3-2-4-2- روشهاي رتبهبندي76
3-2-5- تلفيق نقشههاي معيار76
3-2-5-1- روش بولين77
3-2-5-2- روش همپوشاني شاخص77
3-2-6- روش AHP78
3-3- تعريف نمايه خطر افت80
3-4- روش DHI80
3-4- 1- معرفي پارامترهاي DHI81
3-4-1-1- ويژگي ناپيوستگيها FF82
3-4-1-2- نفوذپذيري توده سنگ MK83
3-4-1-3- وزن روباره OV83
3-4-1-4- زون پلاستيک PZ84
3-4-1-5- پتانسيل جريان PI84
تقاطع گسل اصلي با چشمه IF84
نوع چشمه SP85
فاصله بين چشمه و تونل DT85
3-4-2- منابع دادهها86
3-4-3- آناليز حساسيت روش DHI86
3-5- خطواره ها و نحوه استخراج آنها86
فيلترها87
فصل چهارم: تأثير حفر تونل بر آبدهي چشمههاي منطقه
4-1- روش تحقيق89
4-1-1- تهيه نقشههاي معيار90
4-1-1-1- ويژگي شکستگيها (FF)91
4-1-1-2- نفوذپذيري توده سنگ (MK)95
4-1-1-3- وزن روباره (OV)97
4-1-1-4- زون پلاستيک (PZ)99
4-1-1-5- پتانسيل جريان (PI)99
4-1-1-6- تقاطع گسل اصلي با چشمه (IF).99
4-1-1-7- نوع چشمه (SP)99
4-1-1-8- فاصله بين چشمه تا تونل (DT)101
4-1-2- هممقياسسازي103
4-2- وزندهي109
4-2-1- وزندهي دماتيس و همكاران110
4-2-1- استفاده از روش AHP جهت تعيين وزن بهينه110
4-3- تهيه نقشه نمايه خطر افت111
4-4- تحليل حساسيت117
فصل پنجم: نتايج و پيشنهادات
نتايج ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..118
پيشنهادات ………………………………………………………………………………………………………………………………………119
منابع ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..120
فهرست اشکال صفحه
شکل 1-1- موقعيت جغرافيايي تونل انتقال آب گلاس (GoogleEarth)2
شکل 1-2- تغيير سطح تراز آب درياچه اروميه از سال 1382تا1392 (آب منطقهاي آذربايجان غربي، 1392)4
شکل 2-1- موقعيت جغرافيايي و راههاي دسترسي به منطقه (گيتاشناسي، 1378)9
شکل 2-2- رودخانههاي منطقه (شرکت مديريت منابع آب ايران، 1387)13
شکل 2-3- نقشه زمينشناسي محدوده تونل گلاس (سازمان زمينشناسي و اکتشافات معدني، 1376)14
شکل 2-4- لنزهاي کوچک کوارتز در داخل فيليت هاي کرتاسه و برونزد واحدهاي اسليتي، شيستي در منطقه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان،1390)17
شکل 2-6- رگه هاي سيليس در داخل واحد گرانيتي در مقياسهاي مختلف (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390) 21
شکل 2-7- دايک بازالتي در داخل دولوميت هاي کرتاسه (نزديک دهانه خروجي) و فرسايش پوست پيازي در رگه هاي بازالتي (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)21
شکل 2-8- پاراگنيس هاي (کوارتزيت ها) منطقه با شيب به سمت جنوب غرب (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)22
شکل 2-9- موقعيت چشمههاي منطقه بر روي مدل رقومي ارتفاعي (سنجنده ETM+)28
شکل 2-10- الف) مظهر چشمه پرتال ورودي، ب) ارتفاعات اطراف چشمه و ج) مقطع زمينشناسي چشمه پرتال ورودي (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)29
شکل 2-11- نمودار تغييرات ميزان آبدهي چشمه پرتال ورودي(مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)30
شکل 2-12- مظهر چشمه گردهشوآن (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)30
شکل 2-13- نمودار تغييرات ميزان آبدهي چشمه گردهشوان(مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)31
شکل 2-14- مظهر چشمه گورگه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)32
شکل 2-15- آبگير چشمه گورگه (به مساحت تقريبي 3500 متر مربع) (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)32
شکل 2-16- نمودار تغييرات ميزان آبدهي چشمه گورگه(مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)33
شکل 2-17- موقعيت مظهر يکي از چشمههاي برکمران(مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)34
شکل 2-18- چشمه کاني بردهمش(مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)35
شکل 2-19- مقطع چشمه کاني بردهمش(مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)35
شکل 2-20- مظهر چشمه شليمجاران(مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)36
شکل 2-21- مقطع چشمه شليمجاران(مؤسسه مهندسين مشاور ايمن/سازان، 1390)36
شکل 2-22- نمودار تغييرات آبدهي چشمه شليمجاران(مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)37
شکل 2-23- مظهر چشمه کاني کهريزه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)38
شکل 2-24- مقطع چشمه کاني کهريزه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)38
شکل 2-25- نمودار تغييرات آبدهي چشمه کاني کهريزه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)39
شکل 2-26- مظهر چشمه کاني خالمامند (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان،1390)39
شکل 2-27- نمودار تغييرات آبدهي چشمه کاني خالمامند(مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان،1390)40
شکل 2-28- محل مظهر چشمه دروزنه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان،1390)41
شکل 2-29- مقطع چشمه دروزنه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)41
شکل 2-30- نمودار تغييرات آبدهي چشمه دروزنه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)42
شکل 2-31- محل مظهر چشمه علامتي پشت روستاي خراپه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)42
شکل 2-32- مقطع چشمه علامتي (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)43
شکل 2-33- نمودار تغييرات آبدهي چشمه علامتي (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)43
شکل 2-34- چشمه زينانجيان (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)44
شکل 2-35- مقطع چشمه زينانجيان (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)44
شکل 2-36- مظهر چشمه کيلهسيپان1 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)45
شکل 2-37- مظهر چشمه کيلهسيپان 2 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)45
شکل 2-38- مقطع چشمه کيلهسيپان 1 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)46
