تغييرات در ارزش دارايي ها و بدهي هاي ناشي از معام?ت است و از داد و ستد در مفهوم وسـيع
1- The Transactions Approach to Income Measarement 2- The Activities Approach to Income Measarement
13
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
آن، كـه شـامل دادو سـتد هـاي درون سـازماني و بـرون سـازماني اسـت، اسـتفاده مـي شـود. از
نظرگزارشگري مزايا ي اصلي اين روش به شرح زير است:
الف- طبقه بندي اجزاي تشكيل دهنده سودبه منظـور ارائـه اط?عـات مناسـب بـراي مـديريت بـه
روشهاي مختلف مثل محصول فرعي يا گروه مشتري ، ارائه مي گردد.
ب- سود حاصل از منابع خروجي و داخلي به طور مستقل گزارش داده مي شوند.
ج _ دارايي ها و بدهي ها در پايان دوره ارائه مي شـوند و مبـاني ?زم جهـت اعمـال روش هـاي
ارزيابي موجود ي كا? فراهم مي گردد.
د _ كارآيي در فعاليت واحد تجاري با ثبت منظم رويدادها ي مالي خارجي افزايش خواهد يافت.
ه- با توجه به مقاصد خاص موجود وبه منظور ايجـاد مبـاني ?زم در درك بيشـتر اط?عـات اوليـه
اساسي صورت هاي ارائه شده به طريق متنوع تهيه مي شوند.
• اندازه گيري سود به روش رويكرد فعاليت ها:
اين روش بر خ?ف روش رويكرد معام?تي كه بر وقوع داد و ستد تاكيد دارد ، عمدتا بر توصـيف
واحد هاي تجاري متكي است. بر اساس مفروضات اين روش، سود به هنگام انجام فعاليـت هـاي
مشخص با وقوع رويدادها، و نه صرفا در نتيجه رويدادهاي مالي مورد نظر، ايجاد مـي شـود. بـراي
مثال، در خ?ل فرآيند هاي برنامه ريزي خريد، توليد و فروش، و همزمان با وقوع اين عمليات سود
فعاليت شناسايي مي شود.1 به كارگيري اين رويكرد در واقع بسط وتوسعه رويكرد معام?تي است.
زيرا، معام?ت و رويدادها، به عنوان مبنايي براي اندازه گيري، نقطـه شـروع محسـوب مـي شـوند.
هردو رويكرد از لحاظ ناتواني در انعكاس واقعيت ها در اندازه گيري سود مشابه يكديگرند زيـرا ،
1- 1- Hendriksen, Accounting Theory Income Concepts For Financial Reporting Chapter 7. pp. 139-140
14
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
بر ارتباط ساختاري و مفاهيمي اتكا دارند كه همتايي در دنياي واقعي ندارند. از مزايـاي ايـن روش
عبارتند از :
الف – فراهم آوردن امكان اندازه گيري مفاهيم مختلف سود براي اهداف گوناگون
ب – اندازه گيري بهتر كار آيي مديريت از طريق طبقه بندي اجزاي تشكيل دهنده سود بر اسـاس
انواع فعاليت ها .
ج- ايجاد شرايط پيش بيني بهتردرعلل تفاوت الگوهاي رفتاري برمبناي فعاليت هاي گوناگون.
2-2-2مفاهيم سود در سطح معاني ( ارتباط با واقعيت ها ي اقتصادي : 1 (
دو فرض اقتصادي مبتني بر مشاهدات جهان خارج و به مثابه نقطه شـروع منطقـي تعريـف مفهـوم
سود وجود دارد كه اغلب حسابداران نيز به آن توجه دارند . اين دو مفهوم عبارتند از:
• تغيير در سطح رفاه (ثروت)2 :استاندارد هاي حسابداري مالي (FASB) بـر مبنـاي ايـن مفهوم در مفاهيم صورت هاي مالي شماره 3 بيان مي كند “سود جامع عبارت از تغيير در ارزش ويژه واحد تجاري در خ?ل يك دوره اسـت 3.” در ايـن مفهـوم بـرحفظ ثـروت عمدتا با مبناي حفظ سرمايه ثابت تاكيد مي شود. آدام اسميت سرمايه را به سرمايه ثابت و سرمايه در گردش تقسيم نمود. هيكس (HICKS) سود را به مبالغي كـه مـي تـوان آن را طي يك دوره مصرف كرد (سرمايه در گردش ) و در پايان دوره از همان وضـعيت خـوب (رفاه) آغاز دوره برخوردار بود (سرمايه ثابت ) تفسيرنموده است. اما بر سـر معنـاي دقيـق رفاه واندازه گيري آن توافقي وجود ندارد.
1- Semantical level 2 – change in well being 3- FASB Statement of Financial Accounting Concepts No:3″ Elements Of Financial
Statemant Of Business Enterprises”, AICPA Professional Standards, paragraf 1230
15
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
• حد اكثر كردن سود تحت شرايط معين ساختار بازار :
بياني ديگر از مفهوم، حداكثر كردن سود يا اندازه گيري كارآيي مي باشد و در اين مورد نيـز هيـات
استانداردهاي حسابداري مالي((FASB اين مفهوم را بكار مي بـرد كـه آزمـون موفقيـت هـا (يـا
شكست هاي) عمليات يك واحد تجاري در بلند مدت تا اندازه اي بـه ايـن امـر بسـتگي دارد كـه
ميزان وجوه نقد سرمايه گذاري شده بيشتر (كمتر) از وجوه نقدخرج شده است.1 در اقتصاد سرمايه
ثروتي است كه مي تواند در آينده خدماتي ارائه دهد ولي سود بر انديشه “جريان اضافه نمـودن آن
به منظور حفظ يك سرمايه ثابت” متكي است. البتـه حفـظ مبـالغ سـرمايه گـذاري شـده در زمـره
مسئوليت هاي حسابداري نبوده بلكه گزارش كردن اق?مي كه براي انباشتن يا مصرف، در دسـترس
بوده و همچنين تغييرات آن، در محدوده كارحسابداري است .
