2-4-5-مزاياي بودجه بندي عملياتي57
2-4-6-بودجه بندي عملياتي در بنگاههاي فدرال58
2-4-7-تجربيات بودجه بندي عملياتي در کاليفرنيا60
2-4-8-تحقيقات انجام شده در ايران وخارج 60
2-5 نتايج و جمع‌بندي 70
فصل سوم: روش تحقيق73
3-1.مقدمه74
3-2.روش تحقيق74
3-3.اهداف تحقيق75
3-4.فرضيه هاي تحقيق75
3-5.متغيرهاي تحقيق76
3-6.جامعه آماري77
3-7. نمونه‌گيري77
3-8.روش گردآوري اطلاعات79
3-9.روايي80
3-10.پايايي81
3-11- روش آزمون فرضيه ها82
3-12 خلاصه و جمع‌بندي 85
فصل چهارم: تجزيه و تحليل داده ها 87
4-1 مقدمه 87
4-2.نتايج توصيفي سؤالات عمومي پرسشنامه87
4-3-نتايج تجزيه و تحليل آزمون فرضيه اصلي91
4-4- نتايج تجزيه و تحليل آزمون فرضيه فرعي اول92
4-5-نتايج تجزيه و تحليل آزمون فرضيه فرعي دوم95
4-6- نتايج تجزيه و تحليل آزمون فرضيه فرعي سوم98
4-7 نتيجه فصل 105
فصل پنجم:نتيجه گيري و پيشنهادات106
5-1.نتيجه گيري کلي107
5-2.پيشنهادها109
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 2-1 : مزايا و معايب سيستم بودجه‌بندي عملياتي و سنتي26
جدول 2-2 : مطالعات انجام شده در زمينه بودجه‌ريزي عملياتي در ايران70
جدول 2-3 : مطالعات انجام شده در زمينه بودجه‌ريزي عملياتي در خارج72
جدول 3-1 : جامعه آماري و حجم نمونه آماري79
جدول 4-1 : سابقه كار كاركنان بانك سپه استان يزد88
جدول 4-2 : مدرك تحصيلي كاركنان بانك سپه استان يزد89
جدول 4-3 : رشته تحصيلي كاركنان بانك سپه استان يزد90
جدول 4-4 : پرسشنامه مربوط به فرضيه فرعي اول93
جدول 4-5 : رتبه پرسشنامه مربوط به فرضيه فرعي اول94
جدول 4-6 : پرسشنامه مربوط به فرضيه فرعي دوم96
جدول 4-7 : رتبه پرسشنامه مربوط به فرضيه فرعي دوم97
جدول 4-8 : پرسشنامه مربوط به فرضيه فرعي سوم99
جدول 4-9 : رتبه پرسشنامه مربوط به فرضيه فرعي سوم100
جدول 4-10 : اولويت بندي عامل انساني بر اساس آزمون رتبه‌اي فريدمن101
جدول 4-11 : اولويت بندي عامل فني‌وفرآيندي بر اساس آزمون رتبه‌اي فريدمن102
جدول 4-12 : اولويت بندي عامل محيطي بر اساس آزمون رتبه‌اي فريدمن103
جدول 4-13 : رابطه بين رشته، تحصيلات و تجربه با عوامل مديريتي104
جدول 4-14: نتايج مربوط به فرضيه‌ها105
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار4-1: سوابق كاري كاركنان بانك سپه استان يزد88
نمودار4-2: تحصيلات كاركنان بانك سپه استان يزد89
نمودار4-3: رشته تحصيلي كاركنان بانك سپه استان يزد90

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

پيشگفتار:
بودجه ريزي عملياتي نوعي سيستم برنامه ريزي، بودجه ريزي و ارزيابي كه بر رابطه بودجه هزينه شده و نتايج مورد انتظار تاكيد مي ورزد. در چارچوب بودجه ريزي عملياتي، بخش هاي مختلف اداري براساس استانداردهاي مشخصي تحت عنوان شاخص هاي عملكرد، پاسخگو هستند و مديران در تعيين بهترين شيوه نيل به نتايج، از اختيار عمل بيشتري برخوردارند. از طرف ديگر در چارچوب چنين شيوه اي مشاركت سياستگذاران، مديران و حتي شهروندان در اغلب برنامه هاي راهبردي، اولويت هاي هزينه اي و ارزيابي عملكرد، صورت مي گيرد. شناسايي ارتباط ميان برنامه‌ريزي راهبردي و تخصيص منابع، با توجه به افق هاي بلند مدت، از اهداف ديگر بودجه ريزي عملياتي تلقي مي شود.
انديشه اي كه در وراي بودجه ريزي عملياتي قراردارد اين است كه اگر سياستگذاران، تصميمات مالي را به گونه اي عيني و بر مبناي كارآيي و اثربخشي استوار سازند، آنگاه هم آنها و هم مردم
مي توانند درباره عملكرد دولت قضاوت روشنتري داشته باشند. در واقع بودجه ريزي عملياتي، با مرتبط ساختن تصميمات بودجه اي و عملكرد دولت، پاسخگويي دولت را در مقابل قانونگذاران و مردم تقويت كند.
