شهر بلقيس – اسفراين عمارت مفخم – بجنورد
قلعه جلال الدين – جاجرم چهار طاقي تيموري – شيروان
2 – موقعيت جغرافيايي استان خراسان شمالي
استان خراسان شمالي با وسعتي بيش از 28 هزار کيلومتر مربع بين مدار جغرافيايي 36 درجه و 37 دقيقه تا 38 درجه و 17 دقيقه عرض شمالي از خط استوا و 55 درجه و 53 دقيقه تا 58 درجه و 20 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است. اين استان از شمال و شمال شرقي داراي مرز مشترک با جمهوري ترکمنستان به طول281 کيلومتر و از شرق و جنوب با استان خراسان رضوي ، از جنوب با استان سمنان و از غرب با استان گلستان داراي مرزهاي مشترک مي باشد.
استان خراسان شمالي از لحاظ وسعت از 14 استان کشور و 51 کشور دنيا بزرگتر است. جمعيت اين استان نيز بالغ بر 839418 نفر بوده و بدين ترتيب از 7 استان کشور پر جمعيت تر است.
3 – تقسيمات کشوري
روند تقسيم خراسان بزرگ به سه استان خراسان شمالي ، رضوي و جنوبي :
تقسيمات کشوري براي هر دولت، از مهمترين عوامل در روند برنامه ريزي هاي مديريتي و توسعه اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي به شمار مي رود . اين عمل، براي برنامه ريزي صحيح و اصولي در مناطق و نواحي گوناگون کشورها و به منظور اداره بهتر و بهره برداري هر چه بيشتر از امکانات موجود و استعدادهاي آن مناطق ، صورت مي گيرد . معمولاً اين تقسيم بندي ها بر اساس ويژگي هاي طبيعي، قومي و نژادي انجام مي شود. البته اين درجه بندي ها ثابت نيستند و بر اثر عوامل متعددي مانند حوادث طبيعي، مسائل اقتصادي، جمعيت و امور سياسي و اجتماعي متغيرند. مطمئناً تقسيم خراسان بزرگ نيز از اين قاعده مستثناء نبوده و لذا تبديل آن از يک استان به سه استان : خراسان شمالي، رضوي و جنوبي با هدف کنترل دقيق تر اداري، اجتماعي و سياسي صورت گرفته است. لايحه تأسيس استان خراسان شمالي پس از سالها انتظار مردمان اين خطه، سرانجام در ارديبهشت ماه سال 1383 مورد تصويب نهايي مجلس شوراي اسلامي قرار گرفت و در تاريخ نوزدهم مرداد ماه 1383 با معرفي نخستين استاندار خراسان شمالي از سوي وزير کشور وقت، استانداري خراسان شمالي به طور رسمي آغاز به کار کرد. اين استان در حال حاضر داراي 6 شهرستان، 15 بخش ، 40 دهستان، 15 نقطه شهري و بيش از 1000 روستاي داراي سکنه مي باشد که آمار اجمالي آن را مي بينيد:
شهرستان بجنورد
داراي جمعيت 326370 نفر با وسعت5800 کيلومتر مربع
شهرستان اسفراين
داراي جمعيت 132685 نفر با وسعت5192 کيلومتر مربع
شهرستان شيروان
داراي جمعيت 164465 نفر با وسعت3789 کيلومتر مربع
شهرستان جاجرم
داراي جمعيت 61737 نفر با وسعت5879کيلومتر مربع
شهرستان مانه و سملقان
داراي جمعيت 92780 نفر با وسعت5978 کيلومتر مربع
شهرستان فاروج
داراي جمعيت 61381 نفر با وسعت 1736کيلومتر مربع
4 – آب و هوا و عوارض طبيعي
استان خراسان شمالي با اقليمي متفاوت از نواحي همجوار خود، از نظر آب و هوايي شرايط خاصي در منطقه دارد و هرچند که از شمال و جنوب با بيابانهاي بزرگ و کويري همجوار است؛ ولي محدوده اين استان به دليل شرايط توپوگرافي خاص و جهت غربي_شرقي رشته کوههاي کپه داغ در شمال، و آلاداغ درجنوب، داراي آب و هوايي متفاوت مي باشد که از ميزان بارندگي نسبتاً مطلوبي در مقايسه با نواحي شرقي و جنوبي همجوار برخوردار است؛ به طوري که ميانگين نزولات جوي سالانه آن 295 ميليمتر مي باشد.