بنابراين مساله سود واحد تجاري از بازگشت سرمايه متمايز است. حسابدار، با موضع گيـري بـراي
شناسايي سود و اندازه گيري درست آن، تغيير در سرمايه واحد تجاري را ممكن است او? بر ميزان
ارزش ويژه سهامداران در هر لحظه از زمان و ثانيا بر روابط بـين سـهامداران مختلـف و دارنـدگان
اوراق قرضه و ساير ذينفعان، به عنوان هدف فعاليت هاي خود دنبال كند.
2-2-3مفاهيم سود در سطح عمل (نحوه استفاده از آن توسط استفاده كنندگان ):
مفاهيم سود در سطح عمل،به فرايندهاي تصميم گيري سرمايه گذاران و اعتبـار دهنـدگان، واكـنش
قيمت اوراق بهادار در بازار سرمايه نسبت به سود گزارش شده، تصميمات مديريت درباره مخـارج
سرمايه اي و واكنش مديريت و حسابداران نسبت به سود در حسابداري مربوط مي شود. در بخش
1- FASB Statement Of Financial Concepts No.1,” Objectives Of Financial Reporting
by Business Enterprises” AICPA Professional Standards Accounting Vole .3. paragraph 1210.39
16
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
هاي زير به طور خ?صه، رويكرد عملي در ارتباط با سود گزارش شده مورد بررسي قرار مي گيـرد
الف) سود به عنوان وسيله اي براي پيش بيني :
در بيانيه شماره يك هيات استاندارد هاي حسابداري مالي آمده اسـت كـه سـرمايه گـذاران ،اعتبـار
دهندگان و ساير استفاده كنندگان ع?قمندند خالص جريان ورود وجه نقد به واحـد انتفـاعي را در
دوره هاي آتي ارزيابي كنند، اما غالبا سود براي ارزيابي توان سود آوري، پيش بيني سود هـاي آتـي
و يا ارزيابي مخاطره سرمايه گذاري، يا اعطاي وام و اعتبار به واحد انتفاعي مورد استفاده قـرار مـي
دهند.1 بنابراين فرض بر اين است كه ارتباطي بين سود گزارش شـده و گـردش وجـه نقـد، شـامل
توزيع وجه نقد ميان سهامداران، وجود دارد. بسياري از پژوهشگران كوشش كرده اند كه شـواهدي
را درباره فرض هيات استانداردهاي حسـابداري مـالي، بـه شـرح بـا?، بدسـت آورنـد. برخـي از
تحقيقات در جستجوي ارقام معيني بوده انـد كـه سـرمايه گـذاران و سايراسـتفاده كننـدگان بـراي
ارزيابي آينده واحد مورد استفاده قرار مي دهند. اين ارقام، اصط?حا” شاخصهاي خ?صه”2 ناميـده
شده اند، اين شاخص ها، موفقيت يا شكست نسبي واحدانتفاعي را خ?صـه مـي كننـد. سـود هـر
سهم يكي از اين شاخص هاست كه در تحقيقات دانشگاهي مورد توجه بسيار بوده است(شباهنگ
ارزش جاري واحد هاي انتفاعي و قيمت سهام آن، به جريان آتي توزيع وجه نقد مورد انتظار ميان
سهامداران بستگي دارد. بر مبناي اين انتظارات، سهامداران فعلي تصميم گيري مي كنند كه سـهام را
بفروشند يا نگهدارند. سهامداران بالقوه نيز تصميم مي گيرند كه سهام واحد تجـاري را خريـداري
يا سرمايه خود را در جاي ديگر سرمايه گذاري كنند. بنابراين انتظارات مربوط به توزيع آتـي منـابع
ميان صاحبان سهام، نقش با اهميتي در تصميمات سرمايه گذاري ايفا مي نمايد. چنانچـه رابطـه اي
1- SFAC 1 Pars 43&46 2- Summary Indicators
17
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
بين سود گزارش شده و توزيع سود سهام وجود داشته باشد، ممكن است سرمايه گذاران انتظـارات
مربوط به سود هاي آتي واحد انتفاعي را در كانون توجه خود قرار دهند. در مورد بسياري از واحد
هاي انتفاعي، اط?عات مرتبط با پيش بيني هاي سود در مقايسه با پيش بيني توزيع سـود سـهام در
كوتاه مدت، به منظور پيش بيني قيمت آتي سهام در بازار ،مربوط ترفرض شده است. توزيـع سـود
سهام در بلند مدت نيز مبتني بر سود انباشته و عوامل رشد واحد انتفاعي فرض شده است. بنـابراين
انتظارات مربوط به سود هاي آتي توسط بسياري از سرمايه گذاران مورد استفاده قرار مي گيـرد تـا
توزيع سود سهام را در آينده پيش بيني كنند و توزيع سودسهام در آينـده نيـز عامـل بـا اهميتـي در
تعيين قيمت سهام يا ارزش كل واحد انتفاعي محسوب مي شود. دارندگان اوراق مشاركت و اعتبار
دهندگان كوتاه مدت نيز به سود هاي آتي واحد انتفاعي ع?قمندند. هرچـه انتظـارات سـود واحـد
انتفاعي با?تر باشد، انتظارات مربوط به بازده سا?نه و دريافت اصل وام و تسهي?ت در سررسيد نيز
با?ترخواهد بود. آيا اط?ع از سود هاي گذشته، به پـيش بينـي سـود هـاي آتـي وهمچنـين ارزش
جاري واحد انتفاعي كمك مي كند ؟ در يكي از تحقيقات نتيجه گيري شده اسـت كـه سـود هـاي
گذشته محاسبه شده ، بر ارزشهاي تاريخي ، در مقايسه با سود هاي گذشته محاسبه شده بر اسـاس
ارزشهاي جاري، به منظور پيش بيني ارزشـهاي آتـي مناسـبتر اسـت(باكمسـتر و همكـاران .(1977
ضمنا سود هاي محاسبه شده به دو روش با?، نسبت به سود هاي محاسـبه شـده بـر مبنـاي ارقـام
تعديل شده به واسطه تغيير سطح قيمت ها، مرجح مي باشد.
