1-5-1- ترکيب و ساختار شيميايي استرپتوزوتوسين …………………………………………………………….12
1-5-2- مكانيسم اثر استرپتوزوسين ……………………………………………………………………………………….13
1-6- ديابت و عوارض آن …………………………………………………………………………………………………………14
1-6-1- عوارض حاد ………………………………………………………………………………………………………………..14
1-6-1-1- کتواسيدوز ديابتي ………………………………………………………………………………………………….14
1-6-1-2- سندروم هايپراسمولار غيرکتوني …………………………………………………………………………. 15
1-6-2- عوارض مزمن……………………………………………………………………………………………………………….16
1-6-2-1- عوارض ميکروواسکولار ………………………………………………………………………………………… 16
1-6-2-1-1- رتينوپاتي ………………………………………………………………………………………………………… 16
1-6-2-1-2- نفروپاتي……………………………………………………………………………………………………………..17
1-6-2-1-3- نوروپاتي………………………………………………………………………………………………………………18
1-6-2-2- عوارض ماکروواسکولار …………………………………………………………………………………………. 18
1-7- کبد ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 18
1-7-1- تست هاي عملکردي کبدي …………………………………………………………………………………….. 19
1-7-1-1- موارد استفاده از تست هاي آسيب کبدي LFTs …………………………………………….. 19
1-7-1-2- محدوديت هاي LFTs …………………………………………………………………………………………. 19
1-7-1-3- دسته بندي تست هاي عملکرد کبد …………………………………………………………………… 20
1-8- آلانين آمينوترانس…………………………………………………………………………………………………………. 20
1-9- آسپارتات ترانس آميناز ……………………………………………………………………………………………… 21
1-9-1- عوامل تداخل کننده در اندازه گيريALT و AST ……………………………………………….. 21
1-10- آلکالن فسفاتازALP …………………………………………………………………………………………………… 22
1-11- درمان گياهي ديابت …………………………………………………………………………………………………… 23
1-11-1- چاي سبز ……………………………………………………………………………………………………………….. 23
1-11-1-1- ترکيب شيميايي و خواص دارويي چاي سبز …………………………………………………… 23
1-11-1-2- مکانيسم اثر چاي سبز ……………………………………………………………………………………… 24
1-12- شنبليله ………………………………………………………………………………………………………………………. 24
1-12-1- خواص دارويي شنبليله …………………………………………………………………………………………. 25
1-12-2- مکانيسم اثر شنبليله ……………………………………………………………………………………………… 25
1-13- کلپوره ……………………………………………………………………………………………………………………….. 26
1-13-1- ترکيب شيميايي و خواص دارويي کلپوره …………………………………………………………….. 26
1-13-2- مکانيسم اثر کلپوره ……………………………………………………………………………………………….. 26
1-14- موسير‎ ……………………………………………………………………………………………………………………….. 27
1-14-1- طبقه‌بندي علمي …………………………………………………………………………………………………. 27
1-14-2- خواص دارويي موسير ……………………………………………………………………………………………. 29
1-15- بافت پانکراس …………………………………………………………………………………………………………….. 30
1-15-1- سلول هاي آلفا ………………………………………………………………………………………………………. 31
1-15-2- سلول هاي بتا ………………………………………………………………………………………………………… 31
1-15-3- سلول هاي دلتا ……………………………………………………………………………………………………… 31
1-15-4- سلول هاي C ………………………………………………………………………………………………………… 31
1-15-5- سلول هاي F …………………………………………………………………………………………………………. 31
1-16- هورمون هاي توليد شده در بخش درون ريز …………………………………………………………….. 32
1-16-1- انسولين ………………………………………………………………………………………………………………….. 32
1-16-1-1- ساختمان شيميايي انسولين …………………………………………………………………………….. 33
1-17- کليه ……………………………………………………………………………………………………………………………. 34
1-17-1- ساختمان کليه ………………………………………………………………………………………………………. 34
1-17-1-1- کورتکس ………………………………………………………………………………………………………….. 35
1-17-1-2- مدولا ……………………………………………………………………………………………………………….. 35
1-17-1-3- نفرون ………………………………………………………………………………………………………………… 35
فصل دوم: مواد و روش ها
2-1- وسايل و مواد مورد استفاده در آزمايش هاي بيوشميايي و پاتولوژي …………………………. 38
2-2 حيوانات مورد آزمايش و محل نگهداري آنها …………………………………………………………………..39
2-3- عصاره گيري …………………………………………………………………………………………………………………. 40
2-4 طرح آزمايش و نمونه گيري …………………………………………………………………………………………… 40
2-5- خون گيري و اندازه گيري برخي فاکتورهاي بيوشيميايي ………………………………………….. 41
2-5-1- اندازه گيري قند خون ……………………………………………………………………………………………… 41
2-6- مطالعات بافت شناسي ……………………………………………………………………………………………………41
2-6-1- پاساژ بافت ………………………………………………………………………………………………………………… 41
2-6-1-1- ثابت کردن …………………………………………………………………………………………………………… 41
2-6-1-2- آبگيري …………………………………………………………………………………………………………………. 41
2-6-1-3- آغشتگي با پارافين ………………………………………………………………………………………………. 42

2-6-1-4- قالب گيري ………………………………………………………………………………………………………….. 42
2-6-2- تهيه مقاطع بافتي ………………………………………………………………………………………………………42
2-6-2-1- برش گيري ………………………………………………………………………………………………………….. 42
2-6-3- رنگ آميزي ………………………………………………………………………………………………………………. 43
2-6-3-1- رنگ آميزي هماتوکسلين- ائوزين ………………………………………………………………………. 43
2-6-4- چسباندن برش روي لام ………………………………………………………………………………………….. 44
