4-1) توصيف63
4-1-1) مشخصات جمعيتي جامعه ي مورد بررسي63
4-1-2) مشخصات اقتصادي- اجتماعي پاسخگويان65
4-1-3) تحليل وضعيت کيفيت زندگي و ابعاد آن68
4-1-4) تحليل وضعيت محروميت نسبي69
4-1-5) تحليل وضعيت سرمايه اجتماعي و ابعاد آن70
4-1-6- تحليل وضعيت امکانات خانوار73
4-2) آمار استنباطي74
4-2-1) رابطه کيفيت زندگي ذهني و عيني74
2-4-2) بيان کيفيت تفاوت بين ميانگين نمره کيفيت زندگي در بين روستاها75
4-2-3) تأثير متغيرهاي مستقل بر کيفيت زندگي76
4-2-4) فرضيه اول78
4-2-5) فرضيه دوم79
4-2-6) فرضيه سوم79
4-2-7) فرضيه چهارم81
4-2-8) فرضيه پنجم82
4-2-9) فرضيه ششم82
تحليل عوامل مؤثر بر کيفيت زندگي83
4-2-10) حالات چهارگانه کيفيت زندگي86
فصل پنجم: نتيجه گيري
5-1- بحث و نتيجه گيري97
5-2- پيشنهادات99
منابع فارسي:103
منابع لاتين106
فهرست جداول
جدول 1) مروري بر تعدادي از تحقيقات انجام گرفته پيرامون ارتباط بين سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي17
جدول 2) مروري بر تعدادي از تحقيقات انجام گرفته پيرامون ارتباط بين سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي19
جدول 3) دسته بندي انواع کيفيت زندگي بر حسب ذهني – عيني و فردي – جمعي22
جدول 4) دسته بندي انواع کيفيت زندگي بر کيفيات دروني – بيروني و فرصت – نتايج23
جدول 5) رابطه ميان شرايط عيني زندگي و بهزيستي ذهني24
جدول (7) تئوريهاي مبين ارتباط سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي37

جدول 3-1) تعيين حجم نمونه به تفکيک بخش، دهستان، روستا و خانوار47
جدول 3-2) ميزان پايايي شاخص‌هاي تحقيق58
جدول 4-1) توزيع فراواني و درصد مشخصات جمعيتي جامعه مورد بررسي64
جدول 4-2) توزيع فراواني و درصد مشخصات اقتصادي- اجتماعي پاسخگويان66
جدول4-3 ) ميانگين درآمد و هزينه ماهيانه خانوارهاي روستايي (تومان)67
جدول 4-4) توزيع فراواني و درصد منزلت شغلي پاسخگويان68
جدول 4-5) توزيع فراواني و درصد پايگاه اقتصادي- اجتماعي پاسخگويان68
جدول 4-6) توزيع فراواني و درصد کيفيت زندگي پاسخگويان69
جدول 4-7) توزيع فراواني و درصد کيفيت زندگي عيني و ذهني پاسخگويان69
جدول 4-8) توزيع فراواني و درصد محروميت نسبي پاسخگويان70
جدول 4-9) توزيع فراواني و درصد سرمايه اجتماعي پاسخگويان70
جدول 4-10) توزيع فراواني و درصد ابعاد مولفه‌هاي شبکه اجتماعي70
جدول 4-11) توزيع فراواني و درصد ابعاد مولفه هاي مشارکت اجتماعي72
جدول 4-12) توزيع فراواني و درصد ابعاد مولفه هاي اعتماد اجتماعي72
جدول4-11) توزيع فراواني و درصد مجموعه امکانات خانوار در روستا73
جدول4-12) توزيع فراواني و درصد مجموعه امکانات کشاورزي در روستا73
جدول 4- 13) همبستگي بين کيفيت زندگي ذهني و عيني74
جدول 4-14) بيان معنيداري تفاوت بين ميانگين کيفيت زندگي در روستاها75
جدول 4-15) بيان کيفيت تفاوت بين ميانگين نمره کيفيت زندگي در بين روستاها75
جدول 4-16) خلاصه مدل76
جدول 4-17) ضريب رگرسيوني77
جدول 4- 18) همبستگي بين سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي ذهني پاسخگويان78
جدول 4- 19) همبستگي بين احساس محروميت نسبي افراد و کيفيت زندگي ذهني پاسخگويان79
جدول 4-20) خلاصه مدل79
جدول 4-21) ضريب رگرسيون80
جدول 4-22) ضريب رگرسيوني81
جدول 4- 23) همبستگي بين پايگاه اقتصادي واجتماعي افراد و کيفيت زندگي ذهني پاسخگويان82
جدول 4-24) تأثير درآمد سرانه بر کيفيت زندگي عيني پاسخگويان82
جدول 4-25) همبستگي ميزان تحصيلات بر کيفيت زندگي ذهني پاسخگويان83
جدول 4-27) ميزان تأثير مستقيم، غيرمستقيم و کل متغيرهاي مستقل بر وابسته85
جدول 4-26) طبقه بندي خانوارها در حالات چهارگانه كيفيت زندگي (فراواني)86
فهرست اشکال
شکل4-1) نمودار علي عوامل موثر بر کيفيت زندگي روستاييان84
فصل اول
کليات پژوهش
1-1- مقدمه :
داشتن زندگي مطلوب و با کيفيت همواره آرزوي بشر بوده است. کيفيت زندگي يکي از مهم ترين مسايل پيش روي جهان امروز مي‌باشد. ” همچنين ارتقاء کيفيت زندگي از مهم ترين هدف‌هاي حکومت‌ها و دولت‌هاي مختلف در سطح جهان محسوب مي‌شود (حسين زاده و ميزايي، 17،1376).
