3-4 موقعيت جغرافيايي شهرستان رشت…………………………………………………………………………………………27
3-5 موقعيت جغرافيايي بخش کوچصفهان ……………………………………………………………………………………30
3-5-1 زمين شناسي بخش کوچصفهان…………………………………………………………………………………………30
3-5-2 ويژگيهاي اقليمي بخش کوچصفهان …………………………………………………………………………………..33
3-5-3 بارندگي بخش کوچصفهان………………………………………………………………………………………………..33
3-5-4 منابع آب بخش کوچصفهان……………………………………………………………………………………………….33
3-5-4-1 آبهاي سطحي………………………………………………………………………………………………………………34
3-5-4-2 آبهاي زيرزميني……………………………………………………………………………………………………………34
3-5-5 پوشش خاک بخش کوچصفهان…………………………………………………………………………………………36
3-5-6 پوشش گياهي بخش کوچصفهان……………………………………………………………………………………….39
فصل چهارم
4-1 پيشينه تاريخي محدوده مورد مطالعه ……………………………………………………………………………………..42
4-2 مشخصات جمعيتي بخش کوچصفهان …………………………………………………………………………………. 42
4-3 جامعه تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………………..43
4-4 اقتصاد بخش کوچصفهان …………………………………………………………………………………………………… 43
4-5 وضع موجود مديريت مواد زايد جامد در بخش کوچصفهان……………………………………………………..44
4-5-1 بررسي چالشهاي موجود در زمينه تاثير جمع آوري زباله هاي جامد بر محيط زيست…………….47
4-6 تاثير جمع آوري مواد زايد جامد بر محيط هاي فيزيکي در بخش کوچصفهان……………………………..52
4-7 تحليل و پيش بيني اثرات زيست محيطي جمع آوري مواد زايد جامد در بخش کوچصفهان…………..53
4-8 ارائه نتايج جمع بندي پاسخهاي ارائه شده از سوي پاسخگويان…………………………………………………57
4-9 بررسي فرضيات تحقيق ………………………………………………………………………………………………………. 61
4-9-1 بررسي فرضيه اول …………………………………………………………………………………………………………. 62
4-9-2 بررسي فرضيه دوم ………………………………………………………………………………………………………… 70
فصل پنجم
5-1 بحث و نتيجه گيري……………………………………………………………………………………………………………..75
5-1-1 تاثير جمع آوري مواد زائد جامد بر خاک …………………………………………………………………………. 77
5-1-2 تاثير جمع آوري مواد زائد جامد بر آب …………………………………………………………………………… 77

5-1-3 تاثير جمع آوري مواد زائد جامد بر هوا ……………………………………………………………………………. 78
5-2 پيشنهادات اجرايي ……………………………………………………………………………………………………………….79
5-3 اقدامات اجرايي جهت مديريت مواد زائد جامد ………………………………………………………………………79
فهرست منابع …………………………………………………………………………………………………………………………….85
الف ) فارسي ……………………………………………………………………………………………………………………………..85
عکس از عدم ساماندهي وضعيت زباله ها و نتايج تاسف بار آن ……………………………………………………….88
چکيده انگليسي…………………………………………………………………………………………………………………………. 94
فهرست نقشه ها
نقشه مختصات استان ………………………………………………………………………………………………………………… 25
نقشه موقعيت شهرستان ……………………………………………………………………………………………………………….29
نقشه زمين شناسي بخش کوچصفهان……………………………………………………………………………………………..31
نقشه توپوگرافي بخش کوچصفهان………………………………………………………………………………………………..32
نقشه شبکه آب بخش کوچصفهان………………………………………………………………………………………………….35
نقشه پوشش خاک بخش کوچصفهان………………………………………………………………………………………….. 38
نقشه پوشش گياهي بخش کوچصفهان……………………………………………………………………………………………40
نقشه موقعيت روستاهاي کوچصفهان …………………………………………………………………………………………….63
نقشه موقعيت روستاها با فاصله دور از شهر رشت…………………………………………………………………………..64
نقشه موقعيت روستاهايي که زباله هم جمع آوري شده هم در رودخانه تخليه مي شود ………………………..65
نقشه موقعيت روستاهايي که زباله هم جمع آوري شده هم سوزانده مي شود ……………………………………..67
نقشه موقعيت روستاهاي نزديک به شهر رشت ………………………………………………………………………………69
نقشه روستاهاي طرح آزمايشي کمپوست ……………………………………………………………………………………. 81
چکيده
