2-4-1. انواع محيط زيست22
2-4-2. سير تحولات محيط زيست23
2-4-3. اهميت رعايت مسائل زيست‌محيطي در ايران24
2-4-4. سيستم‌هاي مديريت زيست‌محيطي25
2-4-4-1. تاريخچه و سير تکامل سيستم‌هاي مديريت زيست‌محيطي25
2-4-4-2. مزاياي استاندارد ايزو 1400127
2-4-4-3. برقراري استاندارد زيست‌محيطي ISO 1400028
2-4-4-4. بهره‌وري سبز و ISO 1400028
2-5. مديريت زنجيره تامين سبز29
2-5-1. مقدمه29
2-5-2. مديريت زنجيره تامين و بهره‌وري سبز29
2-5-3. سبز کردن زنجيره تامين چيست؟30
2-5-2. اهميت مديريت زنجيره تامين سبز30
2-5-3. مزاياي مديريت زنجيره تامين سبز32
2-6. ادبيات تحقيق مرتبط با مديريت زنجيره تامين سبز33
2-6-1. پژوهش‌هاي انجام شده در داخل کشور33
2-6-2. پژوهش‌هاي انجام شده در خارج از کشور34
2-6-2-1. نظريه وابستگي منابع و عملکرد سازمان35
2-6-2-2. تئوري وابستگي منابع و مديريت زنجيره تامين36
2-6-2-3. مديريت زنجيره تامين سبز و تئوري وابستگي منابع37
2-6-2-4. مديريت زنجيره تامين سبز و عملکرد سازماني38
2-6-2-5. تامين‌کنندگان و مديريت زنجيره تامين سبز38
2-6-2-6. زنجيره تامين سبز، رضايت شغلي کارکنان، بهره‌وري عملياتي و عملکرد سازماني39
2-6-2-7. زنجيره تامين سبز، بهره‌وري عملياتي، بهره‌وري رابطه‌اي و عملکرد سازماني40
2-6-2-8. زنجيره تامين سبز، بهره‌وري رابطه‌اي، عملکرد سازماني42
2-7. مدل پيشنهادي تحقيق45
فصل سوم46
3-1. مقدمه47
3-2. روش تحقيق48
3-3. متغيرهاي تحقيق49
3-4. روش‌ها و ابزار گردآوري داده‌ها49
3-5. روايي و پايايي پرسش‌نامه51
3-6. جامعه و نمونه آماري51
3-6-1. جامعه آماري51
3-6-2. نمونه آماري و روش محاسبه حجم نمونه51
3-7. روش‌هاي تجزيه و تحليل اطلاعات52
3-8. روش‌شناسي پژوهش52
3-8. معرفي صنعت گرانول پي‌وي‌سي53
فصل چهارم55
بخش اول: آمار جمعيت‌شناختي پاسخ‌دهندگان56
4-1. بررسي جمعيت‌شناختي پاسخ‌دهندگان56
4-1-1. سن پاسخ دهندگان56
4-1-2. جنسيت پاسخ دهندگان56
4-1-3. سنوات خدمتي پاسخ دهندگان57
4-1-4. سطح تحصيلات پاسخ دهندگان58
4-1-5. پست سازماني پاسخ دهندگان58
4-1-6. آيا از برنامه هاي مديريت زيست محيطي اطلاعي داريد؟59
4-1-7. آيا اين برنامه ها را در شرکت خود تصويب کرده و به کار بسته ايد؟60
بخش دوم60
4-2.تحليل فرضيات تحقيق60
4-2-1. فرضيه‌هاي تحقيق60
4-2-2. مدل مفهومي تحقيق61
4-2-3. سنجش بارهاي عاملي61
4-2-4. تحليل پايايي ابزار سنجش63
4-2-5. پايايي ترکيبي64
4-2-6. روايي همگرا65
4-2-7. روايي واگرا65
4-2-8. ضرايب معناداري z66
4-2-9. معيار R268
4-2-10. معيار Q268
4-2-11. برازش مدل کلي (معيار GoF)69
4-2-12.70
آزمودن فرضيه ها70
فصل پنجم75
5-1. مقدمه76
5-2. ويژگي‌هاي جمعيت‌شناختي76
5-3. بحث و بررسي77
5-3. مدل حاصل از يافته‌هاي اين تحقيق81
5-3. مشکلات و محدوديت‌هاي تحقيق81
5-4. پيشنهادهاي تحقيق83
فهرست منابع فارسي84
فهرست منابع غير فارسي85
ضمائمError! Bookmark not defined.

چکيده
در شرايطي که شرکت‌هاي توليدي تحت رقابت شديد مشغول فعاليت هستند، به توليد محصولات متنوع مي‌پردازند و گاهي اوقات به عوارض زيست‌محيطي استفاده از مواد مختلف توجهي ندارند. اين در حاليست که اجراي شيوه‌هاي مديريت زيست‌محيطي مانند مديريت زنجيره تامين سبز (GSCM)1 مي‌تواند علاوه بر حفظ مزيت رقابتي شرکت‌ها، به جلوگيري از آلودگي محيط زيست نيز کمک کند. هدف اين پژوهش شرح نتايج اجراي GSCM و رابطه آن با عملکرد سازماني در صنعت گرانول پي‌وي‌سي مي‌باشد. در اين مطالعه از يک مدل مفهومي در ارتباط با GSCM و عملکرد کسب‌و‌کار، از طريق سه متغير سازماني رضايت شغلي، بهره‌وري عملياتي و بهره‌وري رابطه‌اي به عنوان واسطه‌ها استفاده شده است.
تحليل‌هاي آماري بر اساس داده‌هاي جمع‌آوري شده از طريق بررسي 92 پرسش‌نامه در صنعت گرانول پي‌وي‌سي صورت گرفته است. پايايي و روايي مدل پژوهش و پرسش‌نامه، مورد آزمون قرار گرفتند و تائيد شدند. به منظور آزمون فرضيه‌ها، از تکنيک حداقل مربعات جزئي (PLS)2 در مدل معدلات ساختاري استفاده شده است.