ورود به اقليم مديترانه اي خراسان شمالي که تفاوت چشمگيري با سرزمينهاي مجاور خويش از نظر برخورداري از مواهب طبيعي دارد، در حقيقت دروازه شمالي ورود به خراسان بزرگ محسوب مي شود. خراسان شمالي از نظر طبيعي محصور بين دو رشته کوه کپه داغ در شمال و دنباله البرز يعني آلاداغ و کوه شاه جهان در جنوب بوده و مجموعاً سرزميني کوهستاني با دشت هاي حاصلخيز در ميان کوه ها مي باشد که شرايط بسيار مساعدي براي کشاورزي و دامپروري دارد.
رودخانه هاي مهم و جاري استان عبارتند از: اترک، چري، درکش، شيرين دره و سومبار.
5 – نيروي انساني و آموزش(عالي)
طبق اطلاعات به دست آمده از سرشماري عمومي نفوس و مسکن در سال 1385 وضعيت نيروي آماده به کار و شاغل در خراسان شمالي بدين قرار بوده است:
* جمعيت فعال استان: 275846 نفر
* تعداد شاغلين: 253778 نفر
* بيکاران جوياي کار: 22067 نفر
* نرخ اشتغال: 92%
* نرخ بيکاري: 8%
* نرخ مشارکت اقتصادي: 2 /35%
* نرخ بهره وري: 33/40%
* نرخ باسوادي: 3/79%
نسبت توزيع شاغلان: کشاورزي7/40% صنعت:28% خدمات:4/31%
از طرفي به وجود آمدن مراکز متعدد دانشگاهي در استان، اعم از دولتي، آزاد و غيرانتفاعي، با بيش از 10 هزار نفر دانشجو و توسعه آنها نشان از با اهميت بودن امر توسعه منابع انساني نزد مسئولان استان است.
6 – حمل و نقل و ارتباطات
راهها و سيستم حمل و نقل و ارتباطات مناسب زيربناي توسعه اقتصادي را در هر سرزمين تشكيل مي دهد . اگر راه و وسايل نقليه كافي وجود نداشته باشد ، امكان اتصال بين نواحي توليد و مصرف از بين مي رود و خصوصاً در مناطق دور افتاده روستايي كه استعداد خوبي براي توليدات كشاورزي دارند ، امكان بهره وري بهينه از استعدادهاي محيطي وجود نخواهد داشت .
راه مناسب ، سبب ايجاد تسهيلات در روابط شهر و روستا گرديده و سطح آگاهي جوامع روستايي را بالا مي برد. به دليل وسعت مناطق كوهستاني در خراسان شمالي، روستاهاي بسياري در استان وجود دارند كه از موقعيت مناسب توليدي برخوردارند، ولي به خاطر نبود امكانات ارتباطي و حمل و نقل در انزوا قرار گرفته اند و اين مسئله روند رشد و توسعه استان را با مشكل مواجه نموده است . اين مسئله خصوصاً امكان خدمات رساني در بخش آموزش عمومي در مقاطع راهنمايي و متوسطه را با چالش همراه ساخته كه بايستي در اين زمينه تمهيدات لازم و توجه خاص بعمل آيد.از ويژگي هاي مهم راههاي استان، عدم وجود راه ارتباطي فعال با كشور همسايه ( تركمنستان ) مي باشد .