مفهوم کيفيت زندگي به‌طور هم زمان در حوزه‌هاي مختلف علوم نيز گسترش يافته است. به اين ترتيب در انتهاي قرن بيستم مفهوم کيفيت زندگي يکي از موضوعات اساسي مورد علاقه پژوهشگران علوم مختلف همچون شهرسازي، جغرافيا، اقتصاد، جامعه شناسي و روان شناسي بوده است. اندازه‌گيري کيفيت زندگي مي‌تواند براي ارزيابي سياستهاي گذشته و همچنين پايه گذاري استراتژي‌هاي برنامه‌ريزي ناحيه‌اي در آينده مورد استفاده قرار گيرد. بخش قابل توجهي از مطالعههاي انجام شده در مورد کيفيت زندگي به نواحي شهري اختصاص دارد امّا از دهههاي اخير و با رشد پرشتاب صنعت و فناوري در جهان، عقب‌ماندگي مناطق روستايي بيشتر عيان گرديده است، “به‌طوري که فقر روستايي تقريباً 63 درصد از کل فقر جهاني را شامل مي‌شود”. درايران فقر مطلق کاهش يافته، امّا فقر نسبي به خصوص در مناطق روستايي افزايش يافته است (حيدري 1390). و اين چالش بزرگ و مهمي است که بايد هر چه زودتر با شناخت علل و عوامل آن به چاره انديشي پرداخت. اين پژوهش با هدف بررسي جامعهشناختي شاخص هاي کيفيت زندگي روستايي و عوامل اجتماعي موثر بر آن در مناطق روستايي شهرستان همدان، تدوين، و شاخص‌هاي عيني و ذهني کيفيت زندگي را بررسي کرده است.
1-2- بيان مساله
“کيفيت زندگي، مفهومي پيچيده و چند بعدي است که تحت تأثير موءلفه‌هايي چون زمان و مکان، ارزشهاي فردي و اجتماعي قرار دارد و از اين رو معاني گوناگوني براي افراد و گروه هاي مختلف بر آن مترتب است. برخي آن را به عنوان قابليت زيست پذيري يک ناحيه، برخي ديگر به عنوان اندازه‌اي براي ميزان جذابيت و برخي به عنوان رفاه عمومي، بهزيستي اجتماعي، شادکامي، رضايتمندي و مواردي از اين دست تعبيير کرده اند (اپلي و منون1 2007 به نقل از رضواني و همکاران 1387). در واقع مفهوم کيفيت زندگي يک متغير ترکيبي مي‌باشد که از چندين متغير متأثر مي‌گردد. تغيير در سطح درآمد مردم، شرايط زندگي، وضع سلامت، محيط، فشار روحي و رواني، اوقات فراغت، شادماني خانوادگي روابط اجتماعي و چندين متغير ديگر نظير آن به شکل مرکب، کيفيت زندگي و تغييرات آن را تعيين مي‌کند” (جاجرمي و کلته2 1385: 5و6).
“هرچند که ارتقاي کيفيت زندگي در مقياسهاي فردي و اجتماعي از ديرباز مورد توجه برنامه‌ريزان بوده است، اما در دهه‌هاي اخير با اولويت يافتن اهداف اجتماعي و تدوين آنها در قالب برنامه‌هاي توسعه، به تدريج نگرش انساني و جامعه شناختي درباره کيفيت زندگي در برنامه‌ريزي‌ها و سياست‌گزاري‌هاي کلان کشورهاي پيشرفته راه‌يافته است. باگسترش رويکرد انساني و ورود مفهوم کيفيت زندگي در پژوهشها يا نوشتارهاي توسعه پايدار، مراکز و مؤسسههاي بسياري به مطالعه مفهوم کيفيت زندگي، شاخصهاي سنجش و چگونگي ارتقاي آن پرداختهاند “(اميدي، 1387، 4) و گستره مربوط به کيفيت زندگي و سنجش آن شايد در هيچ زماني به اندازه امروز وسيع نبوده است.
کيفيت زندگي مردم و مکانهاي روستايي به عوامل زيادي از جمله اشتغال، درآمد مناسب، دسترسي به خدماتي مانند آموزش و بهداشت، سلامت، محيط طبيعي، امنيت اجتماعي و… وابسته است. هرچند کيفيت زندگي مردم و مکانهاي شهري نيز بدين عوامل وابسته است، اما با چالشهاي مربوط به سنجش رفاه و زندگي بهتر در مناطق روستايي بسيار تفاوت دارد. برخي از اين چالش به شرايط اقتصادي وابستهاند، اما برخي ديگر به چارچوب سازماني و نهادي موجود در نواحي روستايي مربوط مي‌شود. عواملي مانند مقياس کوچک و تراکم کم سکونتگاه هاي روستايي، کاهش اشتغال و درآمد در بخش کشاورزي، امکانات کشاورزي، فاصله زياد و انزواي جغرافيايي روستاها، راه‌هاي ارتباطي و شبکه حمل و نقل نامناسب، و ناکارآمدي سياستهاي لازم براي بهبودکيفيت، زندگي روستايي را پيچيدهتر ميکند.
