1-9-5- نياز کودي ذرت…………………………………………………………………………………………………………………27
1-10- علوفه ذرت………………………………………………………………………………………………………………………….28
فصل دوم………………………………………………………………………………………………………………………………………..30
2-1- علف‏هاي‏هرز و اثرات آنها……………………………………………………………………………………………………..31
2-2- تأثير علف‏هاي‏هرز بر توليد ذرت…………………………………………………………………………………………..34
2-3- علفهايهرز مزارع ذرت…………………………………………………………………………………………………..35
2-3-1- تاجخروس…………………………………………………………………………………………………………………….36
2-3-2- قياق……………………………………………………………………………………………………………………………….39
2-3-3- سوروف………………………………………………………………………………………………………………………….44
2-3-4- سلمهتره………………………………………………………………………………………………………………………….45
2-4- نقش ‏علف‏کشها در مديريت علف‏هاي‏هرز………………………………………………………………………….48
2-5- ضرورت کاهش ميزان مصرف ‏علف‏کش‏ها در گياهان زراعي…………………………………………………49
2-6- مديريتتلفيقيعلفهايهرز……………………………………………………………………………………………………….50
فصل سوم……………………………………………………………………………………………………………………………………….53
3-1- زمان و موقعيت اجراي طرح………………………………………………………………………………………………….54
3-2- مشخصات خاک محل اجراي آزمايش……………………………………………………………………………………54
3-3- طرح آماري مورد استفاده……………………………………………………………………………………………………….56
3-4- عمليات زراعي………………………………………………………………………………………………………………………57
3-6- صفات زراعي ………………………………………………………………………………………………………………………58
3-7- صفات مربوط به علفهاي هرز…………………………………………………………………………………………….58
3-7-1- تعيين گونه هاي علف هرز و ميانگين تراکم………………………………………………………………………58
3-7-2- تعيين وزن خشک علف هاي هرز……………………………………………………………………………………..59
3-9- محاسبات آماري……………………………………………………………………………………………………………………..59
فصل چهارم……………………………………………………………………………………………………………………………………60
4-1- علفهاي هرز…………………………………………………………………………………………………………………………..61
4-1-1- تراکم تاج خروس ايستاده 20 روز پس از سمپاشي……………………………………………………………..61
4-1-2- تراکم خرفه 20 روز پس از سمپاشي…………………………………………………………………………………..62
4-1-3- تراکم تاج خروس خوابيده 20 روز بعد از سمپاشي…………………………………………………………….63

4-1-4- وزن خشک تاج خروس ايستاده 20 روز بعد از سمپاشي…………………………………………………….68
4-1-5- وزن خشک خرفه 20 روز بعد از سمپاشي…………………………………………………………………………..69
4-1-6- وزن خشک تاج خروس خوابيده 20 روز بعد از سمپاشي……………………………………………………70
4-1-7- وزن خشک مجموع علفهاي هرز 20 روز بعد از سمپاشي………………………………………………..71
4-1-8- تراکم تاج خروس ايستاده 40 روز بعد از سمپاشي……………………………………………………………..78
4-1-9- تراکم خرفه 40 روز بعد از سمپاشي………………………………………………………………………………….78
4-1-10- تراکم تاج خروس خوابيده 40 روز بعد از سمپاشي………………………………………………………….79
4-1-11-وزن خشک تاج خروس ايستاده 40 روز بعد ازسمپاشي…………………………………………………….85

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-1-12-وزن خشک خرفه 40 روز بعد از سمپاشي…………………………………………………………………………85
4-1-13-وزن خشک تاج خروس خوابيده 40 روز بعد از سمپاشي………………………………………………… 86
4-1-14-وزن خشک مجموع علفهاي هرز 40 روز بعد از سمپاشي………………………………………………..87
4-2- صفات زراعي………………………………………………………………………………………………………………………..94
4-2-1- ارتفاع گياه………………………………………………………………………………………………………………………….94
4-2-2- تعداد گره………………………………………………………………………………………………………………………..95
4-2-3- تعداد برگ……………………………………………………………………………………………………………………….96
4-2-4- ارتفاع اولين بلال از کف…………………………………………………………………………………………………..96
4-2-5- طول تاسل………………………………………………………………………………………………………………………101
4-2-6- وزن تاسل……………………………………………………………………………………………………………………….101
4-2-5- قطر ساقه…………………………………………………………………………………………………………………………101
4-2-6- قطر بلال………………………………………………………………………………………………………………………….102
4-2-7- طول بلال…………………………………………………………………………………………………………………………106
4-2-8- تعداد دانه در رديف………………………………………………………………………………………………………….106
4-2-9- تعداد رديف بلال………………………………………………………………………………………………………………107
4-2-10- تعداد دانه در بلال……………………………………………………………………………………………………………107
