي شهر و شهروندان مي باشد. بنابراين صنايع و خدمات مزاحم، آن دسته از صنايع و خدمات شهري هستند که در محيط طبيعي، کالبدي و اجتماعي شهر ايجاد اختلال کرده و به سلامت جسمي و رواني شهروندان آسيب مي رسانند(قراخانلو, 1380).
مفاهيم آلودگي و مزاحمت در واقع، مکمل يکديگرند و نمي توان آنها را از هم تفکيک کرد. زيرا هر نوع آلودگي منشاء مزاحمت است و هر نوع مزاحمت خود نوعي آلودگي محيط محسوب مي شود. بنابراين کاربرد اصطلاح ترکيبي ” آلودگي و مزاحمت “به عنوان يک مفهوم واحد و مشترك، دريافت دقيق تر و جامع تري از موضوع به دست مي دهد که با تعاريف و اهداف ساماندهي صنايع و خدمات سازگارتر است. هر يک از اصطلاح هاي ” مزاحمت ” يا ” آلودگي ” در بطن خود، متضمن هر دو مفهوم مي باشد. بنابراين مي توان ” آلودگي و مزاحمت” را به صورت زير تعريف کرد.
آلودگي و مزاحمت به کليه نتايج ناشي از فعاليت هاي توليدي و خدمات فني اطلاق مي شود که در شرايط عمومي محيط زندگي انسان ( محيط طبيعي و کالبدي، محيط اقتصادي- اجتماعي و محيط رواني)اثرات منفي و اختلال ايجاد مي کند و به نوعي باعث کاهش کيفيت زندگي مي شود.
نکته مهم در مورد شناخت مصاديق آلودگي و مزاحمت و جستجوي نحوه مقابله با آن ها، تميز آلودگي و مزاحمت ” عرضي ” و ” ذاتي ” از يکديگر است. برخي از اشکال آلودگي و مزاحمت به ماهيت فعاليت صنعتي مزاحمت مثل فرايند توليد ( ايجاد سموم، سنگين و غيره ) مربوط مي شود، ولي برخي ديگر از اشکال آلودگي و مزاحمت از ذات فعاليت ناشي نمي شود، بلکه از موقعيت استقرار، نحوه بهره برداري و مديريت، و مانند اينها منشاء ميگيرند،بنابراين خصلت ” عرضي ” و ” تبعي ” دارند، صنايع و خدمات غير شهري مثل صنايع سنگين و ويژه، بيشتر با مزاحمت ذاتي همراه هستند ولي بخشي اعظم از انواع مزاحمت و آلودگي ناشي از صنايع و خدمات شهري از نع عرضي است و به همين دليل اغلب آن ها به کمک تمهيدات فني ، کالبدي و مديريتي،قابل رفع و رجوع هستند(تهران, 1367).

1-15- علل پيدايش و بروز آلودگي و مزاحمت


دیدگاهتان را بنویسید