افزايش جمعيت ، رشد و توسعه جوامع شهري و روستايي همگي موجب شده است تا ميزان توليد مواد زايد جامد رو به فزوني نهاده و امروزه اين مساله به صورت يکي از معضلات و مشکلات بشر درآيد ، که هم سلامت و بهداشت او و هم محيط زيست او را در معرض خطر قرار داده است . اين تحقيق به منظور بررسي و تحليل مهمترين منابع توليد زباله و تاثيرات زيست محيطي نحوه جمع آوري و دفع زباله ها در نواحي روستايي بخش کوچصفهان انجام شد . ناحيه مورد مطالعه تحقيق را روستاهاي بخش کوچصفهان تشکيل مي دهند . بخش کوچصفهان داراي 45 روستا مي باشد که با توجه به تعداد کل خانوارهاي روستايي آن تعداد 371 عدد پرسشنامه تهيه و به شيوه نمونه گيري سهميه اي براساس توزيع جمعيت روستاها تکميل و مورد مطالعه قرار گرفت . اطلاعات جمع آوري شده براساس پرسشنامه هاي مورد نظر و مشاهدات ميداني براساس روشهاي تجزيه و تحليل آماري و کيفي مورد تجزيه و تحليل و نتيجه گيري قرار گرفته است . نتايج نشان دادند که دوري و نزديکي از شهر و فعاليت هاي اقتصادي مردم روستا بر نوع زباله هاي مصرفي و نحوه مديريت و جمع آوري آنها اثر گذار بوده و موجب مشکلات زيست محيطي در محيط زيست روستاهاي مورد مطالعه گرديده است . با توجه به عدم برنامه ريزي صحيح و کمبود امکانات و نامناسب بودن آنها و انباشت مواد جامد زائد از جمله زباله هاي خانگي در روستا يا اطراف آن ، محيط زيست روستا روز به روز آلوده تر شده که هم بر سلامتي افراد روستا ، هم بر سلامتي آب رودخانه ها و سفره هاي زير زميني و هم بر خاک و سلامت محصولات کشاورزي و هم بر هواي روستا تاثيرات منفي زيادي گذاشته است . با توجه به نتايج حاصل لازم است با تدبير روشهاي اصلاحي و نوين تغييرات اساسي در نحوه جمع آوري مواد زائد روستاها ايجاد گردد تا از افزايش اثرات زيست محيطي ناشي از موارد مذکور در آينده جلوگيري شود .
کلمات کليدي : محيط زيست ، زباله ، جمع آوري زباله ، کوچصفهان

مقدمه :
حفاظت از محيط زيست يکي از وظايف اصلي نسل حال و آينده است ، به طوري که امروزه حفظ محيط زيست يکي از ارکان مهم حقوق بشر بشمار مي رود و محيط زيست نه فقط براي نسل امروز بلکه براي ادامه حيات آيندگان مي بايد حفظ شود . توليد انبوده مواد زائد جامد و پسماند روستايي ناشي از افزايش جمعيت و تغيير الگوي مصرف در جوامع شهري و روستايي باعث آلودگي هاي زيست محيطي و در نتيجه به خطر افتادن سلامت و بهداشت افراد جامعه شده است اين موضوع در جوامع روستايي به دليل برخورداري روستا از محيط زيست پاک از اهميت بيشتري برخوردار است .
متاسفانه با وجود دانش و آگاهي ما به قوانين علمي و روابط موجود در طبيعت ، روند تخريب و بهره برداري بي رويه منايع محيط زيست بسيار بيشتر از راهکارهايي است که براي جلوگيري از آن انديشيده مي شود . کليه عملکردهاي انساني بر روي محيط زيست اثر گذار است بطوري که آسيب رساندن به هر جزء آن کل چرخه زندگي را با تهديد جدي روبرو خواهد کرد. بدليل تاثير اين اقدامات ، چالش هاي زيست محيطي در عصر حاضر از مسئله شخصي و منطقه اي به مساله اي جهاني تبديل شده است .
ادامه و گسترش بحرانهاي زيست محيطي موجب گرديده تا ضرورت بازنگري انسان در نحوه عملکرد و طرز نگرش نوع بشر به طبيعت و ارتباط آن با جريان توسعه يافتگي و رشد و پيشرفت مورد تعمق بيشتر قرار گيرد لذا در سرتاسر جهان تلاشهاي گسترده اي براي بهره برداري بهينه از طبيعت و نظام بخشيدن و قانونمند کردن روابط انسان با محيط آغاز شده و در همين راستا تحقيقات مربوط به حفظ محيط زيست در حال گسترش مي باشد .
بديهي است محيط زيست عرصه هاي روستايي يکي از مسائل اساسي است که نيازمند توجه ويژه در طراحي برنامه هاي ملي و منطقه اي مي باشد . چرا که مديريت و برنامه ريزي روستايي جهت نيل به توسعه پايدار زماني مي تواند جامعيت داشته و به اهداف واقعي خود دست پيدا کند که تمامي جوانب و مشکلاتي که روستائيان با آنها دست به گريبان هستند به صورت همه جانبه مورد بررسي قرار گرفته باشد که نمونه کوچکي از اين مسائل و مشکلات زيست محيطي جمع آوري مواد زائد روستايي مي باشد .
پايان نامه حاضر تحت عنوان ” تحليل کيفيت زيست محيطي نواحي روستايي بخش کوچصفهان با تاکيد بر جمع آوري زباله هاي جامد ” به منظور بررسي وضعيت کنوني و تحليل مشکلات موجود در شرايط زيست محيطي استان گيلان ( بويژه بخش کوچصفهان شهرستان رشت ) در 5 فصل تهيه و تدوين گرديده است . در فصل اول کليات و مفاهيم اوليه ، در فصل دوم مباني نظري و تئوري آلودگي محيط زيست و جمع آوري مواد زائد جامد ، ادبيات و پيشينه تحقيق ، در فصل سوم روش اجراي تحقيق و مواد و روش ها و ويژگيهاي جغرافياي طبيعي و انساي عرصه پژوهش و در فصل چهارم نتايج تحليلي و آماري مشکلات موجود در روستاهاي بخش کوچصفهان رشت با تاکيد بر جمع آوري زباله و نيز بررسي فرضيات مطرح شده در تحقيق ارائه گرديده است و در پايان در فصل پنجم نسبت به جمع آوري مطالب و بيان راهکارهاي پيشنهادي جهت برون رفت از وضع موجود و جلوگيري از تخريب بيشتر محيط زيست ، اقدام گرديده است.
