3-1-4- اثر غلظتهاي مختلف کيتوسان بر درصد و سرعت جوانهزني ……………………………………………………………………………………………26
4-1-4- اثر سطوح مختلف pH بر درصد و سرعت جوانهزني …………………………………………………………………………………………………………..27
2-4- القاء جوانه و باززايي مستقيم ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………28
3-4- آزمايش 2: بررسي اثر نوع ريزنمونه و محيط کشت بر القاء جوانه و باززايي شاخساره مريمگليکبير ……………………………………29
1-3-4- تأثير نوع ريزنمونه و محيط کشت بر القاء جوانه…………………………………………………………………………………………………………………30

1-1-3-4- تأثير نوع ريزنمونه بر القاء جوانه در محيط حاوي BAP ……………………………………………………………………………………………….30
2-1-3-4- تأثير نوع ريزنمونه بر القاء جوانه در محيط حاوي Kin …………………………………………………………………………………………………31
3-1-3-4- تأثير نوع ريزنمونه بر القاء جوانه در محيط حاوي TDZ………………………………………………………………………………………………..33
2-3-4- تأثير نوع ريزنمونه و محيط کشت بر باززايي شاخه……………………………………………………………………………………………………………..34
1-2-3-4- تأثير نوع ريزنمونه بر باززايي شاخه در محيط حاوي BAP ………………………………………………………………………………………….34
2-2-3-4- تأثير نوع ريزنمونه بر باززايي شاخه در محيط حاوي Kin …………………………………………………………………………………………….36
3-2-3-4- تأثير نوع ريزنمونه بر باززايي شاخه در محيط حاوي TDZ ………………………………………………………………………………………….38
4-4- آزمايش 3: بررسي اثر نوع و ترکيبات هورموني بر القاء جوانه و باززايي شاخساره مريمگليکبير …………………………………………39
1-4-4- اثر ترکيبات و غلظتهاي مختلف تنظيمکنندههاي رشد بر القاء جوانه از ريزنمونه گره مريمگليکبير……………………………..40
2-4-4- اثر ترکيبات و غلظتهاي مختلف تنظيمکنندههاي رشد بر القاء جوانه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير…………………44
3-4-4- اثر ترکيبات و غلظتهاي مختلف تنظيمکنندههاي رشد بر باززايي شاخه از ريزنمونه گره مريمگليکبير ……………………….48
4-4-4- اثر ترکيبات و غلظتهاي مختلف تنظيمکنندههاي رشد بر باززايي شاخه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير…………….52
5-4- آزمايش 4: بررسي اثر غلظت نمک در محيط کشت پايه MS و تيمار هورموني بر ريشهزايي شاخسارههاي باززاشده مريمگليکبير ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………56
6-4- سازگاري…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….59
فصل پنجم
5- بحث………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..60
1-5- جوانه زني…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..60
2-5- اثرات نوع ريزنمونه در باززايي……………………………………………………………………………………………………………………………………………………61
3-5- اثرات نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد گياهي بر باززايي…………………………………………………………………………………………………….64
4-5- اثرات ترکيبات مختلف تنظيمکنندههاي رشد گياهي بر ريشهزايي…………………………………………………………………………………………66
5-5- نتيجه گيري کلي ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..68
6-5- پيشنهادات ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..69
منابع…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….70
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول1-3: ترکيب محلول هاي ذخيره پنج نمک غير آلي در فرمولاسيون موراشيگ و اسکوگ (1962) ……………………….16
جدول 2-3: ترکيبات مختلف تنظيمکنندههاي رشد گياهي مورد استفاده در القاي جوانه و باززايي شاخساره از ريزنمونه هاي مورد استفاده در مريم گلي کبير…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………20
جدول 1-4: درصد و سرعت جوانه زني بذور مريم گلي کبير در محيط هاي مختلف MS، WA وWFP……………………………………..25
جدول 2-4: اثر سطوح مختلف pH بر سرعت و درصد جوانه زني بذور مريم گلي کبير. ……………………………………………………………….28
جدول 3-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متفابل نوع ريزنمونه و BAP بر القاء جوانه در گياه مريم گلي کبير………………………………30
جدول 4-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع ريزنمونه و Kin بر القاء جوانه در گياه مريم گلي کبير…………………………….32
جدول 5-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع ريزنمونه و TDZ بر القاء جوانه در گياه مريم گلي کبير……………………………..33
جول 6-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع ريزنمونه و BAP بر باززايي شاخه در گياه مريمگليکبير……………………………….35
جدول 7-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع ريزنمونه و Kin بر باززايي شاخه در گياه مريمگليکبير………………………………37