با توجه به اين که بيش از 30% جمعيت ايران در روستا‌هاي کشور زندگي مي‌کنند و بار مسئوليت تأمين بسياري از نيازمنديهاي غذايي مردم شهر نشين را بر عهده دارند و بدين جهت از نقشي بي بديل و راهبردي در رشد و توسعه کشور و به ويژه حفظ استقلال آن حداقل در حوزه ي غذايي برخوردار هستند. استان همدان يکي از استانهاي مهاجرپذير و مهاجر فرست مي باشد که از نظر مهاجرفرستي از روستا به شهرستانهاي استان و ساير استانها بيشترين آمار را به خود اختصاص داده است .
و طي اعلام فرمانداري استان اين عامل ناشي از تنگناها و محدوديتها، بحران آب در بخش کشاورزي اين عامل بسيار موثري در کاهش اشتغال روستاييان در اين بخش و در نهايت روي آوردن به مشاغل غيرکشاورزي و در نتيجه کاهش سطح کيفيت زندگي آنها و تلاش در جهت مهاجرت براي يافتن مشاغل و درآمد کافي براي بهبود زندگي آنها شده است. اين تگنا در روستاهاي شهرستان همدان خصوصا بخش مرکزي طبق اعلام فرمانداري در سايت اختصاصي خود مشهودتر بوده بطوريکه در اين روستاها بيشترين مشاغل، مشاغل توليدي، خانگي و غيرکشاورزي بوده و بعضا بعلت پايين بودن کيفيت زندگي به حاشيه شهر و يا (حواشي استان تهران، کرج، قم، اصفهان،کرمانشاه ) مهاجرت کردند.
آگاهي از سطح کيفيت زندگي آن ها، شاخص‌هاي کيفيت زندگي آنان و عوامل تأثير گذار برآن از نهايت اهميت برخوردار است و براي زمينه سازي در راستاي دستيابي به دوران رشد و شکوفايي کشور از الزامات آغازين مي‌باشد و عدم توجه و اهتمام لازم در اين زمينه مي‌تواند خسارات جبران ناپذيري حتي در حد تهديد امنيت ملي، تماميت ارضي و استقلال کشور در پي داشته باشد. از اين روي و در راستاي تحقق فرآيند ياد شده، اين پژوهش در پي اين پرسش‌هاي زير پاسخ داده است:
1- کيفيت زندگي روستاييان در مناطق روستايي شهرستان همدان در چه حدي است؟
2- متغيرهاي اجتماعي (سرمايه اجتماعي، احساس محروميت نسبي، پايگاه اقتصادي واجتماعي) تا چه اندازه بر کيفيت زندگي روستاييان تاثير دارند؟
3- تاءثيرگذاري متغيرهاي زمينهاي (درآمد سرا نه، تحصيلات و بعد خانوار) بر کيفيت زندگي روستاييان چقدر است؟

1-3- اهميت و ضرورت پژوهش:
بهبود كيفيت زندگي در يك مكان خاص و يا براي اشخاص و گروههاي خاص همواره كانون اصلي توجه برنامه‌ريزان بوده است. در واقع بهبود كيفيت زندگي در هر جامعهاي، يكي از مهمترين اهداف سياستهاي عمومي آنجامعه ميباشد. مطالعاتكيفيت زندگي ميتواند به شناسايي نواحي مسأله‌دار، علل نارضايتي مردم،اولويتهاي روستاييان در زندگي، تأثير عوامل اجتماعي- جمعيتي بر كيفيت زندگي و پايش و ارزيابي كارايي سياستها و راهبردها در زمينه ي كيفيت زندگي كمك كند. يک دليل مهم براي توجه به مفهوم كيفيت زندگي، درتخصيص مؤثر منابع محدود و كمياب نهفته است. با توجه به منابع معين، سياست‌گزاران مي‌بايست بهترين راه را براي توزيع آنها در راستاي نيازها و اولويتهاي مردم بيابند. اين امر ميتواند بوسيله كاربرد نتايج تحقيقات مرتبط، به عنوان ورودي به فرآيند تصميمسازي و سياست‌گزاري تحقق يابد. “به بيان ديگر چنين تحقيقاتي وسيله و ابزار توليد توصيههاي سياستي مناسب براي مسئولان هستند” (النگين3 و همکاران 2001). اجراي طرح‌ها تخصصي شناخت كيفيت زندگي، تصميمگيران را در درك بهتر پيچيدگي مشكلات و شناسايي تواناييهاي بهبود كيفيت زندگي در نقاط مختلف روستايي، ياري ميكند.