اين پايان نامه مشتمل بر 15 نمودار ، 13 نقشه جغرافيايي و 29 ماخذ فارسي بوده و در 94 صفحه تقديم خوانندگان محترم مي گردد .
فصل اول
1-1 بيان مساله و ضرورت تحقيق :
در بين ابعاد مختلف توسعه روستايي به برنامه ريزي زيست محيطي توجه کمي مبذول شده است . در حالي که امروزه حفظ محيط زيست يکي از ارکان مهم حقوق بشر به شمار مي رود . يکي از اقدامات اساسي در اين زمينه ، مديريت پسماندهاي جامد ، شناخت دقيق مقدار و نوع اين گونه مواد زايد مي باشد ( عمراني، 1383 ص 31-7 ) . اهميت اين موضوع با توجه به تغييرات زياد در سبک زندگي و تنوع مصرف روستاييان و در نتيجه افزايش و تغيير روند رو به تزايد کميت و کيفيت پسماندها در روستاهاي کشور دو چندان خواهد شد ( عبدلي، 1384 ص53-8 ) . اينطور به نظر مي رسد که با توجه به رشد جمعيت و تغيير الگوي مصرف مسائل و چالشهاي زيست محيطي در نواحي روستايي به عنوان يک دغدغه مطرح شده است و نياز به سازماندهي آن نيز احساس مي شود . در اين راستا آگاهيهاي علمي از کاهش منابع زمين کارشناسان را بر آن داشت که موضوع منابع توليد زباله و دفع آن را از طريق بازيافت مواد زائد جامد به شکل جديدتر در صدر برنامه هاي خود قرار دهند . برنامه ريزي در جهت مديريت صحيح پسماندهاي جامد روستايي در کشور نيازمند اطلاعات درست بوده و از سويي بي توجهي و عدم اطلاع از وضعيت وجود اين گونه مواد زائد نيز پيامدهاي نامطلوب بهداشتي و عوارض ناگوار زيست محيطي نظير آلودگي خاک ، آب و هوا را در پي دارد ( عمراني ، 1383 ص 31-7 ) . بدين ترتيب با اطلاع از منابع توليد زباله در مناطق مختلف و دانستن اين نکته که در کدام منطقه کدام زباله بيشتر توليد مي شود مي توان به بازيافت زباله کمک شاياني کرد . به نظر مي رسد افزايش جمعيت ، مصرف گرايي شديد ، افزايش روز افزون ميزان توليد زباله ، مکان يابي هاي نادرست دفع زباله ، ايجاد بيماريهاي گوناگون ناشي از عدم دفع بهداشتي زباله هاي روستايي ، آلودگي آبهاي زيرزميني ، منابع گوناگون توليد زباله در روستاها ، تخزيب محيط زيست و … از جمله مشکلات ناشي از عدم مديريت صحيح آن در مناطق روستايي مي باشد . با توجه به مساله بيان شده در ارتباط با مخاطرات زيست محيطي ناشي از توليد زباله و نحوه جمع آوري آن و اهميت بسزايي که اين مهم در مناطق روستايي دارد و همچنين کم توجهي هايي که به اين موضوع در مناطق روستايي مي شود خود را بر آن ديدم تا پژوهشي تحت عنوان تحليل کيفيت زيست محيطي نواحي روستايي بخش کوچصفهان با تاکيد بر جمع آوري زباله ارائه دهم . هدف از اين تحقيق شناخت ، بررسي ، تحليل منابع توليد زباله در روستاهاي بخش کوچصفهان همچنين نحوه جمع آوري و تاثير آن بر روي محيط زيست روستايي مي باشد.
1-2 اهداف تحقيق :
-شناسايي مهمترين منابع توليد زباله در ناحيه مورد مطالعه

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

– اطلاع رساني تاثيرات زيست محيطي نحوه جمع آوري و دفع زباله ها در نواحي روستايي بخش کوچصفهان
1-3 فرضيه هاي اساسي تحقيق :
1-به نظر مي رسد با دوري و نزديکي از شهر ، نحوه مديريت بر زباله ها و جمع آوري آنها در روستاها نيز تغيير مي کند .
2- گمان مي رود که بين فعاليت هاي اقتصادي و تغييرات جمعيت روستاهاي ناحيه با نوع و ميزان زباله هاي توليدي رابطه وجود دارد .
1-4 سوالات اساسي تحقيق :
اين تحقيق در کنار بررسي نقاط قوت و ضعف توانهاي زيست محيطي موجود در بخش کوچصفهان به دنبال پاسخي مناسب به سوالات اساسي زير است .