بطور كلي فرآيند بودجه ريزي عملياتي در پي پاسخگويي به اين پرسش هاست، جايگاه كنوني ما كجاست؟ مي خواهيم كجا باشيم؟ چگونه بايد به اين اهداف برسيم؟ چگونه بايد پيشرفت خود را بسنجيم؟
بودجه ريزي عملياتي از ديرباز در زمره پيشنهادات اصلاحي در كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه بوده و در ايران نيز ايده عملياتي كردن بودجه در سالهاي اخير اولين بار در بند ” ب” تبصره ” 23″ قانون بودجه 1381 كل كشور مطرح شد براساس اين بند:
” معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي كشور (موظف شده بود) در راستاي اصلاح نظام بودجه نويسي نسبت به عملياتي كردن بودجه، اصلاح نظام برآورد درآمدها و هزينه ها براي سال 1382 براي تمام دستگاههاي اجرايي و شركتها و سازمانهايي كه شمول قوانين و مقررات عمومي بر آنها مستلزم ذكر نام است عمل نموده و توزيع اعتبارات مربوط به هزينه ها را براساس نياز دستگاهها و فعاليتهايي كه صورت مي گيرد انجام دهد. ” اين موضوع عيناً” در بند ” ر ” تبصره ” 1″ قانون بودجه سال 1382 و بند ” ز” تبصره ” 1″ قانون بودجه 1383 تكرار شد.
با وجود اين تعاريف همچنان اجراي بودجه ريزي عملياتي همچنان با ابهامات فراواني همراه بوده است. اين تحقيق سعي‌ مي‌نمايد تا موانع و مشكلات پياده سازي بودجه ريزي عملياتي در بانکهاي سپه استان يزد بعنوان يكي از دستگاههاي اجرايي سهيم در بودجه كل كشور را بررسي و همچنين راه حلهايي براي رفع مشكلات و تسهيل پياده سازي بودجه ريزي عملياتي در اين سازمان و ساير سازمانهاي دولتي مشابه ارائه نمايد.
اين تحقيق از پنج فصل تشكيل شده است. فصل اول مربوط به كليات تحقيق كه در اين فصل مسئله تحقيق، فرضيه‌ها، جامعه آماري، محدوديتهاي تحقيق و … ارائه شده است. فصل دوم مربوط به پيشينه تحقيق كه اين فصل به سه بخش مجزا تقسيم شده است. بخش اول بودجه‌بندي و روشهاي بودجه‌بندي، بخش دوم عوامل مؤثر بر پياده‌سازي بودجه‌ريزي عملياتي و بخش سوم مربوط به سابقه كشورها در زمينه بودجه‌ريزي است. فصل سوم مربوط به روش تحقيق كه روش آزمون فرضيه‌ها در اين فصل به تفسير ارائه گرديده است. فصل چهارم تجزيه و تحليل فرضيه‌هاي تحقيق، كه هر كدام از فرضيه‌ها به تفكيك مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. و فصل پنجم نتيجه‌گيري و پيشنهادات مربوط به تحقيق كه پيشنهادات تحقيق را به سه دسته پيشنهادات مربوط به نتيجه، پيشنهادات براي تحقيقات آتي و پيشنهادات كاربردي تقسيم‌ نموده‌ايم.
فصل اول
کليات تحقيق
1-1-مقدمه
استفاده از يک سيستم بودجه ريزي مناسب مي تواند بسيار مؤثر باشد و بودجه ريزي عملياتي نوعي سيستم بودجه ريزي است که بر رابطه بين هزينه هاي انجام شده و نتايج تأکيد دارد ولي اجراي نظام بودجه ريزي عملياتي همواره با مشکلاتي روبرو خواهد بود. ما در اين تحقيق سعي مي‌کنيم موانع و مشکلات بودجه ريزي عملياتي در بانکهاي سپه استان يزد را بررسي کنيم و راه‌حلهايي را براي رفع اين مشکلات ارائه دهيم.

1-2- بيان مسئله:
بودجه يكي از پديده هاي بسيار مهم در مديريت امروزي است كه شامل ابعاد گوناگون سياسي، اقتصادي، اجتماعي، فني و مديريتي است. مسئله اصلي در نظام بودجه ريزي كارآيي نظام مربوط مي باشد. بدين معني كه براساس اطلاعات موجود برگرفته از عملكرد سيستم جاري به چگونگي كارآيي و اثربخشي سيستم پي برده شود،منابع مورد نياز اجراي برنامه ها شناسايي شود و در نهايت معيارهاي سنجش و نظارت و كنترل بدست آيد.