شکل 2-39- مظهر چشمه ياراحمد و حوضه آبگير آن (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)47
شکل 2-40- مقطع چشمه ياراحمد (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)47
شکل 2-41- موقعيت خروج چشمههاي کانيکوخا (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)48
شکل 2-42- مقطع چشمه کاني کوخا (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)48
شکل 2-43- نمودار تغييرات آبدهي چشمه کانيکوخا (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)49
شکل 2-44- مظهر چشمه زاوه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)49
شکل 2-45- مظهر چشمه کانياشکوت (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)50
شکل 2-46- مقطع چشمه کانياشکوت (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)50
شکل 2-47- مظهر چشمه کانيبرده (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)51
شکل 2-48- مظهر چشمه KST-4(مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)52
شکل 2-49- مظهر چشمه سرتيپ بولاغي1 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)52
شکل 2-50- نمودار تغييرات آبدهي چشمه سرتيپ بولاغي1 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)53
شکل 2-51- مظهر چشمه سرتيپ بولاغي2 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)54
شکل 2-52- نمودار تغييرات آبدهي چشمه سرتيپ بولاغي2 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)54
شکل 2-53- مظهر چشمه سرتيپ بولاغي3 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)55
شکل 2-54- نمودار تغييرات آبدهي چشمه سرتيپ بولاغي3 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)55
شکل 2-55- مظهر چشمه سرتيپ بولاغي4 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)56
شکل 2-56- نمودار تغييرات آبدهي چشمه سرتيپ بولاغي4 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)56
شکل 2-57- مظهر چشمه سرتيپ بولاغي5 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)57
شکل2-58- نمودار تغييرات آبدهي چشمه سرتيپ5 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)57
شکل 2-59- برخي از مظاهر چشمه خليفان (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)58
شکل 2-60- مظهر چشمهي اعظمگوجرا (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)59
شکل 2-61- نمودار تغييرات آبدهي چشمه اعظمگوجرا (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)59
شکل 2-62- مظهر چشمه BH-14 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)60
شکل 2-63- محل اندازهگيري آبدهي چشمه کنديقرمز (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)60
شکل 2-64- نمودار تغييرات آبدهي چشمه کنديقرمز (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)61
شکل 2-65- مظهر چشمه کانيکسکه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)61
شکل2-66- مظهر چشمه کانيکرزه (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)62
شکل 2-67- الف) مظهر چشمه دشت قوره1 ب) مظهر چشمه دشت قوره2 (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان،1390)63
شکل 2-68- مظهر چشمه روستاي شاوله (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)63
شکل 2-69- مظهر چشمه کانيملا (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)64
شکل 2-70- مظهر چشمه نوزله (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)65
شکل 3-1- ويژگي ناپيوستگيها (Dematteis & Kalmaras, 2001)83
شکل 3-2- تقسيمبندي تراوايي توده سنگ (Dematteis & Kalmaras, 2001)83
شکل 3-3- تقسيمبندي وزن روباره (Dematteis & Kalmaras, 2001)83
شکل3-4- تقسيمبندي زون پلاستيک (Dematteis & Kalmaras, 2001)84
شکل 3-5- انواع تقاطع گسل با چشمه (Dematteis & Kalmaras, 2001)85
3-6- تقسيمبندي نوع چشمهها (Dematteis & Kalmaras, 2001)85
3-7- تقسيمبندي فاصله بين چشمه و تونل (Dematteis & Kalmaras, 2001)85
شکل 4-1- خطوارههاي منطقه بر روي مدل رقومي ارتفاعي (ETM+)92
شکل 4-2- نقشه پراکندگي خطواره هاي منطقه93
شکل 4-3- پراکندگي نقاط تقاطع خطوارهها94
شکل 4-4- نقشه نفوذپذيري محدوده تونل96
شکل 4-5- نقشه وزن روباره در محدوده مورد مطالعه98
شکل 4-6- نقشه ارتباط چشمههاي منطقه با خطوارهها100
شکل 4-7- نقشه نرخبندي شده نفوذپذيري منطقه105
شکل 4-8- نرخبندي وزن روباره106
شکل 4-9- نرخبندي ويژگيهاي خطوارهها107
شکل 4-10- ردهبندي نوع چشمهها108
شکل 4-11- ردهبندي فاصله چشمه از تونل109
شکل 4-12- نقشه نمايه خطر افت115
شکل 4-13- نقشه تأثير حفر تونل بر آبدهي چشمهها به روش AHP………………………………………………………..116
صفحه فهرست جداول
جدول 2-1- آمار بارندگي ماهانه ايستگاه سينوپتيک پيرانشهر (سازمان هواشناسي کشور، 1389)11
جدول 2-2- طبقهبندي چشمهها بر حسب آبدهي (Meinzer, 1921)61
جدول 2-3- چشمههاي گستره محدوده قطعه يک (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)67
جدول 2-4- چشمههاي گستره محدوده قطعه دو (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)67
جدول 2-5- نتايج آناليز شيميايي بر روي چشمههاي منطقه بر حسب ميکروموس بر سانتيمتر (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)68
جدول 2-6- رده آب چشمههاي منطقه بر مبناي کيفيت براي کشاورزي بر حسب ميکروموس بر سانتيمتر (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)69
جدول 2-7- کيفيت منابع آب از ديدگاه صنعتي (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390)69
جدول 3-1- وضعيت افت چشمهها با توجه به شاخص DHI (Dematteis & Kalmaras, 2001)82
جدول 4-1- ردهبندي نفوذپذيري توده سنگهاي منطقه96
جدول 4-2- چگالي سازندها97
جدول 4-3- ردهبندي نوع چشمهها و فاصله آنها از تونل101
جدول 4-4- نرخبندي پارامترهاي DHI104
جدول 4-5- وزنهاي اختصاص يافته به پارامترهاي روش DHI110