آيا نظام مديريتي بر جمع آوري زباله هاي روستايي وجود دارد ؟
چگونه فاصله روستاها از شهر بر اجراي صحيح طرح جمع آوري زباله هاي روستايي و بالا بردن کيفيت محيط زيست روستا اثر گذار است ؟
آيا فعاليت هاي اقتصادي روستائيان و تغييرات جمعيتي روستا بر نحوه جمع آوري و دفع زباله ها و بالطبع بر کيفيت محيط زيست روستا اثر گذار است ؟
1-5 روش اجراي تحقيق :
روش تحقيق اين تحليل از نوع توصيفي ، تحليلي مي باشد که در روستاهاي واقع در بخش کوچصفهان صورت گرفته است . محتوي علمي مطالب از طريق کتب و مقالات اينترنتي تهيه شده و تحقيقات ميداني از طريق تهيه و پر کردن پرسش نامه توسط مردم روستاهاي نمونه و نيز مصاحبه با متوليان روستا انجام گرفته است . پرسشنامه تهيه شده بر گرفته از نمونه پرسشنامه هاي مشابه به موضوع است که توسط آزمون آلفا تائيد شده اند .
1-6 روش جمع آوري اطلاعات :
در اين طرح با مراجعه حضوري به تک تک روستاهاي نمونه ضمن تکميل پرسشنامه و گفت گو با اهالي روستا اطلاعات مورد نياز در خصوص انواع زباله هاي روستا و روش جمع آوري زباله ها همچنين تعداد دفعات جمع آوري زباله در هفته و تجهيزات مورد استفاده براي حمل زباله و مشکلات عمده محل دفع آنها و … تهيه و با استفاده از نرم افزار Excel و نرم افزار آماري Spss داده ها مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت و بر طبق آمار و نمودارهاي به دست آمده تاثير جمع آوري زباله ها بر محيط زيست روستا مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت .
1-7 ابزار جمع آوري اطلاعات :
مطالب علمي که از طريق کتب و تحقيقات و مقالات انجام شده اينترنتي جمع آوري شده و مطالب تحليلي از طريق تهيه پرسشنامه و توزيع آن بر حسب خانوار و طبق جدول مورگان صورت گرفته . مصاحبه با مسئولين روستاها ، مشاهدات ميداني ، نمونه برداري . اطلاعات به دست آمده از طريق پرسشنامه توسط نرم افزارهاي Excel مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است .
1-8 روش تجزيه و تحليل اطلاعات :
در اين تحقيق سعي شده به دنيال گردآوري داده هاي مورد نظر و جمع بندي پرسشنامه هاي مورد نظر با استفاده از روشهاي تجزيه و تحليل ( آماري ) و کيفي نسبت به جمع بندي و استخراج اطلاعات مورد نياز اقدام گردد .
در اين مرحله با استفاده از امکانات نرم افزارهاي رايانه اي نظير نرم افزارهاي Autucad و Arc Gis ، جهت بررسي ، جهت ورود داده ها و تحليل آماري پاسخهاي ارائه شده در پرسشنامه هاي سطوح مختلف پاسخگويان و نرم افزار Excel جهت ترسيم و تحليل نموداري اطلاعات بدست آمده ، بهره گيري گرديده است .
1-9 واژه ها و مفاهيم :
جغرافيا
*مطالعه روابط بين جوامع متشکل انساني و محيط زندگي آنهاست. اصولا پديده هايي که با هم و يکجا در داخل ناحيه ايي به ظهور مي رسند و به نحوي در حيات انساني موثر مي افتد موضوع علم جغرافياست . در واقع اين علم با حدود ياد شده در يک دست انسان و در دست ديگر عوامل محيط طبيعي را قرار مي دهد ( انجمن بين المللي جغرافيا ). جغرافيا در حقيقت مطالعه روابط بين جوامع متشکل انساني و محيط زندگي آنهاست .
جغرافياي روستايي
* در ميان نظريات جغرافيدانان معاصر، نظر پير ژرژ (Pierre George) جامع‌تر مي‌نمايد كه در اثري از او تحت عنوان مباني جغرافياي روستايي در سال 1978 به چاپ رسيده است. اين نويسنده مباني جغرافياي روستايي را مبتني بر بررسي فضاهاي كشاورزي و مطالعه آنها با توجه به جامعه و ابزار كار و اقتصاد روستا و آمايش آن به منظور رفع مشكلات معيشتي در جوامع روستايي مي‌داند ( سعيدي ، 1377 ص 22 ) .
برنامه ريزي
برنامه‌ريزي عبارت از فرآيند تشخيص موقعيت مطلوب سازمان در آينده و تصميم‌گيري براي دستيابي به آن به بهترين شكل ممكن مي‌باشد. به عبارت ديگر برنامه‌ريزي شامل تعيين هدف و وضع خط‌مشي، تبديل هدف به صورت برنامة عمليات و پيش‌بيني چگونگي آنهاست. برنامه‌ريزي براساس پيش‌بيني و دورنگري درباره اينكه براي رسيدن به هدف معيني چه كاري و چگونه و طي چه مدت زماني و به وسيلة چه افرادي بايد انجام شود استوار است (اقتداري ، 1365 ص 63 )
برنامه ريزي روستايي
بطور کلي برنامه ريزي روستايي به عنوان يک مکانيسم مناسب جهت تعديل در جابجايي جمعيت ، ايجاد رفاه ساکنان روستاها و جلوگيري از انهدام منابع طبيعي اعم از تجديد شونده و يا تجديد نشدني ، مطرح گرديد . برنامه ريزي روستايي لازمست که با مجموعه اي از ايده ها در رابطه با ويژگيهاي روستا و يا در روستايي علوم مختلفي که در رابطه با اهداف برنامه هستند ، به خدمت گرفته شود ( مهدوي ،1389،ص48).