در كشور ما بررسي برخي شاخص هاي بودجه اي كه نشاندهنده عدم توفيق مديران مالي دولت در دستيابي به اهداف خود و هم چنين بي انضباطي هاي مالي موجب گرديد كه معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي را بر آن دارد كه اصلاح نظام بودجه ريزي را كشور از سال 1380 در دستور كار خود قرار دهد و اصلاحاتي را با هدف پياده سازي بودجه ريزي عملياتي براساس قيمت تمام شده بعنوان جايگزين بودجه ريزي سنتي در ايران آغاز كند. با اين وجود به رغم اين تاكيدات و تلاشهاي صورت گرفته آنچه كه در عمل اتفاق افتاد صرفاً به تغيير طبقه بندي اقلام درآمدي و هزينه اي خلاصه شد.
با توجه به مطالبي كه بيان گرديد مي توان دريافت كه ضرورت توجه به موانع پياده سازي
بودجه ريزي عملياتي در دستگاههاي اجرايي از اهميت خاصي برخوردار مي باشد. و در اين تحقيق به همين موضوع پرداخته شده است و بودجه بانکهاي سپه استان يزد كه توسط مديران و معاونين تهيه مي گردد به صورت موردي بررسي گرديده و سعي گرديده تا مهمترين عواملي كه مربوط به مشكلات پياده سازي بودجه ريزي عملياتي مي باشند مورد بررسي و مطالعه قرار گيرند و همچنين راه كارهايي جهت كاهش موانع ارائه گردد. بنابراين سوال اصلي در اين تحقيق اين است كه آيا عوامل مديريتي بر مشكلات پياده سازى بودجه ريزي عملياتي تاثير معنادار دارد؟ و كداميك از عوامل مديريتي بر پياده سازي بودجه ريزي عملياتي تاثير معنادار دارند؟ و همچنين اين تحقيق درصدد است كه اثبات نمايد هر يك از عوامل محيطي، انساني، و فرآيندي چه ميزان تاثير داشته و آيا عدم وجود هر كدام مانع اجراي موثر بودجه ريزي عملياتي دربانکهاي سپه استان يزد مي گردد؟
1-3- ضرورت و اهميت تحقيق:
اداره يك واحد تجاري در شرايط اقتصادي پوياي امروز و وظيفه اي پيچيده و دشوار است. مديران حرفه اي، هر مرحله از عمليات واحد خود را از قبل به دقت طرح ريزي نموده و با اعمال روشهاي كنترل از اجراي دقيق و بموقع آن اطمينان حاصل مي كنند. بودجه بندي ركن اساسي فرآيند برنامه ريزي و كنترل مديريت به شمار ميرود.
نظام بودجه ريزي مناسب موجب افزايش بهبود همآهنگي و ارتباط مي گردد و چارچوبي مناسب براي كنترل، اندازه گيري و ارزيابي عملكرد پرسنل فراهم آورده و فعاليت هاي واحد را در جهت اهداف سازمان هدايت مي كند(سعادت، 1380).
نظام بودجه ريزي عملياتي به دنبال ايجاد پيوند ميان شاخص هاي عملكرد و تخصيص منابع است. اگر چه چنين پيوندهايي اغلب ضعيف هستند، ولي مي تواند سياستگذاري بودجه اي را تسهيل و نظارت قانونگذاران بر نتايج و دستاوردهاي مرتبط با مخارج عمومي را افزايش دهد. همچنين با تجهيز نمودن بودجه ريزان به اطلاعات بهتر درباره نتايج هر برنامه و كل برنامه هاي دولت كه براي نيل به اهداف مشخصي به كار مي روند، توانايي آنها را در ارزيابي درخواست هاي مختلف بودجه اي دستگاههاي اجرايي، افزايش مي دهد و اين كار باعث افزايش پاسخگوئي عمومي و بهبود در تخصيص منابع مي گردد (سعادت، 1380).
از طرف ديگر در چارچوب چنين شيوه اي مشاركت با سياستگذاران، مديران و حتي شهروندان در غالب برنامه هاي راهبردي ، صورت مي گيرد. شناسايي ارتباط ميان برنامه ريزي راهبردي و تخصيص منابع، با توجه به افق هاي بلند مدت از اهداف ديگر بودجه ريزي عملياتي تلقي مي شود.
انديشه اي كه در وراي بودجه ريزي عملياتي قراردارد اين است كه سياستگذاران، تصميمات مالي برنامه ها را به گونه اي عيني و بر مبناي كارآيي و اثر بخشي استوار سازند همچنين منابع مالي مورد نياز برنامه ها شناسايي و معيارهاي سنجش وكنترل نتيجه ها در مقايسه با برنامه را بدست آورند،در نتيجه هم آنها و هم مردم مي توانند درباره عملكرد دولت قضاوت روشنتري داشته باشند. در واقع بودجه ريزي عملياتي، با مرتبط ساختن تصميمات بودجه اي و عملكرد دولت، پاسخگويي دولت در مقابل قانونگذاران و مردم را تقويت مي كند و مي توان بطور خلاصه عنوان نمود كه انضباط جاي هرج و مرج، مصالح عمومي جاي منافع شخصي، برنامه ها جاي سليقه فردي را بگيرد (يانك، 2003).