با اين نگرش، لزوم و ضرورت انجام اين پژوهش به خوبي قابل تبيين است، بويژه که يافته‌هاي آن مي‌تواند به فرآيند شناخت لازم و کافي از مناطق روستايي و تصميم سازي، تصميم گيري، سياستگزاري و برنامه ريزي‌هاي علمي و واقع بينانه براساس آن، به مسئولين مربوط ياري رساند.
1-4- اهداف پژوهش :
1-4-1- هدف کلي :
بررسي جامعه شناختي شاخص‌هاي کيفيت زندگي روستاييان و عوامل اجتماعي موثر بر آن در مناطق روستايي شهرستان همدان.
1-4-2- اهداف جزيي :
1-تعيين سطح زندگي بر اساس شاخصهاي عيني کيفيت زندگي و عوامل اجتماعي موثر برآن در مناطق روستايي شهرستان همدان
2- تعيين سطح کيفيت زندگي بر اساس شاخصهاي ذهني کيفيت زندگي و عوامل اجتماعي موثر بر آن در مناطق روستايي شهرستان همدان.
3- تعيين تاثير سرمايه اجتماعي و ابعاد آن بر کيفيت زندگي روستاييان
4- تعيين تاثير پايگاه اقتصادي اجتماعي بر کيفيت زندگي روستاييان
5- تعيين تاثير ميزان احساس محروميت نسبي (عيني و ذهني) بر کيفيت زندگي روستاييان
فصل دوم
مباني نظر ي

مقدمه
براي اولين بار در تاريخ زندگي بشر، کمتر از نيمي جمعيت دنيا در مکان هاي روستايي زندگي مي‌کنند. علاوه بر تعداد ساکنين روستاها در قرن حاضر، سطح روستا نشيني نيز در جهان کاهش يافته است. چنان که بر اساس پيش بيني ها انتظار مي رود در سال 2025، حدود 35 درصد از جمعيت جهان در نواحي روستايي زندگي کنند (اشل و اليجاسک4 1999). طي ساليان اخير و بعد از تحولات کمي (افزايش جمعيت شهرها و نرخ شهرنشيني و کاهش جمعيت روستا) در دهههاي گذشته ابعاد کيفي زندگي روستايي مورد توجه قرار گرفت. لذا امروزه کيفيت زندگي روستايي يکي از مسائل مورد توجه محققان دانشگاهي، سياستگذاران و دستاندرکاران و تصميمگيران مختلف است.
بحث کيفيت زندگي در ادبيات توسعه پايدار و برنامه ريزي توسعه اجتماعي و مباحث اقتصاد نوين مطرح شده و جايگاه ويژه اي يافته است و دولت ها در سطح ملي و محلي و نيز موسسات متعددي بر روي سنجش و شاخص‌سازي آن کار مي کنند (خوارزمي 1384). در طول بيست سال گذشته محققان بسياري با توجه به روابط بين علوم اجتماعي و برنامه ريزي محيطي، سنجههاي عيني محيطي و پاسخهاي ذهني مردم به آن ها (سنجه هاي ذهني) را براي سنجش کيفيت محيطي پيشنهاد کردهاند (کمپ5 و همکاران 2003)، از طرفي اين محققان مدعي هستند که اين قبيل مطالعات در چهارچوب تحقيقات کيفيت زندگي انجام مي گيرد.
محققان گرايشهاي مختلف علمي، کيفيت زندگي را از دهه 1930 مورد مطالعه قرار دادهاند. هر يک از اين محققان درصدد بودهاند که نواحي مختلف جغرافيايي مانند روستاها و شهرها را بر اساس شاخصهاي کيفيت زندگي که خود طراحي کرده اند، مورد مطالعه قرار دهند. در کنار اين دسته از محققان، سازمانهاي بين‌المللي مانند سازمان جهاني بهداشت6، سازمان ملل7 و برنامه توسعه سازمان ملل8 هر يک سنجههاي مورد نظر خود را در رابطه با کيفيت زندگي ارائه دادهاند. اما تا به حال علوم رايج موفق به طراحي يک رويکرد ترکيبي که بتواند ابعاد متعدد شاخصهاي فيزيکي، فضايي و اجتماعي را بيان کند، نشده اند (کمپ و همکاران 2003). مفهوم کيفيت محيطي و مفاهيم مرتبط چون کيفيت زندگي روستايي، پايداري و ساير مفاهيم، مورد توجه بسياري از برنامههاي تحقيقاتي، سياست گذاران و تصميم گيران مي باشد. کيفيت زندگي مي تواند در دو بعد عيني و ذهني با شاخصهاي مربوط به هر يک از دو دسته از شاخص ها اندازه‌گيري شود. شاخص هاي عيني در سطوح روستا، محله، شهر و ناحيه کاربرد بيش تري دارد. از طرفي ديگر، شاخص هاي ذهني بيش تر در سطح افراد جامعه شهري و روستايي استفاده مي شود و در آن رضايت مندي شخص از زندگي و تجارب حاصل شده مورد بررسي قرار ميگيرد (سيک9 2000).