مجموع راههاي استان خراسان بجز شهرستان فاروج، 22384 كيلومتر مي باشد كه 53% آنها زير پوشش اداره كل راه و ترابري و 47% نيز به عنوان راههاي روستايي زير پوشش سازمان جهاد كشاورزي هستند . از مجموع راههاي زير پوشش اداره كل راه و ترابري حدود3/30%جز راههاي اصلي آسفالته و/43% جز راههاي فرعي آسفالته و 4/26% نيز جز راههاي شني بوده اند .
از مجموع راههاي اصلي 2/36% در شهرستان بجنورد، 1/31% در مانه و سملقان ، 6/20% در اسفراين و 1/12% در شهرستان شيروان بوده است .
از مجموع راههاي فرعي آسفالته 3/33% در جاجرم ، 2/22% در اسفراين ، 1/31% در بجنورد ، 1/8% در مانه و سملقان ، و 3/5% در شيروان مي باشد .
از مجموع راههاي زير پوشش جهاد كشاورزي 1/53% آسفالته و 9/46% نيز شوسه مي باشد . اگر چه جاده آسيايي از 4 شهرستان مانه و سملقان ، بجنورد ، شيروان و فاروج مي گذرد اما احداث و تکميل بزرگراه و آزادراهها بين شهرهاي مهم از نيازهاي اساسي استان مي باشد .
همچنين وجود فرودگاه بجنورد امكان استفاده از راه هوايي را فراهم نموده و گذر بخش كمي از مسير راه آهن تهران – مشهد از جنوب جاجرم نيز امكان ارتباط استان با ساير نقاط را از طريق راه آهن فراهم نموده است . ولي احداث راه آهن گرگان – مشهد و نيز توسعه بيش از پيش فرودگاه بجنورد از ضرورت هاي ارتباطي استان مي باشد که در حال حاضر در دست اقدام است.
7 – كشاورزي و منابع طبيعي
مهمترين محصولات کشاورزي استان ، گندم و جو، پنبه، برنج، دانه هاي روغني، حبوبات، سيب زميني و پياز و انواع صيفي جات مي باشد که به ديگر نقاط کشور هم صادر مي گردد.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

همچنين محصولات باغي استان مانند: انواع انگور (کلاه داري يا رازقي، کشمشي، عسگري و..)، سيب و گلابي، گيلاس، آلبالو، خشکبار (گردو، بادام ، انجير) علاوه بر مصرف محلي به ديگر نقاط ايران و حتي جهان صادر مي شود .
حاصلخيزي خاك و بارندگي مناسب باعث شده تا از نظر توليدات زراعي و باغي و دامپروري اين استان از موقعيت ممتازي در كشور برخوردار باشد. توليد بيش از 57 نوع محصول كشاورزي و باغي نشانه استعداد بالاي توليد در اين استان مي باشد.
وسعت مراتع استان نيز بالغ بر 5/2 ميليون هكتار است که اكثراً جزو مراتع مرغوب يا متوسط به بالا است. وسعت جنگلهاي پهن برگ 000/30 هكتار، وسعت جنگلهاي سوزني برگ 000/40 هكتار ، وسعت اراضي ديم كشاورزي 000/350 هكتار و اراضي آبي بالغ بر 000/170 هكتار مي باشد.
فعاليت هاي دامپروري نيز به دو صورت سنتي و نوين در استان رواج دارد، و خراسان شمالي يکي از تأمين کنندگان عمده گوشت قرمز در سطح کشور است. پرورش طيور و ماهي نيز معمول بوده و به تدريج در حال گسترش بيشتر است.
به جز اينها، پرورش اسب اصيل ترکمن نيز چند سالي است که رونق گرفته و در صورت توجه مسئولين و همت ساکنان محلي، رفته رفته مي رود که جايگاه سابق خود را باز يابد. صدور اسب هاي اصيل ترکمن به خارج کشور، در صورتي که شرايط آن فراهم باشد، مي تواند يک منبع بالقوه براي صادرات باشد و درآمد ارزي نسبتاً خوبي را به دنبال خواهد داشت.