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جدول 4-6- وزنهاي اختصاص يافته به پارامترهاي DHI با استفاده از روش AHP……………………………..111
جدول 4-7- پيشبيني تأثير حفر تونل گلاس بر هر کدام از چشمهها……………………………………………………112
جدول 4-8- حساسيت روش نمايه خطر افت به هر پارامتر117

فصل اول
کليات
1-1- مقدمه
آب کالايي با ارزش و غيرقابل جايگزين در توسعه اقتصادي و اجتماعي کشورهاست و نقش محوري آن را در آمايش سرزمين، توسعه زير ساختها و حفظ، تعادل و پايداري اکوسيستم و محيط زيست، نميتوان انکار کرد. کمبود آب در ايران، تأمين آن را در بسياري از مناطق کشور مشکل ساخته و به تدريج بر ابعاد آن افزوده است.
در سالهاي اخير، تشديد خشکسالي و همچنين کاهش منابع آب ورودي به درياچه اروميه باعث افت شديد تراز آب آن درياچه شده است. اهميت اجراي پروژههاي توسعه منابع آب در حوضه درياچه اروميه با توجه به پتانسيل مناسب آب و خاک منطقه و همچنين تراکم جمعيت در حاشيه آن شرايطي را ايجاد مينمايد که جهت حفظ، بهبود و بهرهبرداري بهينه از اين منابع؛ پروژههاي آبي متعددي مورد مطالعه قرار گيرد. درجهت حفظ شرايط اکوسيستم منطقه و همچنين بهبود وضعيت درياچه اروميه، بررسيهاي متعددي در طول سالهاي اخير بعمل آمده است، که يکي از آنها طرح انتقال آب مازاد رودخانه زاب (گلاس) مي باشد. از سال 1390 طرح حفاري تونل انتقال آب گلاس و انتقال بخشي از آب رودخانه لاوين که سرشاخه اصلي رودخانه زاب ميباشد به سمت حوضه آبريز درياچه اروميه و دشت نقده در دست مطالعه و اجرا قرار گرفته است. انتقال آب اين رودخانه از طريق يک تونل به طول تقريبي 35 کيلومتر صورت خواهد گرفت. تونل گلاس به دو قطعه يک (جنوبي) از کيلومتراژ 000 تا 000+15و قطعه دو (شمالي) از کيلومتراژ 000+15 تا 661+35 تقسيم شده است (شکل 1-1). محدوده مورد مطالعه در اين تحقيق شامل هر دو قطعه تونل ميشود. دهانه ورودي اين تونل از بالادست مخزن سد کاني سيب آبگيري ميشود و دهانه خروجي آن در دامنه شمالي کوهستان بيگم قلعه قرار دارد و آب تونل را وارد دشت نقده و حوضه آبريز درياچه اروميه خواهد نمود. قطر پيشبيني شده اين تونل 3/6 متر و ميزان دبي آب انتقالي به حوضه دشت نقده و درياچه اروميه حدود 623 ميليون متر مکعب در سال در نظر گرفته شده است (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390).

شکل 1-1- موقعيت جغرافيايي تونل انتقال آب گلاس (GoogleEarth)

1-2- طرح مسئله
طرح تونل انتقال آب گلاس با طول تقريبي7/35 کيلومتر جهت انتقال بخشي از آب رودخانه لاوين كه سرشاخه اصلي رودخانه زاب مي‌باشد به سمت حوضه آبريز درياچه اروميه و دشت نقده در مرحله مطالعه و اجرا است.
دهانه ورودي تونل در عرض جغرافياي´45 °36 شمالي و طول جغرافيايي ´26 °45 شرقي قرار دارد و شهرستان پيرانشهر در10 كيلومتري غرب محدوده مورد مطالعه، نزديكترين شهر به دهانه ورودي مي‌باشد. دهانه خروجي تونل در عرض جغرافيايي ´09 °36 شمالي و طول جغرافيايي ´46 °45 شرقي و در 16 كيلومتري جنوب شرق شهرستان نقده واقع شده است (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390).
احداث سازه‌هاي زيرزميني نظير تونل‌ها معمولاً باعث تغييراتي در رژيم جريان آبهاي زيرزميني ميشود. در هنگام اجرا و احداث سازه‌هاي زيرزميني معمولاً مقادير متنابهي آب زيرزميني به داخل آنها وارد مي شود و موجب كاهش بار هيدروليكي منابع آبهاي زيرزميني، كاهش آبدهي چشمه‌ها و چاههاي منطقه ميشود. با توجه به وجود چشمههاي متعدد در اطراف مسير تونل گلاس و تأمين آب شرب و کشاورزي روستاهاي اطراف از آب اين چشمه ها، اين نکته که تأثير حفر تونل گلاس بر روي آبدهي اين چشمهها به چه ميزان خواهد بود بايد مورد توجه قرار گيرد.

