1-8-11: آلکالوئيدها25
1-8-12: بازهاي فرار کل ( tvb) total volatile basis26
1-9: توزيع نيکوتين در سطح برگ26
1-9-1: اترهاي نفتي قابل استخراج26
1-10: عوامل مختلفي که بر کيفيت برگ توتون موثرند27
1-11: انواع توتون و محل برگ روي ساقه27
1-12: اثر عوامل محيطي و زراعي مؤثر برروي کيفيت برگ توتون29
1-12-1: تأثير آب و هوا29
1-12-2: تأثير مواد غذايي روي کيفيت برگ توتون30
1-12-3 : فسفر31
1-12-4: پتاسيم31
1-12-5: گلزني و کنترل جوانههاي جانبي روي کيفيّت توتون برگ31
1-12-6 : کلر31
1-13 : نقش عوامل زراعي روي کيفيت برگ توتون32
1-14 : آماده سازي خاک براي کاشت توتون32
1-15: كنترل جوانه هاي جانبي33
1-16 : برداشت، عمل آوري، جور و دسته بندي و خريد توتون ويرجينيا36
1ـ16ـ1: اصول برداشت توتون ويرجينيا:36
1 ـ16 ـ 2: علايم رسيدگي برگ هاي ويرجينيا:37
1ـ16ـ3 : زمان برداشت و عمليات سوزن زني و يا كاست زني: (Racking )37
1ـ 17 : عمل آوري توتون ويرجينيا:39
1ـ17ـ1: تأسيسات عمل آوري:39
1ـ17 ـ2 : گرمخانه سنتي:39
1ـ17ـ3 : گرمخانه نيمه مدرن:39

1ـ17 ـ4 : گرمخانه مدرن:39
فصل دوم41
بررسي منابع41
2-1-عملکرد و اجزاي عملكرد گياه توتون42
2-2- خصوصيات کيفي برگها42
2-6-1- چين43
2-6-2- رسيدگي برگ و برداشت44
فصل سوم48
مواد و روشها48
3-1. مشخصات محل اجراي آزمايش49
3-2- اطلاعات هواشناسي منطقه آزمايش49
3-3-خصوصيات خاک محل انجام آزمايش51
3-4- طرح آزمايشي52
3-5-نحوه اجراي آزمايش52
3-6 روش نمونه برداري53
3-7- خصوصيات مورد بررسي53
3-7-1- تعداد برگ کل53
3 – 7-2- تعداد برگ مورد استفاده در صنعت تجاري53
3-7-3- قطر ساقه53
3-7-4- ارتفاع بوته53
3-7-5-تاريخ گلدهي53
3-7-6- طول وعرض پا برگ54
3-7-7-طول و عرض کمر برگ54
3-7-8- طول وعرض لچه برگ54
3-7-9- عملکرد برگ خشک54
3-7-10- عملکرد اقتصادي(عملكرد برگ سبز و خشك)54
3-7-11- ميزان عدد SPAD برگها54
3-8- روشهاي اندازه گيري قند احياء ،نيکوتين،کلر55
3-8-1- قند احياء :55
3-8-2- نيكوتين55
3-8-3- کلر57
3-9-محاسبات آماري57
فصل چهارم58
نتايج وبحث58
4-1 نتايج وبحث اثر ميزان رسيدگي برگ توتون وتعداد چين برداشتي بر خصوصيات مورفولوژيکي گياه توتون به شرح زير مي باشد59
4-1-1 تعداد برگ قابل برداشت59
4-1-2 طول برگ توتون59
4-1-3 عرض برگ توتون60
4-1-4- قطر ساقه توتون60
4-1-5- ارتفاع ساقه توتون61
4-1-6- سطح برگ توتون61
4-2- اثر ميزان رسيدگي برگ توتون و چين برداشتي بر وزن تر برگ توتون64
4-3 اثر ميزان رسيدگي برگ توتون و چين برداشتي بر وزن خشک برگ توتون(عملکرد)65
4-4 اثر ميزان رسيدگي برگ توتون و چين برداشتي بر قيمت متوسط يک کيلوگرم توتون خشک66
4-5 اثر ميزان رسيدگي برگ توتون و چين برداشتي برعملکرد اقتصادي67
4-6 صفات کيفي71
4-6-1 اثر ميزان رسيدگي برگ توتون و چين برداشتي برمقدار نيکوتين برگ توتون71
4-6-2 اثر ميزان رسيدگي برگ توتون و چين برداشتي برمقدار قند برگ توتون72
4-6-3 اثر ميزان رسيدگي برگ توتون و چين برداشتي بر عدد SPAD پا برگ گياه توتون73
پيشنهادات78
منابع79
فهرست منابع:80
فهرست جداول
جدول 1-1 ………………………………………………………………………………………………………………………… 7
جدول 1-2 …………………………………………………………………………………………………………………………. 7
جدول 1-3 ………………………………………………………………………………………………………………………….29
جدول 3-1 ………………………………………………………………………………………………………………………… 51
جدول 4-1 ……………………………………………………………………………………………………………………….. 63
جدول 4-2 ………………………………………………………………………………………………………………………… 68
جدول 4-3 ………………………………………………………………………………………………………………………. 76
فهرست نمودارها/اشکال