2-2- تعاريف و مفاهيم
به طور كلي ميتوان گفت كه مفهوم “كيفيت محيط زندگي” و يا “كيفيت زندگي روستايي” با هدف اصلاح و تكامل مفهوم توسعه از توسعه صرف كمي و اقتصادي به توسعه پايدار روستايي مطرح و مورد توجه قرار گرفت. در واقع اين مفهوم پاسخي به توسعه صرف اقتصادي در مقياس ملي و توسعه صرف كالبدي در مقياس روستايي بود و به نوعي مويد توجه به شاخص ها و معيارهاي اجتماعي، كيفي و اقتصادي پايدار در عرصه برنامهريزي روستايي و در تعامل با شاخص هاي كالبدي كاركردي است (مهديزاده 1382: 294).
مفهوم كيفيت در مقابل مفهوم كميت قرار مي گيرد.كميت را يك مفهوم فيزيكي و قابل برآورد دانسته و كيفيت را مفهومي انتزاعي مي دانند. به طوري كلي كيفيت و كميت دو روي يك سكهاند كه از يك طرف با هم در تضاد هستند و از طرف ديگر نمي توان يكي را بدون ديگري تصور کرد. اندازه، ميزان و جنسيت پديده و يا سامانه و. .. كه قابل اندازه گيري است و با اعداد بيان ميشود را كميت گويند. به عبارت ديگر كميت هر پديده، تظاهر بيروني و خنثاي آن ميباشد. اما كيفيت چگونگي يك پديده است كه تأثير عاطفي و عقلاني خاصي بر انسان ميگذارد و خاصيتها و ويژگي‌هاي اصلي يك چيز را بيان ميكند (کوکبي و همکاران 1384)
واژه کيفيت زندگي سرچشمه روشني ندارد. کيفيت زندگي اگر چه جذابيت و معني عام دارد، يک تعريف پذيرفته عام ندارد. هر عبارتي که در تعريف کيفيت زندگي به کار رود، کيفيت زندگي يک فرد به حقايق عيني و خارجي زندگياش و دريافت ها و ادراکات دروني و ذهني او از اين عوامل و نيز از خودش وابسته است (لطفي 1388).
مفهوم کيفيت زندگي چند مشخصه جالب توجه دارد: الف: تنها به زندگي انساني ارجاع دارد. ب: به ندرت در (صيغه) جمع به کار رفته (يعني به صورت کيفيات زندگي) است. ج: به عنوان يک عبارت عام و غير قابل تقسيم مي باشد که معنايش مي تواند ناب و خالص باشد. د: مشکل است که آن را به هر رده مجزا از علوم مرتبط با جامعه شناسي طبقه بندي نمود (لطفي 1388).
اصولا، كيفيت زندگي، واژهاي پيچيده، چندبعدي و كيفي در رابطه با شرايط و وضعيت جمعيت، در يك مقياس جغرافيايي خاص (روستا ،شهر، منطقه، محله، بخش و…) است كه هم متكي به شاخصهاي ذهني يا كيفي و هم متكي به شاخص هاي عيني يا كمي است (وظيفهدوست و اميني 1388). كيفيت زندگي از ديدگاه هاي متفاوتي تعريف شده است و اگرچه اجماع بسيار كمي درباره تعريف كيفيت زندگي وجود دارد اما بعضي از مهم ترين اين تعاريف به شرح زير هستند:
– كيفيت زندگي يك مفهوم پهناور است كه در بردارنده برداشتهايي از يك زندگي خوب و داراي رضايتمندي و شادماني است. اغلب مفهوم زندگي رضايتمند و زندگي شاد، در مفهوم رفاه يا خوشي كه در بردارنده رضايت از زندگي و احساسات مثبت و منفي است، تركيب ميشود.
– برخي اين واژه را مترادف با رفاه مي دانند. ديگران آن را بياني از رفاه ميدانند كه به وسيله مقدار كالاهاي عمومي و پراكنش آن ها مشخص ميشوند (مک کريا10 و همکاران 2004)
– مقوله كيفيت زندگي به شكل وسيعي با مفهوم رفاه ارتباط پيدا مي كند. رفاه مفهومي است كه توصيفكننده بهزيستي، تأمين زندگي و فقر زدايي است و لذا در ارتباط تنگاتنگي با مفاهيمي هم‌چون عدالت اجتماعي قرار مي گيرد (باري 1380: 6).
– كيفيت زندگي، واژهاي پيچيده در ارتباط با شرايط و وضعيت جمعيت، در يك ناحيه است. در برگيرنده‌ي ابعاد رواني است كه شاخص هايي هم چون رضايت، شادماني و امنيت را در بر ميگيرد (شاخصهاي ذهني). در برخي موارد، رضايت هاي اجتماعي نيز ناميده ميشود. همچنين در برگيرنده ابعادي محيطي كه در برگيرنده سنجه هايي هم چون مسكن، دسترسي به خدمات و امنيت محيطي است (شاخصهاي عيني). در برگيرنده جنبههاي ديگري چون توجه به فرصتهاي اجتماعي، اميدهاي اشتغال، ثروت و اوقات فراغت است. برخي آن را مترادف با رفاه مي‌دانند (سيف الديني 1381: 375).