1-3- ضرورت انتقال آب به درياچه اروميه
درياچه اروميه، بزرگترين درياچه داخلي کشور و دومين درياچه آب شور جهان است. تغيير شرايط اقليمي وکاهش نزولات جوي، بهره‌برداري بيش از حد از رودخانه‌هاي جاري به درياچه و پايين بودن بازده کشاورزي در حوضه سبب کاهش شديد سطح آب و افزايش شوري شده است. آورد متوسط سطحي حوضه در حدود 2/7 ميليارد مترمکعب در سال مي‌باشد که حداقل نياز اکولوژيکي درياچه در حدود 1/3 ميليارد مترمکعب در سال، بايد از آن تأمين گردد. بنابراين کنترل و تخصيص بهينه آب قابل برداشت، يعني 1/4 ميليارد مترمکعب، مسئله مهمي به شمار مي‌آيد. حوضه آبريز درياچه در شمالغرب ايران واقع شده است. مساحت اين حوضه در سال 1389 در حدود 51876 کيلومتر مربع ميباشد. اين حوضه حدود نيمي از استان‌ آذربايجان غربي، بخش وسيعي از استان آذربايحان شرقي و بخشي از کردستان را شامل ميشود (بينام، 1389).
آمارها نشان مي‌دهد که از سال 1374 تراز آب درياچه اروميه سير نزولي داشته است به ‌طوري که در اواخر سال 1388 به سطح 4/1271 متر از سطح آب‌هاي آزاد رسيده است (Zarghami, 2010)، که اين ميزان 7/2 متر کمتر از سطح تراز اکولوژيک و3/4 متر کمتر از تراز متوسط درازمدت 40 ساله (1385-1345) آن مي‌باشد. سطح تراز اکولوژيک، سطح آب اکولوژيکي با در نظر گرفتن نيازهاي بيوشيميايي براي رشد و حيات آرتميا (نوعي سخت پوست که در آبهاي شور زيست ميکند) در نظر گرفته ميشود. ميانگين بارش بر روي سطح حوضه درياچه اروميه در دوره آماري 1375-1346 برابر 46/246 ميليمتر بوده است در شرايطي که در دوره 1386-1376 اين مقدار به 68/204 ميليمتر کاهش يافته است (شکل 1-2). از طرف ديگر ميانگين بلند مدت غلظت نمک اين درياچه 180 گرم بر ليتر و ميانگين غلظت نمک طي 20 سال گذشته 210 گرم بر ليتر بوده است، اين رقم در سال 1388 در بحرانيترين شرايط به 320 گرم بر ليتر که حد فوق اشباع است، رسيده است (بينام، 1389). بنابراين طرحهاي توسعه منابع آب مانند طرح انتقال آب تونل گلاس در دست اجرا هستند تا از افزايش افت تراز در درياچه اروميه جلوگيري شود. اما بايد به اين نکته نيز توجه شود که حفر چنين تونلهايي خود چه تأثيري بر منابع آب، در طول مسير حفر ميگذارد.

شکل 1-2- تغيير سطح تراز آب درياچه اروميه از سال 1382تا1392 (شرکت آب منطقهاي آذربايجان غربي، 1392)

1-4- اهداف:
در سالهاي اخير تشديد پديده خشکسالي و کاهش منابع آب ورودي به درياچه اروميه سبب کاهش شديد سطح آب آن شده است؛ همچنين خشک شدن بخشهاي ساحلي درياچه موجب عکس شدن گراديان هيدروليکي در منطقه و نفوذ آب شور به آب شيرين شده است. از سوي ديگر پيشبيني ميشود با ادامه روند خشکسالي و به دنبال آن تداوم خشک شدن بخشهاي بيشتري از درياچه، وزش بادهاي ساحلي موجب انتقال نمک و رسوبگذاري آن در زمينهاي کشاورزي اطراف درياچه و در نتيجه از بين رفتن مرغوبيت زمينهاي کشاورزي اطراف و تبديل آنها به شورهزار شود و به موجب آن باعث بيکاري و مهاجرت ساکنين منطقه خواهد شد. در اين راستا طرح انتقال آب گلاس به منظور انتقال بخشي از آب رودخانه لاوين از سرشاخه اصلي رودخانه زاب به حوضه آبريز درياچه اروميه و دشت نقده، در دست مطالعه و اجرا قرار گرفته است (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان،1390)، از سوي ديگر در مسير حفر تونل گلاس تعداد زيادي روستا موجود است که اهالي آنها به کار کشاورزي و دامپروري مشغول هستند، اکثر اين روستاها آب مورد نياز کشاورزي و دامپروري وحتي آب آشاميدني خود را از چشمههاي منطقه تأمين ميکنند؛ بطور مثال چشمه کانيکوخا که در نزديکي روستاي کانياشکوت واقع است آب مورد نياز کشاورزي پائين دست را تأمين ميکند و يا از آب چشمه کيلهسيپان جهت آبياري باغات و مزارع روستاي کيلهسيپان استفاده ميشود، به همين منوال آب چشمههاي ياراحمد، زينانجيان، علامتي، دروزنه و ديگر چشمهها به مصرف اهالي روستاها ميرسد. به همين دليل آبدهي اين چشمهها به طور مستقيم بر زندگي مردم تأثير گذار است. بنابراين در اين تحقيق سعي بر آن شده تا تأثير حفر تونل بر چشمههاي منطقه برآورد شود و چشمههايي که آبدهي آنها تحت تأثير حفر تونل هستند مشخص شوند، پيشبيني اين تأثيرات ميتواند گام مهمي براي برنامهريزي و همچنين ايجاد راهکاري جهت تعديل اثرات سوء حفر تونل باشد.

