فاکتورهاي اقتصادي اجتماعي تاثير گذار را مي توانيم به اين صورت نيز طبقه بندي کنيم (کادر، 2005)15:
2-6-1- سيستم بازاريابي ناکافي
در بسياري از کشورهاي در حال توسعه، به دليل عدم وجود اطلاعات بازار و ارتباط لازم بين توليد کننده و خريدار، توليد کنندگان توانايي توليد مقدار محصول با کيفيت خوب را دارند ولي چون امکانات مورد نياز، مناسب، سريع و مرتبط براي رساندن اين محصولات به دست مصرف کننده را ندارند، ضايعات بسيار زيادي ايجاد ميشود. در مناطق توليد، تشويق به ايجاد تشکلهاي بازاريابي بين توليدکنندگان محصولات عمده، به خصوص در کشورهاي در حال توسعه، به علت کوچک بودن نسبي اندازه زمينها، لازم است، فوايد اين تشکلها به قرار زير است:
– ايجاد مناطق تجمع مرکزي براي محصول برداشت شده
– فروش عمده محصولات برداشت و بسته بندي شده
– توانايي تهيه محصولات براي فروش و انبار به مقدار زياد و در هنگام نياز
– تسهيل در حمل و نقل به بازارها
– عمل کردن به عنوان واحد فروشي مشترک براي اعضا
– هماهنگي براي برنامه فروش
– توزيع مساوي سود
لازم است ساير سيستمهاي توزيع محصولات مانند فروش مستقيم به مصرف کننده (کنار جاده، ايجاد بازار در شهرها و بازار محلي در حومه شهر) نيز تشويق شده و براي کاهش هزينه هاي حمل و نقل، توليد به مناطق پر جمعيت نزديک باشد. در بيشتر کشورهاي در حال توسعه، بازارهاي عمده فروشي به دليل مشکلاتي مانند فقدان تسهيلات لازم براي بارگذاري و بارگيري، عدم وجود سيستمهاي ضدعفوني، رساندن ميوهها، بستهبندي و انبار موقت توسعه نيافته اند و طرحهاي موجود براي بهتر شدن ساختار تسهيلات بازارهاي عمده فروشي، به دليل عوامل سياسي، اجتماعي به تعويق ميافتند.
2-6-2- ناکافي بودن تسهيلات حمل و نقل
در بيشتر کشورهاي در حال توسعه، براي حمل و نقل محصولات باغي، جادههاي کافي و مناسب و تشکيلات حمل و نقل و ساير موارد مرتبط، به خصوص آنهايي که مناسب محصولات باغي تازه و فساد پذير هستند، هم براي بازار محلي و هم براي صادرات وجود ندارد و توليد کنندگان معمولأ قادر به داشتن تشکيلات حمل و نقل نيستند و در برخي از موارد هم که بازاريابان و همکارانشان اين تسهيلات را دارند، به دليل ضعف شرايط جادهاي کاري از دست آنها ساخته نيست (سهرابي و همکاران، 1381).
2-6-3- قوانين و مقررات دولتي
نظارت هاي دولت، به خصوص براي قيمتهاي عمده و خرده فروشي محصولات کشاورزي، در کشورهاي مختلف متفاوت است و در بسياري از موارد کنترل قيمت در تقابل با توليد است. اگرچه اين مقررات به منظور حمايت از مصرف کننده است ولي مشوق سوء استفاده بوده و انگيزهاي را براي توليد محصول با کيفيت بالا و حفظ کيفيت پس از برداشت، ايجاد نميکند، از طرفي در صورتي که مقررات به طور مناسب حمايت شده و ضامن سلامتي عمومي و بهبود روشهاي انتقال و حمل باشد، براي مصرف کننده بسيار اهميت دارد (مينايي و افکاري، 1382).
2-6-4- در دسترس نبودن ابزار و تجهيزات
حتي اگر توليدکنندگان محصولات کشاورزي، نياز به استفاده از ابزار و لوازم خاص در برداشت و جابهجايي پس از برداشت داشته باشند، در بيشتر موارد در بازار محلي آنها را پيدا نخواهند کرد. اين مسئله در مورد ظروف، تجهيزات تميز کردن، واکس زدن، بستهبندي و سرد کردن صادق است و بيشتر اين ابزارها در محل توليد نميشوند و به مقدار کافي و مورد نياز تقاضاي مصرف وارد نميشوند. قوانين دولتي متفاوت در بعضي از کشورها، اجازه وارد کردن اين تجهيزات را به توليد کننده نميدهد و در دسترس بودن ابزار مورد نياز براي استفاده فن آوري توصيه شده براي يک موقعيت خاص ضروري است. در بسياري از موارد هم امکان ساخت اين ابزار با قيمت بسيار کمتر از نمونه اي وارداتي در محل مورد نظر وجود دارد.