2-6-5-عکس برداري …………………………………………………………………………………………………………….. 44
2-7- درجه بندي فاکتورهاي مورد بررسي در نمونه ها ……………………………………………………….. 45
2-8- روش انجام آناليزهاي آماري ………………………………………………………………………………………… 45
فصل سوم: نتايج
3-1- نتايج حاصل از آزمايشات بيوشيميايي …………………………………………………………………………. 48
3-1-1- مقايسه وزن ……………………………………………………………………………………………………………… 48
3-1-2- مقايسه گلوکز …………………………………………………………………………………………………………… 50
3-1-3- مقايسه انسولين ……………………………………………………………………………………………………….. 54
3-1-3-1- جهت مقايسه انسولين در گروهها ………………………………………………………………………. 54
3-1-4- مقايسه ALT ……………………………………………………………………………………………………………. 57
3-1-5-مقايسه AST ……………………………………………………………………………………………………………… 61
3-1-6- مقايسه ALP ……………………………………………………………………………………………………………. 64
3-2- نتايج حاصل از مشاهدات پاتولوژيك ……………………………………………………………………………. 67
3-2-1- بافت پانکراس …………………………………………………………………………………………………………… 78
3-2-1-1 پارامتر پرخوني ………………………………………………………………………………………………………. 78
3-2-1-2 پارامتر كاهش تعداد جزاير ……………………………………………………………………………………. 79
3-2-1-3 پارامتر فيبروز ………………………………………………………………………………………………………… 79
3-2-1-4 پارامتر التهاب سلولهاي انسولين …………………………………………………………………………. 80
3-2-1-5 پارامتر نكروز سلولهاي پانکراس …………………………………………………………………………… 81
3-2-1-6 پارامتر واكوئلي شدن ……………………………………………………………………………………………. 81
3-2-1-7 پارامتر آتروفي………………………………………………………………………………………………………… 82
3-2-2 بافت کبد ……………………………………………………………………………………………………………………. 83
3-2-2-1 پارامتر هايپرپلازي مجاري صفراوي …………………………………………………………………….. 83
3-2-2-2- پارامتر نكروز…………………………………………………………………………………………………………. 83
3-2-2-3- پارامتر واكوئلي شدن …………………………………………………………………………………………. 83
3-2-2-4- پارامتر آماس و تورم سلولي ………………………………………………………………………………… 83
3-2-2-5- پارامتر پرخوني ……………………………………………………………………………………………………. 84
3-2-3- بافت کليه …………………………………………………………………………………………………………………. 84
3-2-3-1- پارامتر کست سلولي ……………………………………………………………………………………………. 84
3-2-3-2- پارامتر نکروز مجاري ………………………………………………………………………………………….. 84
3-2-3-3- پارامتر تخريب اپيتليال مجاري …………………………………………………………………………. 85
3-2-3-4- پارامتر خونريزي ………………………………………………………………………………………………….. 85
3-2-3-5- پارامتر پرخوني ……………………………………………………………………………………………………. 85
فصل چهارم: بحث، نتيجه گيري و پيشنهادها
4-1-بحث و نتيجه گيري ………………………………………………………………………………………………………. 87
4-2- پيشنهادها …………………………………………………………………………………………………………………….. 91
فهرست جدولها و نمودارها
عنوان و شمارهصفحه
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
نمودار 3-1- مقايسه وزن در گروها ……………………………………………………………………………………….. 49
نمودار 3-2- مقايسه وزن در روزهاي صفر و 49 …………………………………………………………………… 51
نمودار 3-3- مقايسه گلوکز در گروها در 4 روز ………………………………………………………………………52
نمودار 3-4- مقايسه انسولين در گروها …………………………………………………………………………………. 53
نمودار 3-5- مقايسه انسولين در گروها در 3 روز …………………………………………………………………. 55
نمودار 3-6- مقايسه ALT در گروها ……………………………………………………………………………………… 56
نمودار 3-7 مقايسه ميانگين انسولين روزهاي 30 و 49 با 3 ……………………………………………. 56
نمودار 3-8- مقايسه ميانگين ALT روزهاي 0 و 3 ………………………………………………………………. 58
نمودار 3-9- مقايسه ميانگين ALT روزهاي 30 و 49 با 3 ………………………………………………. 59
نمودار 3-10مقايسه ميانگينALTروزهاي 30 و 49 با 3 ………………………………………………… 60
نمودار 3-11- مقايسه ميانگين ASTروزهاي 0 و 3 در گروه ها …………………………………………. 61
نمودار 3-12- مقايسه ميانگين ASTروزهاي 30 و 49 با 3 …………………………………………….. 62
نمودار 3-12- مقايسه ميانگين ASTروزهاي 30 و 49 با 3 در گروه ها ………………………….. 63
نمودار 3-14- مقايسه ميانگين ALPروزهاي 0 و 3 در گروه ها …………………………………………. 64
نمودار 3-15- مقايسه ميانگين ALPروزهاي 30 و 49 با 3 …………………………………………….. 65
نمودار 3-16- مقايسه ميانگين ALPروزهاي 30 و 49 با 3 ……………………………………………… 66
نمودار 3-17- ميزان پارامتر پرخوني در گروه هاي مختلف ………………………………………………….. 78
نمودار 3-18- ميزان پارامتر فيبروز در گروه هاي مختلف ………………………………………………….. 80
نمودار 3-19- ميزان پارامتر التهاب سلولهاي انسولين در گروه هاي مختلف ………………………. 80
نمودار 3-20- ميزان پارامتر نكروز در گروه هاي مختلف ……………………………………………………. 81
نمودار 3-21- ميزان پارامتر واكوئلي شدن در گروه هاي مختلف ………………………………………. 81
نمودار 3-22- ميزان پارامتر آتروفي در گروه هاي مختلف …………………………………………………… 82
نمودار 3-23- ميزان پارامتر هايپرپلازي مجاري صفراوي در گروه هاي مختلف …………………. 83
جدول 2-1- درجه بندي فاکتورهاي مورد بررسي در رنگ آميزي هماتوکسيلين و ائوزين……45
جدول3-1- مقايسه وزن ………………………………………………………………………………………………………… 49
