2-2- ساخت قطاعي شهر15
2-3- انواع اشكال و نقشه هاي شهر16
2-3-1- شهر خطي يا كريدوري16
2-3-2- شهر گسترده (شطرنجي)16
2-3-3- شهر در مدل كهكشان17
2-3-4- شهر مدل حلقه اي17
2-3-5- شهرهاي اقماري18
2-3-6- شهرهاي ستاره اي (شعاعي)19
فصل سوم: بررسي وضعيت جغرافيايي و طبيعي و انساني بندر كياشهر طي دو دهه اخير
3-1- موقعيت بندر كياشهر23
3-1-1- موقعيت جغرافيايي بندر کياشهر25
3-1-2- زمين شناسي منطقه26
3-1-3-اوضاع آب و هوايي26
3-2-توده هاي هوايي موثر بر اقليم منطقه27
3-3-بررسي پارامترهاي اقليمي بندر کياشهر28
3-3-1- بارندگي28
3-3-3 – دما( درجه حرارت)34
3-3-2- بادها29
3-3-4-منابع آب منطقه36
3-3-4-1-منابع آب زيرزميني شهر36
3-3-4-1-1- رودخانه سفيد رود36
3-3-4-1-2- تازه رود يا رودخانه سالار چوب37
3-4- خاک و پوشش گياهي37
3-4-1- جنس خاک37
3-4-1-1- زير گروه خاک هاي شن ساحلي38
3-4-1-2- زير گروه خاک هاي رسوبي38
3-4-1-3- زيرگروه خاکهاي هيدرومورفي38
3-4-1-4- خاک هاي شبه چمني38
3-4-1-5-خاک هاي چمني مرطوب38
3-5-مطالعات وضعيت پوشش گياهي39
3-5-1- گياهان آبزي39
3-5-1-1- گياهان حاشيه اي39
3-5-1-2- گياهان بن در آب39
3-5-1-3-گياهان غوطه ور40
3-5-1-4- گياهان شناور40
3-5-2- گياهان خشکي زي40
3-6-جمعيت و شهر نشيني41
3-6-1- جمعيت کياشهر در طي سالهاي 65-5841
3-6-2-جمعيت و رشد آن در طي سالهاي بعد از سال 136542
3-6-3- تراکم جمعيت43
3-6-4- ساخت جنسي جمعيت در طي سالهاي 1365-138549
3-6-5- ساخت سني جمعيت51
3-6-ترکيب نوع خانوار53

3-6-1- جمعيت و خانوار53
3-6-2- جابجايي جمعيت54
3-6-2-1-مهاجرتها در منطقه54
3-6-2-2-جمعيت مهاجر منطقه در مقطع 1368 به بعد55
3-6-2-3- امکانات و تسهيلات56
3-6-3-بررسي وضعيت اقتصادي57
3-6-3-1- منابع اقتصادي57
3-6-4- عمده فعاليت ها58
3-6-5- کشاورزي منطقه59
3-6-5-1- وسعت اراضي حاصلخيز59
3-6-6- دامداري59
3-6-7- صنعت59
3-6-8-خدمات60
3-7-جمع بندي67
فصل چهارم:بررسي وضعيت كالبدي بندر كياشهر طي دو دهه اخير
4-1- عوامل موثر بر توسعه فيزيكي شهر69
4-1-1- عوامل طبيعي و جغرافيايي محدود كننده توسعه شهر69
4-1-2-عوامل تسهيل كننده توسعه شهر70
4-1-2-1-اقتصاد70
4-1-2-2-بازارهاي ادواري (هفتگي) شهر71
4-2-بررسي وضعيت کالبدي بندر کياشهر طي دو دهه اخير(1358-1365)71
4-2-1-وضعيت شبکه معابر73
4-3- وضعيت تردد و حمل و نقل در شهر76
4-4-ساختار محله ها يا نواحي بندر کياشهر78
4-5- بررسي موانع و امکانات و حدود منطقي شهر توسعه شهر و برآورد کمبودها و نيازهاي عمراني و خدماتي شهر80
4-6-2- کاربري آموزشي83
4-6-3-کاربري اداري و نظامي83
4-6-4- کاربري تجاري84
4-6-5- کاربري فرهنگي ، مذهبي84
4-6-6- کاربري ورزشي84
4-6-7-کاربري بهداشي درماني84
4-6-8- کاربري فضاي سبز عمومي85
4-6-9- کاربري صنايع و کارگاهها85
4-6-10- کاربري حمل و نقل انبارها85
4-6-11- کاربري تاسيسات و تجهيزات شهري85
4-7- وضع مسکن و کيفيت ساختماني شهر بندر کياشهر85
4-7-1-نوع مصالح86
4-7-2- تراکم مسکوني87
4-7-3 تراکم طبقاتي88
4-7-4- نماي ساختمان بندر کياشهر88
4-8-بررسي تجهيزات شهر شامل کشتارگاه، غسالخانه و گورستان – آتش نشاني و حمل و دفن زباله89
4-9- نتيجه گيري91
فصل پنجم: جمع بندي و نتيجه گيري
5-1- جمع بندي و نتيجه گيري93
5-3- ارائه پيشنهاد ها- راهکارها101
منابع و ماخذ102
چکيده:
شکل فضايي و کالبدي کياشهر مربوط به دوره هاي مشخص و متمايز از يکديگر است. هسته اوليه شهر در بخش شرقي شهر و در پايين همان مرکز شهر کنوني شکل گرفت، پس از آن دو بخش ديگر (بالا محله و ميان محله) که در دو قسمت غرب شهرکه رودخانه سفيد رود کنوني قرار دارد شکل گرفت در بخش شمال غرب پايين محله شهرک از مهاجران ترک زبان شکل گرفت که در دهه هفتاد شمسي شهرک منظم و شطرنجي در شمال شهر کياشهر به وجود آمد. کياشهر در طول اين سال ها به گسترش عرض خود در جهت شرق ادامه داده و روند توسعه فضايي کالبدي شهر اغلب به طرف شمال و در اين سالهاي مورد مطالعه توسعه يافته و در قسمت جنوبي شهرها، توسعه بسيار اندک بوده است. هدف اصلي در اين پژوهش بررسي شهري توسعه فضايي- کالبدي بندر کياشهر و تعيين عوامل موثر در توسعه شهر در طي اين سالها بوده است. سوالي که در مورد اين پژوهش به وجود آمده روند و توسعه فضايي- کالبدي بندر کياشهر در دو دهه اخير بوده است. در پژوهش حاضر سعي شده از عوامل موثر بر مساله مورد پژوهش شکافته شده و مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد و با روش توصيفي – تحليلي و از شيوه پيدايش به موضوع پرداخته شده . در پايان اين پژوهش به اين نتيجه مي رسيم که رشد توسعه فضايي کالبدي شهر همان طوري که در طرح هادي ادامه شهر پيش بيني شده بود، بندر کياشهر به رشد فعلي خود از غرب به شرق ادامه داده و درقسمت شمال شهر توسعه شهري بيشتري در اين سالها صورت گرفته. پيشنهاداتي که در اين پژوهش شده: مکان يابي صحيح فضا و فعاليت ها در حوزه نفوذ شهر با کمک عوامل گوناگون جغرافيايي، اجتماعي و اقتصادي- تعيين نقاط مناسب براي جذب گسترش بندر کياشهر در خارج از کالبد شهر فعلي
واژگان کليدي: روند، توسعه ، فضا، کالبد، شهر
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره 3-1- ميانگين متوسط دماي روزانه ايستگاه بندر انزلي (1996تا 2005)34
جدول شماره 3-2- ميانگين ماهيانه حداقل دما ايستگاه بندر انزلي (1996 تا 2005)35
جدول شماره 3-3- مساحت پارکهاي جنگلي طبيعي،فضاي سبز و ذخيره گاههاي جنگل (بر حسب هکتار)39
جدول شماره 3-4- جمعيت شهر در سالهاي 65تا 85 و رشد آن41
جدول شماره 3-4- جمعيت شهر در سالهاي 65تا 85 و رشد آن41
جدول3-6- تراکم نسبي جمعيت در طي سالهاي 85-6543
جدول 3-7- جمعيت تراکم ناخالص هر يک از حوزه هاي آماري شهر کياشهر در سال 138544
جدول شماره 3-8-جمعيت و تراکم ناخالص هر يک از حوزه هاي آماري شهر کياشهر در سال 1385 (بدون احتساب مساحت کاربري کشاورزي)46
جدول شماره 3-9-جمعيت و تراکم ناخالص هر يک از حوزه هاي آماري شهر کياشهر در سال 138548
جدول شماره 3-10- دسته بندي حوزه هاي شهر کياشهر بر حسب تراکم ناخالص جمعيت (نفر در هکتار)49
جدول شماره 3-11- دسته بندي حوزه هاي شهر کياشهر بر حسب تراکم ناخالص جمعيت (نفر در هکتار) (بدون احتساب مساحت کاربري کشاورزي)49
جدول شماره 3-12- دسته بندي حوزه هاي شهر کياشهر بر حسب تراکم ناخالص جمعيت (نفر در هکتار)49
جدول شماره 3-13 نسبت جنسي بندر کياشهر سال 1365-1385 با کل کشور و استان گيلان50
جدول شماره 3-14- جمعيت شهر كياشهر در سالهاي مورد مطالعه و رشد آن51
جدول شماره 3-15 درصد جمعيت در گروه هاي عمده سني در شهر کياشهر در سال 85-6551
جدول شماره 3-16- تعداد جمعيت و بعد خانوار در بندر کياشهر در طي سالهاي 85 تا 136554
جدول شماره 3-17-توزيع جمعيت شهر کياشهر برحسب محل تولد در سال 135855
جدول شماره 3-18- توزيع مهاجران دوره ده ساله 85-65 شهر کياشهر برحسب آخرين اقامت قبلي در محدوده تقسيمات کشوري55
جدول شماره 3-19-توزيع جمعيت شهر کياشهر بر حسب محل تولد در سال 138556
جدول شماره 3-20-ميزان تسهيلات خانواده هاي ساکن در بندر کياشهر در طي سال 85-6556
جدول شماره 3-21-وسعت اراضي حاصلخيز بندر کياشهر و وسعت اراضي59
جدول شماره 4-1-درصد تردد وسيله نقليه محورهاي دروازه اي بندر کياشهر. خروحي و ورود وسيله نقليه از شهر78
جدول شماره 4-2- جدول کاربريهاي سالهاي مورد مطالعه 1385-136582