2-6-5- کمبود اطلاعات
در حمل و نقل پس از برداشت محصولات کشاورزي عامل بسيار مهم، انسان است، بسياري از دستاندرکاران مستقيم امر برداشت، بسته بندي، حمل و نقل و بازاريابي در کشورهاي در حال توسعه محدوديتهايي دارند و در اين موارد و در حال حاضر، برنامه آموزشي يا ترويجي مؤثر و از راه دور بسيار لازم است و اين نياز در آينده هم ادامه خواهد يافت (ممتاز، 1371).
2-6-7- ضعف خدمات پس از فروش
در بسياري از کشورهاي در حال توسعه، بسياري از تجهيزات و تسهيلاتي که سالها پيش ساخته شده، در حال حاضر معيوب هستند يا کارآيي مناسب را ندارند که به دليل فقدان خدمات پس از فروش يا عدم دسترسي به قطعات يدکي است و به خصوص در قسمتهاي دولتي، اين مورد بيشتر مشاهده ميشود. به منظور اطمينان از موفقيت و توسعه مؤثر هر پروژه جديدي بايد سرمايه کافي براي خدمات پس از فروش داشته باشد.

2-7- نقش مراحل گوناگون در اتلاف محصولات كشاورزي
نشان داده شده که گندم در مرحله کاشت 2درصد، در مرحله برداشت 10 درصد، پس از برداشت 15 دصد ضايئات داشته، لوبيا در مرحله کاشت 15 درصد، داشت 30 درصد و برداشت 10 درصد و پس از برداشت 30 درصد ضايئات داشته اند (بي نام، 1382).
2-7-1- توليد
در رابطه با مواد غذايي با منشأ گياهي بايد محيط را براي رشد و نمو و تكثير آفتها و عاملهاي بيماريزا نامساعد ساخت. از روشهاي كاهش ضايعات قبل از برداشت محصولات كشاورزي، مي‌توان به تناوب يا گردش زراعي، شخم و از بين بردن بقاياي محصول و گياهان خودرو، تاريخ كاشت مناسب، انتخاب بذر و نهال سالم و استفاده از گونه‌ها و ارقام مقاوم در برابر آسيب حشرات و بيماري‌ها، ضدعفوني كردن خاك و استفاده از مقادير مناسب كود اشاره كرد (زمردي، 1370).
اجراي عمليات زراعي به موقع از جمله رعايت زمان مناسب برداشت محصول و مراقبتهاي لازم در زمان برداشت، حمل و نقل و جابجايي نقش مؤثري در جلوگيري از ايجاد ضايعات و كاهش كيفيت محصول دارد. با كاهش مصرف سم و كودهاي شيميايي و تلاش جهت بهينه سازي مصرف آنها مي‌توان از اثرات نامطلوب آنها جلوگيري كرد. در صورتي كه با مصرف بيش از حد كود و سم‌هاي شيميايي زيانهاي فراواني وارد شده است كه افزون بر تخريب محيط زيست مانند آبهاي زيرزميني و خاك و هدردادن منابع طبيعي سلامت انسان را نيز به خطر مي‌اندازد براي مثال نيترات، اگر چه نقش يك كود شيميايي مهم را به عهده دارد اما وجود بيش از 10 ميلي‌گرم در ليتر ازت نيترات در آب و در وزن خشك محصولات كشاورزي موجب بروز انواع سرطان در بزرگسالان و بيماري و مسموميت تا حد مرگ در دامها مي‌شود (ملکوتي، 1377). در آزموني با بررسي اثر ارتفاع برگچيني بر ميزان ضايعات چاي ديده شد که اختلاف بين سطوح ارتفاع برداشت و اختلاف بين زمان هاي برداشت بر ضايعات چاي معني دار بوده و ميزان آن در پاييز بيشتر است (صلواتيان، 1387).
2-7-2- نگهداري در انبار
بيشتر فرآورده‌هاي كشاورزي فصلي هستند و پس از برداشت بايد در انبارها و سيلوها نگهداري شوند. افزون برآن كشاورزان براي تامين نياز خود به انبار كردن محصولات كشاورزي نياز دارند ضمن اين كه انبار كردن محصولات كشاورزي جهت برقراري تعادل در عرضه و تقاضا امري ضروري است از طرفي با همة اقدامها و فعاليتهايي كه در كشورهاي گوناگون براي توسعه اقتصادي و افزايش رشد كشاورزي به عمل مي‌آيد مقدار زيادي از محصولات به علت نبود شرايط مناسب نگهداري از بين مي‌روند و از اين راه زيانهاي فراواني به توليدات كشاورزي وارد مي‌شود (زمردي، 1370).