جدول 8-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع ريزنمونه و TDZ بر باززايي شاخه در گياه مريمگليکبير…………………………….38
جدول 9-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و BAP بر القاء جوانه از ريزنمونه گره مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….39
جدول 10-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و Kin بر القاء جوانه از ريزنمونه گره مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….42
جدول 11-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و TDZ بر القاء جوانه از ريزنمونه گره مريمگليکبير………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………43
12-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشدIAA و BAP بر القاء جوانه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….45
جدول 13-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و Kin بر القاء جوانه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..46
جدول 14-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و TDZ بر القاء جوانه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….48
جدول 15-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و BAP بر باززايي شاخه از ريزنمونه گره مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….49
جدول 16-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و Kin بر باززايي شاخه از ريزنمونه گره مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….50
جدول 17-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و TDZ بر باززايي شاخه از ريزنمونه گره مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….51
جدول 18-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و BAP بر باززايي شاخه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………53
جدول 19-4- جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و Kin بر باززايي شاخه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………54
جدول 20-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل نوع و غلظت تنظيمکنندههاي رشد IAA و TDZ بر باززايي شاخه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………56
جدول 21-4: جدول تجزيه واريانس اثرات متقابل غلظت نمک در محيط کشت پايه MS و تيمار هورموني بر ميانگين تعداد ريشه و طول ريشه در گياه مريمگليکبير ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….57
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 1-3: ريزنمونه هاي تهيه شده از گياهچه هاي حاصل از کشت بذور ضدعفوني شده در شرايط استريل………………………………..19
شکل 1-4: اثر غلظتهاي مختلف کيتوسان بر رنگ برگ و اندازه طول گياهچههاي مريمگليکبير در محيط پايه MS ………………27
شکل 2-4: ريزنمونههاي هيپوکوتيل و کوتيلدون مريمگليکبير قرارگرفته در محيط باززايي که پس از حدود يک ماه، سياه شده و از بين رفتند…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………28
شکل 3-4: القاء جوانه و باززايي شاخساره در ريزنمونه گره در محيط کشت MS حاوي تنظيمکنندههاي رشد…………………………….29
شکل 4-4: ريشه زايي و سازگاري. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………59
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 1-4: اثر زمان هاي مختلف استريليزاسيون بر سرعت و درصد جوانه زني در بذور مريمگليکبي…………………………………………25
نمودار 2-4: اثر غلظتهاي مختلف کيتوسان بر سرعت و درصد جوانهزني بذور مريمگليکبير ……………………………………………………26
نمودار 3-4: پاسخ نوع ريزنمونه مريمگليکبير بر ميانگين تعداد جوانه القا شده در محيط MS حاوي غلظتهاي مختلف BAP..31
نمودار 4-4: اثر غلظتهاي مختلف BAP بر ميانگين القاء جوانه در گياه مريمگليکبير در محيط MS ……………………………………….31
نمودار 5-4: مقايسه ميانگينهاي برشدهي اثر متقابل نوع ريزنمونه و تيمار هورموني Kin بر القاء جوانه در گياه مريمگليکبير…32
نمودار 6-4: مقايسه ميانگين اثر نوع ريزنمونه مريمگليکبير بر ميانگين تعداد جوانه القا شده در محيط MS حاوي غلظت هاي مختلف TDZ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..34
نمودار 7-4: مقايسه ميانگين اثر غلظتهاي مختلف TDZ بر القاء جوانه در گياه مريمگليکبير ……………………………………………………34
نمودار 8-4: مقايسه ميانگين اثر نوع ريزنمونه مريمگليکبير بر ميانگين شاخه باززايي شده در محيط MS حاوي غلظتهاي مختلف BAP ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..35