به هرصورت مي توان انتظار داشت كه پيش بيني ارزشهاي آتي، جايگزين مناسبي براي مفهوم معنـا
داري از سود كه در دنياي واقعي نيز اهميت داشته وبراي تصميم گيري سـرمايه گـذاران اط?عـاتي
مربوط باشد، محسوب گردد.
18
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
ب) تصميم گيري مديريت:
اگر چه صورت هاي مالي اساسي بدوا براي استفاده كنندگان خارج از واحد انتفاعي تهيه مـي شـود
اما حسابداران بايد اط?عات ?زم براي كنترل و تصميم گيري مناسب را نيز در اختيار مديران قـرار
دهند. همانطور كه سرمايه گذاران به گردش وجـوه نقـد مربـوط بـه توزيـع سـود سـهام در آينـده
ع?قمندند، مديريت نيز به آنچه كه انتظار مي رود در آينده واقع شـود، ع?قـه دارد. چـون تصـميم
گيري ها مي تواند بر رويدادهاي آتي تاثير بگذارد، مديريت نيز به تصميم گيري هايي كـه دسـتيابي
به هدف هاي واحد انتفاعي را در مورد گردش جاري و آتـي وجـوه نقـد امكـان پـذيرمي سـازد ،
اهميت مي دهد.
ج) رويكرد بازار سرمايه:
در اين بخش آثار بالقوه ارقام سود بر بورس اوراق بها دار بطور كلي مورد بررسي قرار مـي گيـرد .
در ارتباط با اين موضوع، تحقيقات بسيار گسـترده و متنـوعي انجـام شـد. يافتـه هـاي اصـلي ايـن
تحقيقات بسيار جالب توجه و موجب انق?ب فكري در حسابداري شده، اگـر چـه تـا كنـون آثـار
عملي نداشته است. مشاهدات مستقيم و غير مستقيم اين گونه تحقيقات پيشنهاد مي كنـد كـه سـود
هر سهم گزارش شده و سود هر سهم پيش بيني شده ،اثر مستقيم بر قيمت بازار سهام دارد و مـورد
درخواست سرمايه گذاران است اگر چه فرضيه بازار كارآمد متضمن عدم امكان انتفاع اشخاص بـر
اثر داشتن اين اط?عات مي باشد(شباهنگ ). اولين مشاهده درباره ارتباط سود حسابداري با قيمـت
اوراق بها دار توسط آقايان بال و براون ارائه گرديد(بال و براون .(1968 نتايج ايـن تحقيـق – يعنـي
نوسان قيمت اوراق بها دار همسو با نوسـان سـود حسـابداري- از آن زمـان تـا كنـون بـار هـا در
تحقيقات مختلف تاييد شده است. بـه بيـان ديگـر، رفتـار بـازار سـرمايه بـه مثابـه ايـن اسـت كـه
سودحسابداري، بار و محتواي اط?عاتي دارد. به نظربرخي ممكن است ايـن نتيجـه گيـري بـديهي
19
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
محسوب شود اما از لحاظ اين كه براي اولين بار شواهدي دال بر وجـود محتـواي اط?عـاتي سـود
حسابداري بدست آمده حائز اهميت بوده است. همبستگي بـين سـود حسـابداري و قيمـت اوراق
بهادار كامل نيست.دليل اول- براي فقدان همبستگي كامل- بكارگيري طيف وسيعي از اط?عات در
مقايسه با سود حسابذاري، توسط بازار سرمايه است. دليـل ديگـر ايـن اسـت كـه نوسـانات سـود
حسابداري بعضا به دليل روشها و قواعد حسابداري است كه آثار اقتصادي فـوري را در بـر نـدارد.
امكان گمراهي بازار سرمايه به دليل تغيير در روشهاي حسابداري نيز موضوع تحقيقات بسيار بـوده
است. نتيجه اصلي اين گونه تحقيقات نيز حاكي از اين است كه بازار سرمايه به آساني (براثرتغييردر
روشهاي حسابداري ) گمراه نمي شود. اگر چه استثنائاتي نيز مي تواند وجود داشته باشد. بسـيار ي
از اين استثنائات نيز مربوط به مواردي است كه تشـخيص وجـود يـا نبـود آثـار اقتصـادي مشـكل
است(شباهنگ).