– کيفيت زندگي، يک مفهوم کلي است که تمام جنبه هاي زيستي را، شامل رضايت مادي، نيازهاي حياتي، به علاوه جنبههاي انتقالي زندگي نظير توسعه فردي، خودشناسي و بهداشت اکوسيستم را پوشش ميدهد (دوب11 1377: 92).
– يک تعريف ساده و عملي از کيفيت زندگي اين است که افراد به طور کلي از زندگيشان رضايت داشته باشند، به عبارت ديگر کيفيت زندگي معادل احساس رضايت کلي از زندگي گرفته شده است (کوکبي و همکاران 1384).
اين مفهوم مي تواند در بردارنده قابليت هاي شخصي، و توانايي پيش بردن يک زندگي معمولي و حتي همه مسايل مربوط به زندگي (مثل مسکن، فعاليت هاي فراغت، محيط، کار و درآمد) را شامل شود. برخي نيازهاي انساني را مبناي اين مفهوم دانسته و کيفيت زندگي را ميزان ارضا شدن اين نيازها ميدانند (فاضلي 45:1389).
با توجه به تعاريف بالا و هم چنين اذعان به عدم وجود اجماع نظر در مورد تعريف كيفيت زندگي، مي‌توان گفت كه مفهوم كيفيت زندگي بسيار تفسيرپذير و ابهام آور است و بنا به حوزه كاربرد و نوع مطالعه بسيار فرق مي كند. به گونهاي که از تعاريف بالا بر مي آيد کيفيت زندگي يک مفهوم عيني و ذهني به صورت توأم است.
2-1- پيشينه پژوهش:
“امروزه گسترش روز افزون فرآيند صنعتي شدن که خود را با توليد انبوه کالا‌ها و خدمات متنوع در بعد کمي نشان مي‌دهد،مشکلات بسياري را براي بشر مدرن به همراه آورده است ” با چنين شرايطي در ممالکي که توسعه کميت‌ها هدف بوده مساله کيفيت مطرح شده است (مختاري و نظري، 13:1389). بر اين مبنا از دهه‌هاي پاياني قرن بيستم، در پي بروز پيامدهاي منفي حاصل از رويکرد توسعه اي متمرکز بر رشد اقتصادي و همچنين برجسته شدن جنبه‌هاي اجتماعي توسعه در قالب مباحث توسعه و سياست اجتماعي،سازه کيفيت زندگي به عنوان شاخصي براي ارزيابي و جهت دادن به برنامه‌ها و سياست‌هاي توسعه در سطوح مختلف و هم چنين اصلاح و تقويت رويکردهاي جديد توسعه با محوريت توسعه اجتماعي مورد توجه قرار گرفت ( غفاري و اميدي، 1:1388). زيرا توجه به عناويني چون فقر، بهداشت، گرسنگي، آلودگي محيط زيست و. .. سهم هر يک در کيفيت عمومي زندگي مردم تا آن زمان مورد غفلت واقع شده بود (جاجرمي، 1385: 8). از اين روي در دهه‌هاي اخير، يکي از حوزه‌ها و علايق مهم پژوهشي محققان کيفيت زندگي بوده است. وهر کدام سعي کرده‌اند تا از زاويه‌اي خاص اين موضوع را بررسي کنند. در اين راستا، به برخي از اين تحقيقات و نتايج آن‌ها در داخل و خارج، پيرامون ارتباط بين سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي و ابعاد عيني و ذهني آن انجام گرفته مي‌پردازيم.
2-1-1- تحقيقات داخلي
در کوشش‌هايي که در راستاي دستيابي به پژوهش‌هاي داخلي، پيرامون کيفيت زندگي، عيني – ذهني و شاخص‌هاي آن انجام شد در روستا تحقيقات انگشت شماري در دسترس قرار گرفت که اغلب در مناطق شهري انجام شده بود و در مناطق روستايي پژوهش‌ها ي ميداني که را نياز باشد خصوصا در استان همدان بدست نيامد، درهمين ارتباط مطالعات نشان داد که در شهر اصفهان،” کيفيت زندگي با جنس و سن افراد رابطه ندارد اما وضعيت تاهل افراد ارتباط دارد “(رباني خوراسگاني و کيان پور 1386)
همچنين ” مطالعه در توسعه و سنجش شاخص‌هاي کيفيت زندگي شهري در شهر نورآباد استان لرستان، با استفاده از شاخص‌هاي عيني و ذهني کيفيت زندگي، نشان داد که در مجموع همبستگي بين ابعاد عيني و ذهني کيفيت زندگي بالا نمي‌باشد” (رضواني و همکاران، 1388)
از طرف ديگر ” مطالعه در کيفيت زندگي در شهر مشهد نشان داد که سرمايه اجتماعي و درآمد، در متغيير کيفيت زندگي تاثير دارند” (نوغاني و همکاران، 1388)
پژوهش ديگر نشان داد که “وضعيت کيفيت زندگي در محله يافت آباد تهران در زمينه‌هاي محيطي، اقتصادي و اجتماعي از ديدگاه جامعه ي نمونه ي تحقيق مطلوب نيست و تنها وضعيت حمل و نقل و ارتباطات از ديدگاه اين جامعه در حد متوسط ارزيابي شده است” (قاليباف و همکاران، 1390)