نمودار 9-4: مقايسه ميانگين اثر غلظتهاي مختلف BAP بر باززايي شاخه در گياه مريمگليکبير ……………………………………………..36
نمودار 10-4: مقايسه ميانگينهاي برشدهي اثر متقابل نوع ريزنمونه و Kin بر باززايي شاخه در گياه مريمگليکبير…………………..37
نمودار 11-4: مقايسه ميانگين اثر نوع ريزنمونه بر ميانگين شاخه باززايي شده مريمگليکبير در محيط MS حاوي غلظتهاي مختلف TDZ ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..39
نمودار 12-4: مقايسه ميانگين اثر غلظتهاي مختلف TDZ بر باززايي شاخه مريمگليکبير در محيط MS ………………………………..39
نمودار 13-4: مقايسه ميانگين اثر ساده غلظتهاي مختلف هورمون BAP بر القاء جوانه از ريزنمونه گره مريمگليکبير………………41
نمودار 14-4: مقايسه ميانگينهاي برشدهي اثر متقابل غلظتهاي مختلف تنظيمکنندههاي رشد Kin و IAA بر القاء جوانه از ريزنمونه گره مريمگليکبير…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………42
نمودار 15-4: مقايسه ميانگينهاي برشدهي اثر متقابل غلظتهاي مختلف تنظيمکنندههاي رشد TDZ و IAA بر القاء جوانه از ريزنمونه گره مريمگليکبير…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………44
نمودار 16-4: مقايسه ميانگينهاي برشدهي اثر متقابل غلظتهاي مختلف تنظيمکنندههاي رشد BAP و IAA بر القاء جوانه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..45
نمودار 17-4: مقايسه ميانگين اثر ساده غلظتهاي مختلف Kin بر القاء جوانه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير…………………..47
نمودار 18-4: مقايسه ميانگين اثر ساده غلظتهاي مختلف IAA بر القاء جوانه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير…………………47
نمودار 19-4: مقايسه ميانگين اثر ساده غلظتهاي مختلف TDZ بر القاء جوانه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير………………..48
نمودار 20-4: مقايسه ميانگين اثر ساده غلظتهاي مختلف BAP بر باززايي شاخه از ريزنمونه گره مريمگلي کبير………………………49
نمودار 21-4: مقايسه ميانگين اثر ساده غلظتهاي مختلف Kin بر باززايي شاخه از ريزنمونه گره مريمگليکبير………………………….50
نمودار 22-4: مقايسه ميانگينهاي برشدهي اثر متقابل غلظتهاي مختلف تنظيمکنندههاي رشد TDZ و IAA بر باززايي شاخه از ريزنمونه گره مريمگليکبير……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..52
نمودار 23-4: مقايسه ميانگين اثر ساده غلظتهاي مختلف BAP بر باززايي شاخه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگلي کبير………….53
نمودار 24-4: : مقايسه ميانگينهاي برشدهي اثر متقابل غلظتهاي مختلف تنظيمکنندههاي رشد Kin و IAA بر باززايي شاخه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير………………………………………………………………………………………………………………………………………………….55
نمودار 25-4: مقايسه ميانگين اثر ساده غلظتهاي مختلف TDZ بر باززايي شاخه از ريزنمونه نوک شاخه مريمگليکبير……………56
نمودار 26-4: اثر محيطهاي مختلف ريشهزايي بر ميانگين تعداد ريشههاي توليد شده در محيط کشت MS حاوي غلظتهاي مختلف IAA و IBA در مريمگليکبير………………………………………………………………………………………………………………………………………………58
نمودار 27-4: اثر محيطهاي مختلف ريشهزايي بر ميانگين طول ريشههاي توليد شده در محيط کشت MS حاوي غلظتهاي مختلف IAA و IBA در مريمگليکبير ……………………………………………………………………………………………………………………………………………58

فصل اول
مقدمه و کليات
1-1- اهميت گياهان دارويي
سابقه درمان بيماريها با گياهان دارويي به قدمت تاريخ زيست انسان بر روي کره زمين است و انسان همواره، به حکم تجربه، علم و انديشه و بنا به مقتضيات، در طول حيات بر روي کره زمين، به کمک گياهان دارويي خود را مداوا ميکرده است. گياهان دارويي منبع مهمي از ترکيبات براي صنعت داروسازي و طب سنتي هستند. حدود 80 درصد از مردم کشورهاي در حال توسعه، به طور سنتي از داروهايي که از گياهان مشتق شدهاند، براي نيازهاي مراقبتهاي اوليه بهداشتي خود استفاده ميکنند (Cunningham, 1993; Desilva, 1997). کمتر روزي است که در جرايد و مقالات علمي از خواص گياهان دارويي مطلبي را نخوانيم و به اهميت گياهان دارويي در مقايسه با عوارض و اختلالات مصرف داروهاي شيميايي، پي نبريم. در دنياي کنوني گرايش مردم به مصرف مواد گياهي در درمان و پيشگيري بيماريها، بيشتر از گذشته است. امروزه کاربرد گياهان دارويي در توليد فرآوردههاي دارويي، غذايي، آرايشي و بهداشتي روز به روز در حال افزايش است و به اهميت و جايگاه اين گياهان افزوده است.
25 درصد داروهاي مدرن کنوني از گياهان دارويي ساخته شدهاند. در سال 2000 حدود 60 ميليارد دلار درآمد کشورها از فروش گياهان دارويي بوده است. (معاوني، 1388).