جدول3-2- مقايسه گلوکز ……………………………………………………………………………………………………… 51
جدول3-3- مقايسه گلوکز ……………………………………………………………………………………………………… 54
جدول3-4- مقايسه انسولين ………………………………………………………………………………………………….. 55
جدول3-5- مقايسه انسولين ………………………………………………………………………………………………….. 57
جدول3-6- مقايسه ALT ………………………………………………………………………………………………………. 58
جدول3-7- مقايسه ALT ………………………………………………………………………………………………………. 60
جدول3-8- مقايسه AST ………………………………………………………………………………………………………. 61
جدول3-9- مقايسه AST ………………………………………………………………………………………………………. 63
جدول3-10- مقايسه ALP ……………………………………………………………………………………………………. 64
جدول3-11- مقايسه ALP ……………………………………………………………………………………………………. 67
جدول3-12 ضايعات مشاهده شده در بافت پانکراس ……………………………………………………………. 69
جدول3-13 ضايعات مشاهده شده در بافت کبد …………………………………………………………………… 70
جدول3-14 ضايعات مشاهده شده در بافت کليه ………………………………………………………………… 71
جدول 3-15- ميزان پارامتر پرخوني در گروه هاي مختلف …………………………………………………. 78

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فهرست شکلها
عنوان و شمارهصفحه
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
شکل شماره 1-1- ساختار استرپتوزوسين ……………………………………………………………………………. 13
شکل شماره 1-2- گياه موسير ………………………………………………………………………………………………. 28
شکل شماره 1-3- آليسين …………………………………………………………………………………………………….. 29
شکل شماره 1-4- ساختار جزاير لانگرهانس ………………………………………………………………………… 30
شکل شماره 1-5- شکل فضايي انسولين ………………………………………………………………………………. 34
شکل شماره 1-6- ساختار کليه …………………………………………………………………………………………….. 35
شکل 3-1 نکروز در سلولهاي جزاير و نفوذ سلولهاي آماسي در بافت پانکراس ……………………. 72
شکل 3-2 پرخوني در عروق بافت پانکراس رت ديابتي ………………………………………………………… 72
شکل 3-3 آتروفي در جزاير و کاهش آنها در بافت پانکراس رت ديابتي ………………………………. 73
تصوير 3-4 تغييرات واکوئله همراه با نکروز سلولي دربافت پانکراس رت ديابتي …………………. 73
تصوير 3-5 نكروز سلولهاي جزاير لانگرهانس همراه با فيبروز خفيف …………………………………. 74
تصوير 3-6 حضور جزاير نرمال و طبيعي در رت هاي سالم تحت تيمار با موسير ……………….. 74
تصوير 3-7 التهاب خفيف در جزاير لانگرهانس بافت پانکراس در رت هاي تحت درمان با موسير ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 75
تصوير 3-8 نکروز خفيف و پراکنده در جزاير لانگرهانس بافت پانکراس رت ديابتي تحت درمان با گياه موسير ………………………………………………………………………………………………………………………….. 75
تصوير 3-9 پرخوني، تغييرات دژنراتيک و نکروتيک در کليه رت ديابتي بدون درمان…………..76
تصوير 3-10 پرخوني و دژنرسانس خفيف در بافت کليه رت ديابتي تحت درمان با گياه موسير …………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 76
تصوير 3-11 پرخوني و هايپرپلازي مجاري صفراوي در بافت کبد رت هاي ديابتيک بدون درمان ………………………………………………………………………………………………………………………………………. 77
تصوير 3-12 پرخوني و هايپرپلازي خفيف مجاري صفراوي در بافت کبد رت هاي ديابتي تحت درمان با موسير ……………………………………………………………………………………………………………………….. 77
فهرست علائم اختصاري
علامت تعريف
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
? ………………………………………………………………………………………………………………………………………………. بتا
ديابت مليتوس يک اختلال متابوليکي مزمن بوده که به عنوان مهمترين بيماري اندوکراين در جهان مطرح مي باشد و سبب افزايش نرخ مرگ و مير شده است. کمبود و يا کاهش نسبي ميزان انسولين در اين بيماري با عوارض متابوليکي حاد و مزمن همراه است. هايپرگليسمي ناشي از ديابت باعث تخريب و نقص ارگان هاي مختلف و آسيب هاي طولاني مدت مي گردد .داروهاي سنتتيک که به منظور پيشگيري و يا درمان ديابت استفاده مي شوند همگي داراي عوارض جانبي متعددي هستند. با توجه به اين عوارض زياد و همچنين هزينه بالاي اين داروها، امروزه توجه محققان به يافتن ترکيبات طبيعي موثر افزايش يافته و مطالعات زيادي بر روي خواص درماني گياهان مختلف صورت گرفته است و گياهان به عنوان عوامل طبيعي در درمان بسياري از بيماري ها بخصوص ديابت مطرح شده اند.
گياه موسير (Allium hirtifolium boiss) گونه اي از خانواده بزرگ لاله سانان مي باشد که از حدود 500 گونه مختلف شناخته شده تشكيل مي شود. مهمترين گونه هاي اين جنس شامل پياز، تره فرنگي، پياز كوهي، سير و موسير مي باشند. از زمان هاي قديم اين گياهان به عنوان چاشني غذا و دارو مورد استفاده قرار ميگرفتند. در ايران مسير بيشتر به صورت ماست موسير يا ترشي موسير مصرف مي شود.
به علت عوارض ناشي از اين داروها و هزينه هاي بالاي درمان، و همچنين يافتن گياهي با اثرات ضد ديابتي به عنوان جايگزيني براي داروهاي شيميايي، در اين مطالعه بر آن شديم تا اثرات ضد ديابتي و کاهندگي گلوکز خون و تاثير بر روي آنزيم هاي کبدي گياه موسير را مورد بررسي قرار دهيم. همچنين تاثير اين گياه بر روي ضايعات احتمالي در بافت هاي کبد ، کليه و پانکراس نيز مورد بررسي قرار گرفت.