1-4-اهداف تحقيق:
بطور كلي اهداف اين تحقيق با توجه به اهميت موضوع و بيان مسئله به شرح زير مي باشد:
1- شناسايي موانع و تنگناهاي موجود و تاثيرگذار بر بودجه ريزي عملياتي در بانکهاي سپه استان يزد.
2- اولويت بندي هر يك از عوامل شناسايي شده و تأثير در پياده سازي بودجه بندي عملياتي .
3- ارائه راهكارهاي لازم جهت كاهش موانع پياده سازي بودجه بندي عملياتي در بانکهاي سپه استان يزد .
1-5- فرضيه هاي تحقيق:
با توجه به بيان مسئله و اهداف تحقيق فرضيه هاي زير مطرح مي گردد تا براساس آنها اطلاعات جمع آوري و نسبت به تائيد يا رد فرضيه ها اقدام گردد.
فرضيه اصلي:
عوامل مديريتي بر پياده سازي بودجه بندي عملياتي تأثير معناداري دارد.
فرضيه هاي فرعي:
1- عامل انساني بر پياده سازي بودجه بندي عملياتي تأثير معناداري دارد.
2- عامل فني و فرايندي بر پياده سازي بودجه بندي عملياتي تأثير معناداري دارد.
3- عامل محيطي بر پياده سازي بودجه بندي عملياتي تأثير معناداري دارد.
1-6- متغيرهاي تحقيق:
در اين تحقيق ” عوامل مديريتي ” با سه عامل ” عامل محيطي، عامل فني و فرآيندي و عامل انساني” از طريق سئوالات پرسشنامه اندازه گيري مي شود . همچنين” مشكلات پياده سازي بودجه بندي عملياتي” متغيير وابسته كه از طريق آزمون رتبه اي طيف ليكرت اندازه گيري مي شود.
1-7- روش تحقيق:
اين تحقيق در دو بخش مجزا تدوين و تنظيم شده است كه بخش اول از روش مطالعات اسنادي و كتابخانه اي براي تدوين مباحث درج شده است. بخش دوم تحقيق از روش پيمايشي و همبستگي استفاده گرديده است. هم چنين تلاش شده ضمن توصيف عيني، واقعي و منظم مسائل مورد بررسي، فرضيات تحقيق از طريق آزمونهاي آماري مورد سنجش قرار دهيم.
1-8- ابزار گردآوري داده هاي تحقيق:
با توجه به اينكه اين پژوهش به بررسي مشكلات پياده سازي بودجه بندي عملياتي در بانکهاي سپه استان يزد مي پردازد لذا مهمترين ابزار جمع آوري اطلاعات عبارتند از:
1) منابع كتابخانه اي:
در اين تحقيق براي تدوين مباني نظري و بخشهاي تئوري از كتب و نشريات و مقالات فارسي و خارجي موجود در سايت اينترنتي و همچنيني كتابخانه سازمان راهبردهاي مديريت و برنامه‌ريزي دفتر پژوهش مجلس استفاده گرديده است.
1) پرسشنامه :
از طريق پرسشنامه هايي كه به اين منظور تهيه شده است و در اختيار مديران و معاونين و کارشناسان بانکهاي سپه استان يزد قرار گرفته است.
1-9- جامعه آماري و نمونه گيري:
جامعه آماري كليه مديران و معاونين بانکهاي سپه استان يزد مي باشند كه به نوعي با بودجه سازمان سروكار داشته اند. در اين تحقيق از كل جامعه آماري كه 70 نفر از خبرگان (مديران و معاونين و کارشناسان) هستند نمونه‌گيري كرده و حجم نمونه به دست آمده 59 نفر است.
1-10- روش تجزيه و تحليل داده ها:
به منظور بررسي آماري و تجزيه و تحليل داده هاي بدست آمده از روش آمار توصيفي (اعلام فراواني، درصد فراواني نسبي)، استفاده گرديده و همچنين براي تائيد يا رد فرضيه‌ها از آزمون فريدمن و براي آزمون رابطه بين تجربه،تحصيلات و رشته با عوامل مديريتي نيز از آزمون كروسكال واليس استفاده شده است و در پردازش اطلاعات نيز از نرم افزار SPSS بهره گرفته شده است.
