پدر بزرگوار و مادر مهربانم
و همسر فداکارم که مشوّق تحصيلاتم بود

به پاس همه محبت هايشان

سپاسگزاري
خدا را سپاسگزارم که نعمت تحصيل علم را به من عطا فرمود تا خدمتگزار عرصه علم و دانش باشم.
اکنون که اين پايان نامه به خاتمه رسيده است، بر خود فرض مي دانم که از استاد محترم راهنما، جناب آقاي دکتر محمد سيراني تشکر نمايم که پژوهش انجام شده را مرهون کمک ها، راهنمايي ها و دقت نظر فراوان و بي دريغ ايشان مي دانم. قطعاً اين راهنماييها نه تنها در اين پژوهش، بلکه در تمام مراحل زندگي بسيار ارزشمند و مفيد خواهد بود. همچنين از اساتيد بزرگوارم جناب آقاي دکتر شکراله خواجوي و جناب آقاي دکتر جواد مرادي که با دقت و حوصله فراوان، مشاور من در نگارش اين پايان نامه بودند، قدرداني مي کنم. در پايان از استاد عزيز جناب آقاي دکتر ولي پور و دوست عزيزم غلامعباس عاليشوندي که مرا در اين امر ياري نمودند، صميمانه تشکر مي نمايم.

چکيده
هدف اين پژوهش بررسي امکان سنجي کاربرد ” تکنيک ارزيابي متوازن” در سنجش عملکرد مي‌باشد. ارزيابي متوازن يکي از تکنيک هاي حسابداري مديريت است، که براي اولين بار در سال 1992 توسط روبرت کپلن و ديويد نورتون دو استاد برجسته دانشگاه هاروارد معرفي شد. با توجه به مطالعاتي که اين دو بر روي شرکت هاي زيادي انجام دادند، مشخص شد، که معيارها و سنجه هاي مالي به تنهايي قادر به ارزيابي عملکرد سازمان نيستند و بايد علاوه بر معيارهاي مالي، معيارهاي غير مالي را در ارزيابي عملکرد مد نظر قرار داد. ارزيابي متوازن چشم انداز و استراتژي سازمان را به اهداف و معيارهايي تبديل مي کند، که در چهار منظر يا سازه مختلف سازماندهي شده اند: مالي، مشتري، فرايندهاي درون سازماني و فراگيري و رشد، در قالب يک فرضيه اصلي و چهار فرضيه فرعي مورد بررسي قرار خواهند گرفت.
اين تحقيق از نوع پيمايشي بوده و با استفاده از 60 پرسشنامه، اطلاعات 20 شرکت از شرکتهاي تابعه سيمان فارس و خوزستان جمع آوري شد. براي آزمون فرضيه هاي پژوهش از آزمونهاي ناپارامتري Qp ( آزمون ميانه )، آزمون -U من ويتني، آزمون -H کروسکال واليس و آزمون ANOVAاستفاده شد.
نتايج تحقيق حاکي از آن است، که امکان شاخص سازي در هر چهار منظر ارزيابي متوازن در اين شرکتها وجود دارد. با بررسي هاي بيشتر مشخص گرديد، که منظر فرآيندهاي داخلي به عنوان مورد توجه ترين منظر و ساير منظر ها به ترتيب منظر مشتري، مالي و يادگيري و رشد در رتبه هاي بعد قرار گرفتند.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول : کليات پژوهش 1
1-1- مقدمه 2
1-2- بيان مساله 3
1-3- اهداف تحقيق 4
1-4- اهميت و ضرورت انجام تحقيق 4
1-5- فرضيه هاي تحقيق 5
1-6- مباني نظري فرضيات تحقيق 5
1-7- قلمرو تحقيق6
1-8- تعريف اصطلاحات و واژه ها6
1-9- ساختار تحقيق 7
فصل دوم: ادبيات و پيشينه تحقيق8
2-1- مقدمه9
2-2- ارزيابي عملکرد 11
2-2-1- معيارهاي مالي سنتي ارزيابي عملکرد13
2-2-2- مشکلات معيارهاي مالي سنتي 13
2-3- روش ارزيابي متوازن.14
2-4- چهار منظر ارزيابي متوازن16
2-4-1- منظر مالي 16
2-4-2- منظر مشتري 17
2-4-3- منظر فرايندهاي درون سازماني18
2-4-4- منظر يادگيري و رشد 19
2-1- ضرورت وجود ارزيابي متوازن20
2-2- ويژگيهاي عمده ارزيابي متوازن 24
2-6-1- توازن بين عوامل داخلي و خارجي25
2-6-2- توازن بين شاخص ها و معيارهاي پيشرو و کندرو 25
2-6-3- توازن بين معيارهاي مالي و غير مالي26
2-6-4- توازن بين اهداف بخش هاي مختلف و اهداف کلي شرکت 27
2-6-5- توازن بين اولويت هاي مالي و عملياتي 27