*برنامه ريزي روستايي عبارت است از تدوين رابطه صحيح بين نيازهاي جامعه روستايي و امکانات و منابع طبيعي بالقوه و بالفعل روستا ( آسايش ، حسين ، 1374 ، ص 45 )
* برنامه ريزي روستايي عبارت است از تعيين اهداف و انجام اقدامات براي دستيابي به رفاه و امنيت و رسيدن به سطح قابل قبولي از استانداردهاي زيستي در جامعه روستايي . به عبارت ديگر برنامه ريزي روستايي سازو کاري مناسب براي ايجاد رفاه ساکنان روستاها و جلوگيري از تخريب منابع طبيعي اعم از تجديد شونده و تجديد نشدني در نواحي روستايي است . علاوه بر اين برنامه ريزي روستايي به عنوان سلسه عملياتي تعريف شده که در آن رسيدن به رفاه هرچه بيشتر ساکنان روستا و حفاظت از محيط زيست در نواحي روستايي مورد نظر است ( رضواني ، 1389 ص 2 ).
محيط زيست
* محيط زيست عبارت است از محيطي که فرآيند حيات را فراگرفته و با آن بر هم کنش دارد . محيط زيست از طبيعت ، جوامع انساني و نيط فضاهايي که با فکر او و به دست انسان ساخته شده اند ، تشکيل يافته است و کل فضاي کره زمين ، يعني زيستکره ( بيوسفر ) را فرا مي گيرد . ترديدي نيست که زندگي انسان اوليه در طبيعت و در تماس مستقيم با آن طي شده است ، از اين رو براي آن دوران مي توان مفهوم محيط زيست و طبيعت را مترادف دانست . آنچه که در فرآيند زيستن دخيل بوده و آن را احاطه کرده و با آن در کنش است ، محيط زيست ناميده مي شود . يعني مجموعه شرايط و عوامل خارجي موثر بر زيست ، رشد و نمو و سلامتي انسان و ساير جانوران و گياهان ( سلطاني ، 1371 ص1 ).
*محيط زيست اصلي انسان را زيست کره تشکيل مي دهد و آن لايه بسيار نازکي است که سطح کره زمين و پوشش خاکي آن را شامل مي شود . اين لايه حيات آفرين را بيوسفر و يا زيست کرده مي نامند . همچنين موجودات زنده و محيط زيست پيوستگي و وابستگي وجود دارد و هيچ موجودي بدون محيط مناسب قادر به ادامه حيات نخواهد بود ( فهيمي نيا ، 1384 ص4 )
انواع محيط زيست ( تقسيم بندي محيط زيست )
*در مفهوم کلي سه نوع محيط زيست قابل تشخيص است که عبارتند از :‌محيط طبيعي ، محيط اجتماعي و محيط انسان ساخت ( سلطاني ، 1371 ص3 )
محيط طبيعي:
محيط طبيعي عبارت است از بخشي از محيط زيست که ساخته انسان نباشد . بر اين مبنا ، جنگل ها ، درختزارها ؛ علفزارها ، درياها ، رودخانه ها و در مجموع کليه چشم اندازهاي طبيعي محيط هاي طبيعي را تشکيل مي دهند .
محيط اجتماعي :‌
محيط اجتماعي که در مفهوم وسيعتر به آن سپر اجتماعي مي گويند ، عبارت است از جامعه اي که انسان در آن زيست مي کند به اضافه نهادهاي اجتماعي که امور مختلف جامعه را سازمان مي دهند . محيط اجتماعي از خانواده شروع مي شود و همسايگان ، همکاران ، جامعه شهري و روستايي را در بر مي گيرد و دامنه آن به ملت و دولت کشيده مي شود .
محيط انسان ساخت :‌
به آن بخش از محيط زيست اطلاق مي گردد که به دست بشر ساخته شده و زائيده تفکر او مي باشد . محيط زيست انساني ، محيط زائيده فکر ، محيط فرهنگ ساخت و سپهر فني نيز ناميده شده است . شهرها ، روستاها ، مدارس ، کارخانجات و … اجزاي اين بعد از محيط زيست محسوب مي شوند . علاوه بر اين زباله ها ، آلودگي آب و هوا ، فاضلاب ها و غيره نيز جزء عناصر تشکيل دهنده اين قسمت از محيط زيست و حاصل نحوه تفکر و چگونگي فرهنگ هر جامعه است ( همان منبع و ص4 )
آلودگي محيط زيست
*بنا به تعريف ماده 9 قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست ( مصوب 28/2/53 و اصلاحيه 24/8/71 ) ‌منظور از آلوده ساختن محيط زيست عبارت است از :‌” پخش مواد خارجي در آب ، هوا يا خاک يا زمين به ميزاني که کيفيت فيزيکي ، شيميايي يا بيولوژيکي آن را به طوري که زيان آور به حال انسان يا ساير موجودات زنده و يا آثار و ابنيه باشد ، تغيير دهد .”