يكي از جنبه هاي كليدي تحقيقات مربوط به بازار سرمايه و اثر سود حسابداري بر اين بازار، وجود
يا نبود محتواي اط?عاتي ارقام سود است. ارقام به خودي خود واجد محتواي اط?عاتي نمي باشند
بلكه انحراف اين ارقام از آنچه كه مورد انتظار بوده است موجب انتقال اط?عات مي شود.
با توجه به مطالب گفته شده، مفهومي از سود كه مناسب ترين معيار گزارش عمليـات مـالي واحـد
هاي انتفاعي محسوب گردد، بستگي به هدف هاي دريافت كندگان اين اط?عات دارد. مفهومي كـه
براي يك گروه مناسب تلقي مي شود ممكن است براي ساير گروهها، بهترين گزينه نباشد. بنابراين
بدليل موارد استفاده متعدد سود خالص و تنوع نياز هاي اط?عاتي استفاده كننـدگان، پيشـنهاد شـده
است كه سود بر مبناي چند مفهوم مناسب گزارش شود. زيرا، يك مفهوم يگانه سود ممكـن اسـت
بخشي از نياز هاي چند گروه استفاده كننده را تامين كند. اما، احتمـا? دسـتيابي يكسـان بـه تمـامي
هدفها را امكان پذير نمي سازد. به عبارت ديگر بـا آگـاهي از مفـاهيم سـود در سـطوح مختلـف و
20
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
ويژگي هاي سود هاي گزارش شده مي توان پيش بيني سودهاي آتي (محتواي اط?عاتي ) و ارزش
فرآيند باز خورد آنرا( اين اط?عات ) تقويت نمود.
– 2-2-4 چارچوب نظري تحقيق:
ازآنجا كه هر تحقيقي بر پايه و بستري از مفاهيم تئوريك و نظـري شـكل مـي گيـرد و بـدون ايـن
چارچوب پژوهش مورد نظر از پشتوانه علمي ?زم برخوردار نبوده و نتيجتـاً بـا اسـتفاده از ادبيـات
موجود فاقد اعتبار ?زم مي باشد، لذا در اين قسمت سعي مي شود كـه چـارچوب نظـري كـه ايـن
تحقيق بر پايه آن بنا شده است، مورد بحث قرار گيرد.
پايه نظري اين تحقيق بر پنج عامل كليدي كه در مجموع يك ساخت نظري يكپارچه را بـراي ايـن
رساله فراهم مي سازد، بنا شده است. اين عوامل كه به طور مشروح در زير مـورد بحـث قـرار مـي
گيرد، اگر چه به طور مجزا به بحث گذاشته شده است، ولي هر كدام سهمي مشخص از يك پيكـره
واحد را در اين رساله به خود اختصاص مي دهند.
الف) اهميت و كاربرد پيش بيني سود :
پيش بيني سود حسابداري و تغييرات آن بعنوان يك عامل تاثير گذار در تصميم گيريهـاي مربوطـه،
از ديرباز مورد ع?قه سرمايه گذاران، مديران، تحليل گران مالي، محققـين و اعتبـار دهنـدگان بـوده
است. اين توجه ناشي از استفاده از سود در مدلهاي ارزيابي سهام ( ارتبـاط مفـروض بـين سـود و
جريان هاي نقدي )، كمك به كاركرد كارآي بازار سرمايه (ارتباط مفـروض بـين تغييـرات سـود و
تغييرات قيمت سهام )، ارزيابي توان پرداخت (سود سهام ، بهره و ساير تعهدات )،ارزيابي ريسك ،
ارزيابي عملكرد واحد اقتصادي و مباشرت مديريت، ارزيابي نحـوه انتخـاب روشـهاي حسـابداري
توسط مديريت و استفاده از پيش بيني هاي سود در هموار سازي سود و تحقيقات اقتصادي ،مـالي
21
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
و حسابداري مي باشد. پيش بيني سود براي تصميم گيري سودمند و مرتبط با مـدل هـاي تصـميم
گيري مي باشد. كه هر كدام از اين موارد مختصرا در زير مورد بحث قرار مي گيرد:
الف- -1 استفاده از پيش بيني سود در مدل هاي ارزيابي: مدلهاي ارزشيابي، عموما قيمت اوراق
بهادار شركت را برحسب جريانات نقد آتي اندازه گيري مي نمايند. مدل فيشرو مدل قيمت گذاري
دارايي سرمايه اي((CAPM نيز اين مشخصه را دارا مي باشد. بـرآورد جريانـات نقـد آتـي مـورد
انتظار، در اين مدل ها ضروري است و چون اين برآورد ها در دسـترس نمـي باشـند، از اط?عـات
جايگزين استفاده مي شود. يكي از عمومي ترين جانشين ها، پيش بيني سود حسـابداري اسـت. در
واقع برخي از حسابداران معتقدند كه فرايند تعهدي بودن حسابداري باعث مي شود سـود جـاري،
نسبت به جريان هاي نقد آتي شاخص بهتري از جريانهاي نقد آتي باشد. منطق حاضردر خصـوص
استفاده از سود حسابداري پيش بيني شده در مدل هاي ارزشيابي با تحليل هاي سنتي كام? سازگار
است. براي مثال در متني مربوط به تجزيه و تحليل سـنتي سـرمايه گـذاري، گراهـام، داد و كوتـل
چنين بيان مي كنند كه:
” در حال حاضر، مهمترين عامل براي تعيين ارزش سهام ايـن اسـت كـه بتـوانيم، متوسـط
قدرت سود آوري آتي را بدست آوريم. يعني متوسط سود يك دوره معين در آينده را تخمـين
بزنيم. پس براي تعيين ارزش ذاتي سهام بايستي ابتدا ين قدرت سود آوري را پيش بيني كنيم و
سپس آنرا با يك نرخ مناسب تنزل كنيم”( گراهام، داد و كوتل.(1962
نه تنها حسابداران ،بلكه اقتصاد دانان نيز در مدلهاي ارزشـيابي خـود از سـود حسـابداري بعنـوان
جانشيني براي جريانات نقدي استفاده مي كنند .براي مثال مـي تـوان بـه موديليـاني و ميلـر اشـاره
داشت كه فراوان در كتب و مقا?ت مالي تكرار شده است.