1-1-
کليات
1-1-1- ديابت
1-1-2- تاريخچه ديابت
اولين مدارک تاريخي درمورد بيماري ديابت به 1500 سال پيش از ميلاد مسيح بازمي گردد که در لوحه اي در اهرام ثلاثه مصر توسط يک باستان شناس انگليسي کشف شد. در لوحه، بيماري هاي مختلفي شرح داده شده است که يکي از آنها ديابت مي باشد. اين لوحه تمام علائم بيماري را به طور دقيق شرح داده و ذکر کرده است که اين بيماران زياد آب مي نوشند، بيش از حد ادرار مي کنند، آب بدنشان تحليل مي رود و طول عمر کوتاه تري نسبت به ساير افراد دارند. پس از اين سند، قديمي ترين نوشته اي که در مورد اين بيماري وجود دارد مربوط به يونان است. آري تياس1 در قرن دوم ميلادي نام اين بيماري را ديابت گذاشت.
ديابت در زبان يوناني به معني سيفون است يعني آبي که از بالا مي آيد و از پايين خارج مي شود که نشان دهنده مصرف زياد آب و ادرار بيش از حد افراد ديابتي بود. پس از آن، دو دانشمند هندي با چشيدن ادرار دريافتند که ادرار مبتلايان به اين بيماري شيرين است. اين دو پزشک براي نخستين بار تشخيص دادند که بيماران ديابتي دو نوع هستند يک نوع چاقند و نوع ديگر لاغر. پس از پزشکان هندي، پزشکان چيني در مورد بيماري قند مطالعات زيادي انجام دادند و دريافتند که در افراد ديابتي، عفونت هاي پوستي بسيار شايع است. در تاريخ ديابت پس از پزشکان چيني، بيشترين تحقيقات متعلق به پزشکان ايراني است. احمد خويني بخاري در بخش هاي مختلف کتاب خود (الهدايه) به ويژه در فصول مربوط به کليه و تشنگي در مورد اين بيماري سخن به ميان آورده است. ابوعلي سينا نيز در بخش هاي مختلف کتاب خود، قانون، به اين بيماري اشاره کرده است. او نخستين کسي بود که در مورد دو عارضه بسيار مشهور ديابت يعني ناتواني هاي جنسي و گانگرن توضيح داده و استفاده از گياهان مختلفي را براي کاستن شدت بيماري پيشنهاد کرده است. در قرن 16 ميلادي، يک پزشک سوئيسي که برروي ادرار بيماران قندي کار مي کرد پس از جوشاندن آن متوجه وجود ماده سفيد رنگي در ادرار اين افراد شد. در قرن 17 ميلادي، توماس ويليس2 پزشک انگليسي، با جوشاندن ادرار افراد ديابتي، متوجه شيرين بودن اين ماده سفيد شد و اين حقيقت هزار ساله را که ادرار بيماران ديابتي شيرين است با انجام دوباره اين آزمايش به اثبات رساند. در قرن 18، پزشک و فيلسوف انگليسي به نام متيو دابسن3براي اولين بار شرح داد که علاوه بر ادرار، سرم بيماران يعني خون آنها نيز شيرين است. در همين زمان جان روله4 لغت مليتوس5 ، که در زبان يوناني به معني عسل است را، به کلمه ديابت اضافه کرد و تا به امروز اسم اين بيماري، ديابت مليتوس6 يعني ديابت شيرين نامگذاري شده است.
در اواخر قرن 18 توجه دانشمندان به اين مساله معطوف شد که کدام بخش از بدن سبب اين بيماري مي شود. در قرن 19 توجه دانشمندان بعد از کليه، به کبد معطوف شد. کلود برنارد7 دانشمند مشهور فرانسوي، تحقيقات زيادي را در مورد نقش کبد در بيماري ديابت انجام داد. به دنبال اين تحقيقات، دانشمندان متوجه شدند که کبد مرکز تجمع قند به شکل گليکوژن است و در هنگام کمبود قند در بدن، نقش گليکوژن براي توليد قند حائز اهميت است. در نيمه قرن 19، توجه برخي دانشمندان به لوزالمعده يا پانکراس جلب شد. در اواخر قرن 19، اسکار مينکوسکي8و جوزف وان مرينگ9، با خارج کردن اين غده از بدن سگ مشاهده کردند که حيوان زنده ماند و تمام علائم ديابت در آن ظاهر شد. از آن به بعد توجه دانشمندان به غده پانکراس معطوف شد. بعد از آن دانشمندان به دنبال ماده اي در اين غده بودند که وجود يا عدم وجود آن سبب بيماري ديابت شود. تا اينکه دانشمند 22 ساله آلماني به نام پال لانگرهانس10 متوجه مجموعه سلول هايي در غده پانکراس شد. بعدها اين مجموعه از سلول ها به نام جزاير لانگرهانس و ماده مترشحه از اين سلولها، انسولين11 خوانده شد(1).
1-2- تعريف ديابت:
1-2-1- مقدمه:
ديابت شيرين نوعي اختلال متابوليک است که بدن در آن توانايي استفاده از قند و چربي را از دست مي دهد. اين بيماري به علت اختلال در ترشح انسولين و يا مقاومت به انسولين به وجود مي آيد و در هر دو حالت موجب افزايش گلوکز خون(هيپرگلايسمي) و دفع گلوکز در ادرار(گليکوزوري) مي شود. ديابت از زمان هاي خيلي پيش شناخته شده است. اين بيماري با علائم مشخصي مانند پلي اوري(افزايش ميزان ادرار)، پلي ديپسي12 (تشنگي زياد)، پلي فاژي13 (اشتهاي زياد) و کاهش وزن همراه است(2).
ديابت يکي از مشکلات جدي دنياي امروزاست. براساس گزارش فدراسيون بين المللي ديابت ، 246 ميليون بيمار مبتلا به ديابت در سراسر دنيا وجود دارد. شيوع بيماري ديابت به سرعت درحال پيشرفت مي باشد، به طوري که انتظار مي رود شمار بيماران در سال 2025 به 380 ميليون نفر افزايش پيدا کند (3).
ديابت با مشکلات کوتاه مدت مانند هيپوگلاسيمي و مشکلات بلند مدت همچون بيماري هاي قلبي وعروقي، نفروپاتي ، نوروپاتي و رتينوپاتي همراه است (4).