تغيير نامطلوب در خواص فيزيکي، شيميايي و بيولوژيکي هوا، آب يا زمين. بديهي است که اين تغييرات نامطلوب سبب به خطر افتادن سلامت، بقا و فعاليت هاي بشر و نيز ساير موجودات زنده زيست کره، خواهد شد.( ميلر1377 ص 11)
پسماند :
مطابق تعريف مندرج در ماده 2 قانون مديريت پسماندها، به مواد جامد، مايع و گاز (غير از فاضلاب) گفته مي شود که به طورمستقيم يا غيرمستقيم حاصل از فعاليت انسان بوده و از نظر توليد کننده ، زائد تلقي مي شود .
ورمي کمپوست :
در توليد ورمي کمپوست از گونه هاي انتخابي کرم خاکي براي کمک به انجام فرايند کمپوست و تبديل پسماندهاي آلي به کمپوست استفاده مي نمايند . کرم هاي خاکي توليد کننده کمپوست ، از مواد آلي تغذيه کرده و در اثر اين فرايند محصولي به نام ورمي کمپوست توليد کرده که به دليل کيفيت بسيار بالا در بخش کشاورزي و باغداري کاربرد دارد . ورمي کمپوست علاوه بر توليد کود زيستي ، توانايي توليد يک محصول بيشتر به نام کرم خاکي را دارد . که در اين حالت کرم خاکي روند تجزيه زباله ها و پسماندها را افزايش مي دهد . يکي از مهمترين مزاياي ورمي کمپوست نداشتن آلودگي هاي زيست محيطي و تاثيرات سويي که متاسفانه در حال حاضر به دليل استفاده از کودهاي شيميايي يکي از بحران هاي زيست محيطي است ، مي باشد . از سويي ديگر بروز مشکلات اقتصادي و زيست محيطي ناشي از مصرف بي رويه کودهاي شيميايي و نيز توجه به قابليت هاي ذاتي بسيار جالبي و تنوع موجودات خاکزي و به ويژه ميکرو ارگانيسم ها موجب گرديده که يکي از مهمترين و کاربردي ترين زمينه هاي مورد تحقيق در مطالعات روز ، تلاش براي توليد کودهاي زيستي باشد ( صفرخانلو و ترکماني ، 1386 ص 482 -483 ) .
تفکيک از مبدا :
نکته حانز اهميتي که بايد قبل از رواج فرهنگ تفکيک از مبدا در روستاها رواج داده شود کاهش در مبدا است ، حتي اگر بازيافت شروع خوبي باشد ، اما نمي تواند به تنهايي مشکل زباله را حل کند . قبل از بازيافت بايد ميزان مصرف را کاهش داده و توليد چيزهايي را که قبلاً براي آنها انرژي و ماده مصرف شده است را کاهش داد . کاهش در مبدا چالشي اساسي است که داراي دو جنبه است : اول مرتبط بودن با الگوي مصرف و دوم ارتباط با استانداردها و مقررات توليد . در اين ارتباط استفاده از مواد قابل مصرف مجدد ، مواد با عمر طولاني تر ، مواد قابل دفع در طبيعت و در نهايت سبک کردن وزن محصولات ، مهمترين تحولات خواهد بود . اما به هر حال زباله توليد مي شود و بايد به راه حل هايي براي استفاده بهينه از آن پرداخت . مطالعات و بررسي هاي وضع موجود سيستم مديريت پسماندهاي روستايي نشان مي دهد که روشهايي چون 1- جمع آوري توسط افراد دوره گرد 2- جمع آوري مواد بازيافتي توسط کارگران دهياريها 3- فروشگاه ها و اماکن ويژه ، را مي توان براي کاهش از مبدا پسماندهاي روستايي در کشور اعمال کرد . که در حاضر حاضر روش شماره يک در ايران و کشورهاي در حال توسعه معمول است . به طور کلي در اين حالت به علت عدم کنترل خاص بر فرايند تفکيک و جمع آوري ، هيچ گونه سودي متوجه دهياري نخواهد بود و علاوه بر آن زيان هاي بعدي ديگري نيز به دنبال خواهد داشت که از آن جمله مي توان استفاده نامطلوب و غير بهداشتي از اين مواد در کارخانه هاي تبديل مواد و ايجاد شغل هاي کاذب در برخي موارد مشاده شده است که کارگران اقدام به جمع آوري مواد تفکيک شده از مردم ، يا تفکيک مواد خاص ( پلاستيک ، فلزات و … ) از زباله هاي جمع آوري شده مي کنند . در واقع به نوعي همان نقش افراد دوره گرد را به کارگران دهند . اين روش در صورتي که تحت نظارت و کنترل انجام گيرد از مواردي است که مي تواند به جمع آوري و تفکيک صحيح مواد کمک شاياني کند ( عبدلي و حق اللهي ، 1389 ص 56-57 ) .