برخي از يافته‌هاي قبلي اين مطالعه حکايت از يک رابطه مستقيم بين اجراي GSCMو عملکرد کسب‌و‌کار داشته‌ است. اما در اين پژوهش رابطه مستقيمي تائيد نشده است. اين در حاليست که به رابطه‌هاي معنادار غيرمستقيم بين اجراي GSCM و عملکرد کسب‌و‌کار از طريق متغيرهاي واسطه بهره‌وري عملياتي و رضايت شغلي رسيده‌ايم. اين نتيجه نشان داد که عملکرد کسب‌و‌کار زماني بهبود مي‌يابد که GSCM، رضايت شغلي و بهره‌وري عملياتي را بالا ببرد. بطور کلي يافته‌هاي اين مطالعه با مطالعات قبلي در ديگر نقاط دنيا سازگار است. همچنين تعداد کمي از مطالعات اين حوزه، بر اساس تئوري وابستگي منابع انجام شده بود.

فصل اول
کليات تحقيق

1-1. مقدمه
هر روز اخبار جديدي از رشد و پيشرفت شرکت‌ها و بنگاههاي توليدي در سطح بين المللي شنيده مي‌شود. شرکت‌ها بر روي بازارهاي بزرگ دست مي‌گذارند و در نقاط مختلف دنيا به دنبال مشتري هستند و خوب مي‌دانند که بايد ارزش‌هاي مورد نياز مشتريانشان را تامين کنند و در راستاي حفظ اين ارزش‌ها بکوشند. بايد به نيازهاي مشتريان، تامين‌کنندگان وکارکنان پاسخ مناسب بدهند و دغدغه‌هاي آنها را برطرف کنند. محصولات و خدمات را با کيفيت و تنوع بالاتر توليد کنند تا از گود رقابت موفق بيرون بيايند. بنابراين براي حفظ دوام و بقا در چنين بازار رقابتي، تنها مديريت داخلي سازمان کافي نيست، بلکه مديريت زنجيره تامين، اين راهبرد عملياتي جهاني مي‌تواند به کسب مزيت رقابتي کمک کند. از طرفي با افزايش نگراني‌ها در مورد محيط‌زيست، علاوه بر توسعه صنايع، در فرايند عملياتي زنجيره تامين اين الزام ايجاد شده است که به آلودگي‌هاي زيست محيطي نيز توجه شود، که همه را مجاب ميکند تا از تامين‌کنندگان، توليدکنندگان و توزيع‌کنندگان‌ نيازهايشان بخواهند که در امور خود‌، الزامات زيست محيطي را رعايت کنند و امورشان را در قالب مديريت زنجيره تامين سبز دنبال کنند تا شاهد نشر کمتر آلودگي‌ها باشيم.
1-2. بيان مسئله
رقابت جهاني در محيطي که مدام در حال تغيير مي‌باشد باعث شده تا سازمان‌ها اهميت انعطاف پذيري را درک کنند و واکنش‌هاي سنجيده و به موقعي از خود نشان دهند. امروزه سازمان‌ها براي بقاي خود نياز به جهانيشدن و حضور در اين عرصه بزرگ دارند، حتي اگر بخواهند در سطح ملي و يا منطقه‌اي نيز حضور داشته باشند بايد جهاني بيانديشند. حال آنکه جهاني‌شدن و کسب جايگاه مناسب در دنيا و حفظ ارزش‌هاي بدست آمده نياز به بهرهگيري از علم روز دنيا و الگوهاي صحيح مديريتي همچون زنجيره تامين دارد. در سال‌هاي اخير در دنيا توجه بسيار زيادي به مديريت زنجيره تأمين شده است. اما بايد توجه داشت که از طرفي ديگر، موفقيت و سلامت يک سازمان درگرو سلامت محيط سازمان و افراد در تعامل با سازمان مي‌باشد و همچنين سلامت افراد و محيط‌زيست، منوط به اين است که سازماني سالم داشته باشيم اما متأسفانه امروزه با بي‌توجهي‌هايي که به مسايل زيست‌محيطي مي شود، شاهد آلودگي‌هايي هستيم که منجر به آلودگي محيط‌زيست مي‌شود، باعث بيماري و ضعف انسان‌ها مي شود و در نهايت منجر به يک دور باطل مي‌شود که فقط انتقال‌دهنده آلودگي از محيط به سازمان، از سازمان به محيط‌زيست، از سازمان به فرد، از سازمان به سازمان ديگر و … مي شود و مشخص نيست که چه تأثيراتي بر عملکرد خود سازمان و همچنين چه صدماتي براي آيندگان داشته باشد. طي پژوهش‌هايي که صورت گرفته است با افزودن يک کلمه سه حرفي به مديريت زنجيره تأمين، بار ديگر بر قابليت‌هاي اين الگوي صحيح تأکيد شده است. ” سبز ” پسوندي ست که اين مفهوم را به مديريت زنجيره تأمين سبز تبديل کرده است به اين معنا که با اجراي سياست‌هاي سبز در طول زنجيره تأمين شاهد انتقال پاکيزگي و سلامت از سازمان به محيط و فرد و سازمان ديگر باشيم و نگاهي زيست‌محيطي به زنجيره تأمين داشته باشيم. براي تبيين اين مفهوم به تعريف (زو و همکاران ، 2008)3 از مديريت زنجيره تأمين سبز پرداخته مي‌شود که عبارت است از: “اتخاذ شيوه‌هاي مديريت زنجيره تأمين سازگار با محيط‌زيست از جمله: مديريت زيست محيطي داخلي، خريد سبز، همکاري با مشتريان و طراحي محصولات سازگار با محيط‌زيست در راستاي توسعه و استراتژي‌هاي عملياتي شرکت براي پايداري محيط پيرامون شرکت”. البته شواهد حکايت از آن دارد که سازمان‌ها براي پاسخگويي به نياز مشتريان و همچنين فشارهاي سازمان‌هاي بين‌المللي و دولتي حامي مسايل زيست‌محيطي، چند سالي است که واکنش نشان داده‌اند و ضرورت مديريت زيست‌محيطي راپذيرفته‌اند و جهت رقابت با بازارهاي جهاني به اجراي مديريت زنجيره تأمين سبز پرداخته اند (لي و همکاران ، 2012)4. بسياري از شرکت‌هاي خريدار تقاضا دارند که تأمين‌کنندگانشان، شيوه‌هاي مديريت زنجيره تأمين سبز را اجرا کنند و حتي الزامات زيست‌محيطي اضافي را نيز انجام دهند (جبور و جبور ،20095و لي، 20096) و اهميت اين موضوع در سطح جهاني به اندازه‌اي است که تأمين‌کنندگان براي پيدا‌کردن هر فرصت کسب و کار در فضايي جديد ، بدون تمرين‌ها و شيوه‌هاي مديريت زنجيره تأمين سبز، سخت تحت فشار هستند.(نيشيتاني ، 2010)7. نگاه زيست محيطي به زنجيره تأمين در هر کشوري، در هر صنعتي و در هر سطحي، موضوعيت پيدا ميکند.