8 – فرهنگ ، هنر و صنايع دستي
صنايع دستي خراسان شمالي به دليل حضور قوميت هاي مختلف در استان، پراکندگي جغرافيايي بالا، نياز به سرمايه گذاري اندک، وجود مواد اوليه فراوان بومي و ارزان قيمت، آموزش و فراگيري سريع و بازار فروش مناسب، از بستر مناسبي براي فعاليت هاي اجتماعي و اقتصادي و اشتغالزايي، افزايش توليد ناخالص ملي و حضوري کارآمد و فعال در زمينه پاسداري از ميراث فرهنگي برخوردار است.
بافته هاي داري: وجود مراتع سرسبز و بکر و رونق دامداري که نتيجه آن دسترسي به مواد اوليه ارزان قيمت و فراوان است، دستبافته هاي متنوع و چشم نوازي از نظر طرح و رنگ را باعث شده است. نقش هاي ذهني همگي ريشه در اعتقادات و باورهاي بافنده دارد. نگاره ها و موتيف ها برگرفته از طبيعت و زندگي روزمره بوده و کارکردي سمبليک دارند. بافته هاي داري شامل گليم، سفره کردي، جاجيم، پلاس، فرش، قاليچه و پشتي ترکمني مي باشد.
نساجي سنتي: نساجي سنتي و توليد بافته هاي دستگاهي، روزگاري در سراسر خراسان شمالي از رونق و شکوفايي خاصي برخوردار بود. به نحوي که درصد بسيار بالايي از مواد اوليه مورد نياز براي توليد لباس و پوشاک را تأمين مي کرد. امروزه با گذشت زمان و افزايش عواملي چون شهرنشيني، افزايش روحيه مصرف توليدات خارجي و عدم حمايت از توليد داخلي و کمبود امکانات فني و… اين هنر- صنعت رو به زوال و فراموشي است. به طوري که در بسياري از مناطق فقط نام و يادي از آن باقي است. اما بخشي از آنها همچون چادرشب هنوز فعال است.
چاروق دوزي: چاروق، پاي افزار (کفش) از چرم معمولاً به رنگ قرمز بوده كه در گذشته فراوان استفاده مي شد.
زيورآلات سنتي: که ساخت آنها توسط زنان ترکمن يا کرمانج صورت مي گيرد.
9 – صنايع و معادن
استان خراسان شمالي با دارا بودن بيش از 300 واحد توليدي صنعتي بزرگ و 15 واحد توليدي ملي ، پتانسيل خوبي جهت توليد و صادرات محصولات صنعتي دارد و جهت گيري مناسبي براي رشد و شکوفايي اقتصادي در پيش گرفته است.
فعاليت هاي اقتصادي در منطقه بجنورد و شهرهاي اطراف آن تا دهه اول انقلاب اسلامي محدود به فعاليت هاي کشاورزي و دامداري و صنايع دستي بوده و در استان خراسان مقام بالايي را در اين زمينه ها داشته است. امروزه استقرار صنايع سنگيني چون : کارخانه پتروشيمي، سيمان بجنورد، آلوميناي جاجرم، مجتمع فولاد و ريخته گري اسفراين، نيروگاه بزرگ برق و كارخانه هاي قند و الياف شيروان، کارخانه لوله بدون درز اسفراين ، آجر ماشيني، صنايع پلاستيکي، صنايع چوب و سنگ، صنايع غذايي مثل رب گوجه فرنگي و لبنيات، صنايع چرم سازي ، سيلوي گندم، كارخانه هاي متعدد پنبه پاك كني ، صنايع ساختماني، كشاورزي و دهها پرو‌‌ژه بزرگ و كوچك ديگر همگي نشانگر جايگاه ويژه اين استان در صنعت كشور است و اين منطقه را به يک قطب اقتصادي و صنعتي تبديل کرده است. ليکن هنوز پتانسيل هاي زيادي جهت توسعه و رسيدن استان به جايگاه اصلي اش وجود دارد و اميد مي رود که با راه اندازي و بهره برداري از طرح هاي عظيم و در دست احداثي همچون سيمان سمنگان، سيمان يادمان شيروان، مجتمع فولاد آلياژي جم، توليد سيلندرهاي CNG ، پالايشگاه GTL گاز مايع، ذوب آهن و… بيش از گذشته بر قابليت هاي صادراتي استان افزوده گردد.
