3-2-1- اندازهگيري رطوبت38
3-2-2- اندازهگيري خاکستر39
3-2-3- اندازهگيري فيبرخام39
3-2-4- اندازهگيري پروتئين40
3-2-5-اندازه گيري چربي41
3-3- استخراج عصاره گياه به روش سنتي (غرقابي)41
3-4- اندازهگيري ترکيبات فيتوشيميايي42
3-4-1- اندازهگيري محتواي کلروفيل و کاروتنوئيد کل42
3-4-2- اندازهگيري ترکيبات فنولي کل43
3-4-3- اندازه‌گيري ترکيبات فلاونوئيدي کل44
3-4-4- محاسبه بازده استخراج44
3-5- ارزيابي فعاليت آنتي‌اکسيداني44
3-5-1- ارزيابي فعاليت مهار راديکال آزاد DPPH44
3-5-2- ارزيابي فعاليت آنتي‌اکسيداني عصاره‌ها به روش ظرفيت آنتي‌اکسيداني کل45
3-5-3- ارزيابي فعاليت آنتي‌اکسيداني عصاره‌‌ها به روش قدرت احياء‌کنندگي46
3-6- تجزيه و تحليل آماري47
فصل چهارم: نتايج و بحث
4- نتايج و بحث49
4-1- ترکيبات شيميايي49
فهرست
عنوان صفحه
4-2- مقدار کل ترکيبات کلروفيل، کاروتنوئيد 49
4-3- مقدار کل ترکيبات فنولي50
4-4- مقدار کل ترکيبات فلاونوئيدي57
4-5- ارزيابي فعاليت ضدراديکالي، آنتياکسيداني و قدرت احياءکنندگي عصارههاي زولنگ59
4-5-1- توانائي مهار راديکالهاي DPPH59
4-5-2- ظرفيت آنتي اکسيداني کل 66
4-5-3- قدرت احياءکنندگي71
فصل پنجم: نتيجهگيري کلي و پيشنهادات
5- نتيجه گيري کلي و پيشنهادات 78
5-1- نتيجهگيري کلي78
5-2- پيشنهادات 79
5-2-1- پيشنهادات پژوهشي و اجرايي79
فهرست منابع81
چکيده انگليسي91
فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول 4-1- ميانگين ميزان ترکيبات شيميائي سبزي زولنگ49
جدول 4-2- ميانگين مقدار کل ترکيبات کلروفيل و کاروتنوئيد زولنگ50
جدول 4-3- مقايسه ميانگين مقدار کل ترکيبات فنولي عصاره هاي مختلف زولنگ53
جدول 4-4- مقايسه ميانگين بازده استخراج عصاره هاي حاصل از حلالهاي مختلف زولنگ54
جدول4-5- مقايسه ميانگين 50EC براي عصاره هاي مختلف زولنگ و BHT در روش مهار راديکال هاي آزاد DPPH64
جدول4-6- مقايسه ميانگين 50EC براي عصاره هاي مختلف زولنگ و BHT در روش ظرفيت آنتياکسيداني کل69
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل 4-1- مقايسه ميانگين مقدار کل ترکيبات فنولي عصاره متانولي زولنگ51
شکل 4-2- مقايسه ميانگين مقدار کل ترکيبات فنولي عصاره اتانولي زولنگ52
شکل 4-3- مقايسه ميانگين مقدار کل ترکيبات فنولي عصاره استوني زولنگ53
شکل -4-4- مقايسه ميانگين مقدار کل ترکيبات فلاونوئيدي عصارههاي مختلف زولنگ58
شکل 4-5- مقايسه ميانگين درصد مهار راديکالهاي آزاد DPPH غلظتهاي مختلف عصارههاي زولنگ وآنتياکسيدان سنتزي BHT60
شکل 4-6- مقايسه ميانگين ظرفيت آنتياکسيداني کل غلظتهاي مختلف عصارههاي زولنگ و آنتي اکسيدان سنتزي BHT68
شکل 4-7- مقايسه ميانگين قدرت احياءکنندگي غلظتهاي مختلف عصارههاي زولنگ و آنتي اکسيدان سنتزي BHT72

چکيده