22
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
الف- -2 كمك سود پيش بيني شده به كاركرد كاراي بازار سرمايه: بطور خ?صه بررسي مـدل
هاي ارزيابي شركت و سهام نشان مي دهد كه سود پيش بيني شـده بـه نـوعي اصـلي تـرين متغيـر
توضيحي قيمت دارايي هاي سرمايه اي مي باشد. سود از طريق ع?مت دهـي در خصـوص نحـوه
تخصيص منابع، به كاركرد بازار سرمايه(كارآيي تخصيصي) كمك مـي كنـد و نـوعي راهنمـا بـراي
سرمايه گذاري و تصميم گيري است.
الف- -3 ارزيابي توان پرداخت: با توجه به اين كه سود جايگزيني براي پيش بينـي جريـان هـاي
نقدي مي باشد، پيش بيني سود براي ارزيابي توان پرداخت سود سهام، هزينه هاي مـالي، ماليـات و
تعهدات سودمند است.از ارقام سود به عنوان راهنمايي جهت تدوين سياست هاي مربوط به تقسيم
سود وسرمايه گذاري شركت نيز استفاده مي شود.
الف–4 ارزيابي عملكرد واحدهاي اقتصادي و مباشرت مديران: با توجه به جـدايي مـديريت و
مالكيت، يكي از معيارهاي مهم ارزيابي كارايي ونحوه استفاده از منابع و وظيفه مباشـرت مـديريت،
مقايسه سود واقعي و پيش بيني شده مي باشد. تصميمات و اقدامات مـديريت و پرداخـت پـاداش
اغلب در قالب ارقام سود بيان مي شود و علي رغم ايراداتي كه به سود حسابداري وارد مـي شـود،
هنوز جايگزين مناسبي براي آن ارائه نشده است.
الف–5 تبيين نحوه انتخاب خط مشي هاي حسابداري توسط مديريت: گوردن با اين فرض كـه
پاداش مديران بستگي به قيمت سهام دارد، نتيجه گرفت كه مـديران روش هـاي حسـابداري را كـه
باعـث افـزايش سـود و نـرخ رشـد آن و كـاهش واريـانس تغييـرات سـود شـود، انتخـاب مـي
كننــد(گــوردون.(1962 بنــا بــراين مــديران از طريــق انتخــاب روش هــاي حســابداري، ســود را
23
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
هموار(مديريت) مي كنند. به هر حال در تئوري اثباتي حسابداري فرضيه هاي ديگـري نيـز در ايـن
خصوص وجود دارد.
الف–6 ارزيابي اثرات اقتصادي استانداردهاي حسابداري: پيش بيني رفتـار سـود در پاسـخ بـه
استانداردهاي جديد به عنوان يكي از روش هاي ارزيابي استانداردهاي حسابداري مي باشد كـه بـه
طور گسترده مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.1
الف–7 استفاده از پيش بيني سود در تحقيق ها: در بسياري از پژوهش هـاي اقتصـادي، مـالي و
حسابداري از مدل هايي استفاده مي شود كه پيش بيني سود به عنوان يكي از متغيرهاي اصلي مورد
نياز مي باشد. ايجاد و توسعه يك مدل بهتر از انتظارهاي سود به نحـوي كـه انعكاسـي از توقعـات
بازار باشد باعث افزايش اعتبار نتايج پژوهش خواهد شد.
ب) اهداف پيش بيني هاي سود:
گزارش كميته تروب?د1 به دنبال بررسي افشاء اط?عاتي بود كه به ” پيش بيني، مقايسـه و ارزيـابي
جريانات نقد ” و ” قضاوت در مورد توانايي مديريت براي تخصيص بهينه منابع شركت ” كمك
مي نمايد. نتايج اين مطالعه بيانگر اين مطلب است كـه ” پيش بيني هاي مالي، هنگامي كه قابليت
اتكا پيش بيني هاي مالي استفاده كنندگان را افزايش مي دهنـد، مـي بايسـت افشـاء شـوند. “
گزارش ديگري كه در انگليس تهيه شده است، با نتيجه اي مشابه، بيان مي دارد كـه گـزارش هـاي
مالي شركت ها مي بايست شامل سطح مناسبي از ” گزارش جنبه هـاي احتمـال سـود هـاي آتـي ،
سطوح سرمايه گذاري و استخدامي ” باشد.2 بطور كلي مناسب بنظر مي رسد كه گزارش پيش بينـي
سود توسط شركت ها، شامل سه عنصر اصلي ذيل باشند:
1 – R.M. Trueblood 2- The Corporate Report, 1975, para.6.5, p. 48
24
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
نخست : ارائه برآوردي معقول و منطقي از سـود آوري آتـي شـركت بـه اسـتفاده كننـدگان جهـت
ارزيابي اوضاع مالي شركت.