4-2-11- وزن هزار دانه………………………………………………………………………………………………………………..114
4-2-12- عملکرد دانه………………………………………………………………………………………………………………….114
4-2-13- عملکرد بيولوژيک…………………………………………………………………………………………………………115
4-2-14- شاخص برداشت……………………………………………………………………………………………………………116
4-2-15- عملکرد علوفه تر…………………………………………………………………………………………………………..116
نتيجه گيري: …………………………………………………………………………………………………………………………………123
پيشنهادات: …………………………………………………………………………………………………………………………………..124
منابع…………………………………………………………………………………………………………………………………………….125
چکيده:
به منظور بررسي اثر منابع تأمين نيتروژن بر ميزان مصرف سم نيکوسولفورون در فصل بهار و تابستان 1391 در مزرعه اي در روستاي زاغه از توابع شهرستان آبيک واقع در استان قزوين، آزمايشي به صورت آزمايش اسپليت پلات در قالب طرح بلوکهاي کامل تصادفي در 3 تکرار انجام شد. عوامل آزمايشي شامل: منابع تأمين نيتروژن (N1: 100% کود شيميايي N2: 25% کود دامي + 75% کود شيميايي و N3: 50% کود دامي + 50% کود شيميايي) به عنوان عامل اصلي و دُز علفکش در 5 سطح (H1: وجين کامل، H2: 20 ، H3: 40 ، H4: 60 گرم ماده موثره در هکتار و H5: عدم مصرف علفکش) به عنوان عامل فرعي بودند. زمان مصرف علفکش 6 تا 8 برگي بود. نتايج همچنين نشان داد که اثر منابع نيتروژن و دز علفکش و نيز اثرمتقابل تيمارها بر عملکرد علوفه تر معنيدار بودند. نتايج مقايسه ميانگين اثرمتقابل سطوح منابع تأمين نيتروژن و دُز علفکش بر عملکرد علوفه تر نشان داد که بيشترين عملکرد متعلق به تيمار وجين کامل در شرايط 50% کود دامي + 50% کود شيميايي با ميانگين 58230 کيلوگرم در هکتار بود که با تيمار 20 گرم ماده موثر در هکتار در همين شرايط کودي در يک گروه آماري مشترک قرار گرفت. نتايج همچنين نشان داد که در شرايط کودي 100% کود شيميايي، با افزايش دُز مصرف علفکش نيکوسولفورون، عملکرد علوفه افزايش معني داري نداشت. اما در شرايط کودي 50% کود دامي + 50% کود شيميايي، با افزايش دُز مصرف، اين مقدار کاهش يافت. بنابراين با استفاده از کود دامي ميتوان تا حدود زيادي از مصرف بيرويه سموم علفکش جهت مبارزه با علفهاي هرز مزارع ذرت علوفه اي جلوگيري نمود.
کلمات کليدي: نيکوسولفورون، ذرت علوفهاي، تاج خروس، کود دامي
مقدمه
اطلاعات موجود در زمينه تأمين مواد غذايي جهان نشان از وخامت روزافزون اوضاع دارد. حداقل 500 ميليوم نفر از جمعيت جهان از سوء تغذيه رنج ميبرند و هر 5/2 سال جمعيت جهان حدود 200 ميليون نفر افزايش مييابد (امانلو، 1372). در اين ميان تقاضا براي منابع پروتئين دامي به سرعت در جهان در حال افزايش بوده و هر ساله به نياز براي توليد بيشتر منابع پروتئين دامي افزوده ميشود. گياهان علوفه اي داراي نقش عمدهاي در تغذيه دام بوده و جزء مهمترين گياهان زراعي دنيا طبقه بندي ميشوند. با اين وجود در بيشتر کشورهاي جهان تحقيق و پژوهش در ارتباط با توليد و بهبود خصوصيات کم و کيفي اين گياهان در مقايسه با ساير محصولات زراعي اندک است. در کشور ما نيز با توجه به کمبودمراتع غني و فشار دام بر آنها بررسي و مطالعه پيرامون کشت اين محصولات اهميت ويژه اي دارد (ميرلوحي و همکاران، 1379).
ذرت (Zeamays) گياهي است يكساله، تك پايه و دگرگشن از خانواده گندميان است كه يكي از سه غله مهم جهان محسوب ميشود. اين گياه پس از گندم و برنج حائز بالاترين سطح زير كشت در ميان غلات است و اهميت اقتصادي آن بر همگان روشن است (Anonymous, 2002)، چرا كه تمامي قسمتهاي آن اعم از دانه، شاخه و برگ و حتي چوب بلال و كاكل آن مورد استفاده قرار ميگيرد و در تغذيه انسان (25-20درصد)، تغذيه دامها و طيور (75-70درصد)، داروسازي و صنعت (5درصد) مصارف فراواني دارد. اين گياه به علت قدمت و قدرت تطابق و سازگاري زياد با آب و هواي مختلف در تمام دنيا گسترده شده است و با كوشش و همت متخصصان اصلاح نباتات،ارقامي مقاوم و سازگار با شرايط مختلف آب و هوايي توليد شده كه بر اين گستردگي كشت افزوده است، به طوري كه در ميان كشورهاي توليد كننده ذرت شش كشور (آمريكا، چين، برزيل، مكزيك، فرانسه، آرژانتين) 75درصد توليد جهان را در اختيار دارند (Anonymous,2002). ذرت بومي ايران نبوده ولي به دليل تطابق شرايط اكولوژيكي و اقليمي مورد نياز براي اين گياه با وضعيت آب و هوايي ايران قابليت بسيار زيادي براي توسعه كشت آن وجود دارد (نورمحمدي و همكاران، 1380).