2-7- معيارهاي ارزيابي متوازن 28
2-7-1- معيارها در منظر مالي 28
2-7-2- معيارها در منظر مشتري 29
2-7-3- معيارها در منظر فرايندهاي داخلي 30
2-7-4- معيارها در منظر يادگيري و رشد 31
2-8- استراتژي و ارتباط آن با ارزيابي متوازن .31
2-9- ارتباطات معيارهاي چند گانه کارت امتيازي .35
2-9-1- روابط علت و معلولي 35
2-9-2- محرک هاي عملکرد36
2-10- سازمانهاي موفق در اجراي ارزيابي متوازن37
2-11- ايجاد ارزش براي شرکت38
2-12- پيشينه تحقيق40
2-12-1- پژوهش‌هاي خارجي40
2-12-2- پژوهش‌هاي داخلي45
فصل سوم : روش پژوهش و آزمون فرضيه ها 48
3-1- مقدمه 49
3-2- روش تحقيق 49
3-3- فرضيه هاي تحقيق 50
3-3-1- فرضيه اصلي پژوهش 50
3-3-2- فرضيات فرعي پژوهش50
3-4- شاخص‌هاي مورد اندازه‌گيري و نحوه اندازه‌گيري آن50
3-5- جامعه آماري، نمونه و روش نمونه گيري 50
3-6- روش جمع آوري اطلاعات 51
3-6-1- قابليت اطمينان(پايائي) پرسشنامه52
3-6-2- اعتبار(روايي)پرسشنامه 52
3-7- روش تجزيه و تحليل اطلاعات 53
3-8- خلاصه فصل 53
فصل چهارم : تجزيه و تحليل داده ها 54
4-1- مقدمه 55
4-2- آمار توصيفي 55
4-2-1- بررسي خصوصيات فردي پاسخ دهندگان 56
4-2-2- خصوصيات جامعه مورد بررسي از لحاظ ويژگيهاي شرکتها 61
4-3- آزمون فرضيات 62
4-3-1- آزمون مربوط به فرضيه اصلي 63
4-3-2- آزمون مربوط به فرضيه فرعي اول .64
4-3-3- آزمون مربوط به فرضيه فرعي دوم 65
4-3-4- آزمون مربوط به فرضيه فرعي سوم66
4-3-5- آزمون مربوط به فرضيه فرعي چهارم 67
4-3-6- مقايسه ميانگين رتبه بين عوامل با استفاده از آزمون فريدمن 68
4-3-7- بررسي تاثير هر يک از سوال هاي عمومي پرسشنامه بر فرضيه هاي پژوهش 69
4-3-7-1- بررسي وجود تفاوت معني دار بين شرکتها با ظرفيت‌هاي توليد مختلف در فرضيه هاي پژوهش69
4-3-7-2- بررسي وجود تفاوت معني دار بين ديدگاه افراد با مدارک مختلف در فرضيه هاي
پژوهش 70
4-3-7-3- بررسي وجود تفاوت معني دار بين شرکتها با تعداد کارکنان متفاوت در فرضيه هاي پژوهش 70
4-3-7-4- بررسي وجود تفاوت معني دار بين ديدگاه افراد با سابقه کار مختلف در فرضيه هاي پژوهش 71
4-3-7-5- بررسي وجود تفاوت معني دار بين ديدگاه افراد با سنين مختلف در فرضيه هاي
پژوهش 72
4-4- خلاصه فصل77
فصل پنجم : بحث ، نتيجه گيري و پيشنهادها 78
5-1- مقدمه 79
5-2- نتيجه گيري 79
5-2- پيشنهادات 82
الف – پيشنهادها بر اساس نتايج حاصل از آزمون فرضيه ها 82
ب – پيشنهادها براي تحقيق هاي آتي 83
5-3- محدوديت هاي تحقيق 83
فهرست منابع و مآخذ85
پيوست89
الف- پرسشنامه90
ب- اسامي شرکتها 96
ج- نتايج آماري SPSS97
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 4-1. موقعيت سازماني جامعه مورد بررسي56
جدول 4-2. جنسيت جامعه مورد بررسي57
جدول 4-3. وضعيت سني جامعه مورد بررسي58
جدول 4-4. وضعيت تحصيلي جامعه مورد بررسي59
جدول 4-5. وضعيت سابقه کار جامعه مورد بررسي60
جدول 4-6. ظرفيت توليد جامعه مورد بررسي.61
جدول 4-7. وضعيت تعداد نيروي انساني جامعه مورد بررسي 62
جدول 4-8. اطلاعات توصيفي مربوط به آزمون فرضيه اصلي63
جدول 4-9. نتايج آزمون مربوط به فرضيه اصلي63
جدول 4-10. اطلاعات توصيفي مربوط به آزمون فرضيه فرعي اول 64
جدول 4-11. نتايج آزمون مربوط به فرضيه فرعي اول 64
جدول 4-12. اطلاعات توصيفي مربوط به آزمون فرضيه فرعي دوم 65
جدول 4-13. نتايج آزمون مربوط به فرضيه فرعي دوم65
جدول 4-14. اطلاعات توصيفي مربوط به آزمون فرضيه فرعي سوم 66
جدول 4-15. نتايج آزمون مربوط به فرضيه فرعي سوم 66
جدول 4-16.اطلاعات توصيفي مربوط به آزمون فرضيه فرعي چهارم 67