1-11- قلمرو تحقيق:
با توجه به موضوع پژوهش قلمرو تحقيق بشرح زير مي باشد:
قلمرو موضوعي: بودجه (به ويژه بودجه ريزي عملياتي)
قلمرو سازماني: بانکهاي سپه استان يزد
قلمرو زماني: 1386
1-12- تعاريف عملياتي واژه ها:
بودجه بندي عملياتي:
عبارتست از برنامه سالانه به همراه بودجه سالانه كه رابطه ميان ميزان وجوه تخصص يافته ها به هر برنامه و نتايج به دست آمده از آن برنامه را نشان مي دهد (پناهي، 1384).
مشكلات پياده سازي بودجه بندي عملياتي:
عوامل يا دلايلي است كه باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردند.
عوامل محيطي:
در اين تحقيق اشاره به عواملي نظير عوامل سياسي، پشتيباني دولت از بودجه با ايجاد الزامات قانوني و پاسخگويي سازمانها در مقابل جامعه دارد كه بعلت متغير بودن شرايط سياسي و فقدان پشتيباني دولت از بودجه با ايجاد الزامات قانوني و همچنين فقدان پاسخگويي سازمانها در مقابل جامعه باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد (پناهي، 1384).
– عوامل سياسي:
به عواملي از قبيل نوع نظام و شرايط سياسي، عدم توافق و هماهنگي قوه مقننه با قوه مجريه اطلاق مي شود كه متغير بودن شرايط سياسي و توافق و هماهنگي قوه مقننه با قوه مجريه باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد (پناهي، 1384).
– پشتيباني دولت از بودجه با ايجاد الزامات قانوني در بودجه:
ساده سازي هر چه بيشتر رويه هاي قانوني و حذف مقررات دست و پاگير باعث اجراي موفق بودجه‌ريزي عملياتي مي‌گردد. بنابراين قوانين و مقررات دست و پاگير باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد (مزيدي، 1385).
– پاسخگويي سازمانها در مقابل جامعه:
الزام سازمان به پاسخگويي به منظور ارائه دلايل منطقي در مورد اعمالي كه انجام داده است. فقدان پاسخگويي سازمانها در مقابل جامعه باعث عدم اجراي صحيح بندي عملياتي مي گردد (باباجاني، 1382).
عوامل فني و فرآيندي:
در اين تحقيق اشاره به عواملي نظير برنامه ريزي استراتژيك، تعيين شاخص در بودجه، اعتبار شاخص در بودجه بندي و تغيير متناسب سيستم حسابداري و گزارشگري دارد. فقدان اين عوامل باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد.
– برنامه ريزي استراتژيك:
فرآيندي است كه در جهت تجهيز منابع انساني و وحدت بخشيدن به تلاشهاي آنان براي نيل به اهداف و رسالتهاي بلند مدت با توجه به به امكانات و محدوديتهاي دروني و بيروني. فقدان برنامه ريزي استراتژيك باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد (قاسمي، 1382).
– تعيين شاخص در بودجه:
مجموعه اي از استانداردها و راهبردها يا مقياسها است كه عملكرد بوسيله آنها بصورت واضح و رضايت بخشي معني مي شود. فقدان شاخصها در بودجه بندي باعث عدم اجراي صحيح بودجه‌بندي عملياتي مي گردد (پناهي، 1384).
– اعتبار شاخص در بودجه:
شاخصي كه مفهوم يا ساختار را مي سنجد و مقياس درستي براي آنچه كه جهت سنجش مورد نظر قرار مي گيرد. فقدان اعتبار شاخصها در بودجه بندي باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد (پناهي، 1384).
– تغيير متناسب سيستم حسابداري و گزارشگري
استفاده از سيستم حسابداري براساس قيمت تمام شده و كاربرد ثبت حسابداري تعهدي به منظور تعيين هزينه هاي واقعي برنامه و فعاليتها. فقدان تغيير سيستم حسابداري براساس قيمت تمام شده و ثبت حسابداري تعهدي باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد (مزيدي، 1385).
عوامل انساني:
-آموزش:
تعداد ساعتهاي آموزش هر فرد در سال مي باشد كه نبود آموزش باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد (سعادت، 1380).
– شرايط احراز مشاغل:
تعيين خصوصيات تجربيات و مهارتهايي كه متصدي شغل بايد داشته باشد. كه فقدان شرايط احراز مشاغل به لحاظ تجربي و تحصيلي باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد (سعادت، 1380).
– نظام تشويق و تنبيه:
ابزارهاي مهمي كه مديران مي توانند با استفاده از آن، انگيزش كاركنان را به سمت اهداف سازمان هدايت كنند. نبود نظام هاي تشويق و تنبيه براي انگيزش كاركنان باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد (پناهي، 1384).
– نظام حقوق و مزاياي مناسب:
تناسب حقوق و مزايا با هزينه زندگي و نوع حجم كار مي باشد. بعلت عدم تناسب حقوق و مزايا با هزينه زندگي و نوع حجم كار باعث عدم اجراي صحيح بودجه بندي عملياتي مي گردد (سعادت، 1380).