جدول 1) مروري بر تعدادي از تحقيقات انجام گرفته پيرامون ارتباط بين سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي
رديف عنوان تحقيق و جامعه مورد مطالعه نام محقق و محل انتشار نتايج تحقيق روش اصلي تحقيق و خلاصه يافته ها 1 عنوان فقر و سرمايه اجتماعي
جامعه آماري : خانواده‌هاي تحت پوشش کميته امداد امام خميني (ره ) شهرستان قزوين محمد جواد زاهدي، امير ملکي و امير ارسلان حيدري
فصل نامه علمي و پژوهش رفاه اجتماعي سال هفتم، شماره 28 روش اصلي تحقيق : پيمايش
خلاصه يافته :يافته‌هاي اين پژوهش نشان دهنده تفاوت معني دار در ميانگي ن سرمايه اجتماعي و مولفه‌هاي آن در بين خانوارهاي فقير و مرفه مورد بررسي است. همچنين نتايج کار بيانگر همبستگي منفي قوي فقر با ميزان سرمايه اجتماعي است به عبارت ديگر ميزان سرمايه اجتماعي افراد و گروه‌ها تحت تاثير شرايط ناشي از فقر و محروميت قرار دارد 2 عنوان : فقر و سرمايه اجتماعي در جامعه روستايي
جامعه آماري : مراکز دهستان‌هاي شهرستان ورامين ژاله شادي طلب، فرشته حجتي کرماني
فصل نامه علمي پژوهشي رفاه اجتماعي سال هفتم، شماره 28 روش اصلي تحقيق تلفيقي از روش کيفي (مصاحبه عميق و بحث گروهي ) و روش کمي (پيمايش )
خلاصه يافته‌ها : بر اساس يافته‌هاي اين تحقيق رابطه معکوس ميان فقر و مولفه‌هاي سه گانه سرمايه اجتماعي ( اعتماد، انسجام، و مشارکت ) تاييد شده است. ضمن آن که دو شاخص عدم مشارکت درتصميم ساز يو نيز خشونت و نزاع متداول در جامعه مورد برسي در زمينه بروز و گسترش فقر نقش پر رنگي داشته است. 3 بررسي رابطه متغير‌هاي زمينه اي سرمايه اجتماعي و رضايت از کيفيت زندگي
جاممعه آماري : روستاهاي استان فارس سيد محمد ماجدي، عبدالعلي لهسايي زاده
فصل نامه روستا و توسعه، سال 9، شماره 4، زمستان 1385 روش اصلي تحقيق : پيمايش
خلاصه يافته‌ها : يافته‌هاي اين پژوهش نشان دهنده سطح بالاي رضايت از کيفيت زندگي مي‌انجامد. بر اين اساس مشخص شد که سرمايه اجتماعيدر مقايسه با متغيير‌هاي زمينه اي مانند: شغل، و سن و… پيش بيني کننده اي بهتر براي رضايت از کيفيت زندگي به شمار مي‌آيد از ميان شاخص‌هاي سرمايه اجتماعي ، اعتماد بلاترين تاثير گذاري را در اين زمينه داشته است 4 سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي
جامعه آماري : شهر گنبد کاووس غلام رضا غفاري، ناز محمد اونق
مجله مطالعات اجتماعي ايران بهار 1865، شماره 1 خلاصه يافته‌ها : يافته‌هاي اين بررسي نشان مي‌دهد که رابطه بين دو سازه سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي در سطح اطمينان 99% رابطه معني دار است. علاوه بر اين سرمايه اجتماعي بر مبناي چهار سنجه امنيت محلي بده بستان، تصور نسبت به محله و عضويت انجمني 36% تغيرات کيفيت زندگي راتيين نموده است. همچنين در مقياس محله‌هاي مورد بررسي يلفته‌ها نشان از تفاوت در سرمايه اجتماعي و تبع آن تفاوت در کيفيت زندگي را دارد

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-1-2- تحقيقات خارجي
مطالعه جنبه‌هاي مختلف کيفيت زندگي در شهر استانبول-کشور ترکيه نتايج نشان داد “که الويت بندي جنبه‌هاي مختلف کيفيت زندگي شهري در استانبول جهت تمرکز سياست‌ها و راهبردهاي شهر سازي بر روي آنها بوده است و اين مبين اين واقعيت است که کيفيت محيط فيزيکي، اجتماعي، اقتصادي و کيفيت حمل ونقل و ارتباطات، مهم ترين تأمين کننده‌هاي کيفيت زندگي مي‌باشند” (آلنگين12 و همکاران، 2001).
در همين ارتباط استفاده از شاخص هاي ذهني در بررسي کيفيت زندگي ساکنان شهر تايپه در تايوان نشان داد که محل زندگي زناشويي، سن، تحصيلات، درآمد، وضعيت تأهل و محل سکونت بر قلمروهاي مختلف رضايت از زندگي فرد تاثير گذار هستند، علاوه بر آن، وضعيت اجتماع، تعلقات محلي و رضايت از محله مهمترين تأثير را بر رضايت از کيفيت زندگي دارد (لي يانگ جان 13، 2008).