آلودگي ممكن است قبل از برداشت محصول به وسيله محصولات آلوده از مزرعه به انبار منتقل شود و يا درون انبار ايجاد گردد. اين زيانها به دليل تغييرهاي شيميايي، فعاليت ريززنده‌ها، تكثير و رشد حشره‌ها و كنه‌ها، حمله موشها، روشهاي نادرست نگهداري و شرايط نامناسب از نظر دما و رطوبت نسبي به وجود آيد كه در نتيجه محصول از نظر كمي و كيفي آسيب مي‌بيند، آسيبهاي كمي موجب كاهش وزن محصولات كشاورزي مي‌شود و آسيبهاي كيفي ارزش غذايي و تجاري محصولات را كاهش مي‌دهد. نمودارهاي 1تا 4 نشان مي‌دهد كه مقادير قابل توجهي گندم، سيب‌زميني، زردآلو و سير در طول مدت نگهداري در انبار از بين مي‌رود (سهرابي و همکاران، 1381)، بيشتر اين خسارتها ناشي از ريززنده‌ها يعني كپكها و باكتريها است. برخي از قارچها در محصولات آلوده مايكوتوكسين توليد مي‌كنند كه تغذيه از چنين محصولات آلوده‌اي براي انسان و دام مناسب نمي‌بــاشد (زمردي، 1370).
2-7-3- فرآوري
يکي از علتهاي مهم وجود ضايعات و يا افت كيفيت در محصولات كشاورزي عدم توسعه فعاليتهاي صنعتي و تبديلي است. به كمك فرآوري مي‌توان موجب كاهش حجم و وزن مواد اوليه شد و آنها را به اشكالي كه از نظر عملي و اقتصادي قابل حمل‌تر و قابل مبادله‌تر باشد تبديل نمود (مردوخي و نصيرپور، 1373). براي حفظ خواص فيزيكي و كيفيت مواد اوليه صنايع تبديلي بايد دقتها و مراقبتهاي ويژه‌اي در جريان حمل و نقل، تخليه و نگهداري آنها به عمل آيد و سرعت خاصي به كار گرفته شود كه در ديگر صنايع تا اين حد مطرح نبوده و ضرورتي ندارد تا مقدار ضايعات تا حد امكان كاهش يابد (ممتاز، 1381). صنايع تبديلي كشاورزي با فرآوري مواد داراي منشأ گياهي و حيواني از طريق تغييرات فيزيكي، شيميايي، نگهداري، بسته‌بندي و توزيع به تبديل و نگهداري آنها مي‌پردازد. ايجاد و گسترش آن مي‌تواند قسمت قابل توجهي از ضايعات ميوه و تره‌بار را بازيابي و يا از استمرار توليد آنها جلوگيري نمايد. در واقع نگهداري مناسب و فرآوري پس از برداشت افزون بر رعايت مراقبتهاي قبل از برداشت بروز فساد به وسيله عوامل خارجي يا داخلي را به تعويق انداخته يا ممانعت به عمل مي‌آورد كه در نتيجه آن مواد غذايي مي‌تواند براي مدت طولاني‌تري قابل مصرف باقي بماند. در حال حاضر تنها 67 هزار تن از مواد غذايي توليد شده به صورت بسته‌بندي به بازار عرضه مي‌شود.