همچنين تهيه برخي از مواد موثره فعال که در صنايع دارويي اهميت بسياري دارند، به طور مصنوعي امکانپذير نيست و تنها به صورت طبيعي از گياهان مورد نظر قابل استخراجند. اين دسته از مواد يا به طور کلي ساختمان شيميايي ناشناختهاي دارند و يا به دليل داشتن ساختمان شيميايي بسيار پيچيده، تهيه آنها به صورت مصنوعي در صنايع داروسازي، مشکل و مستلزم هزينه بسيار گران است، نظير گليکوزيدهاي قلبي موجود در گل انگشتانه (Digitalis purpurea)، آلکالوئيدهاي موجود در پروانش (Catharanthus rosea) و آلکالوئيدهاي موجود در قارچ ارگوت. و اين يکي از دلايل تمايل شرکت هاي توليدکننده مواد دارويي به داروهاي داراي منشاء گياهي است (اميدبيگي، الف 1388).

2-1- پراکنش، تاريخچه و کاربردهاي گونههاي مريمگليکبير
جنس Salvia (تيرهLamiaceae ) داراي تقريبا 900 گونه است که در سراسر جهان پخش شده است. در نواحي معتدل و نيمهگرمسيري رشد ميکند که تقريباً 70 گونه در فلور ايران گزارش شدهاست. جنس Salvia به عنوان يکي از جنس هاي بسيار قديمي از تيره نعناعيان، با بيشترين تعداد پايه کروموزوم اوليه (11) معرفي شده است. اگرچه در برخي منابع Ajuga اغلب به عنوان قديميترين جنس معرفي شدهاست (Masoud et al., 2010) .
مرکز پخش اينگونه در نواحي مديترانهاي است. شرايط آب و هواي گرم و آفتاب کامل را ترجيح ميدهد. مريمگليکبير1(Salvia sclarea L.) بيوتيپهايي با عادات رشدي يکساله و دوساله دارد Mihalik et al.,) 2005). Dweck (2000) محل رويش اين گياه را حوزه مديترانه و ايران معرفي کردهاست. اين گونه مريمگلي از اوايل قرن بيستم فقط براي استفاده از گلهاي آن کشت ميشد. اين گلها حاوي اسانس معطر و خوشبويي هستند که در صنايع بهداشتي- آرايشي، غذايي و نوشابهسازي، کاربرد فراواني دارند. اسانس گلهاي اين گياه همراه با اسانس گلهايي نظير اسطوخودوس و ياس، موارد استفاده متعدد و متفاوتي در صنايع مواد شيميايي خانگي (نظير عطر، ادکلن، کرم، شامپو، صابون، لوسيون و اسپري هاي خوشبوکننده هوا و امثال آنها) دارد، اين اسانس، خاصيت دارويي نيز دارد و به عنوان مادهاي ضدعفوني کننده و همچنين مادهاي که سبب مداواي ناراحتيهاي مربوط به سيستم عصبي ميشود، مورد استفاده قرار ميگيرد. بذر اين گياه، حاوي 25 تا 32 درصد روغن است که در صنايع سراميک سازي و چينيسازي، مورد استفاده قرار ميگيرد.
همه ساله زمينهاي زراعي وسيعي در کشورهاي روسيه، بلغارستان، ايتاليا، فرانسه، اسپانيا و مجارستان، براي کشت اين گياه اختصاص مييابد. منشاء اين گياه را مناطق شني و خشک قفقاز، ايران و سواحل اروپاي مديترانه، گزارش کردهاند (اميدبيگي ب، 1388).
3-1- خصوصيات گياهشناسي مريمگليکبير
مريمگليکبير، گياهي است علفي، دو ساله و به ندرت سه ساله و به دو فرم مختلف مشاهده ميشود: يکي پيراميداليس2 که از رشد و نمو سريعي برخوردار است و ديگري هيرسوتا3 که پوشيده از کرکهاي ضخيم است. ريشه اصلي اين گياه طويل و مستقيم و طول آن بين 100 تا 130 سانتي متر است که انشعابهاي فراواني دارد. ساقه، مستقيم، ضخيم، چهارگوش، پوشيده ازکرک و ارتفاع آن متفاوت و بين 100 تا 150 سانتي متر است. اين گياه داراي برگهاي طوقهاي بزرگ با سطحي ناصاف و داراي برجستگي است. پهناي آن 10 تا 20 سانتيمتر ميباشد. برگها دمبرگ کوتاهي دارند. برگهاي قسمت تحتاني ساقه، بزرگ هستند و به تدريج به طرف بالاي ساقه کوچکتر ميشوند. رنگ برگها نقرهاي تيره است. گلها صورتي، بنفش و يا سفيدرنگ هستند که روي ساقههاي گلدهنده که طول آن بين 40 تا 60 سانتيمتر است، بر روي چرخههايي قرار ميگيرد. هر چرخه شامل 3 تا 6 گل ميباشد. گلهاي اين گياه نيز شهدآورند. ميوه سه وجهي از نوع کپسول، تخم مرغي شکل، به طول 2 تا 3 ميليمتر و رنگ آن قهوهاي است. وزن هزاردانه آن 4 تا 5 گرم است (اميدبيگي ب، 1388).