يکي از صنايعي که سبز بودن زنجيره تأمين آن از ملزومات داشتن محيط زيستي پاک و سبز است، صنعت پتروشيمي و صنايع تکميلي و پايين دستي آن مي باشد. صنعت پتروشيمي از صنايع مادر و اشتغالزا است كه به عنوان تغذيهكننده ساير بخشهاي صنعت ميتواند به عنوان موتور حركت اقتصاد كشورهاي در حال توسعه نقش اساسي را ايفا نمايد.8 و بخشي از توليدات پتروشيمي مربوط به صنايع پاييندستي و تکميلي پتروشيمي است که از محصولات پتروشيمي و يا توليدات پالايشگاه‌هاي نفت به عنوان مواد اوليه استفاده مي‌کنند که بايد بر هرچه سبزتر شدن زنجيره تامين آنها تاکيد شود. در اين مطالعه از يک مدل مفهومي در ارتباط با شيوه‌هاي مديريت زنجيره تامين سبز و عملکرد کسب و کار ازطريق سه متغير رضايت شغلي کارکنان، بهره‌وري عملياتي و بهره‌وري رابطه‌اي به عنوان تعديل‌کننده استفاده شده است. بنابراين در اين پژوهش نيز سعي بر اين بوده است که از طريق اين سه متغير به اين سوال پاسخ دهيم که آيا اجراي مديريت زنجيره تأمين سبز در صنعت گرانول پي وي سي بر عملکرد کسب‌و‌کار تاثير دارد؟
1-3. ضرورت و اهميت انجام پژوهش
فعاليت‌هاي اقتصادي اعم از فعاليت‌هاي صنعتي، کشاورزي و خدماتي از يک سو از منابع طبيعي استفاده مي‌کنند و به آن‌ها وابستگي دارند و از سوي ديگر، ماهيت فرآيند آن‌ها به گونه‌اي است که به طور بالقوه محيط زيست را آلوده مي‌کنند. بنابراين چنانچه به پيامدها و مسائل زيست‌محيطي انجام اين گونه فعاليت‌ها توجه نشود، بايد هزينه‌هاي کلاني براي رفع خسارت و ضايعات ناشي از عدم توجه به اين موضوع صرف شود. (هوانگ، 2001)9. از آنجا که اثرات نامطلوب محيطي در همه مراحل چرخه عمر محصول اتفاق مي‌افتد و مديريت برنامه‌ها و عمليات محيطي به داخل مرزهاي سازمان محدود نمي‌شود، ديدگاه مديريت زنجيره تامين سبز به عنوان ديدگاهي جامع که همه جريانات از تامين‌کنندگان به توليدکنندگان و در نهايت به مصرف‌کنندگان را در بر مي‌گيرد، مورد توجه بسياري قرار گرفته است (زو و همکاران، 2008)10.
رعايت ملاحظات زيست‌محيطي در ترکيب با مديريت زنجيره تامين يک موقعيت برنده- برنده براي سازمان‌ها ايجاد مي‌کند و به آن‌ها در به وجود آمدن يک مزيت قوي در بازار جهاني (از طريق کاهش هزينه و بهبود در رقابت) کمک مي‌کند (هوآ، 2001)11 سبز کردن زنجيره تامين هم در سطح فردي و هم ملي براي شرکت‌ها مزايايي دارد. در سطح فردي، برنامه‌هاي زنجيره تامين سبز باعث مزاياي رقابتي معيني مي‌شود؛ نظير هزينه‌هاي کمتر، محصولات سبزتر و ادغام بهتر با تامين کنندگان. در سطح ملي، زنجيره تامين سبز مي‌تواند بازارهايي را براي محصولات سبز ايجاد کند، همچنين باعث تطبيق بهتر تامين‌کنندگان با مسائل محيطي گردد. سبز کردن زنجيره تامين مي‌تواند باعث بهبود موقعيت رقابتي شرکت از طريق کاهش هزينه‌ها گردد. علاوه بر کاهش هزينه‌ها، همکاري نزديک با تامين‌کنندگان مي‌تواند به محصولات سبز منجر گردد. شرکت‌ها در مورد محصولاتشان بايد تجديد نظر کرده و آن‌ها را با محيط سازگارتر کنند. در اين راستا براي موفقيت بايد همکاري بيشتر و نزديک‌تري با تامين‌کنندگان خود داشته باشند (تراوبريج، 2003).12 طبق گزارش شرکت سرمايه‌گذاري بوعلي از صنعت پتروشيمي(1389) ، علاوه بر اين که توسعه طرح‌هاي پتروشيمي ايران حامل مزاياي داخلي و بين‌المللي زيادي براي کشور بوده است، ولي اين صنايع نگراني‌هاي زيادي را در رابطه با آلودگي‌هاي خود آفريده‌اند. آلودگي‌هاي زيست‌محيطي تا حدي است که كشورهاي اروپايي بسياري از كارخانجات توليد محصولات پتروشيمي خود را به كشورهاي جهان سوم منتقل نموده و يا ديگر برنامه‌اي براي افزايش ظرفيت ندارند. يکي از محصولاتي که سهم بسيار بزرگي در بازار محصولات پتروشيمي دارد، پلي وينيل کلرايد (PVC) است. اين ماده، پلاستيکي با موارد استفاده نامحدود است به نحوي که در لحظه، هر شخصي مي تواند تعداد بسيار زيادي از مصنوعات ساخته‌شده از اين محصول را در اطراف خود ببيند. عطارچي و همکاران (1385) آورده‌اند که کاربرد بسيار زياد اين محصول روز به روز در حال افزايش است و هر روز افراد بيشتري (اعم از کارگر و مصرف کننده) در مواجهه با آن قرار مي گيرند و به سلامتي آنها آسيب جدي وارد مي شود. علاوه بر مطالب ذکر شده، طي بازديدهايي که از کارخانجات توليد گرانول PVC 13 به عمل آمده است، برخي از پرسنل خطوط توليد از مجاورت با اين مواد، ابراز نگراني مي‌کنند و احساس مي‌کنند، سلامتي آنها در خطر است. بنابراين در اين پژوهش تاثيرات مديريت زنجيره تامين سبز بر عملکرد سازماني در صنعت گرانول PVC بررسي خواهد شد تا گامي جهت سبزتر شدن زنجيره تامين برداشته شود و همچنين به دغدغه‌هاي افرادي که نگران محيط زيست خود هستند، پاسخي کوچک داده شود.