1-5- روش تحقيق
به منظور پيشبيني تأثير حفر تونل انتقال آب گلاس بر روي آبدهي چشمههاي منطقه از روش DHI استفاده ميشود. شاخص DHI اولين بار توسط دماتيس و کالمارس (Dematties and Kalmaras, 2001) ارائه شد. تأکيد اين شاخص بر فاکتورهاي مکانيک سنگ و هيدروژئولوژي براي پيشبيني تأثير حفر تونل بر چشمهها مي باشد. پارامترهاي شاخص DHI شامل ويژگيهاي ناپيوستگيها، تراوايي توده سنگ، ارتفاع روباره، زون انعطافپذير، برخورد گسل اصلي با چشمه، انواع چشمه و فاصله چشمه تا مسير تونل ميباشند. پردازش، تلفيق و تجزيه و تحليل دادههاي مورد نياز براي روش DHI ، همچنين نمايش نتايج، در مراحل مختلف کار، در محيط GIS انجام ميشود. دادههاي مورد نياز براي تهيه پارامترهاي DHI از منابع مختلف و با فرمتهاي گوناگون جمعآوري ميشود و تمامي دادهها به يک سيستم تصوير (UTM) و يک سيستم مرجع (WGS84) در ميآيند. پس از انجام انواع تبديلات و تحليل دادهها معادله DHI محاسبه و نتايج بحث ميشود. در ادامه چشمهها از لحاظ تأثير تونل بر آبدهي آنها ردهبندي ميشوند، سپس با استفاده از روش AHP ضرائب معادله DHI تغيير کرده و بار ديگر معادله محاسبه ميشود و با توجه به تغييرات، بار ديگر چشمهها ردهبندي ميشوند. آناليز حساسيت، اهميت هر کدام از پارامترها در معادله و اينکه با حذف هر کدام از پارامترها نتيجه چقدر تغيير ميکند را نمايش ميدهد.

1-6- پيشينه موضوع

پيشبيني تأثير حفر تونل بر آبدهي چشمهها و استفاده از روش DHI در دهه اخير پيشرفت چشمگيري داشته است، اگرچه اين روش هنوز در کشور ما به خوبي شناخته نشده است. در زير به پارهاي از مطالعاتي که در زمينه پيشبيني حفر تونل بر آبدهي چشمهها و روش DHI است اشاره ميشود.

3-6-1- مطالعات داخلي
قاسمي (1389) با استفاده از شاخص DHI، تأثير حفرتونل انتقال آب سبزکوه – چغاخور را بر چشمههاي منطقه مورد ارزيابي قرار داد و پيشبيني کرد که 73% از چشمهها با کاهش زياد آبدهي و 27% چشمه ها با کاهش کم آبدهي مواجه خواهند شد.
عباسي و ايزدي (1390)، وضعيت و ميزان ورود آب به درون تونل انتقال آب گلاس را به روش تحليلي مورد بررسي قرار دادند و ميزان نفوذ آب به داخل تونل در حين حفاري را تخمين زدهاند. از دادهها و اطلاعات به دست آمده از بررسي آنها ميتوان در اين تحقيق استفاده کرد.
ناصري و صادقي (1390)، با استفاده از شاخص DHI، تأثير حفر تونل انتقال آب امامزاده هاشم ( مشا-پلور) بر آبهاي زيرزميني منطقه مورد ارزيابي قرار دادند و پيشبيني کردند که 50% از چشمهها با کاهش زياد آبدهي و 50% چشمهها با کاهش کم آبدهي مواجه خواهند شد.
ناصري و همکاران (1390) ويژگيهاي هيدروليکي آبخوان واقع در مسير قطعه شرقي غربي خط هفت تونل مترو تهران در زمان انجام حفاري مکانيزه با نگرشي بر ميزان آب ورودي به تونل را مورد بررسي قرار دادند و نتيجه گرفتند که ميزان دبي آب ورودي به تونل با زمان تغيير ميکند که بستگي به ميزان بارش و پمپاژ چاهها در طي فصلهاي مختلف دارد.