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نمودار 1-1 …………………………………………………………………………….. ……………………………………………..8
نمودار 1-2 ……………………………………………………………………………. ………………………………………………8
نمودار 3-1 ……………………………………………………………………………. …………………………………………… 49
نمودار 3-2 ………………………………………………………………………………………………………………………… . 50
نمودار 3-3 …………………………………………………………………………………………………………………………….50
نمودار 4-1 …………………………………………………………………………………………………………………………… 69
نمودار 4-2 ……………………………………………………………………………………………………………………….. .. 69
نمودار 4-3 …………………………………………………………………………… ……………………………………………. 70
نمودار 4-4 ………………………………………………………………………….. ………………………………………………70
نمودار 4-5 …………………………………………………………………………………………………………………………. .71
نمودار 4-6…………………………………………………………………………………………………………………………… 77
نمودار 4-7………………………………………………………………………………………………………………………. …. 77
نمودار 4-8………………………………………………………………………………………………………………………… .. 78
نمودار 4-9………………………………………………………………………………………………………………………… .. 78
بررسي اثر ميزان رسيدگي و تعداد چين برداشتي بر عملکرد کمي و کيفي توليد توتون pvh19
چکيده
به منظور بررسي اثر ميزان رسيدگي و تعداد چين برداشتي بر عملکرد کمي و کيفي توليد توتون pvh19 آزمايشي در قالب فاکتوريل در پايه بلوک کامل تصادفي در 3 تکرار در مزرعه آزمايشي مرکز تحقيقات توتون رشت واقع در کيلومتر 3 جاده فومن روستاي احمدگوراب انجام شد. در اين آزمايش دو عاملي، عامل اول ميزان رسيدگي برگ در هر چين ( بيش از حد رسيده، رسيدگي معمول، کمي نارس ) بعنوان فاکتور A در سه سطح ( a1 a2 a3 ) و عامل دوم برداشت تقريباً 30 برگ باقيمانده پس از حذف خاکبرگها و گلزني و محلول پاشي بعنوان فاکتور B در سه سطح (b1 b2 b3 ) به ترتيب b1 (پابرگ ، پشت پابرگ، کمربرگ اول ، کمربرگ دوم، زير لچه برگ، لچه برگ) b2 ( پابرگ و پشت پابرگ و بقيه چين ها مثل b1 ) b3 (پابرگ و پشت پابرگ، کمربرگ اول و دوم، زير لچه برگ، لچه برگ ) بود.نتايج حاصل از اندازه گيري ها نشان داد که ميزان رسيدگي بر خصوصيات عملکردي توتون موثر بود که بالاترين عملکرد وزن خشک به مقدار 3190 کيلوگرم و قيمت متوسط به مقدار 62500ريال ودرآمد ناخالص به 195747000ريال براي تيمار نرمال براورد گرديد و همچنين چين برداشتي بر وزن تر وخشک گياه توتون موثر بود همچنين ميزان رسيدگي بر خصوصيات کيفي توتون که شامل وزن تر ، وزن خشک ،درآمد ناخالص وقيمت متوسط وصفات کيفي قند ،نيکوتين ، کلروفيل پا برگ ،کمر برگ و لچه برگ در سطح يک درصد معني دار گرديد وصفات کمي شامل طول برگ ،عرض برگ،تعدادبرگ وارتفاع بوته معني دار نگرديد وبا توجه به نتايج به دست آمده ميزان رسيدگي برخصوصيات کيفي توتون وعملکرد موثر است .
فصل اول
مقدمه وکليّات
مقدمه:
علي رغم منفور بودن استعمال سيگار در نزد جهانيان، توتون هنوز يکي از محصولات با ارزش کشاورزي و صنعتي به شمار مي رود و در اقتصاد کشورهاي توليد کننده آن نقش مهمي را ايفاء
مي کند و درآمد حاصل از فرآورده هاي مختلف اين گياه رقم قابل توجهي از درآمد ملّي کشورهاي توليد کننده را تشکيل مي دهد و ميليون ها نفر از مردم جهان به طور مستقيم به زراعت، صنعت توليد و فروش فرآورده هاي مختلف اين گياه اشتغال دارند. سطح زير کشت اين گياه در جهان نزديک چهار ميليون هکتار و کل توليد توتون بيش از شش و نيم ميليون تن مي باشد. ميزان توليد کشورهاي آسيايي بيش از 4 ميليون تن است و ميليونها نفر از مردم جهان به طور مستقيم به زراعت، صنعت توليد و فروش فرآورده هاي مختلف اين گياه اشتغال دارند ( جبارزاده به نقل از فائو، 2006 ). هم اکنون بيشترين مصرف توتون به صورت سيگار مي باشد.