زولنگ سبزي خوراکي از خانواده آپياسه و جنس ارنجيوم است که در نواحي جنگلي شمال کشور به وفور يافت ميشود. هدف از اين پژوهش، بهينهسازي استخراج ترکيبات فنولي کل از سبزي محلي زولنگ به روش استخراج غرقابي با سه حلال مختلف (استون، متانول و اتانول)، در دو غلظت متفاوت (50 درصد و 80 درصد)، در دو سطح دمايي (25 و 50 درجه سانتيگراد) و در طي زمان 24 ساعت بود. مقدار فنول کل عصارهها توسط روش فولين سيوکالتو سنجش و بر اساس ميليگرم گاليک اسيد بر گرم عصاره بيان گرديد. بيشترين ميزان فنول کل در کليه عصارهها، در غلظت 80 درصد و دماي 25 درجه سانتيگراد استخراج گرديد که ميزان فنول کل عصارههاي استوني، اتانولي و متانولي به ترتيب 80/23، 85/25و36/26 ميليگرم گاليک اسيد بر گرم عصاره بود(05/0 > P). در شرايط بهينه استخراج، ميزان فلاونوئيد کل عصارهها نيز به ترتيب 77/12، 17/13 و 73/17 ميليگرم کوئرستين بر گرم عصاره اندازهگيري شد. سپس فعاليت آنتياکسيداني عصارههاي فنولي مختلف و نيز آنتياکسيدان سنتزي BHT با آزمون هاي مهار راديکالهاي آزاد DPPH، ظرفيت آنتياکسيداني کل و قدرت احياءکنندگي مورد بررسي قرار گرفت. تمامي عصارهها فعاليت آنتياکسيداني وابسته به غلظت را نشان دادند. در بين عصارههاي فنولي زولنگ در هر سه آزمون ارزيابي ظرفيت آنتياکسيداني، عصارهي متانولي بالاترين فعاليت ضدراديکالي و آنتياکسيداني را به خود اختصاص داد. اين عصاره تنها در آزمون ظرفيت آنتياکسيداني کل کمترين ميزان 50EC (96 ميکروگرم در ميليليتر) را نسبت به آنتياکسيدان سنتزي BHT (22/140 ميکروگرم در ميليليتر) دارا بود و از اين نظر قابل رقابت با آنتياکسيدان سنتزي BHT بود (05/0 > P). در اين آزمون در غلظتهاي 50 و 100 ميکروگرم در ميليليتر عصارههاي زولنگ بيشترين فعاليت آنتياکسيداني را داشتند. با توجه به مطالب بيان شده، ميتوان گياه محلي زولنگ را به عنوان منبع جديد و بالقوهاي از ترکيبات فنولي و آنتياکسيدانهاي طبيعي معرفي و در فرمولاسيون مواد غذايي استفاده نمود.
واژههاي کليدي: ترکيبات فنولي، سبزي زولنگ، فعاليت آنتياکسيداني، قدرت احياءکنندگي، DPPH.

فصل اول
مقدمه و کليات

فصل اول
مقدمه
1-1- اهميت گياهان دارويي
مواد موثره ترکيباتي هستند که در برخي گياهان ساخته مي شوند و تاثير فيزيولوژيکي بر پيکر موجودات زنده بر جا ميگذارند. اين گياهان براي مداواي برخي از بيماريها مورد استفاده قرار ميگيرند. مواد فعال مذکور در طي يک سلسله فرايندهاي ويژه و پيچيده بيوشيميايي، به مقدار بسيار کم- معمولاً کمتر از وزن خشک گياه ساخته ميشوند و به متابوليتهاي ثانوي نيز معروفند. کاشت، داشت و برداشت گياهان دارويي، صرفاً به خاطر استفاده از مواد موثره آنها صورت ميگيرد. اساسا از گياهان حاوي مواد موثره استفادههاي مختلفي به عمل مي آيد و اين گياهان به سه گروه اصلي شامل: گياهان دارويي، گياهان ادويهاي و گياهان عطري طبقهبندي ميشوند. گاهي اوقات از يک گياه به تنهايي ميتوان هر سه استفاده را نمود (اميد بيگي، 1384).