معادن استان
در حال حاضر از معادن مختلف مانند آلومينا، سنگ مارن، ماسه ريخته گري، سنگ قرمز و گچ بنتونيت در منطقه بهره برداي مي شود و مواردي هم در دست اکتشاف و انجام کارهاي مطالعاتي مقدماتي يا تکميلي است. همچنين طرح هاي مطالعاتي ويژه اي به منظور اکتشاف نفت و گاز در شمال استان (بخش راز و جرگلان شهرستان بجنورد) در دست اجراست.
10 – تجارت و بازرگاني خارجي
در راستاي سياست هاي کلان توسعه اقتصادي کشور در ارتباط با بهبود وضعيت بازرگاني خارجي و كاهش اتكا به صادرات نفت خام و با توجه به استقلال كشورهاي آسياي ميانه در سالهاي اخير، بخش بازرگاني تبديل به يكي از بخش هاي فعال و رو به گسترش استان شده است و منحني صادرات استان خراسان شمالي در ساليان اخير داراي روندي روبه رشد بوده است .
صادرات گمرک استان در مدت سه ماه آغازين فعاليت آن (يعني در مدت سه ماهه آخر سال 86) بالغ بر 18890 تن کالا به ارزش هفت ميليون و هشتصد و هشتاد و دو هزار دلار معادل هفتاد وسه ميليارد ريال بوده است. همچنين بيشترين حجم كالاهاي صادراتي مذکور به ترتيب به مقصد كشورهاي تاجيکستان ، ترکمنستان و افغانستان بوده است. البته در نه ماهه پيش از آن و طبق آمار سازمان هاي دخيل در بازرگاني استان، حدود 50 ميليون دلار صادرات نيز از طريق گمرکات ساير مناطق کشور صورت گرفته بود.

مرحله اول: مطالعات پايه و تشخيص وضعيت موجود
1- پيشينه و زمينه
1-1- بررسي اجمالي موقعيت سياسي و جغرافيايي روستا و پيشينه تاريخي آن
* موقعيت رياضي
روستاي پرسه سوي سفلي از توابع بخش راز و جرگلان در محدوده دهستان غلامان شهرستان بجنورد مي باشد. اين روستا از لحاظ موقعيت جغرافيايي در مختصات 20/ 56 طول جغرافيايي و 57/26 عرض جغرافيايي قرار گرفته و ارتفاع متوسط آن از سطح دريا 1496.5 متر مي باشد و از لحاظ موقعيت طبيعي، روستاي کوهستاني يا تپه اي محسوب مي شود. فاصله اين روستا تا مرکز شهرستان(بجنورد)، 140 کيلومتر، تا مرکز بخش(راز)، 50 کيلومتر، تا مرکز دهستان(غلامان)، 20 کيلومتر و تا مرز ايران و ترکمنستان که در شمال اين روستا واقع شده است، حدود 1 کيلومتر فاصله دارد.
* موقعيت نسبي
روستاي پرسه سوي سفلي در قسمت شمال شرقي بخش راز و شمال غربي دهستان غلامان واقع شده است. محدوده عرفي روستا را بدين شرح مي باشد: از شمال به مرز ايران و ترکمنستان با فاصله حدود 1 کيلومتر، از جنوب نيز با فاصله حدود 1 کيلومتري به کوههاي ميسينو منتهي مي شود، از شرق با فاصله 2 کيلومتري با روستاي پرسه سوي عليا و از غرب محدوده 6 کيلومتري تا روستاي سنگسار را دربر مي گيرد.