مصرف روز افزون سيگارت و انواع فرآورده هاي دخاني، لزوم افزايش سطح زير کشت براي پاسخ گويي به نياز چند صد ميليون نفر مصرف کنندگان فرآورده هاي دخاني، را توجيه مي کند ( جبارزاده به نقل از 1370 الف ). انواع ارقام تجاري توتون جهت توليد فرآورده هاي دخاني در ايران کشت مي شود و مناطق کشت توتون سيگارت عبارتند از استان مازندران 35 درصد، گلستان 25 درصد، گيلان20 درصد، آذربايجان غربي 15 درصد و کردستان 5 درصد. سالانه بيش از 50 ميليارد نخ سيگارت در ايران دود مي شود که فقط 27 ميليارد نخ در ايران توليد مي شود که داراي کيفيت چندان نامطلوبي نيستند (جبارزاده به نقل از بي نام، 1380 الف ). توتون با توجه به پتانسيل مطلوب شرايط آب و هوايي و خاک به ويژه در استان هاي شمالي کشور مي تواند جايگاه ويژه اي در ايران داشته باشد. متاسفانه در سال هاي اخير سطح زير کشت آن در ايران به دليل عملکرد پائين ارقام مورد استفاده در مقايسه با هزينه بالاي توليد آن و عدم تأمين نيازهاي آبي گياه به شدت کاهش يافته است
1-کليات
1-1: پيشينه کشت و کار توتون در جهان و ايران
1-1-1 : پيشينه کشت و کار در جهان
کريستف کلمب در اکتبر سال1492 ميلادي در اولين سفر خود وقتي به کوبا رسيد مشاهده کرد که بوميان برگهاي گياهي را به هم پيچيده و پس از آتش زدن آنها، دود آن را به دهان خود فرو برده و از بيني خود خارج مي کردند. علاوه بر اين بوميان در هنگام سفر نيز برگ هاي اين گياه را خرد کرده در کيسه مي ريختند و در مواقع لزوم مقداري از آن را کوبيده در چوب ذرت يا ني و يا در سر استخوان جاي داده بعد از آتش زدن، دود آن را به داخل دهان خود مي کشيدند. اين مشاهدات براي کريستف کلمب و همراهان او تازگي داشت. حتي در جنگ هايي که بين بوميان و مهاجران روي مي داد، بوميان سرخ پوست تيرهاي خود را به يک نوع سم گياهي آغشته نموده و به سوي دشمن پرتاب مي کردند.
اين گياه همان توتون يا تنباکو بود که شيره آن بعدها به نيکوتين معروف شد (جبارزاده به نقل از اخورست، 1981 ). کشيش همراه کريستف کلمب در اين سفر بنام رومانو پانو اولين کسي بود که شرحي در خصوص توتون در سال 1497 ميلادي نوشت و به احتمال زياد اولين کشور اروپايي که توتون به آنجا آورده شد، پرتغال بود. در سال1560ميلادي بذر گياه توتون توسط ژان نيکوت سفير فرانسه در پرتغال به فرانسه فرستاده شد و ملکه فرانسه کاترين دومويسي نام گياه را به افتخار فرستنده آن، نيکوتيانا ناميد و آلکالوييد موجود در اين گياه نيکوتين نام گرفت. بذر توتون پس از 5 سال از فرانسه به آلمان انتقال يافت و در سال 1568 ميلادي توسط سر فرانسيس درک به انگلستان و سپس به هلند، بلژيک، ايتاليا، اسپانيا، ترکيه، يونان،مصر، سوريه، چين و ايران واردشد ( جبارزاده به نقل از اخورست، 1981 ).
1 ـ 1-2 : پيشينه کشت و کار در ايران
با حمله پرتغالي ها به جنوب ايران در سال 1514 ميلادي و در خلال اشغال صد ساله جزيره هرمز به دست آنان، ايرانيان نيز به تدريج با گياه توتون آشنا شدند اما طرز استفاده توتون و تنباکو در ايران تغيير يافت و ايرانيان لوازمي برابر ذوق خود براي دود کشي ايجاد کردند وسيله اي که اروپاييان براي دود کردن به کار مي بردند عبارت بود از پيپ هاي کوچکي که از فلز يا سفال ساخته ميشد در ايران اين وسيله کشيدن توتون با ذوق و هنر ايراني در هم آميخت و پيپ ساده تبديل به چپق گرديد و در تزيين آن سليقه خاص ايراني به کار رفت. که علاوه بر آن وسيله ديگري براي دود کردن تنباکو به نام قليان توسط ايرانيان اختراع گرديد. اولشگر در نوشته هاي خود به سال 1647 ميلادي به کشت توتون در ايران اشاره کرده است. در آن زمان ايرانيان براي کشيدن توتون از قليان استفاده مي کردند. آنچه که محقق است، توتون در زمان سلطنت شاه عباس ( 1628-1594 ميلادي ) رواج کامل يافت ولي دقيقا معلوم نيست که کشت آن از چه سالي شروع شده است ( جبارزاده به نقل از اخورست، 1981 ).
در سال 1875 ميلادي نيز توسط شخصي به نام دکتر استپان هارطونيانس که در گيلان به حکيم فانوس مشهور بوده بذر توتون سيگارت به نام سامسون از ترکيه به ايران وارد و مورد کشت قرار داده از آن زمان تا سال 1294 شمسي خريد و فروش توتون و تنباکو در دست تجار بود و در اين سال براي اولين بار انحصار دولتي دخانيات به تصويب مجلس شوراي ملي آن زمان رسيد و دولت وقت در سال 1313 و 1314به طور مستقيم مبادرت به خريد و فروش توتون و تنباکو کرد (جبارزاده به نقل از اخورست، 1981 ).