دوم : ارائه ابزارهاي ?زم به استفاده كنندگان براي ارزيابي منطقي اط?عات افشاء شده. ارائـه پـيش
بيني هاي سود همراه با ابزار هاي ?زم جهت ارزيابي منطقي اين پيش بيني ها، مسئله اي است كـه
امروزه در گزارشهاي مالي، بسـيار مـورد توجـه قـرار گرفتـه اسـت. بـراي مثـال كميتـه تحقيقـات
حسابداري انجمن حسابداران خبره كانادا، اظهار مي دارد: 1
” روشهاي حسابداري يك شركت، وضعيت مالي را كه در صورت هـاي مـالي آن انعكـاس
يافته است، تحت تاثير قرار مي دهد. بنا براين، افشاء روشهاي حسابداري بكار گرفته شـده در
يك موسسه مورد تاكيد هدف سودمندي صورت هاي مالي قرار مي گيرد.”
اصول حسابداري، روشها و فرايند ها ممكن است از يك صنعت به صنعت ديگر فرق كنـد و نمـي
توان فرض نمود، استفاده كننده صورت هاي مالي با اين تفاوت هاآشنا است. بدين ترتيب، استفاده
كنندگان پيش بيني هاي سود مي بايست، از مباني تهيه و ارائه اين پيش بيني ها مطلع گردند.
سوم: ارائه و افشاي اط?عات تا جايي كه توانايي شركت را براي دستيابي به اهداف پيش بيني شده
اش به مخاطره نياندازد، مجاز خواهد بود.
ج) استفاده كنندگان پيش بيني سود:
يكي از اهداف اصلي حسابداري ارائه اط?عاتي است كه بتوان با استفاده از آن رويـدادهاي تجـاري
آينده را پيش بيني كرد. از ديدگاه روش مبتني بر پـيش بينـي، بـراي تـدوين و ارائـه يـك تئـوري
حسابداري بايد روشها ي گوناگون حسابداري را، از نظر توانايي آنها جهت پيش بينـي رويـدادهاي
3- Accounting Research Committee, CICA Hand book, paras.1505.03
25
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
اقتصادي يا تجاري، ارزيابي كرد. بطور كلي شاخص سودمندي در پيش بيني عبارت است از رابطـه
احتمالي بين رويدادهاي اقتصادي مورد نظر تصميم گيرنده و متغير هاي پيش بيني كننده مربوطـه،
كه تا حدي، از اط?عات حسابداري نشات مي گيرد. انجمن هاي حرفه اي حسابداري در برخي از
كشور ها در جستجوي يافتن مباني رضايتبخشي براي تهيه و ارائه پيش بيني هاي مالي شامل پـيش
بيني نتايج عمليات آتي مي باشند. اما مشكل اساسي همواره اين بوده كـه چنـين اط?عـاتي چگونـه
تهيه و در دسترس استفاده كنندگان قرار گيرد، به نحوي كه گمراه كننـده نباشـد. در سـال1972، در
تحقيق جامعي كه توسـط انجمـن حسـابداران خبـره كانـادا1 انجـام شـده، اسـكينر هـدف اصـلي
حسابداري را” انتقال اط?عات مربوطه نسبت به نياز هاي استفاده كنندگان ” بيـان مـي دارد.2 در
همين زمان اين انجمن در گزارشي از چشم انداز حسابداري درسـال 2000، ” مسـئوليت پـذيري “
حرفه را در سطح جامعه در زمينه اندازه گيري و انتقال اط?عات مربوط، جهـت تخصـيص و بكـار
گيري مطلوب منابع، مي پذيرد. در 1973 نيز يك گـروه تحقيقـاتي از انجمـن حسـابداران رسـمي
آمريكا3 و به سرپرستي تروب?د4 اظهار داشت كه “هدف اصلي صورت هاي مالي ارائه اط?عات
مفيد براي اتخاذ تصميمات اقتصادي اسـت ” سـال 1975 كميتـه نظـارت بـر اسـتاندارد هـاي
حسابداري انگليس بيان داشـت: ” بعنوان يك ديدگاه اساسي، گزارشهاي ارائه شده از سـوي
شركت ها مي بايست تا حد امكان، نياز اط?عاتي استفاده كننـدگان را بـرآورده سـازند.5″ در
همه اين بيانيه ها، اهداف گزارشهاي مالي شـامل اركـان عمـومي معـين اسـت. همگـي، گـزارش “
1- CICA, Canadian Institute Of Chartered Accountants 2- R. M. Skinner, p .304 3- AICPA, Accounting Institute Of Certified Puplic Accountants 4- R. M. Trueblood
5- United Kingdom Accounting Standards Steering Committee Institute Of Chartered Accounting in England an Wales, 1975,p.15
26
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
اط?عات ” را مورد بحث قرار داده و بر ارائه اط?عات ” سودمند ” و ” مربوط ” تاكيد دارند كه در
جهت ” تخصيص كارا واستفاده اثر بخش از منابع ” ، ” اتخـاذ تصـميمات ” و ” قضـاوت در مـورد
عملكرد مديريت ” مفيد واقع شوند.