جدول 4-17. نتايج آزمون مربوط به فرضيه فرعي چهارم 67

جدول 4-18. نتايج آزمون مقايسه ميانگين رتبه فرضيات با استفاده از آزمون فريد من68
جدول 4-19. آماره و مقدار سطح معني داري آزمون فريد من براي مقايسه رتبه فرضيات .68
جدول 4-20. نتايج آزمون مربوط به تاثير ظرفيت توليد در هر يک از منظرها 69
جدول 4-21. نتايج آزمون مربوط به تاثير مدرک تحصيلي در هر يک از منظرها 70
جدول 4-22. نتايج آزمون مربوط به تاثير تعداد کارکنان در هر يک از منظرها 71
جدول 4-23. نتايج آزمون مربوط به تاثير سابقه کار در هر يک از منظرها71
جدول 4-24. نتايج آزمون مربوط به تاثير سن در هر يک از منظرها 72
جدول 4-25. اطلاعات توصيفي مربوط به آزمون مقايسه بين گروههاي پاسخ دهنده در مورد معيار مالي73
جدول 4-26. اطلاعات توصيفي مربوط به آزمون مقايسه بين گروههاي پاسخ دهنده در مورد معيار مشتري74
جدول 4-27. اطلاعات توصيفي مربوط به آزمون مقايسه بين گروههاي پاسخ دهنده در مورد معيار فرايندهاي داخلي 75
جدول 4-28. اطلاعات توصيفي مربوط به آزمون مقايسه بين گروههاي پاسخ دهنده در مورد معيار رشد و يادگيري 76
جدول 5-1. نتايج آزمون فرضيات تحقيق 80
جدول 5-2. نتايج آزمون مقايسه و ميانگين رتبه فرضيات با استفاده از آزمون فريدمن81

فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل 2-1. چارچوب ارزيابي متوازن21
شکل 4-1. نمودار ميله اي موقعيت سازماني افراد پاسخ دهنده 56
شکل 4-2. نمودار ميله اي جنسيت افراد پاسخ دهنده 57
شکل 4-3. نمودار ميله اي ويژگي سني افراد پاسخ دهنده 58
شکل 4-4. نمودار ميله اي وضعيت تحصيلي افراد پاسخ دهنده 59
شکل 4-5. نمودار ميله اي سابقه کاري افراد پاسخ دهنده 60
شکل 4-6. نمودار ميله اي ظرفيت توليد جامعه مورد بررسي61
شکل 4-7. نمودار ميله اي تعداد کارکنان جامعه مورد بررسي 62
شکل 4-8. نمودار مربوط به آزمون آنواي معيار مالي 73
شکل 4-9. نمودار مربوط به آزمون آنواي معيار مشتري 74
شکل 4-10. نمودار مربوط به آزمون آنواي معيار فرايندهاي داخلي 75
شکل 4-11. نمودار مربوط به آزمون آنواي معيار رشد و يادگيري 76

فصل اول
کليات تحقيق

1-1- مقدمه
در دنياي امروزي، واحدهاي کسب و کار در محيطي فعاليت مي کنند، که بر اثر پيشرفت هاي تکنولوژيکي، نوسانات اقتصادي، تغييرات نيروي کار و انتظارات مشتريان مدام در حال تغيير و تحول است. کاملا واضح است، که تنها استفاده از معيارها و ارزيابي هاي مالي نمي تواند، يک سازمان را به طور صحيح، بازبيني کند و آنرا به جلو سوق دهد. براي اينکه کليه سازمانها بتوانند در اين شرايط، فعاليت هايشان را با موفقيت هدايت کنند، بايد خود را به تکنيک ها و افزارهاي کارآمد و قوي مجهز سازند(Adams,1997:p.2). کپلن و نورتون در سال 1992استفاده از ارزيابي متوازن را به عنوان ابزاري جهت ارزيابي عملکرد و مديريت استراتژيک در اينگونه سازمانها پيشنهاد کردند. بر اساس نظريه کپلن و نورتون، ارزيابي متوازن چارچوبي را جهت سازمان دادن به اهداف استراتژيک سازماني ارائه مي کند، که شامل چهار معيار اساسي: مالي، رضايت مشتري، فرآيندهاي داخلي و رشد و يادگيري است(Kaplan and Norton,2001:p.90).امروزه سازمان ها با چندين موضوع اساسي در رابطه با کسب و کار مواجه هستند. چهار موضوع فراگير که بدون شک واحدهاي کسب و کار را متاثر مي سازد عبارتند از(Niven,2005:p.2):
* اتکا بر معيارهاي مالي سنتي
* افزايش دارايي هاي نامشهود
* خطر از دست دادن شهرت
* اجراي استراتژي
ارزيابي متوازن اين موضوعات را براي سازمان ها حل کرده است.