سلول هاي بتاي جزاير لانگرهانس که مسئول ترشح انسولين هستند نسبت به ميزان گلوکز موجود در خون حساس هستند و درپاسخ به افزايش يا کاهش مي دهند.علاوه بر اين سلول هاي بتاي جزاير لانگرهانس ، در پاسخ به تغييرات اسيدهاي آمينه اسيدهاي چرب خون انسولين ترشح مي کنند. ترشح انسولين توسط سيگنال هاي نوروني خاص ، هورمون ها و عوامل فارماکولوژيک تنظيم و تعديل مي شود. در افراد ديابتي نوع يک انسولين توليد نمي شود و يا مقدار آن به قدري کم است که براي کنترل قند خون کافي نيست(5).
ديابت مليتوس (شيرين) به دو دسته اصلي ديابت نوع يک و ديابت نوع دو تقسيم مي شود(6).
علامت ديابت نوع يک در اغلب موارد خود ايمني نسبت به سلول هاي بتا است. ديابت نوع دو علت پيچيده تري دارد و سبب مقاومت بافت هاي عضلاني و چربي به انسولين ايجاد مي شود (7).
درمراحل پاياني ديابت نوع دو، بافعال شدن چندين مرحله از سيکل آپوپتوز(مرگ برنامه ريزي شده) سلول هاي بتا دچار مرگ سلولي شده ودراثر فقدان انسولين ناشي از آن حالتي بسيار شبيه به ديابت نوع يک ايجاد مي گردد بدين ترتيب دربيماران ديابتي سطح گلوکز خون افزايش يافته و از آن جا که سلول هاي بتاي پانکراس قادر به پاسخ گويي به محرک هاي انسولين ساز نيستند تزريق روزانه انسولين همانند بيماراني که داراي ديابت نوع يک هستند ضروري است(8).
اختلال دررشد وحساسيت به عفونت هاي مختلف نيزممکن است باهيپرگلاسيمي مزمن همراه باشد (9).
درحالات بسيارشديد ممکن است کتواسيدوز يا يک حالت هيپراسمولار غيرکتوزي پيشرفت کرده و منجربه بي حسي ، کما ، ودرغياب يک درمان موثر، مرگ شود.اين علائم اغلب شديد نبوده يا ممکن است حضورنداشته باشند، درنتيجه هيپرگلاسيمي لازم براي ايجاد تغييرات پاتولوژيکي و عملکردي ممکن است مدت ها پبش از تشخيص ديابت حضورداشته باشد (10).
1-2-2- طبقه بندي ديابت:
درسال 1980 ، سازمان بهداشت جهاني14(WHO) ،برمبناي توصيه هاي گروه داده هاي اصلي ديابت ايالات متحده15(NDDG)يک طبقه بندي ازديابت پيشنهادکرد. اين طبقه بندي(بازبيني شده1985) نشان دهندهء پيشرفت هاي دانش مربوط به اتيولوژي وپاتوژنز ديابت بود.اصطلاحات توصيفي ديابت جوانان وبالغين منسوخ گرديده وبه ترتيب باديابت وابسته به انسولين وغروابسته به انسولين جايگزين گرديدند.باتوجه به نيازتعدادي ازبيماران مبتلا به ديابت نوع دو به انسولين جهت کنترل مناسب قند خون، اين نامگذاري نيزمنسوخ ودرسال 1997 انجمنديابت امريکا16(ADA) ديابت رامجددا طبقه بندي کرد.اين طيقه بندي جديد به جاي نياز به انسولين دربعضي مراحل ، بيماران رابرطبق اتيولوژي ديابت تقسيم بندي مي کند(11).
اختصاص يک نوع ديابت به يک فرد اغلب به شرايط موجود در زمان تشخيص بستگي دارد، و بيشتر افراد ديابتي به آساني در يک گروه مجزا گنجانده نمي شوند. براي مثال، شخصي با ديابت حاملگي17(GDM) ممکن است بعد از زايمان نيز به هايپرگلايسمي ادامه داده و ابتلا به ديابت نوع دو مشخص شود(9).
اما در اکثر موارد، ديابت به دو دسته بزرگ تقسيم مي شود. دسته اول ديابت نوع يک18است، که به علت نقص کامل در ترشح انسولين مي باشد. دسته دوم، که بسيار شايع تر است ، يعني ديابت نوع دو، علت بيماري ترکيب مقاومت به انسولين و پاسخ جبراني ناکافي ترشح انسولين است(9).
1-2-2-1- ديابت نوع يک:
1-2-2-1-1- اپيدميولوژي:
شيوع ديابت نوع يک تفاوت جغرافيايي قابل ملاحظه اي را نشان مي دهد. بالاترين ميزان شيوع فنلاند، نروژ، سوئد و دانمارک بوده و ژاپن پايين ترين شيوع را در بين کشورهاي پيشرفته دارد .در انگلستان، اسکاتلند ،فنلاند و لهستان شيوع در سال هاي اخيرافزايش يافته است. گفته مي شودکه ميزان شيوع متغير در بين و درون جمعيت ها مدرکي دال بر دخالت فاکتورهاي بيماري زاي محيط(مثل ويروس هاوتوکسين ها) است. اوج بروز بيماري در11 تا 13 سالگي است، در عين حال ديابت نوع يک مي تواند هرگروه سني حتي افراد خيلي مسن را گرفتار کند (11).
تنها 5 تا 10 درصد از افراد ديابتي به اين نوع ديابت مبتلا هستند. ديابت نوع يک پيش از اين ديابت وابسته به انسولين19(IDDM) نيز ناميده مي شد (9).
1-2-2-1-2- پاتوفيزيولوژي:
ديابت نوع يک با تخريب خودايمن سلولهاي ?مولد انسولين جزاير پانکراس در اشخاص متعدد از لحاظ ژنتيکي مشخص مي شود. مطالعات بافت شناسي جزاير بيانگر ارتشاح سلولهاي لنفوسيت20 در سلول هاي بتا است که انسوليت21 ناميده مي شود (11).
انسوليت به عنوان مرحله مقدماتي در روند پاتوژنز ديابت نوع يک مي تواند به جز آنکه به فرآيند تخريب انتخابي22 سلول هاي توليد کننده انسولين و ايجاد بيماري ديابت منتهي گردد سرنوشت ديگري نيز داشته باشد که آن فروکش کردن التهاب، بهبودي کامل و بازگشت به وضعيت سلامت است (12).