1 ـ 1-3 : سطح زير کشت و مقدار توليد توتون در جهان و ايران
سطح زير کشت توتون در جهان حدود 9/3 ميليون هکتار است که از اين سطح زير کاشت حدود 7/6 ميليون تن برگ توتون خشک توليد مي کرد. ليکن بزرگترين توليد کنندگان توتون آمريکا و چين مي باشند که در مجموع توليد آنها به 40 درصد توليد جهاني مي رسد و ديگر کشورهاي توليد کننده توتون در جهان عبارتند از هند، برزيل، آرژانتين، زيمباوه، بلغارستان، روسيه، ترکيه، ژاپن، کره جنوبي، کانادا و ايتاليا ( جبارزاده به نقل از فائو ، 2006 ) سطح زير کشت توتون در ايران 10000 هکتار است که در چند سال اخير بعلت اينکه قيمت خريد برگ توتون از زارعين پايين است و در آمد حاصل از کشت محصولات ديگر بيشتر بوده کاهش يافته است (جبارزاده به نقل از رنجبر، 1384).
1 ـ 1-4: اهميت اقتصادي توتون
ورود توتون به اروپا و توسعه کشت آن در ابتدا بعنوان يک گياه دارويي براي مبارزه با امراض جلدي بخصوص جرب انجام شد ولي بعداً بطور تدريجي دود کردن آن متداول گرديد. عليرغم فشارهايي که بر مصرف کنندگان دود توتون اعمال گرديد، کشت و استعمال آن در تمام قاره ها متداول گرديد و مصرف آن همه ساله به مقدار قابل توجهي افزايش يافت. اين محصول در بعضي از کشورها نقش مهمي در کمک به بودجه کشور ايفا مي کند از اين رو دخانيات غالباً به صورت انحصاري در اختيار دولت ها قرار گرفته است (جبارزاده به نقل از اخورست، 1981). ازبرگ توتون در توليد سيگارت در کارخانجات سيگارت سازي جهان استفاده مي شود و اصولاً برگهاي بزرگ و سالم ارزش اقتصادي بيشتري دارند از حدود 50 سال قبل توتون هموژنيزه از لپه برگ ها و خاک توتون توليدي در فرايندهاي دوباره خشک کني حاصل مي شود. در سيگارت سازي مصرف مي شود از حدود 100 کيلو گرم توتون حدود 20-25 کيلو گرم ضايعات داريم از اين ضايعات جهت ساخت توتون هموژنيزه استفاده مي شود ( جبارزاده به نقل از هيرتز و سيلک، 2009 ).
از رگبرگ هاي توتون در ساخت سيگارت تيپ غربي استفاده مي شود چون دمار ( رگبرگ ) باعث کاهش توتون خوري در يک نخ سيگار شده و جذب سس و اسانس را در توتون بالا برده ساخت سيگار را مقرون به صرفه مي کند ( جبارزاده به نقل از هيرتز و سيلک، 2009 ). توليد کرم ترک سيگار حاوي نيکوتين، دود سيگارت مخلوط بسيار پيچيده اي از مواد شيميايي که بر اثر سوختن ناقص توتون، طي استعمال سيگارت تشکيل مي شود. در کرم ترک سيگار که تنها طري نيکوتين و ترکيبات پايه کرم جهت جذب نيکوتين مي باشد مي تواند وابستگي افراد سيگاري را از بين ببرد و از طرفي اثرات مخرب ترکيبات بسيار خطرناک حاصل از سوختن سيگار نيز در اين روش وجود ندارد نيکوتين موجود در کرم ترک سيگار تقريبا 2 دقيقه پس از استفاده از طريق پوست بدن جذب و وارد خون مي¬گردد ( جبارزاده به نقل از رمضانعلي مهتابي، 1387 ).
همواره ساقه توتون در مزارع باقيمانده و چون در اواخر برداشت حالت خشبي پيدا مي کند و براي کشت سال بعد ايجاد مشکل مي کند از ساقه توتون براي کمپوست استفاده مي شود که باعث جمع آوري از سطح مزرعه شده و در حاصلخيزي مزرعه پس از استفاده در مزرعه موثر مي باشد ( جبارزاده به نقل از سينا سياوش مقدم و مصباح، 1379 ). دخانيات همواره يکي از ارکان اقتصاد ملي بوده است. در آمد حاصل از آن که با آهنگ سريعي هر ساله رو به افزايش است باعث بالا رفتن در آمد کشور مي گردد که نتيجه آن اجراي طرح هاي عمراني زيادتر و تأمين رفاه بيشتر است. بعلاوه چندين هزار زارع توتونکار، کارگر ساخت فرآورده هاي دخانيات، کارمندان و عاملين فروش نيز چرخ زندگي آنها بوسيله اين صنعت در حال گردش است (جبارزاده به نقل از آشنايي با کشت و صنعت دخانيات ايران، 1375)..
سطح زير کشت توتون در جهان حدود 9/3 ميليون هکتار است که از اين سطح زير کاشت حدود7/6 ميليون تن برگ توتون خشک توليد مي گردد. ليکن بزرگترين توليد کنندگان توتون آمريکا و چين مي باشند که در مجموع توليد آنها به 40 درصد توليد جهاني مي رسد ( جداول 1ـ1 و 1ـ2 ) و ديگر کشورهاي توليد کننده توتون در جهان عبارتند از هند، برزيل، آرژانتين، زيمباوه، بلغارستان، روسيه، ترکيه، ژاپن، کره جنوبي، کانادا و ايتاليا ( جبارزاده به نقل از فائو، 2006 ).سطح زير کشت توتون در ايران حدود 10000 هکتار است ( جدول 1ـ1 ) که در چند سال اخير بعلت اينکه قيمت خريد برگ توتون از زارعين پايين است و در آمد حاصل از کشت محصولات ديگر بيشتر بوده، کاهش يافته است ( جبارزاده به نقل از رنجبر، 1384 )..