1-2- بيان مساله
تعيين ديدگاههاي سازمان به گونه اي دقيق، رسيدن به اهداف مورد قبول افراد سازمان، شناسايي رقبا، مشتريان و عرضه کنندگان و استفاده از تکنولوژي، عملي بسيار دشوار، وقت گير و پرهزينه است. بنابراين اين مزايا و معايب ارزيابي متوازن بايد در چارچوب واکاري هزينه و فايده مورد بررسي قرار گيرد(نمازي، 1382 : 161).ارزيابي متوازن شرکت ها را قادر مي سازد، نتايج مالي را همزمان با پايش پيشرفت در محدوده امکانات و کسب دارايي هاي نامشهود، که براي رشد بيشتر موردنياز است، دنبال نمايند(راشدي، 1384 : 22).همچنين ارزيابي متوازن اولا کمک مي کند، تا از ارتباطات علت و معلولي در مفروضاتي که بر اساس آنها استراتژي بنا شده است، اطمينان حاصل شود. دوم اينکه توانايي نيل به اهداف، تائيد يا رد شود و سوم اينکه همه توان و نيروي سازمان در راستاي تحقق استراتژي سازمان همسو گردد(بختياري، 1383 : 4).موضوعات اساسي که مطرح شد نه تنها در واحدهاي انتفاعي بلکه در بخش هاي دولتي و غيرانتفاعي نيز نمايان گرديده است، از همين رو امروزه پياده سازي ارزيابي متوازن در بخش غيرانتفاعي طرفداران زيادي پيدا کرده است(Chan and Ho,2000:p.147). با توجه به اين که ارزيابي متوازن در سنجش عملکرد شرکتها اهميت بسزائي دارد، اين تحقيق به دنبال پاسخگوئي به سوالات زير است:
-آيا امکان اجراي تکنيک “ارزيابي متوازن”به منظور ارزيابي عملکرد در گروه شرکتهاي سيمان فارس و خوزستان وجود دارد؟
-آيا امکان شاخص سازي در منظر مالي ارزيابي متوازن وجود دارد؟
-آيا امکان شاخص سازي در منظر مشتري ارزيابي متوازن وجود دارد؟
-آيا امکان شاخص سازي در منظر فرايندهاي درون سازماني (داخلي) ارزيابي متوازن وجود دارد؟
-آيا امکان شاخص سازي در منظر يادگيري و رشد ارزيابي متوازن وجود دارد؟
-کداميک از منظرهاي ارزيابي متوازن بيشترين کاربرد را دارد؟

1-3-اهداف تحقيق
موضوع ارزيابي عملکرد از موضوعاتي است، که تاکنون تحقيقات و مباحث زيادي پيرامون آن صورت پذيرفته است و مي تواند ضامن اجراي اهداف سازمان، توسعه و پيشرفت آن باشد. با توجه به ناکارآمد بودن معيارهاي مالي در ارزيابي عملکرد و مشکل ارزيابي قابل اتکاي دارايي هاي نامشهود جهت انعکاس در صورت هاي مالي، ارزيابي متوازن به عنوان يکي از تکنيک هاي نوين حسابداري مديريت براي حل اين مشکلات، معرفي شده است(الهياري، 1386 : 5).
1-4- اهميت و ضرورت انجام تحقيق
يکي از منافع ارزيابي متوازن، پيوند اهداف کوتاه مدت به بلندمدت و مالي به غيرمالي است(کمالي شهري، 1384 : 6) و از آنجايي که کشور ايران از جمله کشورهاي در حال توسعه اي است، که تلاش هاي زيادي را براي مطرح شدن در عرصه هاي جهاني انجام مي دهد، مي بايست تکنيک هايي را در سيستم مديريتي برگزيد، که کشور را در دست يافتن به اين اهداف بلندمدت، ياري رساند.با توجه به اينکه رشد صنعت سيمان نيز جزئي از اهداف بلندمدت در توسعه پايدار مي باشد و داشتن جامعه اي پويا در گرو داشتن صنايع موفق است، تحقيقي پيرامون بررسي امکان سنجي اجراي ارزيابي متوازن در گروه شرکتهاي سيمان فارس و خوزستان انجام شد.
ارزيابي متوازن مي تواند در شناسايي و ايجاد استراتژي مناسب و افزايش اتفاق نظرها در مورد استراتژي، ارتباط دادن استراتژي در سرتاسر سازمان، همسوسازي اهداف افراد و دپارتمان ها با استراتژي، مرتبط نمودن اهداف استراتژيک با اهداف بلندمدت و بودجه هاي ساليانه، بازنگري عملکردي دوره اي و تهيه بازخوردهاي سازماني، يک سازمان را منتفع سازد(Kaplan and Norton,1996:P.19). مک استراويس (1999) تأکيد مي‌کند که اگر ارزيابي متوازن، به طور صحيحي در يک سازمان اجرا شود، شش فايده خواهد داشت:
* افزايش بينش مشتريان
* تمرکز بر عمليات داخلي
* انگيزش استفاده کنندگان داخلي
* افزايش تلاش ها جهت بدست آوردن مشتري

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

* ارتباط با مشتري و افزايش وفاداري مشتري
* ايجاد ارزش براي سازمان
در اين تحقيق امکان اجراي ارزيابي متوازن به عنوان يکي از کارآمدترين ابزارهاي مديريتي، در گروه شرکتهاي سيمان فارس و خوزستان مورد بررسي قرار مي گيرد، تا در صورت دست يافتن به نتايج مثبت، بتوان آن را به ساير شرکتهاي فعال در صنعت سيمان کشور نيز پيشنهاد کرد.