جدول شماره 4-3- ميزان بهره وري و نوع امکانات شهر کياشهر طي سالهاي مورد مطالعه86
جدول شماره 4-4 نوع مصالح مورد استفاده در بندر کياشهر طي دو دهه اخير 1385-1365 (به درصد)87
جدول شماره 4-5- توزيع واحدمسکوني وشاخص تراکم نفر و نوار در احد مسکوني بندر کياشهر طي سالهاي 1385-136587
جدول شماره 4-6- درصد طبقات ساختماني در سالهاي مورد مطالعه 1385-1365 بندر کياشهر88
جدول شماره 4-7- مشخصات کاربري تاسيسات و تجهيزات شهري90
فهرست نمودار
عنوان صفحه
نمودار شماره 3-1- جهت وزش باددر فصل زمستان – ايستگاه بندر انزلي (1996-2005)30
نمودار شماره 3-2- سرعت وزش باد در فصل زمستان (متر بر ثانيه) ايستگاه بندر انزلي (1996-2005)30
نمودار شماره 3-3 جهت وزش باددر فصل تابستان – ايستگاه بندر انزلي (1996-2005)31
نمودار شماره 3-4- سرعت وزش باد در فصل تابستان (متر بر ثانيه) ايستگاه بندر انزلي (1996-2005)31
نمودار شماره 3-5- جهت وزش باددر فصل پاييز – ايستگاه بندر انزلي (1996-2005)32
نمودار شماره 3-6- سرعت وزش باد در فصل پاييز (متر بر ثانيه) ايستگاه بندر انزلي (1996-2005)32
نمودار شماره 3-7- جهت وزش باددر فصل بهار – ايستگاه بندر انزلي (1996-2005)33
نمودار شماره 3-8-سرعت وزش باد در فصل بهار (متر بر ثانيه) ايستگاه بندر انزلي (1996-2005)33
نمودار شماره 3-9- ميانگين ماهيانه متوسط دما روزانه ايستگاه بندر انزلي (1996 تا 2005)35
نمودار شماره 3-10 مقايسه نرخ رشد جمعيت با افزايش جمعيت کياشهر در دوره هاي مختلف42
نمودار شماره 3-11- هرم سني 1365 كياشهر52
نقشه شماره 3-12- هرم سني كياشهر 138553
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه 1-1- نقشه استان گيلان به تفکيک شهرستان3
نقشه شماره1-2- شهرستان آستانه اشرفيه به تفکيک بخش و دهستان (1365)6
نقشه شماره 1-3- تقسيمات شهرستان آستانه اشرفيه7
نقشه شماره 3-1-موقعيت عوامل عمده طبيعي در محدوده يندر کيا شهر24
نقشه شماره 3-2- تراکم ناخالص هر يک از حوزه هاي آماري شهر کياشهر در سال 138545
نقشه شماره3-3- تراکم بدون ناخالص از حوضه هاي اماري شهر کياشهر در سال 1385 (بدون احتساب مساحت کاربري)47
نقشه شماره 3-4-تراکم خالص هر يک از حوزه هاي آماري شهر کياشهر در سال 138548
نقشه شماره 3-5- پراکنش و شعاع عملکردي درماني61
نقشه شماره 3-6-پراكنش و شعاع عملكردي فضاي سبز62
نقشه شماره 3-7- پراكنش و شعاع عملكردي ورزشي در سطح منطقه.63
نقشه شماره 3-8- پراكنش و شعاع عملكردي ورزشي در سطح محله64
نقشه شماره 3-9- پراكنش و شعاع عملكردي فرهنگي65
نقشه شماره 3-10- كاربري اراضي بندر كاشهر66
نقشه شماره 4-1- نقشه محلات72
نقشه شماره 4-2- نقش كاركردي معابر شهر کياشهر74
نقشه شماره 4-3- درجه بندي معابر شهر کياشهر75
نقشه شماره4-4 ساختار اصلي شهر79
نقشه شماره 4-4 کاربري اراضي81
نقشه شماره 5-1- روند توسعه شهر99
فهرست اشكال
عنوان صفحه
شکل 5-1- پل ارتباطي ولايت بندرکياشهر و زيبا کنار94
شکل 5-2- عدم پيوستگي کالبدي بين دو محله شهر95
شکل 6-3- پل ارتباطي رودخانه سفيد رود96
شکل 5-4- شريانهاي اصلي شهر97
شکل 5-5- جهت شمالي شهر98
1-1- بيان مسئله
شهرها دوره هاي زماني زيادي را پشت سرگذاشته اند تابه رشد و وضع کنوني خود رسيده اند. شهرهاي گيلان نيز از اين قاعده مستثني نيستند. شکل فضايي و کالبدي کياشهر مربوط به دوره هاي مشخص و متمايز از يکديگر مي باشد و اين اختلاف در همه ابعاد اجتماعي، اقتصادي، سياسي و کالبدي و فضايي ديده مي شود.باتوجه به پيشينه تاريخي و بررسي هاي به عمل آمده مي توان تحول نسبتا دقيقي ازرشد وتوسعه فضايي کالبري شهرکياشهر را در دو دهه اخيرارائه نمود .