جدول 1ـ1ـ آمار سطح زيرکشت و توليد و عملکرد توتون و تنباکو در ايران (1380-1389)
سال زراعيسطح زير کشت (هکتار)توليد (تن)عملکرد (کيلوگرم)آبيديم81-802050821/2674332/140194/108082-811432659/2219449/16177/91783-821089305/1252101/132237/82784-836/1379804/2218015/158124/168085-846/1187319/1547952/168348/76886-85841473/116393/143471/130987-861082347/1670361/156859/113388-87799385/882536/118453/84889-88958616/1414599/151092/1029

جدول 1ـ2ـ آمار سطح زيرکشت و توليد و عملکرد توتون و تنباکو در ايران (1389-1394)
سالسطح زير کشت هکتارتوليد تنعملکرد (کيلو گرم)90-8965/48945/623135509/127391-9065/57936/9384796162092-913/593990872890153093-9277/60949/9092201149294-9359/567289066351570توضيح اينکه درسال زراعي 94-93 توليد محصول و برآورد عملکرد هکتاري بر اساس آمار مساحي حزاري اعلام شده است
شکل 1ـ1ـ آمار کشورهاي توليدکننده توتون در سال 2009
شکل 1ـ2ـ آمار کشورهاي توليد کننده توتون براساس رتبه 2010
1-2: مشخصات گياهشناسي توتون
توتون ازخانواده بادمجانيان Solanaceae جنس بوتانيکي Nicotiana و از بزرگترين تقسيمات اين خانواده مشتمل بر بيش از 64 گونه شناخته شده و تعداد زيادي واريته ونژاد ميباشد که امروزه در جهان عموماً اشکال و واريتههاي مختلف آن را به نام توتون يا Tobacco مينامند. نام علمي آن نيکوتيانا تاباکوم ( Nicotiana Tabacum ) و با 2n=48 کروموزوم گياهي است خودگشن که معمولاً به صورت يکساله کشت ميشود ولي بعضي از انواع وحشي آن به علت دارا بودن ساقه چوبي همچون يک گياه دايمي رشد و نمو ميکنند. توتون يک گياه روز کوتاه ميباشد اما ارقامي با طول روز بلند حتي ارقامي که نسبت به طول روز حساسيت از خود نشان نميدهند نيز وجود دارد. طول متوسط ريشه گياه در حدود 50 سانتينتر ميباشد ولي در شرايط خاص ممکن است تا 100 سانتيمتر در خاک نفوذ کند ( شعاع ديلمي، 1384 ).
نيکوتين ابتدا در ريشه تشکيل و سپس به برگها منتقل ميشود. ساقه توتون ابتدا علفي و سبز رنگ بوده و به تدريج سفت و نيمه خشبي ميشود. ارتفاع ساقه در ارقام مختلف بين50 سانتيمتر تا بيش از 2 متر متفاوت ميباشد. در طول ساقه تعدادي گره وجود دارد که تعداد و فواصل آنها در ارقام مختلف متفاوت است. قطر ساقه نيز از پايين به بالا به تدريج کاهش مي يابد. بوته توتون به اشکال مخروطي، ذوزنقه اي، لوزي و استوانهاي ديده مي شوند ( شعاع ديلمي، 1384 ).
برگ توتون ساده و نسبتاً پهن وسبز رنگ و با لبه کامل است که بطور متناوب در روي ساقه قرار
ميگيرند و معمولاً توسط دمبرگ مشخص و يا بدون دمبرگ با زاويه بين 30 تا 85 درجه به ساقه متصل ميشوند. ارقام توتون بين20 تا30 برگ دارند، ولي در برخي از موارد ممکن است تعداد
برگ ها بيشتر شوند ( شعاع ديلمي، 1384 ).
اندازه برگ ها در ارقام مختلف متفاوت بوده و طول برگ به 50 تا 75 سانتيمتر و عرض آنها به30 سانتيمتر ميرسد. معمولاً در هر بوته کمر برگها ( برگ هاي وسطي ساقه ) بيشترين طول و عرض را دارا ميباشند و لچه برگها ( برگ هاي زير گل آذين ) کوچکترين برگ ها هستند. گل آذين خوشهاي و گل به رنگ سفيد، صورتي قرمز و بنفش ميباشند که از پنج کاسبرگ، پنج گلبرگ به هم پيوسته و يک مادگي دوخانه اي تشکيل شده است. هر بوته 200 تا 400 کپسول داشته و در هر کپسول بين 500 تا 3000 و گاهي 8000 عدد بذر ريز و قهوهاي رنگ وجود دارد. بطوريکه هر گرم آن حاوي 10 تا 12 هزار بذر است و به عبارت ديگر وزن هزار دانه آن 08/0 تا 1/0 گرم ميباشد ( شعاع ديلمي، 1384 ).
توتون در اصل گياهي است دائمي ولي چون نميتواند سرما و يخبندان را تحمل کند بصورت گياهي يکساله کشت مي شود..بر اساس طبقه بندي گود اسپيد جنس نيکوتيانا به سه گروه يا زيرجنس تقسيم شده و داراي شش گونه است ( شعاع ديلمي، 1384 ).