1-13- محدوديتهاي تحقيق
در خصوص تحقيق حاضر، محدوديتي به شرح ذيل قابل ذكر مي باشد:
كمبود اطلاعات در زمينه بودجه بندي عملياتي در كتابخانه دانشگاهها و سازمانهايي همچون مديريت و برنامه ريزي و دفتر پژوهش مجلس و ساير دستگاههاي اجرايي يكي از محدوديتهاي اين پژوهش مي باشد.
1-14- جمع‌بندي و نتيجه‌گيري
در فصل اول ابتدا طرح تحقيق ارائه شده است که در اين طرح، مسئله اصلي و مشکل بيان شده سپس اهداف تحقيق که شامل 1- شناسايي موانع و مشکلات پياده سازي بودجه بندي عملياتي 2- اولويت بندي هر يک از عوامل 3- ارائه راهکار مناسب براي حل مشکل ارائه گرديده است و همچنين فرضيه هاي تحقيق، روش جمع آوري اطلاعات، جامعه آماري و غيره بيان شده است.

فصل دوم
پيشينه تحقيق
2-1-مقدمه
فصل دوم اختصاص به پيشينه تحقيق و جنبه هاي تئوري تحقيق دارد كه بيشتر بر روي بودجه‌بندي عملياتي تاكيد شده است. اين فصل شامل سه بخش مي باشد. در بخش اول تعريف بودجه‌بندي و انواع روشهاي بودجه‌بندي و همچنين مزايا و معايب بودجه‌بندي عملياتي نيز بيان مي‌شود.
بخش دوم مشكلات پياده سازي بودجه‌بندي عملياتي كه شامل عامل محيطي،عامل فني _ فرآيندي و عامل انساني مي باشد و بخش سوم نيز تجربه برخي كشورها در بودجه‌ريزي عملياتي و همچنين فهرستي از تحقيقات انجام شده در داخل و خارج كشور نيز آورده شده است.
2-2- بودجه بندي وانواع روشهاي بودجه بندي
2-2-1- تعاريف بودجه:
بودجه از كلمه قديمي فرانسوي (( بوژت ))1 كه به معني كيف و يا كيف چرمي كوچك است گرفته شده است كه امروزه كاربرد اين كلمه بدين معني متداول نيست (محمدي،1381). از بودجه تعاريف گوناگوني به عمل آمده است كه به تعدادي از آنها در ذيل اشاره شده است . بودجه عبارت از برنامه هاي يك سازمان به صورت ارقام پولي است . در تعريفي ديگر بودجه عبارتست از بيان مالي يا مقدار سياستي است براي آينده به منظور تحقق هدفهاي تعيين شده كه از قبل مشخص و تاييد شده است و مي تواند شامل درآمدها،هزينه هاوسرمايه گذاريها باشد(بريچ2 ،1975).
بودجه صرفاَ برنامه اي است كه در قالب اطلاعات مالي و مقداري ارائه ميشود(منزبوري،1384). در تعريفي ديگر بودجه عبارتست از تعبير مالي و يا مقداري سياست از پيش طرح ريزي شده موسسه براي يك دوره ي معين كه استاندارد يا ميزان و مآخذي براي سنجش و اندازه گيري نتايج واقعي حاصله از انجام فعاليتهاي موسسه نشان مي دهد(سجادي‌نژاد،1381).
بودجه بندي بيان نتايج مورد انتظار يك برنامه ، پروژه يا استراتژي است، اين تعريف بين بودجه ريزي سنتي و بودجه ريزي جديد تفاوت قائل مي شود زيرا در بودجه ريزي، آينده مطرح است با وجودي كه معمولاً بودجه ها مي توانند درباره ي يك موضوع يا پروژه ي خاصي باشد ولي برحسب ارقام مالي ارائه مي شود. اين تعريف بودجه بر حسب واژه هاي مالي نمي باشد . زيرا سيستمهاي بودجه بندي كامل مي توانند شامل نيروي انساني ، زمان و ساير اطلاعات نيز باشد به طور كلي بودجه بيان كننده وظايفي همچون هماهنگي بين فعاليتها ، ارتباط دهنده ي وظايف ، ايجاد كننده ي انگيزه ، كنترل كننده ي فعاليتها و در نهايت روشي براي ارزيابي عملكرد يك سازمان مي باشد ( هاگ واسچ ورز3 ،1987 ) .
2-2-2- مقاصد بودجه بندي :
بودجه براي مقاصد و دلايل مختلف تهيه مي شود برخي از مقاصد مشترك و عمومي اين است كه بودجه بندي(شيرواني،1377).
– طرح ريزي دوره اي را ايجاب مي كند .
– هماهنگي ، همكاري و ارتباط را ترويج مي نمايد .
– به مقدار در آوردن پيشنهاد ها را الزامي مي كند .
– چارچوبي براي ارزيابي فعاليتهاي انجام شده فراهم مي سازد .