3-6-1- مطالعات خارجي
هادسون (Hodson, 1992)، سيستم مهندسي سنگ1 را به صورت تئوري و آزمايشي به کار برده است. که در آن به فعل و انفعالات بين توده سنگ و ساختار محدوده توجه ميشود. تکنيکهاي عددي و تحليلي فقط بخش کوچکي از اين فعل و انفعالات را نشان ميدهد پس براي درک بهتر سيستم روش جديدي توسعه يافته تا بتواند هر دو پارامتر را در سيستم به طور کامل نشان دهد که روش DHI نامگذاري شده است. در طول اين عملها و عکسالعملها در سيستم، پارامترها به صورت ديناميک عمل کرده و تغيير در يک پارامتر سبب تغيير در پارامتر ديگر ميشود، اين فرايند ادامه خواهد يافت تا سيستم بين توده سنگ و آب زيرزميني به حالت تعادل برسد. بيان رفتار دايناميک سيستم به همراه معرفي شاخصهايي که رفتار سيستم را نشان ميدهند متغيرها را تعيين ميکند.
جيانو (Jiano, 1995) مهندسي سنگ را به صورت فرمولي به کار برده است. اساس اين روش کاربردي، مهندسي سنگ و متغيرهاي اساسي در سيستم تونل-آبخوان ميباشد که از طريق رابطه علت و معلولي در مدل دوتايي به دست ميآيد که به همين دليل شاخص خطر افت (DHI) ناميده ميشود.
لئوپولد (Leopold et al., 1971) ماتريس ارزيابي اثرات محيطي ( 2EIA) را به عنوان يک روش پارامتري ارائه داد. که از آن براي شناسايي اثرات بالقوه يک پروژه در مورد محيط زيست استفاده مي شود. اين سيستم متشکل از يک ماتريس است که ستونها به نمايندگي از فعاليتهاي مختلف پروژه، و رديفها به نمايندگي از عوامل مختلف زيستمحيطي در نظر گرفته ميشود. که بر اساس اهميت پارامترهاي محيطي در ده رده تقسيمبندي ميشوند.
الوفسون (Olofsson, 1991) برخورد سيستم آب زيرزميني با تونل را مورد بررسي قرار داده است. الوفسون بيان کرد که پيشبيني جريان آب زيرزميني در برخورد با تونل با استفاده از ابزارهاي تحليلي و عددي اغلب به علت ناديده گرفتن پارامترهاي مهم شکست خورده است. اين مطالعه نشان داد که بسياري از عوامل مربوط به کيفيت سنگ و همچنين پارامترهايي مانند وزن روباره، تعداد شکستگيها و زون پلاستيک ميتوانند در پيشبيني برخورد سيستم آب زيرزميني با تونل مؤثر باشند.
دماتيس و کالمارس (Dematteis & Kalmaras, 2001) و سزانو (Cesano, 2001) با در نظر گرفتن پارامترهاي مختلف انديس خطر افت (DHI) را ارائه دادند. در روش DHI ابتدا پارامتر PI براي تونل تعريف و سپس با در نظر گرفتن ارتباط تونل با چشمه، فاصله افقي تا چشمه و نوع چشمه، نمايه خطر افت يا DHI تعيين مي شود.
يانگ و همکاران (Yong et al., 2009) با استفاده از نرم افزار GMS (کدهاي MODFLOW و FEMWATER) تأثير حفاري تونل تسن ونگ در تايوان بر محيط آبخوان و چشمههاي آب گرم محلي اطراف تونل را بررسي نمودهاند. نتايج نشان ميدهد که با تخمين آب ورودي به تونل ميتوان تأثير ساخت تونل را بر رژيم منابع آب منطقهاي و محلي بررسي کرد.

فصل دوم: زمينشناسي و هيدروژئولوژي
2-1- موقعيت منطقه مورد مطالعه
مسير تونل انتقال آب گلاس بر پايه تقسيمات استاني در جنوبيترين بخش استان آذربايجان غربي در مجاورت شمال عراق واقع گرديده است. دهانه ورودي تونل در عرض جغرافيايي 36 درجه 65 دقيقه شمالي و طول جغرافيايي 45 درجه و 26 دقيقه شرقي قرار دارد. شهرستان پيرانشهر در 10 کيلومتري غرب محدوده مورد مطالعه، نزديکترين شهر به دهانه ورودي ميباشد. دهانه خروجي تونل در عرض جغرافيايي 36 درجه و 9 دقيقه شمالي و طول جغرافيايي 45 درجه و 46 دقيقه شرقي و در 16 کيلومتري جنوب شرق نقده و در دامنه شمالي ارتفاعات جنوب روستاي بيگم قلعه شهرستان نقده واقع شده است. دسترسي به محل دهانه خروجي تونل از جاده آسفالتي نقده به بيگم قلعه امکانپذير است که از طريق جاده خاکي روستايي مي توان دسترسي پيدا کرد (مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان، 1390).
با توجه به نقشه توپوگرافي منطقه، راه دسترسي به دهانه ورودي نيز شامل جاده شني پسوه-زنگ آباد-گرداشوان و جاده آسفالتي پيرانشهر-لاوين-ريگ آباد ميباشد (شکل 2-1).

شکل 2-1- موقعيت جغرافيايي و راههاي دسترسي به منطقه (گيتاشناسي، 1378)