مارکرهاي تخريب ايمني سلول هاي بتا، اتو آنتي بادي هاي سلول جزيره اي، اتو آنتي بادي هاي انسولين، اتو آنتي بادي23 (GAD65) و اتو آنتي بادي هاي تيروزين فسفاتاز IA-2 و IA-2? مي باشند(9).
زماني که هيپر گلايسمي ناشتا به طور اوليه تشخيص داده مي شود، در 85 تا 90 درصد افراد، يک و معمولا بيشتر اين اتو آنتي بادي ها حضور دارند. در اين نوع ديابت، سرعت تخريب سلول هاي بتا کاملا متغير است، در بعضي افراد ( عمدتا کودکان) سريع و در بزرگسالان کند است. بعضي از بيماران، مخصوصا کودکان و جوانان، ممکن است با کتواسيدوز به عنوان اولين علامت ظهور ديابت مشخص شوند. در مرحله آخر بيماري، ترشح انسولين ناچيز بوده يا اصلا وجود ندارد (9).
اين بيماران براي جلوگيري از کتوز و لذا حفظ حيات کاملا به انسولين خارجي24 وابسته مي شوند(11).
1-2-2-2- ديابت شيرين نوع دو
1-2-2-2-1- اپيدميولوژي و پاتوفيزيولوژي
تقريبا 90 تا 95 درصد از افراد ديابتي به اين نوع ديابت مبتلا هستند. ديابت نوع دو پيش از اين به ديابت غير وابسته به انسولين25 (NIDDM) منسوب بود. محدوده ديابت نوع دو از مقاومت انسوليني کامل همراه با کمبود نسبي انسولين، تا نقص کامل در ترشح انسولين همراه با مقاومت انسولين است(9).
در ديابت نوع دو تخريب خودايمني سلول هاي بتا رخ نمي دهد. بيشتر بيماران مبتلا به اين نوع ديابت چاق هستند و چاقي باعث درجاتي از مقاومت انسوليني مي شود. در بيماراني که چاق نيستند و معيارهاي وزني متداولي دارند، ممکن است درصد چربي توزيع شده، عمدتا در ناحيه شکمي، افزايش يافته باشد (9).
اين نوع از ديابت براي سال ها بدون تشخيص باقي مي ماند، زيرا هيپر گلايسمي بتدريج پيشرفت کرده و مراحل اوليه براي اينکه بيمار متوجه علائم ديابت شود، به اندازه کافي شديد نيست. در چنين بيماراني، خطر پيشرفت عوارض عروقي موئينه26 و عوارض عروقي بزرگ27 ديابت بسيار بالاست(9).
1-2-2-3- ديابت حاملگي
عدم تحمل گلوکز ممکن است در دوران حاملگي نيز ايجاد شود. مقاومت به انسولين که به علت تغييرات متابوليک در اواخر حاملگي صورت مي گيرد، نياز به انسولين را افزايش داده و منجر به هايپر گلايسمي يا اختلال در تحمل گلوکز مي گردد. در بيشتر زنان اگرچه تحمل گلوکز پس از زايمان به حالت طبيعي بر مي گردد، ولي اين افراد در خطر ابتلا به ديابت در سال هاي بعدي قرار دارند(14،13).
همانند ديابت نوع دو، ديابت حاملگي هم اغلب در گروه هاي نژادي خاص و در ميان زنان با سابقه فاميلي بيشتر ديده مي شود. علت اصلي ديابت حاملگي به درستي روشن نيست اما به نظر مي رسد که هورمون هاي مترشحه از جفت موجب کاهش اثرات انسولين در بدن شده و يک حالت مقاومت به انسولين را در سلول ها بوجود مي آورند. وجود اين مقاومت باعث مي شود که بدن به مقدار بيشتري انسولين (تقريبا سه برابر) نيازمند باشد. در واقع ديابت حاملگي زماني شروع مي شود که بدن قادر نيست اين نياز اضافي بدن به انسولين را تامين کند و در نتيجه نبود انسولين قند خون بالا مي رود (15).
1-2-2-4- ديابت نوع 5/1
اصطلاح28 (DD) به افرادي با نوع غيرمعمول از ديابت نسبت داده مي شود. اين نوع ديابت، ديابت دورگه، ديابت5/1 ، يا ديابت خود ايمني پنهان در جوانان نيز ناميده مي شود.حضور مارکرهاي خودايمني عليه سلول هاي بتا- گلوتاميک اسيد دکربوکسيلاز(GAD) ،آنتي بادي هايتيروزين فسفاتاز (IA-2) و اتوآنتي بادي هاي انسولين29(IAA) بيانگر وجود حالت DD در بيماراني با ديابت نوع دو است.طبق طبقه بندي رايج، تعيين نوع ديابتي که اين افراد از آن رنج مي برند، مشکل است. در ابتدا اين افراد در دسته ديابت نوع دو رده بندي مي شوند، زيرا چاق هستند و مقاومت انسوليني دارند، اما به دليل حضور آنتي بادي هاي خودي عليه سلول هاي بتا در دسته ديابت نوع يک نيز قرار مي گيرند (16)0
1-2-2-5- برخي ديگر از اشکال خاص ديابت:
* ديابت ناشي از نقائص ژنتيکي در عملکرد سلول بتا (مانند سندروم MODY)
* ديابت ناشي از نقائص ژنتيکي در عملکرد انسولين (مقاومت انسوليني نوع 1، سندروم Rabson – Mendella)
* ديابت ناشي از بيماري هاي بخش برون ريز پانکراس ( پانکراتيت، تروما/پانکراتکتومي، نئوپلازي، سيستيک فايبروزيس و غيره)
* ديابت ناشي از اختلالات اندوکرين ( آکرومگالي ، سندروم کوشينگ، گلوکاگونما، هيپرپاراتيروئيديسم و غيره)
* ديابت ناشي ازداروها يا مواد شيميايي
* ديابت ناشي از عفونت ها
* فرم هاي ناشايع ديابت با واسطه ايمني (9).