اين شهر از قدمت چنداني برخوردار نبوده وتنها نکته قابل ذکران اين است که چون اين ناحيه در قرن هشتم (ه. ش)نيز جزءمناطق تحت فرماندهي سادات کيايي بوده ابتدا به نام حسن کياده وبعدها به نام بندر کياشهر مرسوم گرديده است .
هسته اوليه شهر دربخش شرقي و در پايين همان مرکزشهرکنوني شکل گرفت پس ازآن دو بخش ديگر (بالا محله وميان محله ) که دردوسمت غربي شهر که رودخانه سفيدرود کنوني قرار دارد شکل گرفت از زماني که شيلات وصادرات وواردات کالا از کياشهر رونق گرفت يعني دوره 150 سال قبل صيادان وکارگران شيلات که اغلب ترک بودند در بخش شمال غرب پايين محله کنوني استقرار پيداکردند وبه اين ترتيب ترک محله به وجود آمد پس از آن در دهه هفتاد شمسي شهرک منظم وشطرنجي درشمال شرقي پايين محله به صورت از پيش برنامه ريزي شده طراحي شده وحيات پيداکرد .
بدين ترتيب طي چند سال اخير توسعه فضايي کالبري شهرتاامروز تکميل شد وفضاهاي خالي درون شهر بر اثر توسعه در حال تکميل شدن است .کياشهر در طول اين سالهابه گسترش عرض جهت شرق خود ادامه داده وروند توسعه فضايي کالبدي شهر اغلب به طرف شمال وبه سمت جنوب مزارع کشاورزي بسيار اندک است .همچنين با افزايش ساخت وساز در فضاهاي باز داخل شهر و بر تراکم مسکوني افزوده شده است
اکنون بندر کياشهر با گذشت زمان وسرعت بالاي شهري شدن در طي سالهاي اخير به عنوان يک شهر از توسعه ناموزوني برخورداراست اين توسعه از طريق اشتغال بي رويه زمين از اين به بعد به عنوان عنصري براي سوداگري ونوع خاصي از سکونت وفعاليت در بسياري موارد در تقابل با شيوه هاي زيست وحتي شرايط اقليمي خود راعرضه مي دارد .
شهر از اين پس از سال (1388) به بعد مکاني است متشکل از تعداد بلوک شهري تعريف شده وبه وسيله خيابان ها اطراف بدون ارتباعات منطقي فضايي -کالبدي در کنار هم گرد آمده اند از اينرو در صورت که تدابير جديد (طرح تازه نوشته شده جامع وتفصيلي شهر مي توان از آن به عنوان ابزاري جهت جاذب جمعيت وارتقا ء وتوسعه موزون شهري بهره گرفت .
نقشه 1-1- نقشه استان گيلان به تفکيک شهرستان
1-2-سوالات تحقيق
روند توسعه فضايي – کالبدي بندر کياشهر در دو دهه اخير چگونه بوده است؟
3-1-اهداف تحقيق
اهداف علمي :
الف :برسي توسعه فضايي کالبدي بندرکياشهر مي باشد .
2-تعين عوامل موثر در توسعه فضايي – کالبدي شهرطي دو دهه اخير
ب:اهداف کاربردي
الف :1 برسي ومقايسه توسعه بندر کياشهر بااستانداردهاي شهردر حال رشد
2- برر سي نقش سياست هاي کلان ملي مبني بردادن اعتبارات عمراني و مناسب براي اين شهر براي تقويت بنيه سازمانهاي مسول من جمله شهرداري وبخشداري .
1-4-اهميت وانگيزه تحقيق – ضرورت تحقيق
اين بخش از مناطق معروف حکمرانان منطقه اي ومحل استقرار حاکمان وقت بوده است .بندر کياشهر در دوره هاي مختلف تاريخي از رشد وگسترش ثابتي بر خوردار نبوده است .بطوريکه در يک محدوده زماني به چنان رشدي رسيده که مورد توجه روس ها قرارگرفته (اداره شيلات )که توسط روسها در زمان تصدي شيلات ايران ساخته شد که نوع معماري نيز تحت تاثيرفرهنگ معماري روسي مي باشد ودر زمان هم از تعالي و رشد شهر در زمان جنگ کاسته شده است .
توجه به مطالبي که ذکر خواهد گرديد مابه دنبال درک اين مطلب هستيم که بتوانيم باترسيم ويژگيهاي جغرافيايي بندر کياشهر ونتايج حاصل ازآن پي به دلايل تغيير شکل فيزيکي – کالبدي شهر ببريم که با تدابير صحيح امکان برنامه ريزي مناسب براي رشد وتوسعه مناسب شهر بکوشيم
1-5-فرضيه تحقيق
1:بيان جهات گسترش شهر وجهات پيش بيني شده در طرح جامع يا مادي شهر هماهنگي وجود دارد .
2-بين افزايش جمعيت شهروجهات توسعه فضايي – کالبدي شهر ارتباط وجود دارد.
1-6- روش و ابزار تحقيق
در تحقيق حاضر سعي شده است عوامل موثر بر مساله مورد تحقيق شکافته شده ومورد تجزيه وتحليل قرارگيرد وباروش پيمايش (بااستفاده از تکنيک هاي محاسبه ومشاهده وغيره )به کسب اطلاعات پرداخته شده است .