4-1- نيازهاي اکولوژيکي مريمگليکبير
مريمگليکبير، گياهي خشکيدوست است، در طول رويش، به نور کافي، هواي گرم و آب کم نياز دارد. در هواي گرم و خشک، مقدار اسانس گلها به 1/0 تا 2/0 درصد ميرسد. آب فراوان و هواي خنک، رشد رويشي اين گياه را افزايش ميدهد ولي در مقدار اسانس گلها تأثير منفي خواهد داشت و سبب کاهش آن ميشود. اين گياه پس از رويش و در مرحلهاي که برگها به حالت رزت هستند (نظير ساير گياهان دوساله) به مقدار نسبتاً زيادي آب نياز دارد و خاک بايد از رطوبت کافي برخوردار باشد. بذرها در دماي 8 تا 10 درجه سانتيگراد، شروع به رويش ميکنند ولي درجه حرارت مطلوب براي جوانهزني بذر، 25 تا 28 درجه سانتيگراد است. وقتي تعداد برگهاي طوقهاي به 5 تا 7 برسد، گياه در برابر سرماي زمستان مقاوم شده و دچار سرمازدگي نميشود، اما گياهان جوان و ضعيف در اثر سرمازدگي خشک ميشوند.
اين گياه تقريباً در هر نوع خاکي قادر به رويش است و ميتوان از بافتهاي مختلف خاک براي کشت آن استفاده نمود. اين گونه مريمگلي، در مناطق خشک و خاکهاي سنگي و شني به خوبي رشد ميکند. دامنه جنوبي تپهها و مناطقي که درخت نداشته باشند (به دليل عدم سايه اندازي)، مکانهاي مناسبي براي کشت آن ميباشد. pH خاک براي کشت اين گياه بين 3/5 تا 2/7 مناسب گزارش شده است. شرايط غرقابي، ازت فراوان و ماسههاي بسيار نرم (ماسه بادي) و تهي از عناصر و مواد غذايي، براي کشت آن مناسب نيست (اميدبيگي ب، 1388 ).
5-1- خواص درماني مريمگليکبير
مريمگليکبير از زمانهاي گذشته شناخته شده و به عنوان گياه دارويي در درمان استفاده ميشده است. در درمان بشر گلهاي اين گياه به صورت خارجي، براي ورم و التهاب استفاده ميشده است. گلها خاصيت ضدتشنج و ضد زکام دارند. خاصيت مسکن و ضد انقباض براي اين گونه ذکر شده است.
ثابت شده که گلهاي مريمگليکبير يک فعاليت سودمند در معالجه سرطان دارند. اسانس همچنين در درمان آرتروز و ورم مفاصل استفاده ميشود. روغن آن همچنين در عطرسازي از ورموت4 که به خاطرداشتن عطر و بو و به عنوان يک تثبيت کننده5 عالي و ممتاز ارزش زيادي دارد، استفاده ميشود (Shirley, 1984).
6-1- ترکيبات شيميايي
مقدار اسانس گلها متغير است و به شرايط اقليمي محل رويش نظير آب، نوع خاک و دما بستگي داشته و معمولا بين 04/0 تا 2/0 درصد ميباشد. برگها و ساقههاي جوان نيز مقدار بسيار کمي اسانس دارند. استخراج اسانس به وسيله تبخير يا بخار صورت ميگيرد. ” ليناليل استات “6 از ترکيبات اصلي اسانس است که مقدار آن به شدت به زمان برداشت محصول بستگي دارد و بين 45 تا 87 درصد ميباشد. از ترکيبات ديگر اسانس، مي توان از اسکلاريول7 (15 درصد)، لينالول8، آلفا و بتاپينن9، آلفا و بتاتويون10، بورنئول11 و مقدار کمي ميرسن12 و کامفور13 نام برد. بذرها همچنين حاوي 25 تا 30 درصد روغن ميباشند. مواد ديگري نظير سينئول14، رزينها، مواد تلخ، اسيدهاي تريترپن، اسيداورسوليک15 و تانن را نيز در اسانس اين گياه گزارش کردهاند. چنانچه استخراج اسانس به روش شيميايي صورت گيرد، مقدار اسکلاريول آن به مقدار 45 درصد افزايش خواهد يافت (اميدبيگي ب، 1388).