1-5- فرضيات تحقيق
فرضيه اصلي تحقيق:
1. امکان اجراي ارزيابي متوازن در گروه شرکتهاي سيمان فارس و خوزستان وجود دارد.
فرضيات فرعي تحقيق:
1. امکان شاخص سازي براي سازه(معيار) مالي ارزيابي متوازن وجود دارد.
2. امکان شاخص سازي براي سازه(معيار) مشتري ارزيابي متوازن وجود دارد.
3. امکان شاخص سازي براي سازه(معيار) فرآيند داخلي ارزيابي متوازن وجود دارد.
4 .امکان شاخص سازي براي سازه(معيار) يادگيري و رشد ارزيابي متوازن وجود دارد.
1-6- مباني نظري فرضيات تحقيق
تحقيق پيش رو بر اساس نوع هدف کاربردي ،روش پيمايشي است. از لحاظ موضوعي، اين پژوهش در حوزه ي حسابداري مديريت مي باشد و امکان اجراي ارزيابي متوازن را در گروه شرکتهاي سيمان فارس و خوزستان مورد بررسي قرار مي دهد. بر اساس اين روش ابتدا کليات پژوهش و پرسش هاي اصلي تحقيق مطرح و بر اساس آن فرضيات تنظيم مي شود. سپس مباني نظري و پيشينه تحقيق که از منابع کتابخانه اي و مقالات موجود در مجلات معتبر داخلي و خارجي گرفته شده، با توجه به نتايج تحقيق هاي انجام شده پيشين، از جمله تحقيق کمالي شهري(1384)، با عنوان” امکان سنجي اجراي ارزيابي متوازن در شرکت هاي لوازم خانگي فعال در بورس اوراق بهادار تهران”، تحقيق الهياري(1386) با عنوان “بررسي کاربرد تکنيک ارزيابي متوازن در سنجش عملکرد شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران”و تحقيق الهياري(1387)، تحت عنوان “امکان سنجي اجراي ارزيابي متوازن در بيمارستانهاي شيراز”، مي توان چنين نتيجه گرفت، که امکان اجراي ارزيابي متوازن، بدون شاخص سازي معيارهاي چهارگانه آن يعني معيار مالي، معيار مشتري، معيار فرايندهاي داخلي و معيار رشد و يادگيري، وجود ندارد.
1-7- قلمرو تحقيق
از آنجايي که روش جمع آوري اطلاعات در اين پژوهش پرسشنامه بوده است، دوره زماني خاصي را در بر نمي گيرد و قلمرو زماني اين پژوهش محدود به مقطع زماني خاصي نيست. لازم بذکر است که پرسشنامه پژوهش در سال 1388 توزيع، جمع آوري و تجزيه و تحليل شده است. در اين پژوهش، شرکتهاي تابعه شرکت سيمان فارس و خوزستان به عنوان قلمرو مکاني پژوهش در نظر گرفته شده است.
1-8- تعريف اصطلاحات و واژه ها
1 )استراتژي: استراتژي راههاي رسيدن به ديدگاه است. هر استراتژي توصيف مي کند، که مجموعه مديريت چه تدبيري در پيش بگيرد، که با توجه به امکانات و فرصتهاي موجودش در بازار بتواند در آينده به ديدگاه از قبل تعيين شده دست يابد (نمازي،1382: 168).
2 )معيار: فرمولي کمي است، که ارزش هاي آن بيانگر اين مطلب است، که چه چيز را جهت رسيدن به هدف کمي مورد انتظار، بايد مورد ارزيابي قرار داد (Ewans,2004:p.4).
3 )ارزيابي متوازن: ابزاري جهت تبديل ديدگاه ها و استراتژي سازمان به اهداف بوده و در واقع به مديران کمک مي کند تا به اهداف از قبل طراحي شده خود برسند و عملکرد مالي و غير مالي، کوتاه مدت و بلند مدت و متوازن از نظر سهامداران، مشتريان، کارکنان و افراد داخلي و خارجي سازمان را مورد ارزيابي قرار دهند(نمازي و رمضاني،1382: 4).
4 )منظر مشتري: اين منظر، که يکي از معيارهاي ارزيابي متوازن است به مديران فروش اين امکان را مي دهد، که بخشهائي از بازار، که شرکت در آن بخشها بايد با ساير رقبا رقابت کند را، مشخص نموده و معيارهاي عملکرد مربوط به آنها را تعيين مي کند.