1-3- آزمايش هاي متداول براي تشخيص ديابت:
– تست اندازه گيري قند ناشتا30: که در آن اندازه گيري قند خون پس از گذشت 8 ساعت از مصرف غذا که قند خون ناشتا ناميده مي شود صورت مي گيرد. اين ميزان در افراد ديابتي بالاتر ازmg/dl126 مي باشد. اين آزمايش براي تشخيص ديابت در کودکان و افراد بالغ(غير باردار) انجام مي شود.
– اندازه گيري قند خون 2 ساعت پس از نوشيدن محلول حاوي 75 گرم گلوکز، که تست تحمل گلوکز دهاني31(OGTT) نيز ناميده مي شود. ميزان قند در افراد ديابتي در اين تست به طور معمول بالاي
mg/dl200 است. در افراد ديابتي ميزان گلوکز خون به جز در شرايط ناشتا، در هر زمان از روز بالاي
mg/dl200 است(17).
1-4- مدل هاي تجربي ايجاد ديابت:
القاي تجربي ديابت در مدل هاي حيواني براي پيشرفت دانش و شناخت جنبه هاي مختلف بيماري زايي ديابت و در نهايت کشف يک درمان جديد ضروري مي باشد. چندين روش براي القاي ديابت شيرين در حيوانات آزمايشگاهي با نتايج متغير و مشکلات فراوان مورد استفاده قرار مي گيرد:
* خارج کردن پانکراس از بدن: براي القا يک ديابت چشمگير، بايد حداقل 90 تا 95 درصد از پانکراس برداشته شود. از سوي ديگر، جزاير لانگرهانس باقي مانده به مرور زمان ممکن است دستخوش هيپرتروفي شده و مقدار انسولين کافي براي انجام نيازهاي متابوليک طبيعي ترشح کنند (18).
* تزريق داروهايي از قبيل آلوکسان و استرپتوزوتوسين: اين مواد سلول هاي بتاي جزاير لانگرهانس را متورم و نهايتا تخريب مي کنند. استفاده از ميزان 60 mg/kg استرپتوزوتوسين مي تواند فرآيندي خود ايمني را آغاز کند که نتيجه اش تخريب سلول هاي بتا جزاير لانگرهانس مي باشد. اين ميزان از STZ باعث ايجاد سميت سلول هاي بتا و ظهور ديابت 2 تا 5 روز پس از تزريق مي شود(18).
* تزريق عصاره هيپوفيز قدامي: اين روش کمتر قابل اطمينان است (19).
1-5- استرپتوزوتوسين32:
اين ماده در سال 1956 از يك گونه استرپتومايسس به عنوان آنتي بيوتيك استخراج شد و طيف ضد ميكروبي وسيعي نيز دارد، ولي بعدا آثار ديابتو‍ژنيك، انكوليتيك و انكوژنيك آن مشخص گرديد. در حال حاضر علاوه بر كاربرد باليني در درمان بدخيمي سلول هاي بتا، به عنوان يك عامل ايجاد ديابت آزمايشگاهي به كار مي رود. نام هاي ديگر اين دارو استرپتوزوتوسين، ايزوستازين33 و يا زانوسار34 است(20).
1-5-1-تركيب و ساختار شيميايي استرپتوزوسين
اين ماده از لحاظ ساختماني يک گلوکز آمين نيتروز اوره است. هر ويال استرپتوزوسين حاوي يک گرم استرپتوزوسين فعال با ترکيب شيميايي
2-Deoxy-2-({[methyl(nitroso)amino]carbonyl}amino)-?-D-glucopyranose و 200 ميلي گرم سيتريک اسيد است ( تصوير 1-1).
تصوير1-1-ساختار استرپتوزوسين
اين دارو به صورت پودر لئوفيليزه و به رنگ زرد کم رنگ، توسط شرکت هاي دارويي توليد مي شود و pHبازي دارد. زماني که اين دارو با آب حل مي شود، pHآن حدود 3.5 -4.5 مي شود که به دليل وجود اسيد سيتريک آن مي باشد. اين ويال را بايد در فريزر و درجه حرارت 2-8 درجه سانتي گراد و به دور از نور نگهداري کرد(21).
1-5-2- مكانيسم اثر استرپتوزوسين
استرپتوزوسين به دليل شباهت ساختاري با گلوكز وارد سلول هاي بتا مي شود و از اين رو به صورت انتخابي موجب تخريب آن ها مي شود. مكانيسم اثر آن از طريق توليد راديكال هاي آزاد است كه موجب تخريب DNA مي شود. اثرات ديابتوژنيك اين دارو به دليل جذب آن توسط سلول هاي بتاي جزاير لانگرهانس و اثرات سمي آن بر روي اين سلول ها است(21).
استرپتوزوسين وقتي به صورت يك تك دوز بالا (50 تا 100 ميلي گرم بر كيلوگرم وزن بدن) يا چند دوز كمتر در رت و جوندگان استفاده شود، باعث القاي ديابت و فقدان شديد انسولين مي گردد. در مورد دوم، ديابت تدريجا ايجاد مي شود كه به نظر مي رسد پايه خودايمني داشته باشد. دوزهاي بالاتر ممكن است فقدان انسولين شديدتري ايجاد نمايند و در صورت عدم دريافت انسولين، بيمار دچار كتوز خودبه خودي35 و حتي مرگ مي شود. استرپتوزوسين طي يك الي دو روز با آسيب به غشاي سلول هاي بتا و القاي شكست رشته هاي DNA باعث نكروز سلول هاي بتا و سبب پيدايش ديابت مي شود.(23،22). در رت، تک دوز 75-60 ميلي گرم بر کيلوگرم وزن بدن، در عرض 48-24 ساعت موجب ديابت شده و گلوکز خون به 400 ميلي گرم بر دسي ليتر هم مي رسد. در برخي مطالعات، بيان شده دوز 60 ميلي گرم بر کيلوگرم وزن بدن موجب تخريب سلول هاي بتا و سميت اين سلول ها و ايجاد علائم کلينيکي ديابت در طول 4-2 روز مي شود(20).