7-1- کشت بافت
کشت بافت16 اصطلاحي است که براي نشاندادن کشت درونشيشهاي بخشهاي مختلف گياهي در شرايط ضدعفوني شده به کار ميرود. اين تکنيک در ازدياد نباتات و اصلاح گياه، توليد زيست توده، توليد فرآوردههاي بيوشيميايي، بيماريشناسي گياهي، نگهداري و انبار کردن بافتهاي گياهي، پژوهشهاي علمي و غيره کاربرد دارد. اصطلاح بيوتکنولوژي در برگيرنده همه اين فعاليتها ميشود. اصطلاح ريزازديادي17 به طور اختصاصي به کاربرد تکنيک کشت بافت براي تکثير گياه با استفاده از بخشهاي کوچکي از گياه که در شرايط ضدعفوني شده در لوله آزمايشگاه يا ظرفهاي ديگر پرورش مييابند، مربوط ميشود. در عمل، بسياري از توليدکنندگان گياهي اصطلاح “ريزازديادي” و “کشت بافت” را مترادف هم به کار ميبرند تا هر شيوه ازدياد گياه در شرايط ضدعفوني شده را، توصيف کنند. واژه مترادف ديگر، “کشت درون شيشه اي”18 ميباشد (خوشخوي، 1382). کشت بافت امکان تکثير سريع تعداد زيادي از گياهان يکنواخت در حاليکه ژنوتيپ خودشان را حفظ کرده اند، فراهم ميکند (Arikat et al., 2004). کشت بافت گياهي بر پايه سه قابليت گياهي استوار است ؛ 1- توانمندي19، که توان يا ظرفيت توارثي يک سلول گياهي براي نمو به يک گياه کامل با القاي تحريک مناسب است. توانمندي بر اين مطلب دلالت ميکند که هر سلول واجد تمام اطلاعات لازم براي رشد و تکثير ميباشد. گرچه از لحاظ نظري همه سلولهاي گياهي توانمند هستند، با اين حال سلولهاي مريستمي بيشترين توان بيان اين ويژگي را دارند. 2- تمايز زدايي20، که توان سلولهاي بالغ براي بازگشت به شرايط مريستمي است و بعد از آن سلولها با بازتمايزي21 ، اندامهاي جديدي را سازماندهي ميکنند. 3- شايستگي22، که توانايي ذاتي يک سلول يا بافت گياهي را براي نمو در يک مسير مشخص بيان ميکند (عادلي مسبب، 1378).
8-1- اهميت و کاربرد کشت بافت در باغباني
توليد گياهان عاري از ويروس و بيماري.
تکثير و ريزازديادي گياهان .
توليد گياهان هاپلوئيد و سپس ديپلوئيد کاملا هموزيگوس از طريق کشت ميکروسپور يا بساک.
دستورزي ژنتيکي و دورگگيري سوماتيکي با استفاده از الحاق پروتوپلاسمي و همچنين ايجاد تلاقي بين گونهاي در شرايط درونشيشه اي.
کشت سوسپانسيون سلولي و توليد متابوليتهاي اوليه مثل قند و کربن و نيز متابوليتهاي ثانويه.
ايجاد گياهان با خصوصيات جديد با استفاده از تنوع سوماکلونال.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نجات جنين با استفاده از کشت جنينهاي نارس در تلاقي بين گونهاي.
نگهداري ژرم پلاسم گياهان در شرايط درونشيشه اي.
استفاده از کشت بافت در انتقال ژن به گياهان.
استفاده در مطالعات بافتشناسي، سلولشناسي و فيزيولوژي گياهي (اثني عشري، 1388).
9-1- اهميت و کاربرد کشت بافت در گياهان دارويي
در حال حاضر بيش از پنجاه هزار گونه گياهي درگياه درماني و به عنوان دارو استفاده ميشود. تقريباً دو سوم آنها از طبيعت برداشت ميشوند که منجر به انقراض محلي گونههاي زيادي از گياهان يا کاهش محل سکونت آنها شدهاست. روشهاي بيوتکنولوژي نه تنها امکان توليد سريعتر و محافظت از ژنوتيپهاي گياهي را ارائه ميکند، بلکه براي تغيير و تبديل اطلاعات ژني آنها، تنظيم و بيان ژن براي توليد مواد گياهي با ارزش در مقادير زياد و يا با خواص بهتر، راهکارهايي را پيشنهاد ميدهد (Tasheva and Kosturkova, 2011).