اين گروه از تحقيقات همچنين، مستقيما يا به طور غير مستقيم به استفاده كنندگان اط?عـات مـالي
اشاره مي كنند. اين استفاده كنندگان در يكي از سه گروه ذيل قرار مي گيرند.
ج–1 گروه استفاده كنندگان داراي امتياز، از قبيل مميزين مالياتي، سازمانهاي نظـارت و بازرسـي
دولتي، بانكها و ساير موسسات اعتباري.
ج–2 گروه سهامداران، اعم از سهامداران گذشته، حال و آينده و مشاوران آنان
ج–3 گروه ذينفعان ويژه، مثل رقبا با گروههاي اعتبار دهنده و ساير ذينفعان اقتصـادي كـه تحـت
تاثيرافشاي اط?عات قرار دارند.
البته، نظر هر يك از گروه ها با نياز هاي اط?عاتي مخصوص به خود، نسبت به مسئله پـيش بينـي
سود مي تواند متفاوت باشد.
د- ويژگي ها و روش هاي پيش بيني سود:
د–1 ويژگيهاي سود
اسكينر در تحقيقي درباره اصول حسابداري كانادا ويژگي هاي اط?عـات حسـابداري منتشـر شـده
براي استفاده كندگان را مختصرا شرح مي دهد. او اظهار مي دارد كه : ” اين اط?عـات مـي بايسـت
قابل اتكا بوده، بگونه اي موثر به استفاده كنندگان منتقـل شـده و در ضـمن مقـرون بـه صـرفه نيـز
باشند.” اسكينر اين نكته را متذكر مي شود كه ” اط?عات براي قابليت اتكـاء داشـتن مـي بايسـت
قابل اندازه گيري و قابل تاكيد باشند و براي اينكه اط?عات بگونه اي موثر انتقال يابد، بايدعاري از
27
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
هر گونه جانبداري، كميت پذيري، افشاء كامل، ساده و به موقع باشند و بـا?خره بـراي مقـرون بـه
صرفه بودن، اط?عات مي بايست از نظر تهيه عملي باشند.”
بطور كلي همين ويژگيهابراي صورتهاي مالي نيز ارائه مي شوند، كه مي بايسـت بطـور ويـژه بـراي
انتشار پيش بيني هاي سود بكار برده شوند. اگر چه مطالعات انجام شده در كانادا و آمريكا در زمينه
ويژگيهاي اط?عات حسابداري نشان داده است كه قابليت اثبات جزو اين ويژگـي هـا مـي باشـند،
ولي اين يكي از ويژگي هايي است كه پيش بيني هاي سود ندارند. چرا كه با توجه به ماهيت پيش
بيني سود كه در واقع بر اساس معيار ذهني از رويدادهاي آتي تهيه شـده اسـت، نمـي توانـد مـورد
رسيدگي و رديابي قرار گيرد. البته اگرچه پيش بيني سود غير قابل رسيدگي يا اثبات مي باشد، ولـي
مي بايست قابليت تاييد داشته باشد. خ?صه اين كه يك پيش بيني مناسب سود مي بايست، عـاري
از جانبداري، قابل تاييد، مربوط، كميت پذير، كامل، قابليت مقايسه، قابل فهـم، بـه موقـع و عملـي

بودن از نظر تهيه و ” مقرون به صرفه” باشد.
د–2 روشهاي پيش بيني :
روشهاي پيش بيني به دوگروه اصلي روشهاي كيفي و روشهاي كمي طبقه بندي مي شود.
د–1-2 روشهاي كيفي : در اين روشها از نظر ها و عقايد صاحب نظران براي پيش بيني اسـتفاده
مي شود. نحوه پيش بيني شامل برازش منحني ذهني، روش دلفي، مقايسه تكنولوژي مستقل زماني،
روشهاي تقابلي، درخت مرتبط(مناسب) و روش مرفولوژيكي مي باشد. پيش بيني هاي سود كه بـر
اساس اجماع تحليل گران مالي ارائه مي شود، در اين گروه طبقه بندي مي شود.
د–2-2 روشهاي كمي : اين روشها زماني استفاده مـي شـود كـه داده هـاي مربـوط بـه گذشـته
موجود باشد. مدل هاي كمي پيش بيني به دو نوع مدلهاي تـك متغيـره و مـدل هـاي چنـد متغيـره
28
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
تقسيم مي شوند. اين مدلها براساس روشها و تكنيك هاي مختلف آمـاري بـرازش مـي گردنـد. در
مدلهاي تك متغيره تنها بر اساس الگوي تاريخي يك متغير مستقل ، متغير وابسته پـيش بينـي مـي
شود. در مدل هاي چند متغيره با فرض تداوم الگوي تاريخي در آينده و با اسـتفاده از روابـط بـين
متغير مورد نظر و ساير متغير ها، ارزش آتي متغير وابسته پيش بيني مي شود.
روش هاي پيش بيني را به لحاظ آماري مي توان به شرح زير طبقه بندي كرد(هانك،ريتسچ.(1992
د–1-2-2 روشهاي پيش بيني هموار سازي نمايي: اين تكنيك براي ميانگين گيري اثرات متغير
تصادفي استفاده مي شود و سري هاي هموار شده، سـري هـايي از ميـانگين اسـت كـه بـر اسـاس
اط?عات موجود گذشته محاسبه گرديده است. روش هاي زير در اين گروه قرار مي گيرند:
• روش هموار سازي ساده براون
• روش هموار سازي خطي براون
• روش هموار سازي درجه دوم براون
• روش هموار سازي نمايي دوبل
• روش هموار سازي دوبل با روند خطي
• روش هموار سازي نمايي تطبيقي
• روش هموار سازي هالت
هر يك از اين روشها بايستي با توجه به مفروضات و ساختار خاص داده ها به كاررود.