علف هاي هرز نه تنها مقدار نيتروژن قابل دسترس در محصول را کاهش مي دهند بلکه رشد بسياري از گونه هاي علف هاي هرز با سطح بالاتر نيتروژن مي يابد (بلاک شاو، 2002). مديريت کاربرد کود از نقطه نظر زمان، مکان، مقدار و نوع کود مصرفي مي تواند ابزاري مهم در مديريت تلفيقي علف هاي هرز باشد (بلاک شاو، 2002). علاوه بر اين، نيتروژن خاک مي تواند بر کارايي خاک مي تواند بر کارايي علف کش نيز تأثير بگذارد. بطور مثال، در مقادير نيتروژن کم و بالاي خاک، دُزي بالاتري از علف کش نيکوسولفورون، گلايفوسينات، ميزوتريون و گلايفوسيت براي رسيدن به 50 درصد کاهش وزن خشک نياز بود که اين به نظر مي رسد ناشي از تأثير نيتروژن خاک بر مراحل فيزيولوژيکي و بيوشيميايي از قبيل جذب، انتقال و متابوليسم علف کش در علف هرز باشد (ميتيلا و همکاران، 2008).
علف‎كش‎ها در بعضي شرايط با ميزان‎هاي كمتر از ميزان توصيه شدهنيز، مي‎تواند به اندازه كافي كنترل‎كننده باشند (کودسک و استبيگ، 2003).تا کنون تلاش‎هاي زيادي در مورد بررسي تأثير ميزان‎هاي کاهش يافته علف‎کش بر روي کنترل علف‎هاي هرز در مزارع گياهان زراعي انجام گرفته است.
محققان معتقدند که کاهش عملکرد گياهان زراعي با استفاده از علف کش هاي ثبت شده ممکن است به علت استفاده غلط و غير دقيق از جمله استفاده در زمان يا ميزان نادرست علف کش باشد، چراکه معمولاً زمان مصرف خيلي از علف کش ها براساس حداقل و حداکثر تعداد برگ گياه زراعي و علف هرز بيان شده است و همچنين با قي مانده بعضي از علف کش هاي پس رويشي در خاک ضرر چنداني ندارد، بنابراين کشاورزان غالباً مصرف اين علف کش ها را به تأخير انداخته و براي آن که اطمينان حاصل کنند که اغلب علف هاي هرز سبز شده اند، در آخرين فرصت و با مقادير بيشتري از علف کش ها استفاده مي کنند که اين نوع مبارزه باعث افزايش هزينه و همچنين آلودگي محيط زيست مي شود (سالزمن و رنر، 1992).
بنابراين هدف از اجراي اين تحقيق تأثير منابع تأمين نيتروژن بر ميزان مصرف سم نيکوسولفورون در کنترل علفهاي هرز ذرت علوفه اي بود.
فصل اول
کليات
1-1- تاريخچه و پيدايش و خاستگاه ذرت
ذرت با نام علمي Zeamays يکي از محصولات گرمسيري و تنها گونه اي است که با صدها واريته گوناگون در جنس zea از طايفه Maydaea و از خانواده پوآسه قرار ميگيرد و متعلق به گياهان تک لپه مي باشد. گياه ذرت تنها علوفه اي است که در مکزيک و گواتمالا تکامل يافته است. اين گياه تا قبل از سال 1492 ميلادي (سال کشف قاره آمريکا) در قاره آسيا، اروپا و آفريقا به عنوان يک گياه زراعي شناخته شده نبود اما اين گياه را از قرن ها قبل در آمريکاي مرکزي مي شناختند و توسط مردم سرخپوست آمريکا کشت مي شد و به همين سبب نام لاتين آن از يکي از طوايف سرخپوست به نام ماريسي ماهيگ گرفته شده است.
در سال 1492 دو اسپانيايي که توسط کريستف کلمب براي جستجو و اکتشاف به کوبا فرستاده شدند با اين گياه آشنا شدند که ساکنين بومي ار آرد آن از طريق آسياب کردن دانه به عنوان غذا استفاده مي کردند. کريستف کلمب اين گياه جديد را مايز ناميد و اولين کسي بود که آن را از آمريکا به اروپا آورد و درقرن شانزدهم وارد آسيا گرديد (تاجبخش، 1375).
سپس طي ساليان دراز بذر ذرت از طريق کشور پرتغال به آفريقا و جنوب اروپا تا هندوستان و چين برده شد. پس از ورود ذرت به جنوب و غرب اروپا (قرن 16 تا 19 ميلادي) تا مدت ها تصور بر اين بود که منشاء اين گياه کشورهاي آسيايي است و به همين دليل آن را گندم ترکي مي ناميدند و عقيده داشتند که ذرت از آسياي صغير يا مصر وارد اروپا شده است. در سال 1737 ميلادي کارل لينه نام علمي آن را Zeamays L. قرار داد (کرم زاده، 1368 و کريمي، 1369).
مبدا ذرت تا حدودي ناشناخته است زيرا هيچ گياه وحشي که ذرت ميتوانست از آن به وجود آيد، پيدا نشده است. اين ابهام بيشتر به اين علت مي باشد که هيچ يک از ارقام شناخته شده ذرت نمي تواند بيش از دو يا سه نسل، جز در زراعت توسط انسان دوام آورد. دانه هاي آن که به بلال چسبيده و با غلافي پوشيده شده است فاقد هرگونه وسيله پراکندگي است. بدين ترتيب، خوشه بلالي که در يک نقطه به زمين مي افتد فقط مي تواند انبوهي از بوته هاي ذرت را به وجود آورد که به علت تراکم بسيار بوته ها قادر به توليد بذر زنده نيستند.