1-4. جنبه جديد و نوآوري
مديريت زنجيره تامين سبز از مباحث جديد در حوزه زنجيره تامين است که به اهميت مسائل زيست‌محيطي در مديريت زنجيره تامين صنايع مي پردازد. با توجه به ضرورت و اهميت توسعه پايدار و وابستگي شديد صنايع به محيط اطراف خود، اهميت رعايت مسائل زيست محيطي در برنامه‌ريزي زنجيره‌هاي تامين اهميت روزافزوني مي يابد. در اين تحقيق به بررسي تاثير رعايت مسائل زيست محيطي بر عملکرد کسب‌و‌کار در زنجيره تامين پرداخته مي شود. پرداختن به تاثير زنجيره تامين سبز بر عملکرد سازمانها، منجر به ترغيب سازمانها در رعايت مسائل زيست محيطي و حفظ محيط زيست خواهد بود. لازم به ذکر است، تا به حال در صنايع تکميلي و پايين‌دستي پتروشيمي ايران، پژوهشي با اين موضوع انجام نشده بود و در پژوهش‌هايي که در حوزه مديريت زنجيره تامين سبز در صنايع ديگر انجام شده بود، کمتر به تاثيرگذاري آن بر عملکرد کسب‌و‌کار پرداخته بودند. از طرفي مدلي که در اين پژوهش به کار گرفته شده است، تا به حال در هيچ کدام از پژوهش‌هاي داخل کشور مورد استفاده قرار نگرفته است. بنابراين پژوهش انجام شده، هم از حيث موضوع و هم از لحاظ مدل مفهومي صاحب نوآوري به شمار مي رود.
1-5. اهداف پژوهش
هدف کلي: بررسي تاثير مديريت زنجيره تامين سبز بر عملکرد کسب‌و‌کار در صنعت گرانول پي‌وي‌سي ايران
اهداف جزئي:
1. بررسي تاثير مديريت زنجيره تامين سبز از طريق رضايت شغلي کارکنان بر عملکرد کسب‌و‌کار صنعت
گرانول پي‌وي‌سي ايران
2. بررسي تاثير مديريت زنجيره تامين سبز از طريق بهره‌وري عملياتي بر عملکرد کسب‌و‌کار صنعت گرانول پي‌وي سي ايران
3. بررسي تاثير مديريت زنجيره تامين سبز از طريق بهره‌وري رابطه‌اي بر عملکرد کسب‌و‌کار صنعت گرانول پي‌وي‌سي ايران
هدف کاربردي : تعيين اين که مديريت زنجيره تامين سبز در صنعت گرانول پي‌وي‌سي در ايران چه جايگاهي دارد و تاثير آن بر عملکرد کسب‌و‌کار به چه ميزان بوده است.
1-6. قلمرو تحقيق
قلمرو موضوعي اين پژوهش حوزه‌ي مديريت زنجيره تامين سبز و تحليل عملکرد و بهره‌وري سازماني است.
قلمرو زماني اين پژوهش از ابتداي سال 1393 تا آذر ماه 1393 مي‌باشد.
قلمرو مکاني اين پژوهش صنعت گرانول پي‌وي‌سي ايران مي‌باشد. شامل توليد‌کنندگان استان قم که نيمي از توليد کشور را بر عهده دارند و همچنين آن دسته از توليدکنندگان کشور که در بزرگترين رويداد نمايشگاهي صنعت پتروشيمي ايران (نمايشگاه ايران پلاست 2014)14، حضور داشتند.
1-7. فرضيه‌هاي پژوهش
فرضيه1: مديريت زنجيره تامين سبز بر عملکرد کسب‌و‌کار تاثيرگذار است.
فرضيه2 : مديريت زنجيره تامين سبز بر رضايت کارکنان تاثيرگذار است.
فرضيه3 : مديريت زنجيره تامين سبز بر بهره‌وري عملياتي تاثيرگذار است.
فرضيه4 : مديريت زنجيره تامين سبز بر بهره‌وري رابطه‌اي تاثيرگذار است.
فرضيه5 : رضايت کارکنان بر عملکرد کسب‌و‌کار تاثيرگذار است.
فرضيه6 : رضايت کارکنان بر بهره‌وري عملياتي تاثيرگذار است.
فرضيه7 : بهره‌وري عملياتي بر عملکرد کسب‌و‌کار تاثيرگذار است.