1-6-1- جامعه آماري
در اين تحقيق جامعه آماري مردم شهر بندر کياشهر مي باشند.
1-7-محدوده مورد مطالعه ومقطع زماني :
بندر کياشهر در در بخش حوضه آبريزسفيدرود در کناردرياي خزردر استان گيلان در قسمت شمال ايران واقع شده است که از جهات مختلف باشهرستانهاي مختلف همجوار است.
بندر کياشهر از شمال به درياي خزر و از جنوب به بخش مرکزي آستانه اشرفيه واز سمت شرق به شهرستان لاهيجان واز غرب به بخش لشت نشاء متصل مي باشد.با توجه به منطقه ساحلي ومرزي با کشورهاي تازه استقال يافته آسياي ميانه (آذربايجان و…)از حيث امنيتي داراي شرايط خاصي است داراي اسکله وبندر وطرح سالم سازي دريا مي باشد .مقطع زماني مورد مطالعه در سالهاي 1388-1368 مي باشد وعلت انتخاب اين مقطع به جهت مقايسه توسعه فضايي وکالبدي شهر در اين سالها بوده است .
نقشه 1-2- شهرستان آستانه اشرفيه به تفکيک بخش و دهستان (1365)
نقشه شماره 1-3- تقسيمات شهرستان آستانه اشرفيه
طرح جامع و تفضيلي بندر کياشهر سال 1387
1-8- جامعه آماري تحقيق:
جامعه آماري به جامعه گفته مي شود که افراد و اشياء داراي حداقل يک صفت مشخص مشترک با هم باشند.در اين تحقيق جامعه آماري مردم شهر بندر کياشهر مي باشند که براساس سرشماري جمعيت سال 1385 ، N مقد ار بوده استک
1-9- مفاهيم و واژه هاي تحقيق
1-9-1- توسعه
توسعه داراي مفهوم پيچيده اي است ، بخصوص وقتي بخواهيم مفهوم توسعه را در مورد جامعه اي خاص و در مقايسه با ديگر جوامع تعيين کنيم. توسعه يک تغيير اجتماعي نيست ، تغييرات اجتماعي شامل تغييراتي اند که ممکن است زيان آور باشند در صورتي که توسعه صرفا مترادف است با جنبه سود آور پيشرفت تا اصلاحات (براي مثال اصلاحاتي در سطح زندگي ، اختيار تکنولوژي جديد ، تامين نهادهايي جديد و غيره)تاثيرات نيز ممکن است يکنواخت نباشدو توسعه براي يک فرد يا گروهي از جاممعه به معناي توسعه براي فردي يا گروهي ديگر نباشد. بنابراين هر چه توسعه اي که براي آينده برنامه ريزي مي شود ممکن است با منافع متضادي روبه رو شود.
گر چه عوامل اقتصادي در تعريف توسعه داراي اهميت زيادي هستند، اما توسعه چيزي بيش از توسعه اقتصادي يا رشد اقتصادي است. توسعه را مي توان فرايندي چند بعدي تعريف کرد که علاوه بر توسعه اقتصادي شامل فرآيندهاي توسعه اجتماعي ،سياسي اداري نيز مي باشد و تمامي اين فرآيندها به نحو پيچيده اي به يک ديگر مربوط اند .1
به طور کاملاعمومي مفهوم توسعه را چنين بيان نمود منظور از توسعه يک کشور شهر يا يک منطقه ،افزايش توليد دسترسي به تسهيلات زير بنايي وخدماتي فرصتهاي شغلي مناسب بکارگيري تکنولوژي جديد وافزايش نرخ سرمايه گذاري ومصرف است . 2 توسعه هنگامي همه جانبه وپايدار است که همه ي زمينه هاي زندگي را بپوشاند .
1-9-2-توسعه فيزيکي
رشد وگسترش انرامواره شهر يعني بزرگ شدن تنه واندام فيزيکي شهر به معناي توسعه فيزيکي است .که شهر از جهات مختلف مي تواند به اين توسعه ورشد برسد ودر مقابل نيز همانطور هم مي تواند توسط بعضي عوامل متوقف شود در توسعه فيزيکي شهر زمينهاي اطراف شهرها ويا به عبارتي روستاها هم جوار شهر ها به شهر اصلي متصل وچسبانيده مي شوند وتحت اشتغال شهر در مي آيد .
توسعه فيزيکي بر خلاف توسعه کالبدي که در جان شهر ودرداخل خود شهر صورت مي گيرد .
پارافراتر وروزبه روز فضاي بيشتري رااشغال مي کند .
1-9-3-توسعه کالبدي
دربيان مفهوم توسعه کالبدي نياز به روشن نمودن کلمات آن مثل توسعه وکالبدي هستيم .چنانچه توسعه ومفهوم آن قبلا ذکر شده وکلمه کالبدهم به معناي بافت وفرم مي باشد.
که دررابطه باتوسعه به مفهوم رشد وتکامل بافت وشکل فرم يک شهرمي باشد هر شهري ازابتداي تولد واحداث آن از يک نوع بافت وشکل خاص تبعيت مي کنند وروبه رشد وتعالي مي گذارد توسعه کالبدي به معناي رشد همه جانبه شهر به صورت عمومي وچه به صورت افقي مي باشد .