1-9- ساختار تحقيق
در اين فصل کلياتي درباره پژوهش شامل مقدمه، مساله پژوهش، ضرورت پژوهش، هدف پژوهش، فرضيه هاي پژوهش، جامعه آماري، روش جمع آوري داده ها و روش پژوهش تشريح ودر ادامه به تعريف واژه هاي کليدي مورد استفاده در اين پژوهش پرداخته شد. موضوع فصل دوم بيان ادبيات و پيشينه تحقيق هاي گذشته است. در ابتدا ادبيات و پيشينه تحقيق در رابطه با ارزيابي متوازن، بيان مي شود. سپس پژوهش هاي انجام شده در رابطه با استفاده از ارزيابي متوازن در ارزيابي عملکرد شرکتها بررسي مي شود.

فصل دوم
ادبيات و پيشينه تحقيق

2-1- مقدمه:
در دهه هاي اخير حسابداري مديريت در زمينه هاي گوناگون پيشرفتهاي قابل توجهي داشته است. سيستم هاي توليدي قابل انعطاف، سيستم هاي توليدي، ايجاد سيستم هاي هوشمند و خبره و هوش مصنوعي، استفاده از مجموعه هاي فازي، ايجاد شبکه هاي عصبي، سيستم هاي نوين توليدي و هزينه يابي از جمله سيستم ABC 1 ، سيستم کايزن، سيستم JIT 2 ، سيستم هزينه يابي معکوس، حسابداري مديريت استراتژيکSCM)) 3 و ارزيابي متوازن نمونه هايي از اين پيشرفتها هستند.تغييرات نوين در اوضاع فعاليتهاي تجاري و توليدي سازمانها، تکنيکهاي سنتي ارزيابي عمليات را با مشکل همراه ساخته است. ادبيات نوين حسابداري مديريت بر استفاده از معيارهاي غير مالي بصورت ابزاري براي غلبه بر اشکالات نسبت داده شده به معيارهاي مالي تاکيد دارد و در واقع معتقد است، که معيارهاي غير مالي بايد در کنار معيارهاي مالي استفاده شود. بعنوان نمونه، نيون(2001) پيشنهاد مي نمايد، که معيارهاي عملکرد مالي سنتي بايد با معيارهاي غير مالي همانند معيارهايي براي بهره وري، سهم بازار، مسئوليت اجتماعي، گسترش توليدات و
عملکرد کارکنان بصورت مکمل استفاده شود(الهياري،1387: 27). ارزيابي شرط لازم براي مديريت است. اگر چيزي را نتوان ارزيابي کرد، نمي توان آنرا مديريت کرد. کليد دستيابي به بهبود مستمر، توانايي ارزيابي هماهنگ پيوسته عملکرد فرايندهاي کليدي در شرکت است. مديران ارشد اجرائي مي دانند که سيستم ارزيابي سازمان به شدت تحت تاثير رفتار مديران و کارکنان است و معيارهاي حسابداري مالي سنتي مانند بازده سرمايه گذاري و سود هر سهم4، ممکن است درباره فعاليت هاي نوآور و بهبود مداوم، که نيازهاي محيط رقابت امروز است، سيگنال هاي گمراه کننده اي به آنها بدهد. معيارهاي مالي سنتي ارزيابي عملکرد، در عصر رقابت صنعتي به خوبي موثر واقع مي شدند ،ولي اين معيارها، با توجه به مهارت ها و توانايي هايي که امروز سازمان ها در تلاش براي دسترسي به آنها هستند، نمي توانند موثر باشند. مديران و پژوهشگران سعي مي کردند، تا سيستم هاي ارزيابي عملکرد را اصلاح کنند. برخي بر ” معيارهاي مالي مربوط5 ” و برخي ديگر بر بهبود ” معيارهاي عملياتي 6″ مانند زمان توليد و نرخ ضايعات تمرکز مي کردند. با مشاهده و مطالعه در بسياري از سازمان ها مشخص شده است، که مديران تنها بر يک سري از معيارها(بدون توجه به ساير معيارها) تکيه نمي کنند و آنها خواستار بکارگيري توازن بين معيارهاي مالي و همچنين عملياتي هستند(Kaplan and Norton,1992:p.19). سيلک در سال 1998 بيان کرد که تقريباً 60 درصد از هزار شرکت فهرست فورچون در آمريکا، مفهوم ارزيابي متوازن را پذيرفته يا با آن آشنا هستند. ارزيابي متوازن، نياز بسياري از 1000 شرکت جزو فهرست فورچون براي ايجاد استراتژي قابل اجرا را برطرف کرده است.ارزيابي متوازن اطمينان مي دهد که مقياس هاي عملکرد و موضوعات استراتژيک با شاخص هاي مالي و غير مالي، عملياتي و پيشرو و کندرو7، متوازن شده اند. شرکت ها به دنبال تبديل استراتژي به فعاليت هاي کليدي هستند. يک علامت مشخصه بيماري در همه شرکت ها که مي تواند باعث کندي پيشرفت آنها شود، ناسازگاري استراتژيک8 است. اين علامت مشخصه ، خود را به صورت فعاليت هاي منفصل و غير متجانس(ناسازگار) در شرکت نمايان مي کند و اين زماني است، که مديريت برتر اعتقاد دارد شرکت طبق يک استراتژي که هماهنگ با فعاليت هاي شرکت است، عمل مي کند. ناسازگاري استراتژيک در اثر عدم درک صحيح استراتژي به وجود مي آيد. ارزيابي متوازن تلاش مي کند، تا اين ناسازگاري را حذف و همه اهداف را با هدف صحيح استراتژي هماهنگ کند(Nair,2004:pp.10-11).