2-8- آثارضايعات محصولات كشاورزي برجنبههاي مختلف اقتصادي
ضايعات از چند جنبه بر اقتصاد ضربه وارد مي كند:
1- ميزان توليد را كاهش مي دهد
2- نياز به واردات را افزايش مي دهد
3- نهاده هاي لازم براي توليد (كه به سختي تهيه مي شوند) را هدر مي دهد
2-9- روشهاي اقتصادي جلوگيري از ضايعات
1- برنامه كنارگذاري كشت محصول (set Aside)
2- سياستهاي كاهش هزينه مبادله (Transaction Cost)
3- كاهش سوبسيد بعضي از محصولات غذايي
4- بكارگيري قيمت تضميني
5- افزايش كيفيت بسته بندي
6- كاهش ضايعات از طريق بازاريابي مناسب
ضايعات در محصولات فاسدشدني در هر جايي از مزرعه تا مصرف كننده نهايي رخ داده و بستگي به درجه فاسد شوندگي محصول دارد (سهرابي و همکاران، 1381). چون زنجير يا سيستم بازاريابي به عمليات ويژه حمل و نقل، ترابري و فعاليتهاي تجاري اطلاق مي شود و همبستگي نزديكي بين نوع و حجم ضايعات ايجاد شده براي يك محصول خاص و سيستمي كه اين محصول در آن به پيش مي رود وجود دارد. لازم است در مورد بازاريابي به دو موضوع بدليل اهميت آنها بطور مجزا اشاره شود
الف- كارآيي سيستم بازاريابي
استقرار يك سيستم يا زيرسيستم بازاريابي براي معرفي و كاربرد معيارهايي كه كاهش دهنده ضايعات تا يك حد مطلوب هستند بسيار مفيد است. وقتي يك زيرسيستم بازاريابي نوظهور كه در آن يك اقتصاد پيشرفته كه داراي اضافه توليد است جايگزين اقتصاد معيشتي يا نيمه معيشتي مي شود و سيستم بازاريابي براي جمع آوري، انتقال و توزيع حجم محصول اضافه، سازگار نشده است. اين سيستم بازاريابي، از كارآيي لازم برخوردار نخواهد بود. اما هنگامي كه شاخص خوبي براي معرفي و كاربرد يك معيار ويژه براي كاهش ضايعات وجود دارد، كاهش اندازه و ميزان ضايعات در يك سيستم رخ مي دهد كه البته به آمادگي و توانايي سيستم در انتقال اين پيشرفت و بهبود به قسمتهاي مختلف زنجيره بازاريابي بستگي دارد (مردوخي و نصيرپور، 1373).
به نظر مي رسد اكثر معيارهايي كه روي حمل و نقل مطمئن، شرايط بهتر وانتقال سريعتر و انبارداري مناسب، متمركز شده اند، تنها هنگامي كاربرد مؤثر دارند كه ساختار سيستم بازاريابي بهبود يافته باشد.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ب- رابطه ميزان ضايعات و نقص در سيستم بازاريابي
ميزان بالاي ضايعات به دليل تجارب ناقص مديريتي در تصدي و سياست انبارهاي سردخانه دار، نداشتن اطلاعات تكنيكي در توزيع امكانات و تكنيكهاي حمل و نقل، فقدان يك برنامه فروش براي مجموعه برنامه هاي خريد و عموماً سياستهاي غيرواقعي قيمت گذاري، رخ مي دهد. فعاليتهاي چاره ساز زيادي براي رفع اين مشكل وجود دارد و ممكن است نياز به توجه و اولويت بندي بهتر در هر برنامه ريزي عملي براي كاهش ضايعات داشته باشد (سهرابي و همکاران، 1381).
2-10- استراتژي کاهش ضايعات پس از برداشت محصولات کشاورزي
اولين قدم براي تعيين استراتژي مناسب براي کاهش ضايعات پس از برداشت محصولات کشاورزي، تجزيه و تحليل سيستماتيک هر محصول توليدي و سيستم جابهجايي است (بل و همکاران، 161999؛ لاگرا، 2000)17. اگرچه بررسي منفعت به هزينه براي تشخيص برگشت سرمايه در فنآوري پس از برداشت، ضروري است، انتخاب فنآوري مناسب براي هر اندازه از تشکيلات پس از برداشت، اهميت دارد( پرسون، 2006)18. براي جابهجايي محصول و کاهش ضايعات، شرکتهاي بازاريابي و شرکاي آنها مستلزم فراهم کردن تسهيلات براي جمعآوري، تهيه و حمل محصول به بازار از طريق فعاليتهاي بازاريابي هماهنگشده و توزيع سود مساوي به اعضاء هستند.براي کشورهاي در حال توسعه، نياز به ساختار هماهنگکنندهاي که باعث ارتقاي رشد و رفاه شده و موارد زير را تأمين کند، پيشنهاد شده است:
– تهيه اطلاعات کافي از بازار و ارائه آن به تمامي شرکاي تجاري
– مشخص کردن زمينههاي سرمايهگذاري در تحقيقات پس از برداشت
– شرکت در موافقتنامههاي بين المللي براي ارتقاي تجارت و امنيت غذايي
بنابراين به نظر مي رسد که پيشسرمادهي در خلأ، بهبود روشهاي بسته بندي، بسته بندي جداگانه اقلام براي افزايش ماندگاري و روشهاي انبارداري و سردخانهاي و تحقيق براي تعيين مقدار رسيدگي محصولات و آموزش عاملين بازار در جلوگيري از ضايعات مؤثر است (شادان و مهينخواه، 1383).
2-11- عوامل موثر بر ضايعات بادام زميني در گيلان
بادام زميني از جمله گياهان عمده گيلان مي باشد که در فرايند توليد (کاشت، داشت، برداشت) و پس از توليد ( مراحل فرآوري) داراي ضايعات است که عبارتند از:


دیدگاهتان را بنویسید