– آگاهي روشني از اقلام بهاي تمام شده امور تجاري را نشان مي دهد.
– الزمات قانوني يا قراردادي را تامين مي كند .
– فعاليتهاي واحد تجاري را به سمت هدفهاي سازماني هدايت مي نمايد .
2-2-3- وظايف بودجه بندي :
دو وظيفه اصلي زير را مي توان براي بودجه بندي بيان كرد .
– طرح ريزي
– كنترل
1) طرح ريزي :
براي اغلب مديران همزمان با واژه ي بودجه بندي مفهوم طرح ريزي نيز تداعي مي‌شود . طرح‌ريزي ،كليه مراحل بودجه بندي را از نقطه شروع فكر تا مرحله برآورد بودجه شامل مي شود و ضمناً طرح ريزي ، چارچوبي براي وظيفه دوم بودجه بندي يعني كنترل فراهم مي‌كند .
2) كنترل :
وظيفه كنترل بودجه بندي ، عبارت از مقايسه نتايج واقعي و پيش بيني هاي بودجه است اين مقايسه بعد از فراهم شدن ارقام و اطلاعات حسابداري انجام پذير است ، مثلاً مقادير توليد و اقلام بهاي تمام شده فرودين ماه براي مقايسه و سنجش اختلاف آن با ارقام بودجه توليد ماه مزبور ، مورد نياز است مقايسه نتايج واقعي با ارقام مورد انتظار بودجه را غالباً گزارش عمليات مي نامند . وظيفه كنترل تنها حداقل كردن بهاي تمام شده محدود نمي باشد بلكه در صورت وجود اختلاف بين نتايج واقعي و ارقام بودجه ، موجب اعمال نظارت بر عمليات و اتخاذ تدابير اصلاحي نيز مي گردد . به عبارت ديگر بودجه معياري است كه مديران به كمك آن درآمدها و اقلام بهاي تمام شده واقعي را ارزيابي مي كند(صانعي،1382).
2-2-4- روشهاي بودجه بندي :
انواع روشهاي بودجه بندي به شرح زير مي باشد:
1- بودجه بندي سنتي4
در بودجه سنتي ، هزينه هاي دستگاه به تفكيك فصول و مواد هزينه برآورد مي شود (مانند هزينه هاي جاري كه به مواردي چون حقوق، دستمزد، سوخت، اجاره و غيره تقسيم مي‌شود و يا هزينه هاي سرمايه اي كه شامل هزينه هاي مربوط به خريد زمين، ساختمان، ماشين آلات و غيره مي گردد ) و عملياتي كه اجراي آنها مورد نظر است در بودجه منعكس نمي شود . به عبارت ديگر، در بودجه سنتي، مقدار كالا و خدمات بر حسب قيمت آنها درغالب مواد هرينه نشان داده مي شود، ولي معلوم نيست كه كالاها و خدمات مزبور براي اجراي چه برنامه ها و عملياتي پيشنهاد شده است . فقط عنوان دستگاه نشان مي دهد كه هزينه هاي پيشنهاد شده براي انجام چه اموري مي‌باشد، ولي اين امور و هزينه ها ، بر حسب عمليات ( برنامه ، فعاليت و غيره ) ، طبقه بندي نمي‌شود و در بودجه انعكاس نمي يابد(شباهنگ، 1384).
2- بودجه متداول:
بودجه متداول را که مي توان قديمي ترين نوع بودجه نويسي دانست ، عبارت است از اين که بودجه هر وزارتخانه و سازمان دولتي بر حسب فصول و مواد هزينه تقسيم و تعيين مي شود . بنابراين دراين نوع بودجه نويسي ، به هيچ وجه معلوم نسيت که اعتبار هر ماده هزينه براي چه عملياتي در نظر گرفته شده است و فقط نوع هزينه مشخص است . مثل حقوق و دستمزد ، سوخت و روشنايي ، اجاره و …
عيب اساسي بودجه متداول آن است که در آن هيچ توجهي به هدف يا هدفهاي سازمان نمي‌شود و بودجه نيز بدين شکل ، ماهيت وظايف سازمانها را نشان نمي دهد در اين نوع بودجه‌نويسي، طبقه بندي سازماني و مواد هزينه محور اصلي تهيه و تنظيم بودجه به شمار مي آيد .
مراحل تهيه و تنظيم بودجه به روش متداول عبارتست از :
1) شناسايي کامل وضع موجود دستگاه اجرائي
2) پيش بيني نيازها براي سال بودجه
3) تبديل نيازهاي پيش بيني شده به ارزش پولي (گل محمدي،1379).
3- نظام بودجه بندي طرح و برنامه5
سيستم بودجه بندي طرح و برنامه از سال 1961 آغاز شد ولي اين روش توسط رئيس جمهور آمريكا در سال 1965 اجرا شد. اين سيستم تلاش دارد تا يك چارچوب تصميم گيري صريح را براي فرآيند بودجه معرفي نمايد (رابرت و فرانسيو ، 2001 ) .