فرضيه8 : بهره‌وري عملياتي بر بهره‌وري رابطه‌اي تاثيرگذار است.
فرضيه9 : بهره‌وري رابطه‌اي بر عملکرد کسب‌و‌کار تاثيرگذار است.
1-8. ملاحظات اخلاقي
از ملاحظات اخلاقي رعايت شده ميتوان به تدوين پرسش‌نامه اشاره کرد. با توجه به اين که مديران صنعت مايل به ارائه آمار محرمانه واحدهاي خود از قبيل تعداد کارکنان و ميزان توليد نبودند، در پرسش‌نامه از مطرح اين سوالات خودداري شد.
1-9. تعاريف نظري
مديريت زنجيره تامين سبز
اتخاذ شيوه‌هاي مديريت زنجيره تامين سازگار با محيط زيست از جمله: مديريت زيست محيط داخلي، خريد سبز، همکاري با مشتريان و طراحي سازگار با محيط زيست براي توسعه شرکت و استراتژي‌هاي عملياتي براي پايداري محيط زيست شرکت. (زو و همکاران، 2008)15
رضايت کارکنان
احساسي که کارکنان در شغل خود دارند مربوط به ارتباط با سرپرستان و محيط کار که مي‌تواند به خروجي بهتر عملکرد منجر شود. (هومبرگ و استاک،200416و زو و همکاران، 200817)
بهره‌وري عملياتي
توانايي شرکت‌هاي تامين به منظور کاهش هزينه و چرخه زمان فعاليت، افزايش کيفيت محصول و ايجاد ارزش بيشتر براي مشتريان. (روسينکو 200718، زو و همکاران ،200819 و زکريا و همکاران 200920 )
بهره‌وري رابطه‌اي
توانايي شرکت‌هاي تامين به منظور افزايش شفافيت و بازبودن فرايندهاي کسب وکار براي کار مشترک با خريداران به طوري که تامين‌کنندگان مي‌توانند در ارتباط با خريداران اعتماد سازي و اعتبار سازي کنند. (ففر و سالان سيک ، 1978و زکريا و همکاران 200921)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

عملکرد کسب و کار
عملکرد را مقبوليت نتايج براي مشتريان داخلي و خارجي سازمان مي‌دانند که محصولات، خدمات، اطلاعات و تصميمات يا رخدادهاي کارکردي مانند ارائه‌ها و رقابت‌ها را دريافت مي‌کنند. (رضائيان، 1390) تعريف عملياتي مدنظر از عملکرد کسب‌ وکار نيز عبارت است از عملکرد مالي و غيرمالي سازمان به عنوان يک نتيجه از اجراي شيوه‌هاي مديريت زنجيره تامين سبز و هم چنين بهبود در بهره‌وري عملياتي ورابطه‌اي و رضايت شغلي کارکنان (زو و همکاران 2008 22و زکريا و همکاران ، 2009)23
صنعت گرانول پي‌وي‌سي
طبق ليست محصولات صنايع در سايت اينترنتي وزارت صنعت، معدن و تجارت24، يکي از گروه‌هاي اصلي، ساخت محصولات و مواد شيميايي مي‌باشد که در اين گروه، زيرگروهي با نام مواد پلاستيک به شکل اوليه و ساخت لاستيک مصنوعي وجود دارد. جزئي از اين زيرگروه، گرانول و کامپاوند پليمري مي‌باشد و گرانول پليمري بر پايه‌ي پي‌وي‌سي در اين دسته وجود دارد که من بعد از آن تحت عنوان صنعت گرانول پي‌وي‌سي ياد مي‌شود که از صنايع واسطه‌اي پتروشيمي به شمار مي‌رود. براي توليد اين محصول از محصولات پتروشيمي و يا توليدات پالايشگاهي مانند پودر پلي‌وينيل‌کلرايد و روغن دي‌اکتيل‌فتالات به عنوان مواد اوليه استفاده مي‌شود. در ليست ياد شده، محصول گرانول پي‌وي‌سي در چهار دسته‌ تقسيم شده است شامل: گرانول کابلي، گرانول کفشي، گرانول شلنگي و گرانول گريد پزشکي. البته لازم به ذکر است که علاوه بر چهار دسته فوق گريدهاي ديگري نيز توليد مي‌شود که در قالب اين دسته‌بندي نمي‌گنجد. خوشبختانه اين پژوهش با همکاري توليدکنندگان تمام گريدهاي ذکر شده گرانول پي‌وي‌سي انجام شده است.

فصل دوم
بررسي مباني نظري

2-1. مقدمه
در دنياي رقابتي امروز با توجه به ويژگي‌هاي محيط‌هاي جديد توليدي و طبيعت مشتريان، ديگر شيوه‌هاي مديريت توليد گذشته که يکپارچگي کمتري را در فعاليت‌هايشان دنبال مي‌کردند، کارايي خود را از دست داده است و امروزه شرکت‌ها نيازمندند تا يکپارچگي منظمي را در تمام فرايندهاي توليد از ماده خام تا مصرف‌کننده‌ي نهايي ايجاد کنند و مديريت زنجيره تامين به عنوان يک رويداد يکپارچه براي مديريت مناسب جريان مواد، کالا، اطلاعات، دانش و جريان پولي توانايي پاسخ گويي به اين شرايط را داراست. (شکاري،1384) فعاليت‌هاي مختلف اقتصادي شامل فعاليت‌هاي صنعتي، کشاورزي و خدماتي باعث از منابع طبيعي استفاده مي‌کنند و باعث آلودگي محيط زيست مي‌شوند و اگر به پيامدهاي آلودگي‌ها توجه نشود، هزينه‌هاي کلاني تحميل مي‌شود. افزايش هزينه‌هاي ناشي از آسيب‌هاي زيست‌محيطي، افزايش دانش و آگاهي و نگراني شرکت‌ها در مورد اثرات سوء فعاليت‌هاي اقتصادي برروي منابع طبيعي و به تبع آن بدتر شدن کيفيت زندگي، شرکت‌ها را بر آن داشته است که در راهکارهاي رشد و توسعه اقتصادي خود، بازنگري داشته باشند (هوانگ، 2001)25 مديريت محيطي با تأکيد بر حفاظت از محيط‌زيست به يکي از مهم‌ترين مسائل مشتريان، سهامداران، دولت‌ها، کارکنان و رقبا تبديل شده، البته فشارهاي جهاني نيز، سازمان‌ها را ملزم به توليد محصولات و خدمات سازگار با محيط‌زيست کرده است . اين چالش منجر به ايجاد مفهوم جديدي به نام مديريت زنجيرة تأمين سبز در حوزة کسب و کار شده است (زنجيرچي و همکاران،1392).