بعد از جمع آوري گياهان دارويي، اندامهاي جمعآوري شده را بايد تحت تاثير عمليات مناسبي قرار داد تا به صورت قابل استفاده درآيد(خشک کردن، استخراج ماده موثره، بسته بندي و …). در حال حاضر استفاده از مواد موثره گياهان دارويي در صنايع غذايي، رشد روز افزوني پيدا نموده است. اگرچه استفاده از مواد مذکور در صنايع غذايي از گذشته معمول بوده، ولي اکنون در صنايع نوپاي نوشابه سازي، کنسروسازي، شيريني سازي و … از مواد موثره گياهان دارويي براي بهتر شدن طعم و بو و رنگ محصولات در سطح دقيقتر و حساب شدهتري استفاده ميشود. تقسيم بندي مواد موثره ( دارويي) گياهان که امروزه نيز مورد تاييد ميباشد، شامل چهار گروه اصلي آلکالوئيدها، گليکوزيدها، روغنهاي فرار و ساير مواد موثره است. منظور از ساير مواد موثره، ترکيباتي چون مواد تلخ، فلاونها، فلاونوئيدها ، موسيلاژها (و کربوهيدراتهاي خاص مشابه آنها)، ويتامينها، تاننها، اسيد ساليسيليک (و اسيد هاي خاص مشابه آن) و بالاخره ترکيبات ديگر امثال آن است که به دليل نا همگوني و گستردگي ساختمانهاي شيميايي، در سه گروه قبلي جاي نميگيرند (اميد بيگي، 1384).
امروزه با پيشرفتهاي حاصل در شيمي آلي و تحولات چشمگير در روشهاي استخراج، تخليص و تعيين ساختمان تركيبات طبيعي گياهان، ارزشداروهاي حاصل از منابع گياهي روز به روز آشكارتر شده است (والن، 2002). به طوري كه در حال حاضر حدود يك سوم تا نيمي از فرآورده هاي دارويي موجود در آمريكا داراي منشاء گياهي هستند (کلارک، 1996). همچنين در انگلستان توليدات گياهي و مكملهاي فراواني به شكل سالم و بيخطر توليد شده است (کورنز، 2004). مطالعات نشان ميدهد كه تمايل زياد، به استفاده از اين داروها جهت درمان بيماريها، به علت عوارض پايينتر اين داروها نسبت به داروهاي شيميايي است (کوان، 1999).
در كشور ايران نيز، بعلت تنوع آب و هوايي و داشتن شرايط اكولوژي منحصر به فرد زمينه رشد و نمو گياهان حاوي مواد مؤثره و داروئي فراهم است. يکي از اين گياهان Eryngium Caucasicum است که نام محلي آن در استان گلستان زوله يا زولنگ ميباشد اين گياه از دير باز مورد توجه بوميان اين منطقه قرار گرفته است.

1-2-گياه شناسي زولنگ

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

گياه زولنگ با نام علمي Eryngium caucasicum ، از راسته آراليالها 1( اميد بيگي، 1384) و تيره جعفري2 يا چتريان3 مي باشد ( مظفريان، 1382؛ قهرمان، 1372). سرزمين ايران از مراکز اصلي تجمع و پراکنش انواع بيشماري از گياهان تيره اومبليفر (جعفري) است که تقريبا بيش از 100 جنس با گونههاي بسيار در آن انتشار دارند ( قهرمان، 1372).
اغلب گونههاي تيره چتريان يک ساله، دو ساله يا چند ساله ميباشند. گل آذين به شکل چتر است. برگها غيرمتقابل، بي زبانه و داراي بريدگيهاي عميق ميباشند که در قاعده داراي غلاف هستند. اندامهاي گل مضربي از پنج و از ناحيه پائيني تخمدان دو برچه چسبيده به هم نمو مينمايند. پس از نمو، برچهها از هم جدا ميشوند و ميوه به صورت فندقه دو قسمتي تشکيل ميگردد ( اميد بيگي، 1384).
اين گياهان عمدتاً در نواحي معتدل ميرويند و در طول رويش به آب فراوان نياز ندارند. ساقه برخي گياهان متعلق به اين تيره طويل ميباشد. با وجود اينکه برخي ديگر از اين گونه ها در زمينهاي شور ميرويند، گونههاي ديگري زندگي آبزي را برگزيدهاند ( اميد بيگي، 1384) .