در تاريخ شهر وشهرنشيني واحداث شهر وشهرک هاي مختلف در سر تاسر دنيا همه آنها به دليل ويادلايلي مختلف بوجود آمده اند وتوسعه پيدا کرده اند وبانگاهي به تاريخچه شهرهاي قديمي ايران متوجه وجود طبقه بندي بودن شهرهامي شويم مثال شهر رشت که با گذشت زمان رنگ وبوي خود را از دست داده وبه عنوان بافت قديم شهردر پس ديوارهاي بافت جديد پنهان شده اند کالبد هر شهر باگذشت زمان در حال تغييرو تحول است بطوريکه از اين تغيرات باعنوان توسعه کالبدي ياد مي کنند.
1-9-4-مفهوم شهر
شهر City: تعريف جامعي که بتوان همه شهرهاي جهان را شامل شود مشکل است به خاطر اينکه شهرها تابع مختلف اقتصادي و اجتماعي هستند. به همين خاطر متخصصيم شهري هر يک از ديدگاه خود از شهر را ارائه مي دهند که در اينجا به چند نمونه آن اشاره مي شود. مکان قابل زيست با فعاليت هاي غير کشاورزي (درکوش، 1380 : 6)
محدوده اي را شهر گويند که بسياري از شرايط و خصوصيات از جمله، ابعاد اکولوژيکي، شرايط در خصيصه هاي اجتماعي- فرهنگي، خوزه هاي اداري، فعاليت هاي اقتصادي، خصوصيلات جمعيتي را نسبت به سکونت گاه هاي ديگر متمايز مي نمايد (شکويي، 1385: 105).
ماکس سور شهر را الگويي کامل از زندگي اجتماعي مي داند که از دل جوامع روستايي قد کشيده است و گذر شهر نقطه تمرکز امور بازرگاني است و به اعتقاد رانزل، شهر مجل اجتماع دائمي انسان ها در برابر اجتماعات موقتي و فصلي است.
خيلي از کشورها تعداد جمعيت را براي شناحت شهر از روستا ملاک قرار مي دهند به عنوان مثال فرانسه، آلمان و ترکيه معيار شناخت شهر از روستا 2000 نفر در ايالات متحده آمريکا و مکزيک 2500 و کانادا 1000 نفر و در روسيه 12000 نفر در ترکمنستان 5000 نفر ساکن مي باشد. در ايران تا سال 1365 ، رقم 5000 نفر و پس از آن رقم 10000 نفر ساکن، ملاک تشخيص شهر از روستا مي باشد. بعضي از ديدگاه اقتصادي به اين امر نگاه مي کنند و ملاک تشخيص شهر از روستا را درصد شاغلين در کشاورزي مي داند. به گونه اي که اگر بيش از 50 درصد شاغلين در يک مجتمع زيستي دربخش غير زيستي مي باشد، آن مکان شهر محسوب مي شود وگرنه روستا است (عظيمي، 1380: 10).
همچنين در فرهنگ دهخدا تعريف شهر اينگونه ، مدينه، اجتماعي خانه هاي بسيار و عمارات بيشمار که مردمان در آن سکني مي کنند در صورتي که از فصيه، قريه و ده بزرگتر باشد. آبادي و خانه هاي بسيار و خيابان ها و بازارها مشتمل و داراي سازمان هاي اداري و انتظامي مي باشد. مجموعه بسياري از خانه ها و عمارات و خيابان ها و کوچه ها که در ناحيه اي محدود قرار دارند (دهخدا: 274).
2-1-مباني نظري تحقيق
2-1-1-نظريات موجود در ارتباط باشکل گيري وگسترش شهرها
انسان پالئوليتيک به صورت کوچ نشين زندگي خود رااز راه شکار ميوه چيني وماهيگيري تامين مي کرد پالئوليتيک (عصر حجر قديم ) تقريبا 10 هزار سال پيش پايان گرفت در اين دوره غار نشيني اساس سکونت گاه انسانها بود ومعتقدات آنها بر پايه سحر وجادو قرار داشت .
انسان عصر حجر قديم بتدريج به زندگي خانوادگي گروهي وقبيله اي روي آوردوبر اساس مقتضيات فصلي در يکي از اقامتگاههابه زندگي جمعي پرداخت تا از گزند حوادث طبيعي مصون بماند .اقامتگاههاي انتخابي بيشتر در کنار رود ها باتلاقها وخليج هاي کوچک به وجود مي آمد.آنجايي که دسترسي به ماهيگيري وآب شرب امکانپذير بود اين اقامتگاهها همه اقامتگاههاي فصلي بودند .
در طي زمان به دليل آب وهواي مساعد وخاک حاصلخيز بتدريج زندگي روستا نشيني با پرورش گياه ودام ظاهر شد ودرحدود 12 هزار سال پيش اهلي کردن حيوانات وپرورش نباتات عملي شد اين تحولات منابع ذخيره غذايي رابراي ادامه حيات گروههاي انساني فراهم ساخت پيام اين تحولات نيز به وجود آمدن سکونتگاه هاي روستاي بود .3
شهر ها مراحل تکامل تدريجي خود را از روستاها آغاز نمودند چنانچه در اين نظريه پاتريک گدس4 و لوئيزمامفورد5 شکل گيري شهر ها را به هسته اوليه روستا مرتب مي دانند6 . ارتباط و همکاري روستاها شکل تازه اي از سکونتگاههاي انساني رابه صورت شهر به وجود آورد .اين گفته از نظريه هاي مربوط پيدايش شهر است7 .