1-2-1: مشخصات زير جنس پتونيويدس ( ( Nicotiana Petunioides
بوتههاي اين گروه غالبا علفي و داراي برگهاي دمبرگ دار و يا بدون دمبرگ ميباشند. اختلاف کروموزومي گونههاي مختلف آن معمولاً زياد است ريشه اصلي آن رشد قابل ملاحظهاي داشته ولي ريشههاي فرعي داراي رشد کم بوده و ارتفاع ساقه نيز کوتاه ميباشد. از نظر کشاورزي در فرآوردههاي دخانياتي نقش نداشته و از آن بيشتر در جهت تهيه پايههاي مقاوم به امراض و از بعضي واريتههاي آن مانند نيکوتيانا آلاتا و N. sylvestris بعنوان گياه زينتي در گل کاري استفاده ميشود. مهمترين گونههاي اين ريز جنس عبارتند از:
1- N. Sylvestris n=12
2- N. alata n=9
3-N. Debneyi n=24
4-N. Megalosiphon n=2
5-N. Exigua n=16
1-2-2 : مشخصات زير جنس روستيکا ( Nicotiana Rustica )
بوتههاي اين جنس قوي وبطور استثنائي بصورت درختچه ميباشند. سيستم ريشه آن افشان بوده و ريشه اصلي با انشعابات متعددي که رشد آنها خيلي زياد است تقسيم ميشود. برگها معمولاً پهن و گرد و داراي دمبرگ بوده ولي قاعده آن گاهي قلبي شکل است. رگبرگها ممتد وکشيده و بافت برگ ضخيم ميباشد. ارتفاع ساقه کوتاه وکلفت بوده، جام گل منظم و گلبرگها برنگ صورتي مايل بزرد ميباشند.
گل آذين خوشهاي و گلها قبل از گردافشاني باز نميشوند. بذرها درشت تر بوده و تقريباً سه برابر تاباکوم وزن دارد. داراي 24 عدد کروموزوم ميباشد و بعنوان هيبريدي حاصل از تلاقي N.Paniculata (n=12) و N.undulata (n=12) بوده و يک آمفي پلوئيد تلقي ميگردد. اين نوع توتونها معمولاً داراي نيکوتين زياد ميباشند. بعضي از انواع تنباکوي ايران و توتون ماخورکاي روسيه همچنين توتون جويدني Dunsa جزو اين زير جنس ميباشند. توتونهاي متعلق به اين جنس اهميت زياد نداشته و در جهان فقط در سطح محدودي از چين، هندوستان وشوروي کشت ميشود.
گونههاي مهم آن عبارتند از:
1-N. Paniculata n=12
2-N. gluca n= 10
3-N. Solanifolia n=10
4-N. Rustica n=24
1-2-3 : مشخصات زير جنس تاباکوم ( Nicotiana Tabacum )
اين زير جنس داراي بوتههاي قوي بوده و برگها در قاعده باريک شده و بندرت به دمبرگي که غالباً بالدار هستند ختم ميشوند. رنگ گلها از صورتي تا قرمز متغير است. سيستم ريشهاي آن حد واسط بين Rustica و Petuniodes ميباشد. ارتفاع ساقه بلند ( 180 سانتيمتر ) و گل آذين بصورت خوشهاي است. طول گلهاي آن حدود 5 سانتي متر بوده که از طول گلهاي روستيکا بلندتر ميباشد. نيکوتيانا تاباکوم بصورت وحشي يافت نميشود. و اصولاً از تلاقيN.syluestris (n=12) و N.tomentosipormis (n=12) بوجود آمده و يک آمفي پلوئيد ميباشد.
گونههاي مهم اين زير جنس عبارتند از:
1-N. Tomantosa n=12
2-N. glutinosa n=12
3-N. otophora n=12
4-N. Tabacum n=24
قسمت اعظم توتونهاي تجارتي متعلق به اين گروه ميباشند ( شعاع ديلمي، 1384 ).
اهميت توتون به علت داشتن نيکوتين است. نيکوتين، آلکالوئيدي است با فرمول C10H14N2 که در ريشه توتون ساخته شده ولي در همه قسمتهاي گياه، جزء بذر رسيده ديده ميشود. مقدار آن در برگ هاي از ساير اعضاي گياه بيشتر است. مقدار نيکوتين در واريته ها و گونههاي مختلف توتون متفاوت است ( شعاع ديلمي، 1384 ).