کشت گياهان دارويي به منظور استخراج ترکيبات فعال ممکن است با محدوديتهاي خاصي مانند آب و هوا، فصل، آب در دسترس، بيماريها، آفات و کمبود گياهاني که به طور طبيعي رشد يافتهاند، مواجه شود. چنين محدوديتهايي به استفاده از تکنيکهاي کشت بافت براي توليد ترکيبات فعال منجر شدهاست (Arikat et al., 2004). ريز ازديادي درون شيشهاي، يک روش مؤثر براي تکثير گونههايي است که نياز به يکنواختي زياد در نتاج دارند، بنابراين علاقه به استفاده از اين تکنيکها براي تکثير سريع گياهان دارويي و معطر در مقياس بزرگ به طور قابل توجهي افزايش يافتهاست (Sahoo et al., 1997). فوايد استفاده از کشت بافت به منظور استخراج متابوليتهاي ثانويه عبارتند از: عدم استفاده يا استفاده کمتر از گونه هاي وحشي در معرض خطر انقراض، توليد متابوليتهاي ثانويه خارج از فصل و شرايط آب و هوايي مناسب و توليد سريع متابوليتهاي ثانويه به علت رشد سريع در شرايط درون شيشهاي (Pierik, 1987). از طرف ديگر بهبود باززايي گياهان دارويي از طريق اندام زايي مستقيم با استفاده از ريزنمونههاي مختلف، ميتواند کشت و زراعت گياهان دارويي را ترفيع دهد و نيز از نظر حفاظت درونشيشه اي، ناتواني ذخيره بذر در بانک ژن به دليل کاهش جوانهزني بذر را جبران کند. همچنين چرخه اصلاحي گياهاني را که رشد کند دارند، تسريع کرده و توليد ژرم پلاسمهاي عاري از پاتوژن را افزايش داده است (Zhang et al., 2011).

10-1- هدف از انجام تحقيق
با توجه به اهميت گياه مريمگليکبير و لزوم شناخت روشهاي تکثيري آن و همچنين شناخت بهترين، سريعترين و اقتصاديترين روش تکثير آن در شرايط درونشيشهاي، تحقيق حاضر به منظور تعيين بهترين ريزنمونه، ترکيب هورموني و شرايط محيطي مناسب، جهت کشت درونشيشهاي مريمگليکبير و همچنين تدوين دانش فني کشت درونشيشهاي آن در ايران انجام گرفته است. در انجام اين پاياننامه، تکثير اين گياه از طريق باززايي مستقيم با استفاده ازهورمونهاي BAP، TDZ،Kin و IAA مورد بررسي و آزمايش قرار گرفت.

فصل دوم
بررسي منابع علمي
ريزازديادي درون شيشهاي
ريزازديادي درونشيشهاي گياهان، پتانسيل زيادي براي توليد داروها بر پايه گياهان با کيفيت بالا دارد. ريزازديادي فوايد زيادي نسبت به روشهاي رايج ازدياد رويشي دارد. با ريزازديادي ميزان تکثير به مقدار زيادي افزايش مييابد، همچنين باعث توليد مواد گياهي عاري از پاتوژن ميشود (Tripathi and Tripathi, 2003). ازدياد کلوني توسط کشت بافت براي باززايي جمعيت گياهان در سطح وسيع با ويژگيهاي مشابه، مفيد است (Lameira and Pinto, 2006).
اثرات نوع محيط کشت بر باززايي
فاکتورهاي متعددي بر موفقيت تکثير درونشيشهاي گياهان دارويي تأثير ميگذارند. از مهمترين اين فاکتورها، اثرات تنظيمکنندههاي رشد نظير اکسين و سيتوکينين بر روي شاخساره گياهان دارويي مختلف ميباشد. نوع، غلظت و نسبت هورمونها در موفقيت کشت بافت مؤثر ميباشند. معمولاً به منظور ريشهزايي از هورمونهاي اکسيني، جهت شاخهزايي از هورمونهاي سيتوکينيني و براي توليد کالوس از نسبتهاي متعادلي از اين دو هورمون استفاده ميشود (Sidhu, 2010). نتايج آزمايشات مختلف نشان داده که سيتوکينين جهت تکثير شاخساره در بسياري از ژنوتيپها در غلظت مناسب مورد نياز است، اما حضور غلظتهاي کم اکسين در کنار سيتوکينين ميزان تکثير شاخساره را افزايش ميدهد (Shasany et al., 1998; Rout et al., 1999).