* پيشينه تاريخي و وجه تسميه
در حدود 150-100 سال پيش ،مکان فعلي روستا به علت آب فراوان پوشيده از لجن زار و باتلاق بوده است و همين امر باعث گرديده است تا اين روستا به پرسه سو (در زبان ترکمني= آب بد بو) ناميده شود. به مرور زمان با فروکش کردن آبهاي اين منطقه و خشکي آب و هوا، از حالت لجن زاري و باتلاقي خارج شده و به صورت کنوني به منطقه اي جهت زيست تبديل ميگردد.
در حدود 80 سال پيش عده از ساکنين روستاي پرسه سوي عليا به علت اختلافات طايفه اي از آن روستا خارج و به اين روستا مهاجرت کرده اند که باعث شکل گيري هرچه بيشتر روستاي پرسو سوي سفلي گرديد. در اين زمان و با فروپاشي شوروي سابق، عده از مسلمانان شوروي از آن کشور فرار کرده و به علت نزديکي روستاي مورد مطالعه به مرز بين المللي، به اين روستا مهاجرت و در اين منطقه ساکن شدند.
* نقش و جايگاه روستا در طرح فرادست

روستاي پرسه سوي سفلي در شهرستان بجنورد، بخش رازوجرگلان و دهستان غلامان به مرکزيت روستايي غلامان واقع شده است. فاصله ي آن از مرکز بخش يعني شهر راز 50 کيلومتر مي باشد و در شمال اين شهر قرار گرفته است. بر اساس نظام سطح بندي در طرح فرا دست، اين روستا در سطح ششم به عنوان روستاي اقماري معرفي شده است و تحت پوشش خدمات مرکز مجموعه مي باشد .
شهرستان بجنورد از نظر تراکم تعداد آبادي ها در سطح به سه منطقه تقسيم مي گردد. اين مناطق با توجه به امکانات بالقوه و منابع طبيعي و در نتيجـه تــراکــم آبادي و جمعيت آبــادي ها با يکديگر تفاوت دارند.اين مناطق عبارتند از: 1. منطقه کوهستاني 2. منطقه کوهپايه اي- دشتي 3. منطقه کوهستاني- نيمه بياباني. در منطقه ي کوهستاني شمال شهرستان که شامل بخش رازوجرگلان نيز مي شود وجود ارتفاعات بلند و دره هاي عميق کم عرض باعث عدم امکان دسترسي به آب رودخانه وچاه ها و همچنين محدوديت زمينهاي فصلي مي باشد. در نتيجه اين منطقه با دو محدوديت عمده آب و زمين مسطح روبرو مي باشد. اقليم سرد و پر برف و همچنين وجود مشکلات ارتباطي و دسترسي بخصوص در فصل زمستان موقعيت مناسبي را براي استقرار آباديها و تراکم جمعيت با توجه به امکانات بالقوه بوجود نياورده است. نمودار 1 تصوير اين سطح بندي را ارائه مي دهد.
نمودار 1- نقش وجايگاه روستاي پرسه سوي سفلي در طرح سطح بندي خدمات روستايي شهرستان بجنورد
ارائه فهرست پيشنهادهاي طرحهاي مذکور در مورد خدمات و امکانات پيشنهادي براي روستا:
در طرح جامع شهرستان بجنورد آستانه هاي توسعه و خدمات مناسب براي فضاهاي روستايي براساس استانداردهاي خدمات رساني به محيط روستايي مشخص شده است، بر پايه طرح فرادست روستاي پرسه سوي سفلي در سطح ششم و در رديف روستاي اقماري معرفي شده است. آستانه هاي توسعه و خدمات مناسب براي فضاهاي روستايي براساس استانداردهاي خدمات رساني به محيط روستايي در اين سطح عبارتند از: دبستان، خانه بهداشت، آب آشاميدني، برق و تلفن. جدول ذيل به شرح اين آستانه ها خواهد پرداخت:
جدول شماره 1: آستانه هاي توسعه و خدمات مناسب براي فضاهاي روستايي براساس استانداردهاي خدمات رساني روستايي
فضاي توسعهآستانه جمعيتي
( نفر)جمعيت مرکز
( نفر)خدمات مناسب براي تجهيز فضاهاي روستايي


پاسخ دهید