2-2- آب و هوا
استان آذربايجان غربي يکي از مناطق کوهستاني کشور ايران است و آب و هواي متنوعي دارد. استان آذربايجان غربي بيشتر تحتتأثير جريان هواي اقيانوس اطلس و درياي مديترانه است، ولي در برخي از ماههاي زمستان، توده هواي سردي از شمال، هواي مديترانه آن را متأثر کرده و موجب کاهش قابل توجه دما مي شود. البته علاوه بر جريان هوايي عوامل ديگري مانند ارتفاع مکان، جهت کوهها، وزش بادها و دوري از درياي آزاد نقش مهمي در ميزان دما و ريزشهاي جوي دارد. به طوري که آب و هوا را در وضعيت حد فاصل آب و هواي سواحل درياي مازندران و اقليم نيمه صحرايي داخلي قرار مي دهد. در فصل زمستان ارتفاعات در زير قشر ضخيمي از برف فرو مي روند و قله کوهها، اين برف را تا سال بعد محفوظ نگه ميدارد. محصور بودن اين استان با ديوارهاي از کوهها سبب شده که درياچه اروميه به عنوان يکي از شش حوضه آبريز مهم کشور به حساب آيد. آبهاي حاصل از ذوب برفهاي ارتفاعات مرتفع و برفگير اين استان در درههاي منطقه به صورت رودخانههاي متعدد جريان مييابند (سازمان هواشناسي کشور، 1392).
_ شهرستان نقده: آب و هواي شهرستان نقده تحت تأثير عوامل فرامحلي است . اگر چه عوامل محلي نيز در كيفيت آن مؤثرند، در زمستان تودههاي شمالي، هواي منطقه را به شدت سرد و خشك مينمايد و تودههايي كه از غرب و شمالغرب وارد منطقه ميگردد عمدتاً از درياي سياه و مديترانه منشأ گرفته، باعث بارندگيهاي زمستاني ميشود و در تابستان تودههاي قطبي دريايي از طريق شمال و شمالغرب با دريافت رطوبت درياي سياه و درياي خزر و بخشي از مديترانه وارد منطقه ميشوند، اين تودههاي هوا معمولاً باعث رگبار و بارندگيهاي تابستاني و بهاره در نقده مي شود و وجود ارتفاعات نسبتاً بلند مجاور درياچه اروميه واقع در شمالشرقي شهرستان نقده، باعث بوجود آوردن تغييرات محسوسي در آب و هواي نواحي دشت و كوهستاني منطقه ميگردد. به ويژه در شرق اين شهرستان اين عامل موجب تعديل درجه حرارت در زمستان مي شود. از طرف ديگر مجاورت نسبي منطقه با درياچه اروميه، باعث اعتدال آب و هواي اين منطقه مي شود (سازمان هواشناسي کشور، 1392).
_ شهرستان پيرانشهر: آب و هواي شهر در ناحيه شمالي آب و هواي نسبتاً سرد و در نواحي جنوبي معتدل کوهستاني است و داراي فلات‌هاي مرتفع و خشک و دشت‌هاي حاصلخيز است. پيرانشهر تحت دو عامل بارز خشکي تابستان و سرماي زمستان کوهستان‌ها قرار دارد. بخش وسيعي از شهر در شرايط آب و هواي کوهستاني سرد و مديترانه‌اي با باران بهاره قرار دارد. آب و هواي پيرانشهر در تجزيه خاک، رويش گياه، گسترش علف‌زار، شرايط مساعد توسعه ديم‌زار، مناطق و معيشت شباني و گله‌داري و گسترش جنگل و باغ‌داري نقشي تعيينکننده دارد. ميزان بارندگي در پيرانشهر از غرب به شرق کاهش مي‌يابد. دليل آن وجود ديواره کوهستاني ناحيه است که از نفوذ جريان‌هايي که از غرب به فلات وارد مي‌شود جلوگيري مي‌کند (سازمان هواشناسي کشور، 1392).
2-3- عوامل اقليمي
اطلاعات اين بخش از گزارشات مؤسسه مهندسين مشاور ايمنسازان (1390) اقتباس شده است.
2-3-1-درجه حرارت
نتايج حاصل از ايستگاههاي سينوپتيک و تبخيرسنجي منطقه نشان ميدهد که حداکثر دماي مطلق منطقه 43 درجه سانتيگراد در ماه مرداد و حداقل دماي مطلق منطقه 29- درجه سانتيگراد در بهمن ماه ميباشد. همچنين در طي دوره آماري ميانگين دماي سالانه منطقه از 8/10 درجه سانتيگراد تا 1/13 درجه سانتيگراد در مناطق مختلف متغير است. بررسي آماري ايستگاههاي سينوپتيک همچنين نشان ميدهد که مرداد گرمترين و دي و بهمن سردترين ماههاي سال در منطقه بودهاند. به طور کلي دماي منطقه از بهمن رو به افزايش است و تا مرداد ادامه دارد و پس از آن به تدريج درجه حرارت هوا رو به کاهش ميگذارد و اين سردي هوا تا بهمن ادامه مييابد.

2-3-2- ريزشهاي جوي
به منظور بررسي وضعيت بارندگي منطقه، محدوده وسيعي انتخاب و دادهها و اطلاعات ايستگاههاي بارانسنجي، جمعآوري و مورد بررسي قرار گرفته است (جدول 2-1).
ايستگاهماه پارامتر بارندگي ماهانه (ميليمتر در ماه)سالانهمهرآبانآذرديبهمناسفندفروردينارديبهشتخردادتيرمردادشهريورپيرانشهر (بارانسنجي)
حداكثر128
2101871391421802092006412514910متوسط22685760527381721010.30.7501حداقل0.00.00.00.00.02070.00.00.00.00.0101درصد ماهانه4131112101416142.10.30.10.1100درصد فصلي2937320.5
جدول 2-1- بارندگي ماهانه ايستگاه سينوپتيک پيرانشهر (سازمان هواشناسي کشور، 1389)
2-3-3- تبخير
جهت محاسبه تبخير از سطح آزاد آب در محدوده تونل گلاس از ارقام تبخير برآوردي در همان محل استفاده شده است. با توجه به اين اطلاعات ميزان تبخير از سطح آزاد آب در محل سد کاني سيب 4/1078 ميليمتر و در محل بند انحرافي بادينآباد 6/1044 ميليمتر برآورد گرديده است.