2-2. نظريه وابستگي منابع
‌ اين نظريه تقريباً‌ به طور كامل توسط پفر و سالان (1978)26 در كتاب آنها تحت عنوان كنترل خارجي سازمانها، ارائه شد که براي تبيين اين نظريه به کتاب ذکر شده استناد مي‌شود. نظريه وابستگي به منابع بر اين پيش فرض استوار است كه سازمانها از طريق محيط كنترل مي شوند ولي مديران نيز مي توانند بياموزند كه چگونه محيط خود را كنترل كنند.
مديريت وابستگي‌ها مستلزم ايجاد قدرت مقابله‌كننده در برابر عناصر محيطي است كه سازمان به آنها وابسته است اين بدان معني است كه:‌ نخستين گام در راه به كار گيري نگاه وابستگي به منابع درك دقيق شبكه سازماني از نظر حياتي بودن و كميابي منابع است. گام دوم يافتن راه‌هايي براي رهايي از وابستگي يا وابسته‌كردن ديگر نقش آفرينان محيطي به سازمان است .
چند راه براي جلوگيري از وابستگي منابع :
* استفاده از چندين عرضه‌كننده مواد اوليه
* استراتژي‌هاي تملك يا ادغام
* سرمايه‌گذاري‌هاي مشترك با عرضه‌كنندگان خنثي
* تشكيل انجمن‌هاي تجاري
* اعزام دلالان سياسي به حوزه‌هاي قانونگذاري و . . .
سازمانها براي‌ كنترل‌ عوامل‌ محيطي‌ يكي‌ از اين‌ استراتژيها را به‌اجرا درمي‌آورند:
1. ايجاد رابطه‌ مطلوب‌ با عوامل‌ اصلي‌ محيط‌
2. تغيير دادن‌ عوامل‌ حاكم‌ بر محيط.

2-2-1. وابستگي‌ به‌ منابع يعني چه؟
‌يكي‌ از جنبه‌هاي‌ رابطه‌ بين‌ محيط‌ و سازمان‌ كه‌ بر سازمانها اثر مي‌گذارد، نياز به‌ مواد و منابع‌ مالي‌ است. منابع‌ ارزشمند در محيط‌ كمياب‌ است‌ و سازمان‌ براي‌ بقا يا ادامه‌ حيات‌ خود به‌ منابع‌ ارزشمند نياز شديد دارد. معني‌ عبارت‌ وابستگي‌ به‌ منابع‌ اين‌ است‌ كه‌ سازمان‌ به‌ محيط‌ وابسته‌ است‌ ولي‌ همواره‌ تلاش‌ مي‌كند تا اين‌ منابع‌ را تحت‌ كنترل‌ خود درآورد و بدين‌وسيله‌ ميزان‌ وابستگي‌ خود را به‌ پايين‌ترين‌ حدممكن‌ برساند. (پفر و سالان، 1978)27. خلاصه‌ در اين‌ الگو فرض‌ مي‌شود كه‌ سازمانها ازنظر منابع‌ به‌ عوامل‌ محيطي‌ وابسته‌اند، مثل‌ وابستگي‌ كه‌ سازمانها به‌ عرضه‌كنندگان‌ مواداوليه، مشتريان، رقبا، و قانونگذاري‌ دارند. سازمان‌ ممكن‌ است‌ دست‌ به‌ كار شود تا آن‌ منابع‌ را به‌ دست‌ آورد و آنها را حفظ‌ كند (براي‌ مثال، بستن‌ قراردادهاي‌ بلندمدت‌ در رابطه‌ با يك‌ كشف‌ جديد). همچنين‌ امكان‌ دارد كه‌ سازمان‌ با ديگر سازمانها همكاري‌ يا اشتراك‌ مساعي‌ كند.
2-2-2. قدرت و وابستگي
‌داشتن‌ روابط‌ رسمي‌ با ساير سازمانها باعث‌ مي‌شود كه‌ مديران‌ با معماي‌ بسيار مشكلي‌ روبرو شوند. سازمانها براي‌ تامين‌ منابع‌ با ساير سازمانها ارتباط‌ برقرار مي‌كنند تا از ميزان‌ ضربه‌پذيري‌ خود بكاهند. ولي از سوي‌ ديگر مايلند كه‌ عدم‌ وابستگي، خودمختاري‌ و استقلال‌ خود را به‌ حداكثر برسانند. داشتن‌ رابطه‌ بين‌ سازماني‌ مستلزم‌ هماهنگي‌ است‌ و امكان‌ دارد كه‌ اين‌گونه‌ ارتباطات‌ آزادي‌ عمل‌ سازمانها را (ازنظر تصميم‌گيري) بكاهد زيرا در چنين‌ حالتي‌ به‌ هنگام‌ تصميم‌گيري‌ بايد به‌ نيازها و هدفهاي‌ ساير سازمانها هم‌ توجه‌ كنند. بنابراين، يك‌ سازمان‌ در اثر ايجاد رابطه‌ با ساير سازمانها و تامين‌ منابع، مقدار زيادي از خودمختاري خود را از دست خواهد داد (پفر و سالان،1978)28
همانطور که قبلا بحث شد، تعدادي از مطالعات نشان داد که تامين‌کنندگان مي‌توانند سطح اعتبار و ارتباط کاري با شرکت‌هاي خريدار خود را با اجراي شيوه‌هاي 29GSCM افزايش دهند (زکريا و همکاران، 2009)30
علاوه براي اين ليائو (2010)31 ادعا مي کند که اعتماد درون سازماني، با عملکرد شرکت رابطه مثبت دارد.