گجراتي، حسيني نسب و الماسي(1385)به بررسي “استفاده از روش ارزيابي متوازن به عنوان پيش نيازي براي شش سيگما: در صنعت فولاد پرداختند و تاثيرات آن را بر ساير روش هاي مديريتي در سازمان بررسي نمودند. همچنين به طور خلاصه بيان نمودند که روش ارزيابي متوازن، استراتژي ايجاد ارزش را توصيف کرده و استفاده از منابع را تنظيم مي نمايد. سپس شش سيگما استراتژي تعريف شده را با استفاده از اطلاعات و ابزارآلات بهبود فرآيند اجرا مي کند. در اين تحقيق با پياده سازي روش ارزيابي متوازن، سياست ها و اهداف سازمان و معيارهاي مربوط به آن هدفها استخراج شده و در قسمت اهداف کمي، آن معيارها را به صورت کمي بررسي کرده و با استفاده از روش ارزيابي متوازن، سازمان همواره در جهت اهداف از پيش تعيين شده به پيش مي رود. شرکت راک واتر که يک شرکت بين المللي خدمات مهندسي و ساختماني متخصص در ساخت تاسيسات مهندسي است، با استفاده از ارزيابي متوازن، ديدگاه استراتژي و چهار جزء اساسي سيستم ارزيابي متوازن (مالي، مشتريان، فرآيند داخلي و رشد) را تدوين نمود. به واسطه به کارگيري فن ارزيابي متوازن، شرکت توانست رقابت شديد بين المللي را تحمل نمايد، در ميان رقبا فوق العاده موفق باشد، با مشتريان خود ارتباط مناسبي برقرار نمايد، به تقاضاي مشتريان پاسخ مناسب دهد و اهداف استراتژيک را به اقلام مالي مشهود تبديل نمايد(نمازي و رمضاني،1382: 13).
2-2- ارزيابي عملکرد
ماهيت کسب و کار با چالش ها و تغييرات سريع و مهمي روبروست، که فعاليت هاي اقتصادي جهان را در آغاز هزاره جديد دگرگون ساخته است. وقوع رويدادهايي مانند گسترش رقابت جهاني، پيشرفت فن آوري اطلاعات و تغيير ساختارهاي سازماني از يک سو و تلاش همه جانبه واحدهاي اقتصادي براي احراز رتبه جهاني و حضور موثر در بازارهاي بين المللي از سوي ديگر، ضرورت توجه به خشنودي پايدار مشتريان، بهبود مستمر فعاليت ها، استقرار نظام کيفيت فراگير، توليد به هنگام و مديريت بر مبناي فعاليت را اجتناب ناپذير نموده است. لازمه حضور در چنين رقابتي، تنوع بخشي حوزه هاي فعاليت و بازارهاي فروش است. در چنين شرايطي، واحدهاي اقتصادي ناچارند به طور غير متمرکز اداره شوند. متنوع کردن بخش هاي واحدهاي اقتصادي، ضرورت تهيه اطلاعات مفيد و به هنگام را براي ارزيابي عملکرد آنها، مشخص مي سازد. ارزيابي عملکرد، زمينه اي را فراهم مي سازد، که مديران اجرايي به جاي توجه بر اهداف کوتاه مدت، بر اهداف استراتژيک(راهبردي) سازمان تمرکز نمايند(خواجوي و ناظمي، 1385: 2). هر بنگاه اقتصادي براي پياده سازي استراتژي و ارزيابي عملکرد سازمان خود، سيستم ارزيابي عملکرد استراتژيک را بوجود مي آورد. سيستمهاي ارزيابي عملکرد استراتژيک، اطلاعاتي را براي شرکت ها فراهم مي کنند، که از طريق آن بتوانند، بالاترين توان بالقوه خود را براي دستيابي به اهداف سازمان، شناسايي و از طرف ديگر، فرايندهاي مديريتي نظير هدف گذاري، تصميم گيري و ارزيابي عملکرد را با اهداف راهبردي انتخاب شده، هم راستا کنند(Ittner et al,2003:p.3). طرفداران ارزيابي عملکرد استراتژيک دو ديدگاه عمده را مطرح مي کنند. رويکرد اول که بر اساس تئوري احتمالات9 است، اين موضوع را مطرح مي کند، که معيارهاي ارزيابي عملکرد استراتژيک بايد استراتژي شرکت و يا عوامل ايجاد ارزش را همراستا کنند. از اين رهگذر، عملکرد هنگامي افزايش مي يابد، که ” شکاف هاي مديريتي” بين اولويت هاي استراتژيک و عملکرد شرکت به حداقل ممکن برسد. رويکرد دوم، که