زباله سوزها : يکي از روشهاي دفن بهداشتي پسماند ، سوزاندن مي باشد . بدليل افزايش حجم پسماندها و مشکلات مربوط به دفع آنها مي توان به روشهايي مانند زباله سوزها نيز توجه نمود ، اين روش جهت پسماندهاي بيمارستاني ، صنعتي ، لاشه حيوانات و غيره بيشتر مورد استفاده قرار مي گيرد . به طور کلي به هر فرايندي که بتواند با سوزان مواد زائد جامد حجم يا وزن آنها را کاهش بدهد و به شکل مواد کم ضرر تبديل کند ، زباله سوز ناميده مي شود ( شفاپي و کريم زاده ، 1390 ص 8-9 ).

فصل دوم
2-1 ضرورت اهميت و توجه به محيط زيست
2-1-1 ضرورت هاي ملي توجه به محيط زيست روستا
محيط زيست يکي از ابعاد حساس و آسيب پذير روستاها مي باشد که نسبت به شهرها کمتر تحت تأثير آلاينده هاي مختلف قرار گرفته است. ولي گسترش الگوي مصرف شهري و هجوم بعضي منابع آلايند? شهري به حريم روستاها و تغيير الگوي مصرف روستائيان زمينه هاي تخريب محيط زيست در روستاها را گسترش داده است. از سوي ديگر حفظ محيط زيست يک وظيف? همگاني و ملي است و هر شخصي و سازماني بايستي در حيطه وظايف و مسئوليت هاي فردي و اجتماعي خود به حفظ محيط زيست حساسيت داشته باشد ( سلطاني ، 1371 ص 75).
امروزه نزديک به 40 درصد از مردم کشور ما در نقاط روستايي و جوامع کوچک نيمه شهري و نيمه روستايي زندگي مي کنند و با گسترش شهرنشيني حريم برخي شهرها تا نزديکي هاي نقاط روستايي گسترش پيدا کرده است. بنابراين نمي توان حفاظت از محيط زيست روستا را به حال خود رها نمود. مديريت و برنامه ريزي روستايي زماني مي تواند جامعيت داشته و به اهداف واقعي خود دست پيدا کند که بايستي به تمامي جوانب و مسائل و مشکلاتي که روستائيان با آنها دست به گريبان هستند راه حل و چاره جويي داشته باشد. محيط زيست روستايي يکي از مسائل مهمي است که در برنامه هاي ملي بايستي توجه ويژ هاي به آنها بشود (مرکز مطالعات و خدمات تخصصي شهري و روستايي ، 1385 ص 13).
2-2 تغيير الگوي مصرف و شيوه زندگي روستائيان
تا 50 سال اخير روستائيان يک زندگي خودکفا و متکي به محيط خودشان را داشته اند. به ويژه تهيه و توليد مواد غذايي و عوامل وابسته به آن به شکل طبيعي بوده و آسيب هاي جدي به محيط زيست وارد نمي ساخته است. در گذشته روستائيان مواد غذايي خود را خودشان توليد مي نمودند، ظروف مورد استفاده آنها اکثراً فلزي و سفالي بوده و براي تسهيل زندگي خود وابسته به تکنولوژي بومي و دانش بومي خود بوده اند. مراودات و ارتباطات اقتصادي و اجتماعي بين نقاط روستايي و شهري نيز در قالب اين چهارچوب بوده است. بنابراين هر آنچه توليد مي کردند و پس از استهلاک و سپري شدن تاريخ مصرف آن، بازيافت آن در طبيعت به سهولت انجام مي پذيرفت. مواد سوختني مورد استفاد? آنها اغلب از هيزم و فضولات حيواني بوده و پسماندهاي آن آسيبي به محيط زيست روستا وارد نمي ساخته است. البته اين بدان معنا نيست که محيط زيست روستا در گذشته فاقد مشکلات بوده است بحث بر سر اين است که امروزه بر اثر تغيير شيوه زندگي و الگوي مصرف در مناطق روستايي، روز گذشته بکلي دگرگون گرديده است. بطوريکه رواج مصرف ظروف پلاستيکي ، مواد شوينده و آلاينده منابع آب و خاک مواد سوختني فسيلي (نفت، گازوئيل و …) و توليد مواد زائد جامد و رهاسازي آن در محيط روستا، اثرات و پيامدهاي منفي بر محيط زيست روستا برجاي مي گذارد. جالب توجه اينکه تا 15 سال پيش هيچ برنامه و اقدامي از سوي متوليان مديريت روستايي براي ساماندهي و مديريت محيط زيست روستا در کشور ما وجود نداشت، فقط در بخش محدودي خانه هاي بهداشت روستايي توجهاتي به محيط زيست روستاها مي نمودند. اما بايستي توجه داشت که محيط زيست روستا همانند محيط زيست شهري دامن? گسترده اي دارد و با توجه به تغيير شيو? زندگي روستائيان، بايستي طرح ها و برنامه هاي متناسب با اين تغييرات براي حفظ محيط زيست روستا تدوين و اجرا گردد. (مرکز مطالعات و خدمات تخصصي شهري و روستايي ، 1385 صص 14-15).