2-4- رودخانههاي منطقه
رودخانه لاوين
يکي از رودخانههاي مهم در مسير تونل گلاس، رودخانه لاوين است. اين رودخانه واحدهاي عمدتاً آتشفشاني را فرسايش داده است و به صورت مارپيچ در آن جريان دارد. اين رودخانه در شرق پيرانشهر از به هم پيوستن دو رودخانه به وجود آمده و به سمت جنوب جريان مييابد و سپس به موازات پرتگاه گسلي پيرانشهر به راه خود ادامه ميدهد. رودخانه لاوين که زهکش طبيعي اين ناحيه ميباشد، تراز پايه فرسايش محلي مجموعه درهها و آبراهههايي است که به آن ميرسند. اين رودخانه با آورد ساليانه 6/237 ميليون متر مکعب منبع اصلي تامين آب دشت سيلوه ميباشد (شکل 2-2).
رودخانه زاب
اين رودخانه به دليل واقع شدن در بخش مياني به واسطه کوههاي بلند جنگلي، درهاي ژرف به وجود آورده است که تا بخش فعلي (بخش جنوبي سردشت) امتداد يافته است. شاخهاي از “زاب” از کوههاي شمالغرب پيرانشهر (سياه کوه با ارتفاع ???? متر) سرچشمه ميگيرد. اين رودخانه وارد خاک عراق ميشود و با رودهاي ديگر به درياچه “دُوکان” عراق ميرسد و بعد به دجله ميپيوندد.
شکل 2-2- رودخانههاي منطقه (شرکت مد?ر?ت منابع آب ا?ران، 1387)

2-5- زمينشناسي
در مسير تونل گلاس سنگهاي ادوار مختلف زمينشناسي برونزد دارد و واحدهاي مختلف سنگي از پرکامبرين تا عهدحاضر در آن موجود است. قديميترين سنگهاي آن مربوط به پرکامبرين و اغلب در جنوب منطقه مسير تونل گسترش دارد که در نقشه 100000/1 نقده قابل مشاهده است (شکل 2-3).
در نگاه کلي واحدهاي سنگي مسير تونل گلاس را ميتوان به واحدهاي آذرين و کربناته تقسيمبندي کرد. در بخشهايي که واحدهاي کربناته در مجاورت واحدهاي آذرين قرار گرفته رخسارههاي دگرگوني توسعه يافته است که گسترش هاله دگرگوني وابسته به ويژگيهاي فيزيکي سنگ در برگيرنده است.

شکل 2-3- نقشه زمينشناسي محدوده تونل گلاس (سازمان زمينشناسي و اکتشافات معدني کشور، 1376)

2-5-1- سنگهاي رسوبي
سنگهاي رسوبي محدوده تونل گلاس شامل نهشتههاي پالئوزوئيک، مزوزوئيک و سنوزوئيک ميشود.
2-5-1-1- نهشتههاي پالئوزوئيک
نهشتههاي پالئوزوئيک در محدوده مورد مطالعه شامل سازندهاي باروت، زاگون، ميلا و روته ميشود.
سازند باروت
در منطقه مورد مطالعه در بخش جنوبي و در شمال روستاي گاگيش رخنمون دارد. سازند باروت بطور هم شيب و تدريجي بر روي سازند سلطانيه قرار ميگيرد. از ويژگيهاي اين سازند وجود شيلها و ماسهسنگهاي شيلي بيشتر به رنگ سبز و قرمز رنگ است که در بين آنها آهک تيره رنگ و لايههايي از دولوميت نيز قرار دارد. سنگهاي کربناتي بيشتر در بخشهاي بالايي اين سازند مشاهده ميشود. بطور کلي ليتولوژي سازند باروت به صورت متناوب آهک، آهک دولوميتي و شيلهاي ارغواني ميباشد و گسترش اين سازند در شمال ايران تقريباً رخسارههاي مشابهي دارد ولي ضخامت آن از محلي به محل ديگر تغيير ميکند (جهانگيري، 1376).
سازنده زاگون
سازند زاگون در حوضه مهاباد در ارتباط با سنگهاي کامبرين پائيني رخنمون دارد. ضخامت اين سازند بطور اصولي و قابل توجه نسبت به البرز مرکزي کمتر است. اين سازند عمدتاً از سيلتهاي قرمز تيره تا بنفش تا شيلهاي ماسهاي ميباشد. فرسايش به آساني بر روي سازند زاگون تأثير ميگذارد. اين سازند توسط خاکهاي سطحي پوشيده ميشود. کنتاکت سازند زاگون با باروت تدريجي است (جهانگيري، 1376).
سازند ميلا
نهشتههاي کامبرين مياني و پسين در شمال ايران و نواحي آذربايجان سازند ميلا نامگذاري شده است. بطور کلي داراي پنج عضو ميباشد که بخش بالايي آن کوارتزيت سفيد رنگ به نام کوارتزيت رأسي، يک عضو تناوبي از مارن و دولوميت و آهک، عضو ديگر سيلتستون و آهک و عضو پنجم داراي ليتولوژي کوارتزيت و شيل است. در سرتاسر نقشه حد ماسهسنگهاي سازند لالون به وسيله دولوميتهاي چرتي خاکستري تيره با لايهبندي دروغين که در اثر هوازدگي بوجود آمده است مشخص ميشود. اين سازند در نقاط مختلف شمال ايران به ويژه در آذربايجان، البرز باختري و البرز مرکزي برونزد دارد و به عبارت ديگر اين سازند با ليتولوژي کمابيش همانند از آذربايجان تا خاور کوههاي البرز يعني حوضه جاجرم در منطقهاي بيش از 1000 کيلومتر گسترش دارد (جهانگيري، 1376).

سازند روته
سازند روته در نواحي مورد بررسي و در البرز ويژگيهاي ثابتي از نظر سنگشناسي دارد. بخش زيرين آن از آهکهاي فسيلدار با لايهبندي خوب تشکيل يافته است. گاهي در اين واحد زيرين، ميان لايههاي نازکي از مارن سياهرنگ نيز وجود دارد، اين واحد به وسيله آهکهاي سياهرنگ پوشيده ميشود که در سطح هوازده به رنگ خاکستري تا قرمز متمايل ميشود (جهانگيري، 1376).


پاسخ دهید