1-6- ديابت و عوارض آن:
عوارض ديابت به دو دسته حاد و مزمن تقسيم مي شود. کتو اسيدوز ديابتي36 و سندروم هيپر اسمولار غير کتوني37 از عوارض حاد ديابت هستند. عوارض مزمن، خود به دو گروه عوارض ميکروواسکولار38و ماکروواسکولار39 تقسيم مي شوند. عوارض ميکروواسکولار (عروق خوني کوچک) بر روي چشم ها (رتينوپاتي40)، کليه ها (نفروپاتي41) و اعصاب (نوروپاتي42) تاثير مي گذارد. عوارض ماکروواسکولار(عروق خوني بزرگ) باعث کم شدن جريان خون به بافت ها، آترواسکلروزيس43آنژين صدري، سکته قلبي، سکته مغزي و قطع عضو مي شود(24).
1-6-1- عوارض حاد
1-6-1-1- کتواسيدوز ديابتي(DKA)
کتو اسيدوز ديابتي اولين نشانه پيچيده اي است که باعث تشخيص ديابت نوع يک مي گردد. هرچند کتوز غالبا در افرادي که ديابت در آنها تثبيت شده نيز رخ مي دهد. علائم کتواسيدوز ديابتي عبارتند از: تهوع، استفراغ، دفع ادرار زياد، تشنگي، درد شکم، تغييرعملکردهاي ذهني، تنگي نفس، خشکي غشاهاي مخاطي، کاهش قابليت ارتجاع پوست، کاهش فشار خون، دهيدراتاسيون، حساسيت شکمي، تب، گيجي و ادم مغزي. کتواسيدوز ديابتي، از عوارض متابوليک و حاد ديابت است که با هايپرگلايسمي، اسيدوز و کتوز مشخص مي شود. عوارض مرتبط با DKA اغلب در نتيجه درمان کتواسيدوز حاصل مي شوند(25،13).
حالت اسيدي کتوني در نتيجه ناتوان بودن سلول هاي فرد مبتلا به هيپرگلايسمي در مصرف گلوکز است، لذا در نتيجه مصرف چربي ها براي توليد انرژي، مواد کتوني توليد مي گردد که بدن را با حالت خطرناک اسيدي کتوني مواجه مي کند(26).
کاهش ميزان انسولين، همراه با افزايش کاتکول آمين ها و هورمون رشد منجر به افزايش ليپوليز و آزاد شدن اسيدهاي چرب آزاد مي گردد. اسيدهاي چرب در داخل ميتوکندري اکسيد شده و توليد استيل کوانزيم آ مي کنند که استيل کوانزيم آ به اجسام کتوني تبديل مي شود. در PH فيزيولوژيک، اجسام کتوني به صورت کتواسيد توليد مي شوند و سپس توسط بي کربنات خنثي مي گردند. اگر ذخاير بي کربنات از بين بروند اسيدوز متابوليک اتفاق مي افتد. افزايش توليد لاکتيک اسيد نيز به ايجاد اسيدوز کمک مي کند. در اکثر موارد، زماني که سطح انسولين ناکافي باشد و نياز به آن افزايش پيدا کند،DKA تشديد مي گردد (27،13).
کتواسيدوز ديابتي اغلب در بيماران ديابتي نوع يک اتفاق مي افتد ولي بيماران ديابتي نوع دو نيز در شرايط پر استرسي مثل ضربه، جراحي يا عفونت مستعد DKA هستند. از آنجا که اکثر موارد کتواسيدوز ديابتي در بيماران ديابتي اتفاق مي افتد، اين عارضه متابوليک را مي توان از طريق تشخيص زودهنگام، آموزش بيماران و مراقبت هاي حرفه اي و متخصصان اين رشته مهار نمود. مشخص شده است که آموزش بيماران ديابتي باعث کاهش تعداد افراد بستري شده مبتلا به DKAگشته است(28).
1-6-1-2- سندروم هيپراسمولار غيرکتوني(HONK)
يکي ديگر از علائم خطرناک هيپرگلايسمي، افزايش اسمولاريته بدن است که همانند DKA نتيجه نقص در کمبود انسولين ايجاد مي شود. در هنگام کمبود انسولين، گلوکاگون، کاتکول آمين ها و کورتيزول باعث تحريک توليد گلوکز کبدي از طريق گليکوژنوليز و گلوکونئوژنز مي شوند. افزايش کورتيزول منجر به افزايش پروتئوليز مي شود. بنابراين پيش ماده هاي آمينواسيدي را براي گلوکونئوژنز فراهم مي کند. غلظت پايين انسولين جذب گلوکز را توسط بافت هاي محيطي کاهش مي دهد. افزايش توليد گلوکز کبدي و کاهش مصرف گلوکز در بافت هاي محيطي، دليل اصلي وقوع هيپرگلايسمي است(29).
1-6-2 عوارض مزمن
1-6-2-1 عوارض ميکروواسکولار
1-6-2-1-1 رتينوپاتي
رتينوپاتي ديابتي شايع ترين عارضه مزمن ديابت و يکي از مهم ترين مخرب ترين عوارض آن و شايع ترين علت نابينايي بالغين در سنين 25 تا 74 سالگي در آمريکا مي باشد. از اين رو احتمال بروز نابينايي در بيماران ديابتي حدود 25 برابر بيشتر از افراد غير ديابتي مي باشد(30).
خطر پيشرفت رتينوپاتي ديابتي در بيماران ديابت نوع دو با شدت هيپرگلايسمي و حضور هيپرتانسيون در ارتباط است و بيشتر بيماران ديابت نوع يک بيست سال پس از تشخيص بيماري، علائم رتينو پاتي را بروز مي دهند (31).
عوارض چشمي با اهميت از لحاظ باليني که با بيماري ديابت مرتبط اند عبارتند از: اختلالات گذراي بينايي ناشي از تغييرات اسموتيک، رتينوپاتي، کاتاراکت44، گلوکوم45 و آيريتيس46 (مرتبط با ديابت نوع يک خودايمن) (11).


پاسخ دهید