گل توتون پنج پرچم دارد که به قسمت لولهاي گلبرگها چسبيدهاند. مادگي گل، خامهاي طويل دارد و تخمدان آن از يک کپسول دوخانهاي تشکيل شده که در آن 2000 اوول يا بيشتر، ممکن است موجود باشد. کلاله آن چسبناک است و گرده به سهولت به آن ميچسبد. توتون، ‌اصولاً گياهي اتوگام است ولي تا 3/11 درصد آلوگامي در آن ديده ميشود که توسط حشراتي مانند زنبور عسل،‌گونههايي از زنبور بومبوس، مرغ مگس خوار يا مرغ زرين پر انجام ميگيرد. درصد آلوگامي نيز بستگي به واريتههاي مختلف دارد. چون درصد آلوگامي نسبتاً زياد است. براي بدست آوردن توتون خالص يا صد درصد اتوگامي ميبايد گل ها را پس از آرايش داخل پاکت هاي مخصوص قرارداد که عمل خود تلحيقي در آنها انجام شود. جوانه زني بذوردر حد مقبول 14 روز پس از برداشت و ماکزيمم جوانه زني 22 روز پس از برداشت ميباشد. همچنين براي ايجاد همزماني در جوانهزني بذوري که داراي پريودهاي زماني مختلف دورمانسي ميباشند با قراردادن آنهادرحرارت10درجه سانتيگراد ( 27-23 درجه فارنهايت ) و رطوبت نسبي 12-10 درصد قوه ناميه، بذور بيش از 30 سال حفظ خواهد شد ( شعاع ديلمي، 1384 ).
1-3 : طبقهبندي غيربوتانيکي (صنعتي)
طبقهبندي بوتانيکي توتون فقط به منظور شناسايي اصل و نسب انواع توتونها است، اما امروزه در صنعت و اقتصاد براي توتون طبقهبنديهاي ديگري در نظر گرفتهاند که به موجب آن توتون را براساس نوع مصرف نحوه خشکانيدن ـ مکان جغرافيايي ـ آب و هوا ـ واکنش دود ـ اندازه برگ و نيز رنگ برگ خشکانيده شده تقسيمبندي نمينمايند ( شعاع ديلمي، 1384 ).
الف: دسته اول، توتونهايي که براي تهيه سيگار ( سيگار برگ ) بکار ميروند نظير سوماترا ـ دلهي
جاوه ـ هاوانا و برزيل.
ب: دسته دوم، توتونهايي که براي تهيه سيگارت (سيگار معمول) مصرف ميشوند نظير انواع ويرجينيا بارلي باسما وترابوزن.
ج: دسته سوم، توتونهايي که به مصرف انفيه، جويدني و قليان و چپق بکار ميروند. مثل ماخورکاـ توتون چپق و تنباکو.
نحوه خشکانيدن: از نظر خشکانيدن نيز توتونها را به چهار دسته:
الف: گرمخانهاي( Flue curing ) نظير ويرجينيا
ب: هواخشک ( Air curing ) نظير بارلي
ج: آفتاب خشک ( Sun curing ) مثل باسما
د: آتش خشک ( Fire curing ) نظير کنتالي تقسيم ميکنند.
علاوه بر طبقهبندي هاي که تاکنون انجام گرفته است. براي توتون طبقهبندي ديگري نيز قائل شدهاند که براساس آن توتونها را به انواع غربي،‌ شرقي و نيمه شرقي تقسيمبندي مينمايند ( شعاع ديلمي، 1384 ).
توتونهاي تيپ غربي: نمونه بارز اين تيپ توتون شامل دستههاي ويرجينيا ـ بارلي ـ مريلند و کنتاکي ميباشد.
الف ـ دسته ويرجينيا: توتونهاي دسته ويرجينيا طعم و مزه مطلوب داشته و نرمي خاصي به دود سيگارت ميدهند و با اندازه مساوي از برگهاي بالاي و پائيني گياه در تهيه خرمن سيگارت بکار ميروند اين توتونها براي توليد و ساخت سيگارت تيپ آمريکايي ( Blend ) مصرف ميشوند ( شعاع ديلمي، 1384 ).
درصد قند بالا و مقدار نيکوتين نسبتاً زياد از خصوصيات اين نوع توتونها است. بافت توتونهاي ويرجينيا پر بوده برگ هاي آنها بزرگ و احتياجات غذاي شان زياد ميباشد. اين توتونها با فواصل زياد در زمين اصلي کشت شده و تراکم بوته در کشورهاي مختلف متفاوت و بطور متوسط حدود 20 هزار بوته در هکتار ميباشد. نمونههاي آن عبارتند از: ويرجينياي روشن، ويرجينياي برگ طلايي ( شعاع ديلمي، 1384 ).
ب ـ دسته بارلي: توتونهاي اين گروه معمولاً داراي کلروفيل کمي هستند و همه آنها از موتانتي
( توتون جهش يافته ) که در سال 1865 ميلادي در ايالات اوهايو (آمريکا) پيدا شد مشتق شدهاند توتونهاي بارلي به مقدار زياد در تهيه خرمن سيگارتهاي لوکس بکار مي روند. بافت اين نوع توتونها پوک و محتوي نيکوتين زياد ولي درصد قند آنها هيچ و يا خيلي کم ميباشد. قابليت پرکنندگي آنها خوب و به همين جهت از نظر اقتصادي مقرون به صرفه ميباشند. توتونهاي بارلي بعلت داشتن قدرت جذب زياد، به آساني انواع سس و اسانسها را جذب نموده و باعث ملايم شدن دود سيگارت ميشوند. واريتههاي مهم آن عبارتند از: بارلي قرمز، بارلي سفيد،‌ بارلي روشن و بارلي تيره.
ج ـ دسته مريلند: توتونهاي اين دسته از تلاقي ويرجينيا وبرازيلين سيس حاصل گرديده و از خصوصيات بارز آنها داشتن سوزش خوب ميباشد که بعنوان اصلاح کننده خاصيت دود در خرمن سيگارتها، کم و بيش مصرف ميشوند. واريتههاي مهم آن عبارتند از:
توتونهاي مريلند با برگهاي طويل و باريک که در تهيه توتون جويدني بکار ميروند ( شعاع ديلمي، 1384). توتونهاي مريلند با برگ هاي پهن و بيضي شکل که در تهيه سيگارت مصرف ميشوند.