2-2-3. نتيجه‌گيري
سازمان‌ها علاوه‌ بر اين‌ كه‌ براي‌ تامين‌ منابع، روابط‌ سازماني‌ مطلوب‌ ايجاد مي‌كنند، در برخي‌ موارد در صدد تغيير دادن‌ محيط‌ برمي‌آيند؛ براي‌ اعمال‌ نفوذ بر محيط‌ يا تغيير دادن‌ آن‌ از روشهاي‌ تغيير دادن‌ قلمرو، مقررات‌ و فعاليتهاي‌ سياسي، شوراهاي‌ تجاري‌ و … استفاده‌ مي‌كنند. همچنين سازمان‌ها براي‌ ايجاد رابطه‌ سازماني‌ مطلوب‌ و تامين‌ منابع‌ كمياب‌ از روشهاي‌ گوناگوني‌ استفاده‌ مي‌كنند. يك‌ سازمان‌ با ايجاد رابطه‌ سازماني‌ مي‌كوشد تا محيط‌ خارجي‌ و عوامل‌ آسيب‌پذير را تحت‌ كنترل‌ خود درآورد. به هر حال، سازمان‌ها با بستن‌ قراردادها، مديريت‌ مشاركتي‌ و به‌ مالكيت‌ درآوردن‌ سازمانهاي‌ ديگر از ميزان‌ وابستگي‌ خود به‌ محيط‌ مي‌كاهند و سعي در کاهش ريسک و عدم اطمينان خود دارند. (پفر و سالان، 1978)32
2-3. مديريت زنجيره تامين
2-3-1. تعريف مديريت زنجيره تامين
از زنجيره تامين و مديريت زنجيره تامين تعاريفي وجود دارد که در زير به چند نمونه اشاره شده است:
زنجيره تامين زنجيره‌اي است که همه فعاليت‌هاي مرتبط با جريان کالا و تبديل مواد، از مرحله تهيه ماده اوليه تا مرحله تحويل کالاي نهايي به مصرف‌کننده را شامل مي‌شود . درباره جريان کالا دو جريان ديگر که يکي جريان اطلاعات و ديگري جريان منابع مالي و اعتبارات است نيز حضور دارد (لودن، 2002)33. مديريت زنجيره تامين شامل همه فعاليت‌هاي مديريتي است که به ارضاي نيازهاي مشتريان، با حداقل کردن هزينه‌ها براي همه شرکت‌هاي درگير در توليد و تحويل محصولات و خدمات به مشتريان کمک مي‌کند. (چاندرا و فيشر، 2009)34. بر طبق نگرش زنجيره ارزش پورتر، زنجيره تامين شامل تمام فعاليتهاي مورد نياز براي ارائه يک محصول يا خدمت به مشتري نهايي مي‌باشد (اصغرزاده، 1392). طبق اين نظريه زنجيره تامين در يک تعريف ساده شامل تمام فعاليتهاي مورد نياز براي ارائه يک محصول به مشتري نهايي بوده و مديريت زنجيره تامين در واقع مديريت اين فعاليتها در زنجيره تامين مي‌باشد.
2-3-2. تاريخچه مديريت توليد و زنجيره تامين
در ابتدا توليد محصولات صنعتي به شکل دستي و در کارگاههاي مستقل انجام مي‌گرفت و از آنجايي که استاندارد خاصي براي قطعات و محصولات وجود نداشت هر کارگاه محصولي منحصر به فرد توليد مي‌کرد. حتي دو محصول مشابه نيز دقيقاً با يکديگر يکسان نبودند. از آنجايي که هر محصولي حجم زيادي از زمان و فعاليت نيروي متخصص را به خود اختصاص مي‌داده و بهاي تمام شده بسيار بالا بود (متقي، 1388). در دهه‌هاي 1960 و 1970 ميلادي بود که سازمان‌ها براي افزايش توان رقابتي خود تلاش ميکردند تا با استانداردسازي و بهبود فرآيندهاي داخلي خود، محصولي با کيفيت بهتر و هزينه کمتر توليد کنند. در آن زمان تفکر غالب اين بود که مهندسي و طراحي قوي و نيز عمليات توليد منسجم و هماهنگ، پيشنياز دستيابي به خواسته هاي بازار و در نتيجه کسب سهم بازار بيشتري است، لذا سازمان‌ها تمام تلاش خود را بر افزايش کارايي معطوف کردند و به توليد انبوه پرداختند (جمالي، 1391). در واقع متبکر اين سيستم‌ها هنري فورد35 بوده است. اين نوع سيستم توليد که مثالي از سيستم‌هاي پيوسته است، محصول در حجم بالا توليد مي‌شود و استانداردهاي مشخص براي قطعات محصول وضع مي‌گردد (متقي، 1388). در دهه 80 ميلادي با افزايش تنوع در الگوهاي مورد انتظار مشتريان، سازمان‌ها به طور فزايند‌ه‌اي به افزايش انعطاف‌پذيري در خطوط توليد و توسعه‌ي محصولات جديد براي ارضاي نيازهاي مشتريان علاقه مند شدند و توليد منعطف را در پيش گرفتند (جمالي،1391). در اوايل دهه 90 ميلادي، به همراه بهبود در فرآيندهاي توليد و به‌کارگيري الگوهاي مهندسي مجدد، مديران بسياري از صنايع دريافتند که براي ادامه حضور در بازار تنها بهبود فرآيندهاي داخلي و انعطاف‌پذيري در تواناييهاي شرکت کافي نيست، بلکه تامين کنندگان قطعات و مواد نيز بايد موادي با بهترين کيفيت و کمترين هزينه توليد کنند و توزيع‌کنندگان محصولات نيز بايد ارتباط نزديکي با سياستهاي توسعه بازار توليدکننده داشته باشند. (جمالي، 1391) که از اصطلاحاتي چون توليد بهنگام و توليد ناب استفاده مي‌شود. در سيستم‌هاي توليد ناب، توليد محصول