ولي در سال 1954 بارگون و همکاران گزارش دادند که گرده ذرت را در نمونه خاکي اطراف مکزيکوسيتي از عمق 70 متري، از لايه اي به قدمت 80000 سال بدست آورده اند، بنابر اين گزارش، جد ذرت يک ذرت وحشي بوده و از دورگ گيري حاصل از ساير گونه ها به وجود نيامده است. به علاوه روشن گرديد که مبدأ آن آمريکاي مرکزي بوده است. اين نتايج از يافته هاي باستان شناسي روي بقاياي اوليه ذرت، و نيز انواع ذرت توسط ساير محققين از جمله منگلزدورف و همکاران (سال 1974) ، ودرواکس (سال 1954)، گالينات (سال 1971) و فينان (سال 1950) مورد بحث قرار گرفته است.
تکامل، پيدايش و کشف ذرت در دنياي جديد (قاره آمريکا) احتمالا به بيش از 8000 سال پيش مربوز مي شود. انتشار آن از مکزيک و از طرف شمال به کانادا و از طرف جنوب به آرژانتين انجام گرفته است و مرکز دوم ذرت، آمريکاي جنوبي مي باشد (وارن، 1981). امروز مبدأ ذرت شناخته شده و به صورت جامع مورد مطالعه قرار گرفته است، اما اجداد زراعي آن هنوز دقيقا مشخص نشده است. در جنس Zea، گونه مايز تنها گونه زراعي مي باشد (واتسون و رامستند، 1987).
1-2- علت توسعه کشت ذرت
با توجه به اينکه سطح زير کشت و توليد ذرت در جوان و ايران همه ساله در حال افزايش است، دلايل آن را مي توان به شرح زير خلاصه کرد:
1-2-1- قدرت سازش پذيري ذرت با شرايط گوناگون اقليمي
ذرت در محدوده فوق العاده وسيعي از شرايظ محيطي و اقليمي رشد مي کند (اسپاراگو و دادلي، 1988). اگرچه آب و هواي سرد سبب محدوديت رشد اين گياه مي شود. ذرا در شمال کانادا در عرض 50 درجه و در قسمت اعظم ايالات متحده، مکزيک و آمريکاي مرکزي و همچنين در نقاط جنوبي مانند مرکز آرژانتين و شيلي (حدود عرض 35 درجه جنوبي) در آمريکاي جنوبي کشت مي شود. ذرت با شرايط آفريقا، مرکز اروپا و آسيا و همچنين در سطح وسيعي از مناطق مرتفع و عرض هاي جغرافيايي بالا کشت مي شود. کشت ديم ذرت در مناطق با متوسط بارندگي ساليانه حداقل 250 ميليمتر و حداکثر 500 ميليمتر، و در ارتفاعات 3960 متري کوههاي آند صورت مي گيرد (مؤدب شبستري و مجتهدي، 1369). در ايران کشت ديم ذرت در استان هاي گيلان، مازندران و گرگان که متوسط بارندگي ساليانه بالايي دارد صورت مي گيرد.
1-2-2- تنوع ارقام
ذرت بيشترين تنوع فنوتيپي را نسبت به ساير غلات دارا مي باشد (راشدمحصل و همکاران، 1376). ذرت از نظر تيپ، نوع و اندازه بذر و عادت رشد متنوع مي باشد (مؤدب شبستري و مجتهدي، 1369.، اسپارگو و دادلي، 1988.، پيتر و همکاران، 1988).
1-2-3- پتاسيل عملکرد
اين گياه نسبت به اکثر محصولات زراعي پتانسيل عملکرد بيشتري داشته و داراي قدرت زياد تثبيت انرژي است. به طوري که امکان مي دهد از هر هکتار زمين حداکثر انرژي برداشت گردد (خدابنده، 1374.، رپکا و دانک، 1991). در ذرت تا حد امکان در تمام طول فصل زراعي در جهت تبديل انرژي خورشيدي به انرژي ذخيره شده استفاده مي شود (راشدمحصل و همکاران، 1376).
1-2-4- مسير فتوسنتزي
ذرت گياهي با مسير فتوسنتزي چهار کربنه (C4) است (راشدمحصل و همکاران، 1376). که کارايي و سازگاري آن تحت شرايطي مانند درجه حرارت بالا به طور قابل توجهي بيشتر از گياهان سه کربنه (C3) مي باشد (راشدمحصل و همکاران, 1376). بنابراين فاقد تنفس نوري بوده و ميزان فتوسنتز در واحد سطح برگ آن تقريبا دو برابر گياهان سه کربنه مي باشد. با در نظر گرفتن طول فصل رشد، گياه ذرت از عملکرد و شاخص سطح برگ مناسبي در بين گياهان زراعي برخوردار است (راشدمحصل و همکاران، 1376.، فاجريا، 1992).