رويکرد ساده تري است،اظهار مي کند که شرکت ها بايد از دسته متنوعي از معيارهاي مالي و غير مالي استفاده کنند. اساساً، طرفداران اين رويکرد از ” معيارهاي ارزيابي متنوع ” بحث مي کنند، که دسته متنوع و گوناگون معيارهاي ارزيابي، مديران را از بهينه سازي فرعي – که از طريق ناديده گرفتن چند معيار مربوط يا اصطلاح چند معيار در قبال از دست دادن معيار ديگر انجام مي شود- مصون مي دارد. در نتيجه، آن ها ادعا مي کنند، که شرکت ها با اعمال توجه بيشتر بر دسته ي متنوعي از معيارهاي مالي و غير مالي، به عملکرد بالاتري مي رسند(Ibid,p.4). حال بايد ديد معيارهاي عملکردي که اين عملکرد بالاتر را بوجود مي آورند، چه خصوصياتي دارند و چگونه بر عملکرد تاثير مي گذارند. معيارهاي عملکرد در ترجمان استراتژي سازمان به نتايج و رفتار مطلوب، نقشي کليدي را ايفا مي کنند (Kaplan and Norton,2001:p.92 ). اغلب، آنها در ارتباط دادن تجربيات، بازبيني پيشرفت ها، تهيه بازخورد و انگيزش کارکنان از طريق پاداش مبتني بر عملکرد مفيد هستند(Ittner et al,2003:p.6).
لنچ و کراس (1995) عنوان مي کنند، که معيارهاي عملکرد بايد رفتار را به گونه‌اي تحريک کند، که منجر به بهبود مستمر در نواحي اساسي رقابت، مثل رضايت مشتري،انعطاف پذيري و بهره وري شود. اين بدين معناست، که معيارها بايد منعکس کننده روابط علت و معلولي ميان رفتار عملياتي و برآمدهاي استراتژيک باشد.
2-2-1- معيارهاي مالي سنتي ارزيابي عملکرد
سازمان ها در يک محيط پيچيده فعاليت مي کنند. بنابراين براي آن ها، درک درست از اهداف و روش‌هاي دستيابي به آن اهداف، امري حياتي است. امروزه شرکت ها در اواسط يک تحول انقلاب گونه هستند. رقابت عصر صنعتي به رقابت عصر اطلاعات تبديل شده است. در عصر صنعتي از 1850 تا تقريباً 1975، شرکت هايي موفق بودند، که مي توانستند از چرخه و عمليات اقتصادي، براي خود سود ايجاد کنند. تکنولوژي اهميت داشت، اما موفقيت نصيب شرکت هايي مي شد، که با استقرار تکنولوژي در دارايي هاي فيزيکي خود، محصولاتي انبوه و با کيفيت را توليد مي کردند. طي انقلاب صنعتي، سيستم کنترل مالي در ميان شرکت هايي نظير جنرال موتورز، دوپونت، ماتسوشيا و جنرال الکتريک، توسعه يافت، تا سرمايه مالي و فيزيکي به صورت کارا تخصيص يابد و تحت کنترل قرار گيرد. معيارهاي مالي، مانند سود عملياتي و بازده سرمايه مي توانند اثر بخشي و کارايي بخش هاي عملياتي، که از سرمايه مالي و فيزيکي براي خلق ارزش استفاده مي کنند، را ارزيابي کنند(Kaplan and Norton,1996:pp.11-12).
2-2-2- مشکلات معيارهاي مالي سنتي
کپلن و نورتون(1992) بيان مي کنند، که معيارهاي مالي سنتي ارزيابي عملکرد، در عصر صنعتي به خوبي موثر واقع مي شدند. مديران و پژوهشگران سعي مي کردند، تا سيستم هاي ارزيابي عملکرد را اصلاح کنند. برخي بر معيارهاي مالي مربوط و برخي ديگر بر بهبود معيارهاي عملياتي مانند زمان توليد و نرخ ضايعات تمرکز مي کردند. با مشاهده و مطالعه در بسياري از سازمان ها مشخص شده است، که مديران تنها بر يکسري از معيارها(بدون توجه به ساير معيارها) تکيه نمي کنند و آنها خواستار بکار گيري متوازن معيارهاي مالي و همچنين عملياتي هستند(الهياري،1386: 13,12).
بطور کلي ، معيارهاي مالي سنتي با مشکلات زير مواجه است :
( اطلاعات مالي اين معيارها، افزون بر انباشتگي فراوان، اغلب با تاخير به دست مي آيند.
( اين معيارها صرفا کمي هستند و عوامل مهم کيفي سازمان را ناديده مي گيرند.


پاسخ دهید