2-3 انواع پسماندها براساس قانون مديريت پسماند:
پسماند به مواد جامد ، مايع و گاز ( غير از فاضلاب ) گفته مي شود که بطور مستقيم يا غير مستقيم حاصل از فعاليت انسان بوده و از نظر توليد کننده زائد تلقي مي شود . پسماندها مطابق قانون مديريت پسماند به 5 گروه تقسيم مي شوند (مرکز مطالعات و خدمات تخصصي شهري و روستايي ، 1385 صص 25-26 ) :
پسماندهاي عادي : به کليه پسماندهايي گفته مي شود که به صورت معمول از فعاليت هاي روزمره انسانها در شهرها ، روستاها و خارج از آنها توليد مي شود از قبيل زباله هاي خانگي و نخاله هاي ساختماني
پسماندهاي پزشکي ( بيمارستاني ) :‌ به کليه پسماندهاي عفوني و زيان آور ناشي از بيمارستانها ، مراکز بهداشتي ، درماني ، آزمايشگاههاي تشخيص طبي و ساير مراکز مشابه گفته مي شود .
پسماندهاي ويژه :‌ به کليه پسماندهايي گفته مي شود که به دليل بالا بودن حداقل يکي از خواص خطرناک از قبيل سميت ، بيماري زايي ، قابليت انفجار يا اشتعال ، خورندگي و مشابه آن به مراقبت ويژه نياز داشته باشد .
پسماندهاي کشاورزي :‌ به پسماندهاي ناشي از فعاليت هاي توليدي در بخش کشاورزي گفته مي شود از قبيل فضولات ،‌لاشه حيوانات ( دام و طيور و آبزيان ) محصولات کشاورزي فاسد يا غير قابل مصرف .
پسماندهاي صنعتي :‌ به کليه پسماندهاي ناشي از فعاليت هاي صنعتي و معدني و پسماندهاي پالايشگاهي صنايع گاز ، نفت و پتروشيمي و نيروگاهي و امثال آن گفته مي شود از قبيل براده ها ، سرريزها و لجن هاي صنعتي
2-4 ترکيب انواع پسماندهاي جامد روستايي :
ويژگي پسماند در روستاهاي مختلف با توجه به شرايط محيطي ، فصول مختلف سال ، موقعيت جغرافيايي ، نزديکي به شهر ، عادات و فرهنگ ، وضعيت اقتصادي ، نوع فعاليتهاي روستائيان و چگونگي سکونت افراد و جوانب گردشگري و غيره متغير خواهد بود . اين ويژگي ها شامل مشخصات کمي و کيفي آن است .
2-5 انواع مشخصات کلي پسماندهاي روستايي :
2-5-1 پسماندهاي غذايي :
اين نوع از پسماندها زائدات غذايي باقيمانده از ميوه ها ، سبزيجات ، فرآورده هاي حيواني ، و انوع خوراکي ها و مواد غذايي است که در اثر توليد ، جابجايي ، آماده سازي ، پخت و پز و مصرف آنها توليد مي شوند . اين نوع زباله ها خصوصاً در شرايط مناسب رطوبت و درجه حرارت بسيار تجزيه پذيرند و به دليل تخمير و فساد سريع، بوهاي نامطلوب توليدکرده، مکان تجمع آنها محلي مناسب براي رشد و تکثير مگس، حشرات، جوندگان، حيوانات موذي، ميکروب ها و ساير ناقلان بيماريها محسوب مي شوند. مبدأ پسماندهاي مواد غذايي شامل منازل مسکوني، رستورا نها ، اغذيه فروشي ها و هتل ها، بيمارستان ها،درمانگاه ها، ميادين عرضه ميوه و تره بار، ميوه فروشي ها و غيره مي باشد. اين قسمت از زباله ها قابل تبديل به کمپوست مي باشند ( سعيد نيا ، 1383 صص 67-84 ).
2-5-2 زباله :‌
آشغال معمولا به مواد فاسدنشدني به جز خاکستر گفته مي شود و در مناطق مسکوني و تجاري توليد مي شود. آشغال را مي توان به دو بخش قابل اشتعال و غيرقابل اشتغال تقسيم کرد. آشغال هاي قابل اشتعال شامل کاغذ، مقوا، لاستيک، چرم، چوب، پلاستيک، منسوجات و اضافات باغباني و آشغال ها غيرقابل اشتعال شامل شيشه، قوطي هاي فلزي، خاکروبه و مواردي از اين قبيل است( سعيد نيا ، 1383 صص 67-84).
2-5-3 خاکستر :
به مواد باقيمانده از سوختن چوب، ذغال و ساير مواد سوختني که از فعالي تهاي پخت و پز يا گرم کردن منازل و غيره حاصل مي شود خاکستر مي گويند. امروزه با رويکرد مردم روستايي به مصرف گاز و ساير فرآورده هاي نفتي مقدار آن کاهش يافته است. مقدار خاکستر با توجه به موقعيت جغرافيايي محل و در ماه هاي گوناگون سال متغير است ( مرکز مطالعات و خدمات تخصصي شهري و روستايي ، 1385 ص 27).
2-5-4 نخاله هاي ساختماني:
به زايدات ناشي از تخريب و يا احداث ساختمان هاي جديد نخاله هاي ساختماني گفته مي شود. اين نخاله ها شامل خاک، سنگ، سيمان، گچ، الوار و چوب و مصالح شبيه آنها را در بر مي گيرد ( محمودي ، 1388 صص 34-38 ).


پاسخ دهید