1-2-5- ساختار گياهي
ذرت تقريبا مطلوب ترين گياه از نظر ساختار گياهي به شمار مي رود (دونالد، 1986). هر يک از برگ ها باز زاويه اي به ساقه متصل بوده و بر روي ساقه به خوبي از هم فاصله دارند که اين حالت منجر به ترکيب برگ به گونه اي مي شود که مي توانند به طور مطلوبي در معرض نور خورشيد قرار گيرند و حداکثر نور خورشيد را جذب و حداقل سايه را بر روي هم داشته باشند (راشدمحصل و همکاران، 1376.، دانکن، 1971)، بدين ترتيب باعث مي شود جريان آزادانه هوا و تبادل دي اکسيد کربن در درون اشکوب گياهي به خوبي صورت گيرد (راشدمحصل و همکاران، 1376).
1-2-6- تأمين مواد غذايي (انسان، دام و طيور)
سهم عمده ذرت در تأمين مواد غذايي مورد نياز انسان، دام و طيور و مصارف صنعتي را مي توان به عنوان عامل ديگري در توسعه کشت اين گياه ذکر نمود (فائو، 1982.، آرنون، 1975).
1-3- اهميت و موارد مصرف ذرت
ذرت بعد از گندم و برنج، سومين گياه زراعي مهم دنيا است. دانه آن مستقيماً به مصرف تغذيه انسان و حيوان مي رسد. اهميت ذرت هم به علت پر محصولي و هم به علت قابل کشت بودن آن در محدوده وسيعي از شرايط محيطي است. سهم عمده و نقش روز افزون ذرت در تأمين مواد غذايي مورد نياز انسان، دام، طيور و مصارف صنعتي عامل مهم ديگري در توسعه کشت اين محصول مي باشد. دانه ذرت در صورتيکه به مصرف خوراک انسان برسد فوق الهاده سهل الهضم بوده و بافت هاي غيرقابل هضم آن کمتر مي باشد (بي نام، 1372).
1-4- سطح زير کشت، عملکرد و توليد جهاني ذرت
در حال حاضر گياه ذرت با توجه به موارد مصرف زياد، کيفيت و ارزش غذايي بالا، قدرت سازش با آب و هواي مختلف (بخصوي با توليد هيبريدهاي جديد) در اکثر نقاط جهان کشت مي شود. به طوري که طي دو دهه گذشته (از سال 1984 به بعد) از لحاظ سطح زير کشت و ميزان کل توليد بعد از گندم و برنج مقام سوم را داشته ولي از سال 1984 به بعد اگر چه از نظر سطح زير کشت همچنان بعد از گندم و برنج در مقام سوم قرار داشت ولي به علت افزايش سطح زير کشت (از 129628 هزار هکتار در سال 1984 به 138720 هزار هکتار در سال 1998 و 7/142714 هزار هکتار در سال 2005) و نيز افزايش متوسط در هکتار (از 3466 کيلوگرم در سال 1984 به 20/4079 کيلوگرم در سال 2005)، از لحاظ ميزان کلي توليد جهاني مقام اول را به دست آورد به طوري که برابر آمار سازمان خوار و بار کشاورزي (فائو، 2007) در سال 1998 و 2005 به ترتيب 7/608052 و 8/703413 هزار تن گزارش شده است. به نظر مي رسد کاهش سطح زير کشت گندم باعث افزايش سطح زير کشت ذرت شده باشد. به عبارت ديگر در طي اين سال ها، علاقه مندي به کشت ذرت افزايش يافته و کشت ذرت به تدريج جايگزين کشت گندم شده است.
ذرت در پنج قاره جهان کشت مي شود. از لحاظ وسعت سطح زير کشت و ميزان کل توليد اين گياه، قاره آمريکا مقام اول را داشته و پس از آن قاره هاي آسيا، آفريقا، اروپا و اقيانوسيه به ترتيب مقام هاي بعدي را بدست آورد که قاره اروپا با سطح زير کشت حدود نصف آفريقا توليدي نزديک به دو برابر اين قاره دارد که عملکرد بالا در اروپا را نشان مي دهد. آمار نشان مي دهد که طي سال ها به تدريج سطح زير کشت توليد رد هکتار و نتيجه مقدار کل توليد در کليه قاره ها افزايش داشته است که اين افزايش، حجم عظيم فعاليت هاي تحقيقاتي براي دستيابي به توليد با کيفيت و کميت بيشتر و نيز درجه اهميت ذرت را نشان مي دهد.
در سال 2004 و 2005 ايالات متحده آمريکا، چين، برزيل، هندوستان و مکزيک، نسبت به ساير کشورهاي توليد کننده ذرت در جهان، سطح بيشتري از زمين هاي خود را به کشت اين گياه اختصاص دادند و به ترتيب بيشترين توليد را در جهان داشتند و جزء کشورهاي مهم توليد کننده ذرت بودند. کشور فرانسه با آنکه نسبت به کشور نيجريه سطح زير کشت کمتري (حدود يک سوم) دارد اما به علت بالا بودن عملکرد در هکتار (با متوسط توليد 90/8370 کيلوگرم) از لحاظ ميزان کل توليد حدود سه برابر جلوتر هستند.