جنس ارنجيوم4 گياهاني غالباً پايا هستند. گلها در چترهاي بدون پرتو به صورت کپههاي محصور در گريباني متشکل از برگکهاي بلند و خارمانند مجتمعاند. همه گلها نر ماده، بدون دمگل و شامل کاسهاي با 5 دندانه نوکتيز و و جامي متشکل از گلبرگهاي ايستاده است که در بالا و انتها به هم ميچسبند. ميوه تخم مرغي، پولک دار يا تکمهاي، فاقد پره و مجراي ترشح کنندهاند. کارپوفور5 دو بخشي و به فندقه چسبيده است. اين جنس در ايران 9 گونه دارد که در تهران و اطراف آن، غرب، شمال (گيلان و مازندران)، نواحي جنوبي (بلوچستان و غيره) ميرويند (قهرمان،1372) .
ارنجيوم بزرگترين و تقريباً پيچيدهترين جنس خانواده چتريان است و حدود 250 گونه دارد. در نواحي معتدل هر قاره پراکنده شده است، به طوري که پراکندگي گونهها در ميان دو نيم کره شرقي و غربي بطور نامنظمي وسعت يافته که در هر نيم کره دو مرکز مشخص شده است : مکزيک مرکزي – غربي و آمريکاي مرکزي- شمال شرقي (برزيل جنوبي، آرژانتين شمالي و اوروگوئه)، و غرب مديترانه و جنوب غربي آسيا (تورمل، 1948 و 1949) حدود دو سوم گونههاي آن در شمال، مرکز و جنوب آمريکا پراکنده شده است. ارنجيوم به راحتي از جنسهاي خانواده آپياسه از طريق شکل سرگل و تک برگچههاي هر گل قابل تشخيص است، به طوري که اين جنس از نظر شکل تنوع زيادي دارد. برخي از گونهها روي زمين خوابيده و فقط چند سانتيمتر طول دارند و بعضي ديگر به صورت قائم و ايستادهاند. اکثر گونهها، گياهي پايا هستند. تعدادي از آنها نيز چوبي بوده، اين گياهان ممکن است برگهاي ساقه بلند و يا بدون ساقه داشته باشند، همچنين تيغههاي جدا جدا، يکپارچه، لبه پوشيده از خار، داراي برگ در دو سوي دمبرگ شبيه برگ نخل يا به شکل پر و براکتهاي خاردار دارند (کارولينا و همکاران، 2008).
در گونههاي مشابه تفاوت ممکن است بر اساس تعداد کروموزوم يا مقدار پلوئيد باشد. بر طبق اکثر نظريهها تعداد کروموزوم 8 =x است اما تعداد کمي هم کروموزوم 7-5 =x وجود دارد (بل و همکاران، 1957و1960؛ کانستنس و همکاران، 1971؛ کانستنس وباي، 1976).
تحقيقات ولف در رابطه با ارنجيوم بسيار جامع و کامل است او گونهها را به 34 بخش و چندين زير بخش گروهبندي کرد، به طوريکه دو گروه در جنس ارنجيوم مشخص نمود: شامل 12 بخش از دنياي قديم (آفريقا، اروپا، آسيا) و گونههايي که شامل 22 بخش از دنياي جديد (امريکا و استراليا) هستند ( کارولينا و همکاران، 2008).
از رايجترين گونههاي ارنجيوم که در ايران وجود دارد ميتوان E.bungei ، E.billardieri ، E.caucasicum را نام برد (مظفريان، 1382).
زولنگ يك گياه شناخته شده جديد از خانواده چتريان است که به علت افزايش تقاضا، ميوههاي آن در قسمتهاي آفتابگير برخي باغهاي خانگي در شمال ايران بويژه مازندران و گيلان در اواخر زمستان يا اوايل بهار کشت ميشود. اين گياه عمدتاً در خاکهاي لومي با زهکشي خوب رشد ميکند
(خوشبخت و همکاران، 2006).
گونههاي مختلف اين جنس علاوه بر ايران در ماوراء قفقاز، عراق، جزاير اژه، سوريه، فلسطين، لبنان، عربستان، ترکمنستان، افغانستان، پاکستان، آسياي مرکزي و شرق نواحي مديترانهاي ميرويند (مظفريان، 1382). برخي گونهها كمياب و يا در خطر انقراض هستند(رودريگز و همکاران، 2009 ؛ بويس، 1996). زمان مناسب براي برداشت آن اوايل ارديبهشت است و در مرحله انتهاي رشد و هنگام گلدهي خوراکي نيست (هاشم آبادي و همکاران، 2010).