دـ دسته کنتاکي: توتون هايي هستند با برگ هاي درشت تيره که محتوي نيکوتين آنها از دسته ويرجينيا بيشتر ميباشد. واريتههاي مهم آن عبارتند از: کنتاکي تيره و کنتاکي يک جوانهاي
(one-suker) ( شعاع ديلمي، 1384 ).
توتون هاي شرقي: از مشخصات اصلي اين توتون ها، ‌ريز بودن برگ ها، ‌ظرافت، عطر مطبوع و رنگ زرد طلايي ميباشد. احتياجات غذايي آنها کم و تراکم بوته در واحد سطح زياد ميباشد. بطوريکه تعداد بوته در هر هکتار به 80 هزار ميرسد. معطر بودن اين توتون ها سبب گرديده تا سهم مهمي در ترکيب خرمن سيگارت ها داشته باشند، بطوريکه امروزه در کشورهاي غربي براي تهيه سيگارت هاي لوکس از انواع توتون هاي شرقي معطر استفاده مينمايند. توتون هاي شرقي ( عموماً باسما ) در مقابل خشکي مقاومت داشته و آب و هواي باراني و زياد مرطوب براي آنها سازگار نميباشد. لذا در روي تپهها و زمينهاي شيبداري که رطوبت آنها کم است نتايج خيلي خوبي ميدهند.
انواع توتون هاي اين گروه عبارتند از: باسما ـ تيکلاک وسامسون. کشورهاي عمده توليد کننده
توتون هاي شرقي يونان ـ بلغارستان ـ ترکيه ـ شوروي ـ يوگسلاوي ـ روماني ـ ايتاليا و ايران ميباشند
( شعاع ديلمي، 1384 ).
توتون هاي نيمه شرقي: اين دسته از توتون ها معمولاً در نتيجه تلاقي بين گونه هاي شرقي و غربي بوجود آمدهاند که از نظر ابعاد برگ،‌ عطر و طعم، نيکوتين و ساير خصوصيات شيميايي حد واسط بين توتون هاي غربي و شرقي ميباشند و به همين علت آنها را توتون هاي نيمه شرقي يا Semi-oriental نامگذاري نمودهاند و معمولاً بعنوان فيلتر يا پرکننده در ساخت سيگارت مصرف ميشوند مانند توتون هاي ترابوزن 12- 269، ترابوزن 1- 266 و Erzeglovina ( شعاع ديلمي، 1384 ).
1-4: مشخصات مرفولوژيکي و گياه شناسي توتون
گياه توتون نيز مانند ساير نباتات داراي اندامهاي ريشه ـ ساقه ـ برگ ـ گل ميوه دانه ميباشد که ريشه و ساقه و برگ جزو اندامهاي رويا و گل و ميوه و دانه جزء اندامهاي زاياي آن محسوب ميشوند ( شعاع ديلمي، 1384 ).
1-4-1 : برگ
برگ هاي توتون از نظر اندازه، تعداد، شکل و رنگ، نحوه قرار گرفتن روي ساقه، وضع رگبرگها و ساير مشخصات در واريتههاي مختلف با هم متفاوت ميباشند. تعداد برگ در بيشتر واريتهها عموماً بين 20 تا 30 برگ ميباشد ولي مواردي ديده شده که تا 100 برگ نيز داشتهاند تعداد برگ يک واريته بيشتر تحت عوامل ژنتيکي ميباشد و عوامل محيطي تاثير کمي برروي اين امر دارند. اندازه برگ ها در انواع مختلف متفاوت بوده و بطول 75-50 سانتيمتر ميباشند ( انواع توتونهاي شرقي برگ ريز از قاعده مستثني هستند ). کمر برگها بيشترين طول و عرض و لچه برگ ها کمترين را دارا ميباشند ( شعاع ديلمي، 1384 ).
برگ ها با اشکال بيضي کشيده، بيضي راس پهن، بيضي عريض، بيضي و خنجري بوده و معمولاً توسط دمبرگ مشخص و يا بدون دمبرگ با زاويه بين 30 درجه ( حاده ) تا 85 درجه ( نزديک به قائمه ) به ساقه متصل ميشوند ( شعاع ديلمي، 1384 ).
نسبت عرض به طول برگ در يک واريته معمولاً ثابت بوده و در شناسايي آن واريته موثر
ميباشد. اين نسبت را که از تقسيم عرض به طول برگ بدست ميآيد. شاخص شکل برگ Leaf Shap index گفته و همواره از عدد يک کمتر است. هر چه برگ پهنتر باشد اين نسبت به 1 نزديکتر است هر چقدر از 1 کمتر باشد برعکس، سطح برگ از صاف تا چين و چروکدار و مواج متغيير بوده و در روي آن پرزهايي وجود دارد که صمغ وموم Resine ترشح ميکنند. تعداد اين پرز يا کرک ها در برگ هاي فوقاني گياه بيشتر از برگهاي تحتاني ميباشد ( شعاع ديلمي، 1384 ).


پاسخ دهید