طي پژوهشي با عنوان،آيا سبک زندگي روستايي مانعي براي ارزيابي کيفيت زندگي است؟” موضوع کيفيت زندگي در نواحي روستايي چين مورد مطالعه قرار گرفته و نتايج آنان نشان داده که “سلامت و زندگي خانوادگي بيشترين تأثير را بر کيفيت زندگي دارند”( ليوچاوجي14 و همکاران، 2009)
در بررسي‌هاي انجام شده مشخص شد که بيشتر مطالعات انجام شده اعم از داخلي و خارجي متوجه نقاط شهري بوده است و در حوزه روستايي اقدامات پژوهشي درخوري صورت نگرفته است؛ در همين راستا در اين پژوهش سعي شده است که شاخصهاي عيني و ذهني کيفيت زندگي وعوامل اجتماعي موثربر آنها در مناطق روستايي شهرستان همدان مورد بررسي قرار گيرد.
بر اين اساس مي‌توان گفت که پيرامون دو مقوله اصلي مورد بررسي در اين تحقيق- سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي- تحقيقات مفصلي صورت پذيرفته است که هر يک را در ارتباط با عوامل موثر بر آنها و يا اثراتشان بر مقوله‌هاي اجتماعي ديگر مورد نقد و ارزيابي قرار داده اند. اما آنچه که براي اين پژوهش حايز اهميت بوده است، تحقيقاتي است که ارتباطي في مابين خود اين دو، يعني اثر گذاري و يا اثر پذيري سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي با مفاهيم کاملا نزديک به آن‌ها را مورد توجه قرار داده است. نمونه‌هايي از چنين تحقيقاتي در قالب جدول زير به صورت مختصر مورد بررسي قرار گرفته است.
جدول 2) مروري بر تعدادي از تحقيقات انجام گرفته پيرامون ارتباط بين سرمايه اجتماعي و کيفيت زندگي
رديف عنوان تحقيق و جامعه مورد مطالعه نام محقق و محل انتشار نتايج تحقيق روش اصلي تحقيق و خلاصه يافته ها 1 تحليلي پيرامون ارتباط سرمايه اجتماعي و تندرستي در چهر ناحي اسپانيا در نيمه دهه 1990
جامعه آماري : چهار ناحيه باسک،آنلکس، گاليبا و والتساي اسپانيا ماريا فرانکو
پايان نامه کارشناسي ارشد- دانشگاه اديت کارن روش اصلي تحقيق پيمايش و تحليل ثانوي
خلاصه يافته‌ها : اين پژوهش نشان داد که بر اسا تحليل خصيصه‌هاي اجتماعي همچون ارتبطات ميان مردم، مراودات بين شهروندان و نهاد‌هاي عمومي و اعتماد اجتماعي که مي‌توان آنها رادر ذيل مقوله احساس تعلق و به هم پيوستگي شهري گردهم آورد بر اين است مفهموم سرمايه اجتماعي براي نشريح روندي گه ويژگيهاي اجتماعي فوق ذکر با مقوله تندرستي و کيفيت زندگي مرتبط مي‌شوند. مفيده به فايده خواهد بود 2 کنش‌هاي متقابل فضايي و اجتماعي، کيفيت زندگي، سرمايه اجتماعي و شبکه‌هاي اجتماعي
جامعه آماري: مناطق متعددي در ژاپن جان بلک و پوشيتو گاهاباشي دانشگاه تاگويا – ژاپن ارايه شده در wctrs
Sig- mevtiong آمستردام 2005: 26 روش اصلي تحقيق : شبيه سازي و مدل سازي مبتني بر داده‌هاي کمي
خلاصه يافته‌ها : در اين مقاله نويسنده دستاورد‌هاي نظري و ماحصل تلاشهاي تجربي خود را در قالب يک مدل سازي مدرن ارايه نموده و هدف اين مدل سازي رسيدن به الگوي مناسب جهت ارزيابي صحيح جنبه‌هاي درون زاي فرايند شهري شدن با تاکيد بر نقش سرمايه اجتماعي بعنوان پشتوانه کنش‌هاي متقابل و شبکه‌هاي اجتماعي بعنوان بستر بروز و ظهور سرمايه اجتماعي بوده است. در مورد ارتباط سرمايه اجتماعي با کيفيت زندگي تاکيد نويسندگان بيشتر بر جنبه غير مادي کيفيت زندگي بوده است بر اساس بخشي از نتايج ارايه شده توجه به جايگاه مهم سالمندان ( در جامعه ژاپن ) بعنوان مرکز ثقل شبکه اجتماعي و دارندگان سطح بالاي سرمايه اجتماعي در تعيين و ارزيابي صحيح سطح کيفيت زندگي مورد تاکيد قرار گرفته است. 3 سرمايه اجتماعي، رضايتمندي و کيفيت زندگي در محل کار
جامعه آماري : اسپانيا فليکس پکويا
مجله sicial indicatons reseach شماره 61:2003، هلند روش اصلي تحقيق : تحليل ثانوي


پاسخ دهید