براساس گزارشات سازمان خوار و بار کشاورزي در سال 2005 سطح زير کشت ذرت در جهان بالغ بر 7/142714 هزار هکتار بوده است که از اين نظر در بين غلات پس از گندم و برنج در رتبه سوم قرار گرفته است. در بين کشورهاي توليد کننده ذرت در جهان در سال 2005، ايالات متحده آمريکا با سطح زير کشت برابر 30399 هزار هکتار، 3/21 درصد از سطح زير کشت جهاني ذرت را به خود اختصاص داده و از اين نظر در رتبه نخست جاي دارد و پس از آن کشور چين با سطح زيرکشت 50/26379 هزار هکتار و 5/18 درصد در رتبه دوم، برزيل با سطح زير کشت 43/11549 هزار و 1/8 درصد در جايگاه سوم قرار گرفتند. ضمن اينکه سهم کشور ايران با 28/276 هزار هکتار سطح زير کشت، 2/0 درصد جهان بوده است (فائو، 2007).
در سال 1349 سطح زير کشت ذرت در ايران 10 هزار هکتار و سال 1363، 21 هزار هکتار بوده است. برابر آمار فائو در سال 2005 (1384 هجري شمسي)، سطح زير کشت ذرت در ايران 28/276 هزار هکتار با متوسط توليد 9/7221 کيلوگرم و مقدار کل توليد 25/1995 هزار تن اعلام شده است. روند افزايش سطح زير کشت و افزايش عملکرد در ايران کاملا مشهود است و اين خود نشانگر شناخت بيشتر و اهميت اين گياه است که باعث تشويق کشاورزان و ترويج کاشت روزافزون شده است (ميرهادي، 1380).
1-5- ميزان توليد ذرت در جهان و ايران
براساس آمار منتشر شده از سوي سازمان خوار و بار کشاورزي (فائو) توليد ذرت در سال 2005 در جهان 8/703413 هزار تن بوده است. ايالات متحده آمريکا با توليد 282311 هزار تن و يا 1/40 درصد از توليد جهاني، در بين کشورهاي توليد کننده، رتبه نخست را به خود اختصاص داده است. کشور چين با توليد 47/139498 هزار تن و 8/19 درصد در رتبه دوم و برزيل با توليد 31/35113 هزار تن و 5 درصد توليد جهاني، رتبه سوم را به خود اختصاص داده اند. ساير کشورها نيز هر کدام سهم کمي در توليد داشته اند و ايران با 25/1995 هزار تن توليد، فقط 3/0 درصد از توليد جهاني را دارا مي باشد.
طبق آمار سايت فائو به روز شده در تاريخ 17 مي 2011 توليد ذرت در ايران طبق نمودار(1-1) زير نمايش داده مي شود که همانطور که مشهود است تا تاريخ 2007 توليد ذرت در کشور روند افزايشي داشته و بعد از آن در سال هاي 2008 و 2009 روند نزولي به خود گرفته است.
نمودار1-1- ميزان توليد سالانه ذرت در ايران
طبق آمار منتشر شده از مديريت توليدات گياهي وزارت کشاورزي توليد ذرت طبق جدول(1-1) زير مي باشد که تناقضي بين داده هاي اين سازمان و آمار منتشر شده از سازمان فائو ديده مي شود.
سالسطح (هکتار)توليد (تن)عملکرد (کيلوگرم)1374333381387138416081375492911995847404911376623292584433414641377546362399169439121378506252229440440151379591092517389425891380681572956639433801381663662950189444531382752002970400395001383100970456792545240متوسط ده ساله62005265585742833 جدول 1-1- ميزان توليد سالانه ذرت در ايران
در ادامه ما به آمار منتشر شده از سازمان جهاد کشاورزي استناد مي کنيم و همانطور که اعداد جدول 1 نشان مي دهند در ده ساله مذکور سطح زير کشت ذرت علوفه اي روند صعودي داشته و از 33 هزار هکتار به 100 هزار هکتار افزايش يافته است که بيش از سه برابر مي باشد (220 درصد) و به موازات آن توليد از 1387 هزار تن به 4567 هزار تن افزايش يافته که 299 درصد رشد نشان مي دهد.
در استان کرمانشاه نيز بنا به گفته هاي مديريت زراعي سازمان جهاد کشاورزي استان، تا کنون 41 هزار هکتار از اراضي استان زير کشت ذرت رفته است و پيش بيني مي شود از اين سطح 384 هزار تن ذرت توليد شود. استان کرمانشاه از لحاظ سطح زير کشت ذرت بعد از استان خوزستان رتبه دوم کشور را دارد. همچنين از نظر توليد رتبه دوم کشور و از نظر عملکرد ذرت در واحد سطح رتبه اول را دارد، به نحوي که در سال گذشته متوسط عملکرد در هکتار 9200 کيلوگرم بوده است (روزنامه باختر شماره 1524).
بيشترين سطح زير کشت ذرت در شهرستان کرمانشاه و کمترين سطح در شهرستان دلاهو مي باشد و بيشترين رقمي که مورد کشت قرار گرفته است، رقم 704 مي باشد. گفتني است که در سال گذشته 35 هزار هکتار ذرت کشت گرديده مه از اين سطح بيشتر از 323 هزار تن ذرت توليد شده است (روزنامه باختر شماره 1524).