بر اساس سليقه مشتري و با دريافت سفارش انجام مي‌شود، بنابراين پس از تکميل محصول براي مشتري ارسال مي‌گردد و نياز به ذخيره سازي به ميزان زياد نيز کاهش مي‌يابد. سازمان‌هايي که از توليد ناب استفاده مي‌کنند با عرضه‌کنندگان مواد اوليه خود در قالب زنجيره تامين، روابط بلند مدت برقرار مي‌کنند (متقي، 1388) با چنين نگرشي و با تعريف مديريت زنجيره تامين به عنوان مجموعه اقداماتي که طي آن سعي ميشود عرضه‌کنندگان خدمات و کالا، توليدکنندگان، انبارها و فروشندگان طوري ادغام شوند که کالا به مقدار بهينه توليد شود و مقادير بهينه به مکانهاي مناسب و در اسرع وقت ارسال شود و انجام اين مجموعه عمليات در حالي که رضايت مشتري حاصل مي‌شود و هزينه‌ها به حداقل ميرسد، رويکردهاي زنجيره تامين و مديريت آن پا به عرصه وجود نهاد (جمالي، 1391) و امروزه سازمان‌هايي که بتوانند به سرعت محصولات را مطابق نياز مشتريان توليد کنند، سازمان‌هاي داراي سيستم توليد چابک به شمار مي‌روند. از طرف ديگر با توسعه سريع فناوري اطلاعات در سال هاي اخير و کاربرد وسيع آن در مديريت زنجيره تامين، بسياري از فعاليت هاي اساسي مديريت زنجيره تامين با روش‌هاي جديد در حال انجام است.
2-3-3. اهميت مديريت زنجيره تامين
در سال‌هاي اخير مديريت زنجيره تامين، مورد توجه بسياري از افراد در مجامع علمي، انتشارات علمي، کنفرانس ها، برنامه هاي توسعه کسب و کار و دروس ارائه شده در دانشگاهها قرار گرفته است. شرايطي که باعث تعريف و طراحي چنين نگرشي شده، افزايش روز افزون رقابت پذيري و تلاش براي بقاي سازمان هاست که با نزديک شدن ارتباطات و پيشرفت در فناوري اطلاعات حاصل شده است. سازمان ها رمز اين بقا را در ارضاي نيازهاي مشتري مي دانند. نيازها و علايق مشتري مي تواند شامل کاهش قيمت، حمل به موقع، کيفيت مناسب، رعايت الزامات زيست‌محيطي و از اين قبيل باشد. مديريت زنجيره تامين نگرشي است که بر مبناي آن، ارضاي اين نيازها نه فقط توسط آخرين موجوديت منتهي به مشتري، بلکه توسط ساير تامين‌کنندگان بالادستي، صورت مي‌گيرد. به عبارت ديگر نه يک تامين‌کننده بلکه تعدادي از تامين‌کنندگان را در نظر مي گيرد (خيرآبادي، 1391).

2-3-4. ذخيره تامين جهاني
ذخيره تامين جهاني به عنوان يکي از انواع زنجيره تامين به شمار مي‌رود. زنجيره تاميني که تامين‌کنندگان و يا مشتريان را در کشورهاي ديگر درگير خود مي‌کند به عنوان زنجيره تامين جهاني شناخته مي‌شود. دلايل اصلي که شرکت‌ها وارد زنجيره تامين جهاني مي‌شوند عبارتند از: قيمت‌هاي پايين‌تر مواد، خدمات و نيروي انساني، دسترسي به محصولات و تکنولوژي‌هايي که در داخل ميسر نيستند، کيفيت بالاي محصولات بازارهاي جهاني ، استراتژي‌هاي فروش جهاني شرکت، رقابت جهاني که در نتيجه کاهش هزينه شرکت حاصل مي شود، نياز به توسعه‌ي حضور خارجي بازرگاني بين‌المللي. برخي از مشکلاتي که در زنجيره تامين جهاني ممکن است وجود داشته باشد عبارتند از: مشکلات حقوقي، دستمزدها و ماليات‌هاي داد و ستد، اختلاف فرهنگي و زباني، تغييرات سريع در نرخ ارزهاي مختلف و عدم ثبات سياسي (توربان‌و پاتر، 2003)36
2-3-5. گستره مديريت زنجيره تامين
مديريت زنجيره تامين موضوعات گسترده‌اي را در بر مي‌گيرد و ابزارهاي کمي و کيفي بسياري را از قبيل مکان‌يابي، لجستيک و حمل و نقل، موجودي و پيش بيني، بازاريابي، منبع‌يابي و مديريت عرضه‌کنندگان، اطلاعات، طراحي محصول و معرفي محصول جديد، پشتيباني و خدمات پس از فروش، لجستيک معکوس و موضوعات سبز، اتحادهاي استراتژيک و برون سپاري، ماديات و کميات و موضوعات جهاني مورد استفاده قرار مي دهد.
2-3-6. هماهنگي بين جريان‌ها
در هر زنجيره تامين دو جريان مهم و مکمل وجود دارد. جريان اطلاعات و جريان مواد در درون هم و بين اعضاي زنجيره بايد وجود داشته باشد تا زنجيره بتواند به حيات خود ادامه بدهد، اين دو جريان باعث جريان سومي به نام جريان اعتبارات و منابع مالي مي شوند که در حقيقت تضمين کننده بقا و توان حيات زنجيره است. هماهنگ کردن اين سه جريان در طول زنجيره مساله ايست که شرکت ها در دنياي رقابتي امروز با آن مواجه هستند. به اين هماهنگي مديريت زنجيره تامين مي گويند (محمدلو، 1383).


پاسخ دهید