کشت کالوس از اپيکوتيل و هيپوکوتيل (Miysaka et al., 1989; Waldemar. 1996) و نيز نوک شاخه (Morimoto et al., 1994) دانهالهاي رشديافته درونشيشهاي Salvia miltiorrhiza در محيط پايه MS جامد تکميلشده با 5/4 ميکرومولار 2,4-D و 5/0 ميکرومولار Kin (اپيکوتيل و هيپوکوتيل) يا 5/2 ميکرومولار IBA و 3/1 ميکرومولار BA (نوک شاخه) با موفقيت انجام شد. Makung و Vanstaden (2008) براي S. africana-Lutea دستورلعمل کشت درونشيشهاي را گسترش دادند. يشترين باززايي شاخههاي نابجا در S. Officinalis در محيط MS تکميل شده با 22/2 ميکرومولار BAP و 65/4 و 68/2 ميکرومولار NAA بدست آمد (Irina, 2008). در ازدياد درونشيشهاي S. brachyodon هورمون BAP در پيشرفت جوانههاي جانبي مؤثر بود و همه اکسينهاي مورد آزمايش (IAA, IBA, NAA) ريشهدهي شاخسارههاي S. brachyodon را تحريک کردند (Misic et al., 2006). توليد شاخههاي متعدد در Plantago ovate در محيط کشت حاوي 6-4 ميکرومولار Kinهمراه با 05/0 ميکرومولار NAA افزايش يافت (Barna and Wakhlu, 1988). Lal و Ahuja (1996) ميزان پرآوري سريع در Picrorhiza kurroa با استفاده از Kin به ميزان 5-1 ميليگرم در ليتر را مشاهده کردند. Tatari Vernosefadrani و همکاران (2009) از تنظيم کنندههاي رشد مختلف براي ريزازديادي Gerbera jamesonii استفاده کردند و نشان دادند که بيشترين پرآوري و طول گياهچهها در محيط داراي 2 ميليگرم در ليتر Kin بدست آمد. BA در غلظت زياد ( ppm5-1)، مريستمهاي جانبي و نوک شاخه Atropa belladonna را تحريک ميکند (Benjamin et al., 1987). بيشترين توليد شاخه از Nothapodytes foetida در محيط کشت داراي 2/2 ميکرومولار TDZ بدست آمد (Rai, 2002). در گياه ريحان (Ocimum basilicum) بيشترين ميزان شاخهزايي در محيط کشت MS تکميل شده با 5 ميليگرم در ليتر BAP و 2/0 ميليگرم در ليتر NAA بدست آمد (Bicca Dode et al., 2003) و بيشترين ريشهزايي در محيط MS همراه با 1 ميليگرم در ليتر NAA بدست آمد (Begum et al., 2002).
Arafeh و همکاران (2006) در آزمايشي که جهت توليد متابوليتهاي ثانويه از گياه مرزنجوش Origanum vulgare L.)) ترتيب داده بودند، براي القاي کالوس، ديسکهاي برگي را در سطوح مختلف 2,4-D (2، 5/1، 1، 5/0، 1/0، 0 ميليگرم در ليتر) کشت کردند. حداکثر القاي کالوس و وزن تر در مقادير کمتر (1/0 يا 5/0 ميلي گرم در ليتر) 2,4-D گزارش گرديد.
در آزمايشي که بر روي گياه در حال انقراض عنصل (Urginea maritime) براي تکثير درونشيشهاي با استفاده از دو ريزنمونه نوک شاخه و فلس پياز صورت گرفت، مشخص شد که عموماً ريزنمونههاي نوک شاخه بهتر از فلس پياز، به محيط کشت پاسخ دادند. بيشترين فراواني پرآوري شاخه از ريزنمونههاي نوک شاخه در محيط MS تکميل شده با 4 ميليگرم درليتر NAA و همچنين 2 يا 4 ميليگرم در ليتر BA گزارش شد. در ضمن بيشترين درصد کالوسزايي و تشکيل ريشه در محيط MS تکميل شده با 8 ميليگرم در ليتر NAA و 2 ميليگرم در ليتر BA بدست آمد (Saker et al., 1997).
در گياه بادرنجبويه (Melissa officinalis) تشکيل شاخه از ريشههاي ابتدايي در محيط کشت MS حاوي 71/5 ميکرومولار IAA و 66/6 ميکرومولار BA بدست آمد (Meszaros et al., 1999). در گياه نعناع فلفلي بيشترين تعداد شاخه و طول شاخه در محيط MS تکميل شده با 4/0 ميليگرم در ليتر NAA و 4/0 ميليگرم درليتر Kin ثبت گرديد (Venkatromalingam and Ebbie, 2011).
باززايي مستقيم گياهچه از گلآذين نر سيبزميني شيرين در محيط کشت MS بعلاوه 94/13 ميکرومولار Kin نيز گزارش شده است (Borthakur and Singh, 2002).


دیدگاهتان را بنویسید