1-6- انواع گونه هاي جنس Zea
داراي چهار گونه بومي مکزيک و آمريکاي مرکزي است که اين گونه ها عبارتند از:
1-6-1- گونه اول: زيديپلوپرنيس
اين گونه همانطور که از نامش برمي آيد ديپلوئيد N=10 و دائمي است. توزيع جغرافيايي بسيار کمي دارد و در ناحيه کوچکي از سيرآ در شمال غربي جاليسکو مکزيک و در ارتفاع 1400 تا 2400 متر از سطح دريا وجود دارد. در محيط طبيعي زندگي خود تقريباً 2 الي 5/2 متر ارتفاع دارد. نام انگليسي آن ديپلوپرنيال نئوسنيت است. نئوسنيت قرابت نزديکي با ذرت دارد. با اينکه از نظر شکل و گل آذين ماده يا بلال با هم تفاوت دارند، اما چندين مطالعه دلالت بر آن دارد که نئوسنيت از نظر سيتولوژيکي غير قابل جدا شدن از ذرت است.
1-6-2- گونه دوم: زي پرنيس
اين گونه تتراپلوئيد است (N=2x=20)، اولين و تنها پلي پلوئيد جنس zea است و توزيع جغرافيايي بسيار کمي دارد. در شيب هاي شمالي ولکاندکوليما در ايالات جاليسکو در ارتفاع 1500 تا 2000 متري از سطح دريا وجود دارد. در محل هاي زندگي خود ارتفاع آن به 5/1 تا 2 متر مي رسد.
1-6-3- گونه سوم: زي لوکسي ريانس
کاملا شبيه گونه ي ذي ديپلوپرنيس است. اما از طريق تتراپلوئيد بودن ريزوم ايتوانه اي بلند و تاسل (گل تاجي) 8-2 انشعابي از آن قابل تشخيص است. اين گونه يک گونه يکساله بومي شمالي شرقي گواتمالا هندوراس و نيکاراگوئه است. در محدوده اي از سطح دريا تا ارتفاع 1100 متري وجود دارد و فاقد ريزوم است. اين گونه به طور کلي شباهت هاي ظاهري خيلي زيادي با دو گونه دائمي دارد. نام انگليسي آن ديپلوپرنيال نئوسنيت است (دوبلي1، 2003).
1-6-4- گونه چهارم: زي ميس لينائوس
اين گونه چهار زير گونه دارد که عبارتند از:
1-6-4-1- انواح زير گونه هاي Zea mays linnaeus
زير گونه اول زيدپيلوپرنيس: اين گونه از طريق داشتن چرخه زندگي طولاني که مدت 7 الي 8 ماه از جوانه زني تا بلوغ طول مي کشد. از ديگر گونه ها قابل تشخيص است و در نتيجه ارتفاع آن بيشتر از ديگر گونه هاست و تاسل (گل تاجي) هاي آن ممکن است تا بيست يا بيشتر انشعاب داشته باشد. نام انگليسي آن هيو هيو تناگو است (دوبلي، 2003).
1-6-4-2- زير گونه دوم (زي ميس مکسيکن)
زير گونه در ارتفاع 1700 الي 2600 متر از سطح دريا در مرکز شمال مکزيک يافت مي شود. به علت اينکه محيط زندگي مناسب آن در ارتفاع قرار دارد، مدت زمان جوانه زني آن تا توليد بذر 6-4 ماه طول مي کشد. لذا بعضي از اشکال اين گونه در محيط کشت هاي سربسته در 75 روز به بلوغ مي رسند. اين گياه 4-5/1 متر ارتفاع دارد، داراي تاسل (گل تاجي) هاي با 20-10 انشعاب است، اما تا 35 انشعاب هم در آنها مشاهده شده است و نام انگليسي ان مکزيکن انال نئوسنيت است.
1-6-4-3- زير گونه سوم (زي ميس پالويگلوميس)
اين زير گونه در محدوده ارتفاع 1800-400 متر از سطح دريا در دره هاي شرق مکزيک ديده مي شود. در ارتفاعات کمتر و گرمتر، سيکل زندگي آن از بذر تا بلوغ 7-6 ماه طوا مي کشد. ارتفاع گياه بين 5-2 متر است. رنگ گياه سبز تا قرمز ضعيف است. غلاف برگ صاف و بدون مو است. تاسل (گل تاجي) بين 100-20 انشعاب دارد، نام انگليسي آن مکزيکن انال نئوسنيت است (دوبلي، 2003).
1-6-4-4- زير گونه چهارم (زي ميس ميس)
اين گونه همان ذرت است که تفاوت هايي با زير گونه هاي قبل دارد (دوبلي، 2003).
1-7- طبقه بندي ذرت بر اساس نوع نشاسته
ذرت هاي نشاسته سخت: ذرت هايي هستند که درصد آميلوز آنها بيشتر از ذرت هاي نشاسته نرم است.
ذرت هاي نشاسته نرم: ذرت هايي هستند که درصد آميلوپکتين آنها بيشتر است اما نمي توان از آن براي توليد خمير نان استفاده کرد، زيرا گلوتن آنها پايين است و اين باعث مي شود چسبندگي خمير آن کم باشد (دوبلي، 2003 و استاگنبورگ2 و همکاران، 2001).
1-8- شرايط لازم براي جوانه زني و سبز شدن يکنواخت
لازمه جوانه زني موفقيت آميز و سبز شدن همزمان گياهچه وجود رطوبت، دما و تماس با خاک است. جوانه زني سريع و سبز شدن همزمان ذرت باعث افزايش توليد در پايان فصل مي گردد.