وگذر از مرحله روستايي به شهري را تحت تاثير شرايط مختلف پايدار شد که در اين استقرار گاههاي جمعيتي به وجود آمده است .از طرفي برسي روند رشد وگسترش شهرها با توجه به نقشه ههاي که مي پذيرند وشرايط خواص که بر صفحه تاريخي شهرها اثر مي گذارد نيز اهميت خاصي بر خوردار است اما اينکه رشد شهر ها به عقيده ماکس دروئو8 به سه صورت خود را نشان داد. به صورت غنت چه فضايي و يا به گفته پير رژر9 و چه صور شهري است. يعني ملاحظه اين نکته که شهر چگونه در مقر خويش رو به رشد مي نهد و چگونه اين رشد درسيماي بناها انعکاس مي يابد.
صورت دوم و وجه عملي شهر است که ابتکار براي واقعيت دارد که چگونه مي توان نقشها و انطباق آنها با الزامات و مقتضيات تاريخي موجب پديد آمدن وضع کنوني شهر گرديده است. اين امر با وجه ديگري پيوند مي خورد که جمعيت مي باشد. نقش شهر معمولا موجب تثبيتي ميزان از جمعيت مي شود و خود عاملي موثر براي رشد شهر مي باشد.10
در شکل گيري فضاي شهر ما عواملي موثري از اهميت خاصي برخوردارند. لذا مطالعه در ارتباط با هسته فرعي و روستاها مستحيل شده در آن مي توان ره يافتي مناسب باشد . براي تشکيل و قوام يافتن و تبيين عملکرد ها و نقش هايي که در طول تاريخ داشته است.
2-1-2- شهرهاي توليدي بازرگاني
دوران بعد از گذر از مرحله شکار حيوانات و ميه چيني و رسيدن به مرحله توليد زمينه هاي مناسب را براي رشد و گسترش شهرها فراهم مي آورند. نتيجه توليد توسط انسان بر رواج بازار بوده که بازار محل برخوردي بود براي آمد و شد تجار و بازرگانان به منظور ردو بدل توليدات خود که در مکاني به نام شهر صورت مي پذيرفت. بازار مسير شهرها محسوب مي شد بنابراين براي دفاع از آنها در اطراف شهرها برج و بارو بنا شد تا از حملات غارتگران در امان باشند و نظريه پردازان معتقدند که تمدن انسان بدون گسيختگي مستقيما از زندگي بر مبناي شکار آغاز شده در نهايت به تمدن شهري منتهي شده است.11
2-1-3- شهرهاي اداري سياسي
دولت و پيدايش آن يک مقوله طبقاتي نيست ، به اين معني که تنها عامل مهم پيدايش دولت در ايران تکوين طبقات اجتماعي و حفاظت از منابع نبوده است.پيدايش دولت و کارکرد مهم آن ، رسيدگي به بعضي از کارهاي عام المنفعه و عمومي بوده است که تنها از عهده افراد و گروههاي کوچک بر نميآمده است . يکي از امور مذکور رساله ايجاد و نگهداري شبکه هاي آبياري و جلوگيري از تهاجمات اقوام و گروههاي مهاجم بوده است.
احداث عمومي شهرها توسط پادشاهان و محل استقرار ارکان دولتي و نهادهاي اداري- سياسي برخي از امرا و احکام محلي صورت مي پذيرفته است و مهم ترين نقش و کارکرد اين گونه شهرها همين جنبه اداري و سياسي آنها بوده است.12
صنايع دستي را تا آن حد رو نق بخشيد که منجر به احداث شهرهاي نوين شود و نه قدرت نظامي مادها به گونه اي بود که پهنه وسيعي را در بر بگيرد و امکان مبادلات اقتصادي بين شهرهاي کهن و بازرگاني سرزمين هاي مجاور را با مرکز تجمع و سکونتگاههاي ايران در راههايي امن ممکن مي سازد و به همين علت بيشتر اين شهرها جنبه اداري – سياسي داشتند.13
همچنين در مورد احداث شهر در زمان ساسانيان مي توان گفت که آهنگ ثابت و يکنواختي نداشته و هرگاه پادشاه و حکام قدرتمندي بر کشور حاکم مي شوند شهرهاي زيادي احداث مي شد و بالعکس زماني که رهبري و هدايت امور به دست پادشاهان ضعيف مي افتاد احداث شهرها آهسته پيش مي رفت.14
2-1-3- شهرهاي مذهبي