1-3-کاربرد گونههاي مختلف ارنجيوم
در حال حاضر در خانواده چتريان به جز گياهان زينتي 117 گونه زراعي گزارش شده است. در
درجه اول 41% آنها بعنوان گياهان دارويي، 1/23% سبزيجات وگياهان سالادي، 7/19% گياهان ادويهاي و همچنين 1/11% گياهان علوفهاي ، 3/4% گياهان اسانسي و 8/0% بعنوان گياهان حصار و پرچين استفاده ميشوند (پيستريک، 2002 و 2005).
گونههاي ارنجيوم بعنوان گياه زينتي، سبزي يا گياهان دارويي بکار ميروند. موارد استفاده از گونههاي مختلف متعلق به تيره چتريان، متفاوت ميباشد. عمدتاً در صنايع غذايي و دارويي مورد استفاده قرار ميگيرند. برخي از آنها زينتياند و کاشت و تکثير ميشوند و بعضي ديگر علف هرز ميباشند
(قهرمان، 1372).
گونههاي مختلف اين گياه بعنوان غذا و دارو استفاده ميشود. بعنوان مثال E.caucasicum به مقدار زيادي در غذاهاي محلي کاربرد دارد. از برگهاي پخته شده آن در سوپ و يا به همراه ماست مصرف ميشود. همچنين در مرغ سرخ شده بعنوان خوش طعم کننده استفاده ميگردد. برگهاي اين گياه جهت خوش عطر و بو کردن، همراه سبزيجات پخته در غذاهاي محلي به کار ميرود و همچنين داراي خاصيت آنتياکسيداني ميباشد(خوشبخت وهمکاران،2006). E.caucasicum داراي چند خصوصيت دارويي شامل تقويت قواي باروري، مدر، مسکن و آرامبخش، اشتها آور ميباشد (ترات، 2004). در واقع با افزايش تحقيقات شيميايي و بيولوژيکي، ارنجيوم نقش بالقوه خود را بعنوان محصولات دارويي نشان داده است (پينگ وانگ و همکاران، 2012).
گونه E.foetidum خواص درماني زيادي دارد، در درمان سوختگي، گوش درد، تب، فشار خون، يبوست، تشنج، آسم، نازايي و اسهال موثر است (پاول و همکاران، 2011). ميوه هاي E.foetidum بعنوان غذا در نيجيريه مصرف ميشوند (لي کلير و همکاران، 2005). از E.foetidum در درمان چند نوع التهاب، در چين استفاده ميشود (بنکائو، 1999).
گونه ديگر آن E.maritimum بعنوان ضد انگل، خلط آور، ممانعت کننده از سنگ کليه، معرق ومدر کاربرد وسيعي دارد (ليتشيا و همکاران، 2008).
عصاره گونههايي از Eryngium فعاليتهايي نظير نابود کردن سلولهاي تومور انساني، عمل ضد التهابي، ضد سموم مار و عقرب، ضدباكتري، ضد قارچ، ضد مالاريا، خاصيت آنتي اكسيداني و اثرات ضد ديابتي را نشان دادهاند (پينگ وانگ و همکاران، 2012).
E.campestre در داروهاي سنتي تركي استفاده ميشود. دم كرده اندامهاي هوايي و ريشه آن بعنوان دارويي جهت تقويت باروري، ضد سرفه، مدر، اشتها آور، محرك و مهيج استفاده ميشود (کارتل و همکاران، 2005 ؛ بايتاپ، 1999).
E.creticum در داروهاي سنتي جهت درمان عقرب زدگي در مناطق روستايي اردن و بعنوان يك عامل بالابرنده قند خون6 استفاده شده است (جگبير، 1991). E.elegons بعنوان داروي مدر در آرژانتين كاربرد دارد ( گولنيووسکي و همکاران، 2006).
برخي بوميان آمريكا از همه قسمتهاي گياه E.alismifolium جهت درمان اسهال استفاده ميكنند، ريشه E.aquaticum بعنوان داروي تهوع، القاء دستگاه گوارش، پادزهر سموم، كرمك، كرم كدو، مدر و ريشه هاي E.yucciflium Michx در درمان مارگزيدگي و دندان درد و همچنين دردهاي عصبي، مشكلات مثانه و كليه بكار ميروند (مورمن، 2009).


پاسخ دهید