1-8-1- رطوبت کافي و يکنواخت در اطراف بذر
به طور خيلي ساده رطوبت کافي عبارتست از اينکه ناحيه اطراف بذر نه خيلي تر و نه خيلي خشک باشد. رطوبت غير يکنواخت ممکن است در اثر خصوصيات متغير خاک، الگوي عمليات زراعي، شرايط غير معمول هوا و عمق بذر به وجود آيد. رطوبت غير يکنواخت بذر اولين دليل غير يکنواخت سبز شدن مي باشد و اين مسئله باعث کاهش 10-8 درصدي عملکرد مي شود (نيلسون، 2004).
1-8-2- تماس بذر با خاک
دانه زماني رطوبت را سريعتر جذب مي کند که لايه نازکي از هاک با بذر در تماس باشد، براي اين منظور عمليات زمين بايد در مواقعي که رطوبت مناسب است انجام شود و ار دستگاههايي براي کاشت استفاده شود که خاک روي بذر را کاملا فشرده کنند (نيلسون، 2004).
1-8-3- دماي کافي و يکنواخت خاک در ناحيه بذر
وقتي که دما در عمق 5 سانتي متري خاک بيشتر از 15 درجه سانتي گراد باشد، براي جوانه زني ذرت مناسب است. اگر دما پايين تر از 10 درجه سانتي گراد باشد، جوانه زني يکنواخت نخواهد شد. در جه حرارت يکنواخت در اثر خصوصيات ويژه خاک، پوشش بقايا و عمق نامناسب بذر به وجود مي آيد (نيلسون، 2004).
1-8-4- چگونگي رشد و نمو ذرت و شرح مراحل آن
ذرت گياهي چهار کربنه است که طول رشد آن 125 روز است. هر گياه مي تواند تا 21 برگ داشته باشد. کاکل3 هاي آن بعد از 65 روز ظاهر مي شوند. مدت زمان بين مراحل مختلف رشد تا توسعه 21 برگي برحسب نوع هيبريد فصول، تاريخ کاشت و موقعيت منطقه، تفاوت مي کند. هيبريدهاي زودرس توليد برگ آنها کمتر است و يا اينکه مراحل مختلف رشد را سريع تر مي گذرانند. هيبريدهاي ديررس توسعه برگ بيشتر داشته و يا مراحل رشد را به آهستگي طي مي کنند. سرعت توسعه براي هر هيبريد، مستقيماً به دما مربوط مي شود، به طوري که طول زمان مراحل مختلف براساس دما تفاوت مي کند. تنشهاي محيطي نظير کمبود مواد غذايي و رطوبت، ممکن است سبب طولاني شدن رشد رويشي و کوتاه کردن رشد زايشي شوند. تعداد دانهاي که به وجود مي آيد و اندازه نهايي سرعت افزايش وزن دانه و طول رشد زايشي بين هيبريدها در رشد محيطي مختلف، تفاوت مي کند (هاردمن و گانسولوس، 1998 و ريچه و همکاران، 1993).
دانه ذرت: شامل يک جنين است که بوسيله توده اي مواد غذايي بنام اندوسپرم احاطه شده است. لايه خارجي آن پريکارپ نام دارد. پريکارپ شامل چندين لايه است که آندوسپرم و جنين را در مقابل آفات و تلفات رطوبت محافظت مي کند. 75% وزن دانه ذرت آندوسپرم است. آندوسپرم انبار ذخيره انرژي است که حدود 90% آن نشاسته، 10% آن پروتئين و مواد روغني و غيره است. جنين در واقع يک گياه مينياتوري است که يک سر آن پلومل (داراي پنج تا شش برگ جنيني) و سر ديگر ريشه چه است (هاردمن و گانسولوس، 1998).
وقتي گياه در خاک مرطوب قرار مي گيرد، دانه شروع با جذب آب کرده و فعاليت سيستم آنزيمي شروع مي شود. رشد دانه با ظهور ريشه چه از ذرت که سيستم ريشه هاي اوليه را تشکيل مي دهد، آغاز مي گردد. پلومل توسط لايه اي بنام کلئوپتيل پوشيده مي شود. اين لايه به طرف سطح خاک طويل مي شود و از پلومل محافظت مي کنند. نوک اين لايه بين 10-6 روز به سطح خاک مي رسد و هنگامي که نور به آن بتابد، اولين برگ از آن خارج مي شود. اين برگ اول، تا حدودي نوکش گرد است. ساير برگ هاي بعد از آن، نوک تيز هستند. اين وقايع در زير خاک اتفاق مي افتند. اين ريشه ها نهايتاً بصورت سيستم ريشه هاي اصلي در مي آيند و بعد از توسعه، تشکيل گره مي دهند. ظهور برگ ها تقريباً با سرعت هر سه روز يک برگ صورت مي گيرد. با گذشت ده روز گياهچه استقرار پيدا مي کند و ظرف 5-4 هفته، تمام برگ ها در محل نقطه رشد تشکيل مي شوند. هنگامي که ريشه هاي دائمي توسعه پيدا کردند، کار ريشه هاي بذري متوقف مي شود. در اين موقع گياه ذرت هشت برگي و ارتفاع آن بين 45-38 سانتيمتر است و سيستم ريشه اي آن تقريباً به عمق 45 و عرض 38 سانتي متر گسترش يافته است (هاردمن و گانسولوس، 1998).


پاسخ دهید