مهم ترين عامل شکل گيري شهرهاي مذهبي عامل دين در پيدايش شهرها مي باشد. بيشتر محققان بر اين باورند که در ميان اديان مي توان دين اسلام را بيش از همه در رابطه با توسعه شهري مهم دانست. بطوري که تمدن شهري در ماوراء النهرين و بين النهرين که به عنوان شهرهاي باستاني دنيا معرفي مي شوند و آغاز تمدن شهري در ماوراءالنهرين ظاهر شد، با ورود دين اسلام در اين شهر تحقق گرفته است. که قبل از اسلام بيشتر زندگي مردم کوچ نشين و باديه نشين در هنگام گذر از اين دو مورد ، به فرهنگ شهري ايجاد سازمانهاي اجتماعي ويژه اي ضرورت مي يابد که فرهنگ اسلامي بيش از ديگر اديان بر سازمانهاي اجتماعي تاکيد مي کند و با توجه به ورود اسلام سيستم فرهنگ شهري در همه جا گسترش مي يابد. با مشاهده شکل و فرم، شهرهاي قديمي بيشتري پي به صحت اين موضوع مي بريم وجود مساجد در هسته مرگزي شهر و تشکيل بقيه قسمتها به دور اين پديده دورنماي واقعي اين نظريه است.15
2-1-4-شهرهاي نظامي
به طور کلي هسته اوليه اين شهرها را مي توان از زماني دانست که مردم براي دفاع از سکونتگاههاي خود دور هم جمع مي شدند تا در برابر حملات و هجوم بيگانگان در امان باشند. اين شهرها بيشتر يه صورت حلقه اي شکل مي گرفتند که تا دور تا دور اين حلقه را برج و باروهاي مستحکم تشکيل مي داد تا هيچ راه عبوري به داخل شهر براي بيگانگان وجود نداشته است.16
از همان آغاز پيدايش شهر به مسئله دفاع اهميت ويژه اي داده مي شدو اين خود يکي از عواملي بود که مردم را مجبور به اين کار مي ساخت تا به صورت دسته جمعي و در کنار يکديگر زندگي مي کنند و محلي به نام شهر را به وجود مي آورند. بدين سان تمامي شهرهاي اوليه يا کمابيش تعدادي از آنها داخل ديوارهاي شهري احداث مي شوند و به امکانات دفاعي مجهز بودند.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-2- ساخت قطاعي شهر
نظريه همر هويت
ارنست برگس هنگام مطالعه اكولوژيگي شهر نظريه خود را در زمينه توسعه شهرها در چارچوب مناطق دايره اي شكل مطرح مي سازد و شهر را در اوج توسعه و گسترش به صورت دواير كاملا متداخل نشان مي دهد اين نظريه يك دهه به شدت توجه محافل علمي و دانشگاهي آمريكار را به خود جلب مي كند و در تاييد يا رد آن عقايد و نظريات مختلفي ابراز مي شود. به جاي قالبهاي دايره اي و جانبي به صورت قطاع دايره اي و شكل شعاعي خود كه از مركز شهر آغاز شده درطول راه هاي اصلي پيش مي رود.
ويليام هرت، نيز در مورد ساخت قطاعي شهر مي گويد: شهر در همه جهات به يك نسبت توسعه نمي يابد زيرا راههاي عبور در جهات مختلف شهر با هم اختلاف دارند و اين مساله در قيمت زمين هاي شهر موثر است (شكوهي، 1384، ص514)
ساخت طبيعي شهرها
اساس اين نظريه بر ويژگيهاي جغرافيايي شهر استوار است بدينسان كه مشخصات طبيعي شهر و خصوصيات فرهنگي مردمي كه در آن زندگي مي كنند، ساخت طبيعي حوزه شهر را مشخص مي كند. اين نظريه به طبيعت انسان و فرهنگ او بيش از موقع فيزيكي سكونتگاه هاي شهري اهميت مي دهد، به عبارت ديگر ساخت شهر يك ساخت گروهي و اجتماعي است كه (پيروان و افراد يك مذهب يك نژاد، يك ملت با يك گروه ويژه فرهنگي سعي دارند در حوزه هم كيشان و هم نژاد خود زندگي كنند) البته اين نظريه ساخت انطباق داخلي شهر از اشكال فضايي كلي آن تاكيد مي كند و مي تواند به عنوان يك نظريه تكميلي همراه با نظريه هاي ديگر به كار گرفته شود.
2-3- انواع اشكال و نقشه هاي شهر
2-3-1- شهر خطي يا كريدوري
اساس طرح توسعه خطي به وسيله سويا اي ماتا از اهالي اسپانيا (1920-1844) و در قرن نوزدهم عنوان گرديده است. اين طرح در توسعه و بازسازي شهر لندن دوران پس ازجنگ جهاني دوم مورد توجه قرار گرفت، طرح خطي توسعه شهر را به تبعيت از راه آهن، شاه راه ها، شبكه هاي عمده ارتباطي، رودها و كانال هاي آب به صورت خطي و در نواحي اطراف مسيرها مي كشاند. ازجانب ديگر چنين مسيرهايي مي تواند به نحوي توسعه يابند كه در فضاي سبز، باغات، مزارع و پارك ها را از بين نبرده و به مسئولين امور شهر امكان و توسعه شهر را بدهند.
اساس طرح فعلي بيشتر براي راه هايي است كه آنها راه هاي فرعي ديگرمنشعب شده و به قسمت هاي ديگر شهري منتهي مي شود. بزرگترين اشكالي كه در طرح توسعه خطي مرتب است آنكه توسعه شهر سبب دور شدن نواحي مختلف آن از مراكز شهر مي شود، همين مورد شهر را با فقدان مركزيت روبرو مي سازد.


پاسخ دهید