سيستم بودجه بندي طرح برنامه داراي شش اصل مي باشد كه به صورت زير است:
1ـ بايستي تصميمات بر اساس يك معيار صريح نه بر اساس توافقات باشد.
2ـ نيازها و هزينه ها بايستي به طور همزمان مورد توجه قرار گيرد.
3ـ تصميمات اصلي بايستي به وسيله انتخاب راههاي صريح و انعطاف پذير ايجاد شوند.
4ـ بايستي بودجه ريز يك كادر تحليلي فعال داشته باشد تا اطلاعات لازم و بيطرفانه را فراهم نمايد.
5ـ تحليل هاي صريح و قابل فهم بري تمام بخش انجام گيرد.
6ـ برنامه ها بايستي بلند مدت باشند تا تصميمات كنوني را در آينده پيش بيني كنند( فرانسيو و يانگ ، 2005 ) .
در بودجه بندي طرح و برنامه ما با يک طرح کلي به يک سري برنامه و تعداد بسياري پروژه روبرو هستيم که در يک قالب کلي طرحها، برنامه ها و پروژه ها مورد بررسي و ارزيابي قرار مي‌گيرند و با نگرشي سيستمي به بودجه بندي اقدام مي شود(مهدوي، 1384(.
4- بودجه بندي بر مبناي صفر
بودجه بندي بر مبناي صفر روشي است كه در سال 1970 بر خلاف بعضي اصول بودجه بندي توسعه يافت. اين سيستم از يك ايده متضاد استفاده مي كند.به جاي فرضي كردن اين موضوع كه هر چيزي همانند قبل ادامه خواهد يافت تمركز براي دستيابي به اهداف سازمان در كارآمدترين روش مي باشد. بودجه بندي بر مبناي صفر به اين معنا است كه بودجه براي هر مركز بودجه اي از يك پايه صفر براي هر دوره آغاز مي گردد. سپس بودجه ها براي فعاليتهاي پيشنهاد شده مطرح مي شوند. سپس اولويت بندي مي شوند و طبق اولويت اين وجوه تخصيص داده مي شوند
( فرانك و جك ، 2004 ) .
مراحل مربوط به بودجه بندي بر مبناي صفر به شرح زير است:
1ـ كاركردهاي سازمان تحليل مي گردند.
2ـ آغاز كردن از يك پايه صفر
3ـ كل وجوه بر اساس اولويت بندي تخصيص داده مي شوند(فرانك و جك ، 2004 ).
5- بودجه برنامه اي
بودجه بندي مبتني به برنامه روشي است كه براي سازمانهاي غير سودآور قابل كاربرد مي باشد. بودجه بندي مبتني به برنامه بدين معناست كه ، تغيير يافتن كار سازمان به برنامه ها براي دستيابي به اهداف مختلف طراحي گردد چندين بخش در يك سازمان ممكن است به سوي يك برنامه حركت نمايند. كل وجوه قابل دسترس بين برنامه ها تقسيم بندي مي شوند. اين كار به جاي تقسيم كردن بودجه ها براي يك بخش انجام مي گيرد. معمولاً اينطور است كه بودجه هاي ناكافي براي دستيابي به تمام اهداف مطلوب قابل دسترس مي باشند و تصميمات بايستي بر اساس اينكه كدام برنامه ها بايستي اجرا شوند و چه سطحي از كار مي تواند حمايت گردد، اتخاذ شود(رابرت و فرانسيو ، 2001 ) .
6- بودجه بر مبناي فعاليت
تنظيم بودجه بر مبناي فعاليت شيوه اي ابتکاري است که قادر است سازمانها را به منظور مقايسه بيشتر از طريق رابطه فرآيند تنظيم بودجه و سياست مربوط به سازمان کمک نمايد. بر طبق نظر طرفداران اين سيستم بودجه بندي بخشي از مشکلات مربوط به فرآيند تنظيم بودجه به روش سنتي بر طرف شده است(سعيدي و مزيدي، 1385).
پياده سازي بودجه بر مبناي فعاليت از طريق مراحل زير صورت مي گيرد:
1- آموزش کارکنان به يک روش جديد بودجه بندي
2- توسعه برنامه هاي کاري در يک سيستم جديد
3- آماده سازي و ارائه درخواست هاي بودجه در يک فرم جديد

4- پياده سازي و اجراي برنامه هاي پيشنهاد شده( چاد و كانسالتنت ، 2003 ) .
7-بودجه عملياتي6
اداره کل حسابداري ايالت آمريکا (GAO) بودجه ريزي عملياتي را اينگونه تعريف مي کند سبکي از بودجه ريزي که اطلاعات عملکرد را به بودجه ارتباط مي دهد(اسعدي ، ابراهيمي و بابا شاهي ، 1386).


پاسخ دهید