د–2-2-2 روشهاي تجزيه و تحليل روند: در اين روش هدف تعيين روند هـايي اسـت كـه داده
هاي سري زماني با آن منطبق مي باشد. روشهاي تحليل روندشامل:
• روند خطي
29
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
• روند درجه دو
• روند لگاريتمي
• رونددرجه سه
• تابع تركيبي
• تابع تواني
• تابع نمايي
• تابع رشد
• تابع روند معكوس
مي باشد.
د–3-2-2 مدل هاي باكس -جنكينس :1(ARIMA) اين مدل هـاي تخصصـي، متغيـر هـاي
مستقل را كامل در پيش بيني ناديده مي گيرد. چنانچه سري هاي زماني مشاهدات گذشته وابسته يـا
مرتبط به يكديگر باشند، اين روش مناسب است.
اين سه روش، زماني كه متغير ها پيوسته مي باشند و هـدف پـيش بينـي نقطـه اي اسـت، مناسـب
هستند چنانچه متغير وابسته اسمي تعريف شود، روش هاي آماري ديگري به شرح زير بـراي پـيش
بيني بايستي استفاده شود.
د–4-2-2تجربه و تحليل تمايزي: اين روش مانند رگرسيون چند متغيري اسـت و زمـاني مفيـد
است كه متغير وابسته به صورت طبقه اي و منعكس كننده يك گروه مجزا يا گسسته باشد. در ايـن
روش يك معادله خطي، برآورد ارزش تك تك متغير ها را تبديل به يك نمره Z مي نمايد. در ايـن
1–Atuo Regressive Integrated Moving Average
30
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
روش فرض مي شود كه متغير ها كام? مستقل و توزيع آن ها نرمال و ماتريس كوواريانس گروه ها
يكسان است.
د–5-2-2 تجزيه و تحليل ?جيت: ?جيت يك مدل احتمالي شرطي است كه با توجه بـه ارزش
متغير هاي مستقل مشاهده شده، مشخص مي كند كه هر مشاهده متعلق به كدام گروه معين اسـت.
?جيت محدوديت هاي آماري كمتري دارد و بر خ?ف تجزيه و تحليل تمايزي نيـازي نيسـت كـه
داده ها توزيع نرمال داشته باشند، يا ماتريس كوواريانس گروهها مساوي باشند. نتيجـه پـيش بينـي
اين مدل ها به صورت احتمال بين صفر و يك ارائه مي شود. مث? در خصوص پيش بينـي افـزايش
يا كاهش سود، مقدار احتمال بيش از 0,5 به عنوان افزايش و كمتر از آن بـه عنـوان كـاهش سـود ،
تلقي مي شود.
ع?وه بر مدلهاي عمومي با?، مدلهاي خاص ديگري كه براي موقعيت هاي خاص طراحي شده اند،
نيز توسعه يافته اند كه برخي ازآنها عبارتند از:
د–6-2-2 مدل هاي مارتينگل: در اين مدل انتظارات به صورت تصادفي از يـك دوره بـه دوره
ديگر تغيير مي كند و هيچ الگوي سيستماتيك يا روندي از سري هاي زماني متغير وابسـته مشـاهده
نمي شود در نتيجه پيش بيني بر اساس آخرين مشاهده گذشته صورت مي گيرد. ايـن مـدل هـا بـه
عنوان مدل هاي گشت تصادفي شناخته مي شوند. امكان دارد يك فرايند مارتينگـل بـا يـك رونـد
سيستماتيك با رانش1 تركيب شود. چنين فرايندي را مارتينگل فرعي مي نامند.
د–7-2-2 مدل روند اسمي : در اين مدل فرض مي شود تغييرات متغير هماننـد تغييـرات سـال
قبل آن مي باشد .
1- Drift
31
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
د–8-2-2 مدل معكوس (برگشت) : در اين مدل فرض مي شود، تغييرات متغير عكس تغييرات
سال قبل آن مي باشد.
در انواع تحقيق هاي مورد بررسي، بر حسب شرايط تحقيق و وضـعيت متغيرهـا و نظـر محقـق، از

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

انواع مدلهاي ذكر شده استفاده شده است.
ه ) اجزاي تشكيل دهنده سود:
بر اساس توصيفي از پيش بيني هاي سود در انگليس، ادبيات مربوط و انجمن هـاي ذيصـ?ح، هـر
پيش بيني سود، داراي سه ركن اصلي بقرار زير مي باشد:
• اط?عات مالي خاص مثل در آمد ها، سود ها و سود هر سهم (EPS)
• اط?عاتي در باره مفروضات- مبنايي كه پيش بيني بر اساس آن انجام شده است .
• ساير اط?عات مربوط در تهيه پيش بيني سود -مثل تغييرات در كاربرد اصول حسابداري
ه–1 اط?عات مالي خاص:
در حاليكه بنظر مي رسد در مورد اط?عات موجود در پيش بيني سـود اجمـاع كلـي وجـود داشـته
باشد، اخت?ف نظر هايي نيز بر سر ميزان اط?عاتي كه مي بايست ارائه شود، وجود دارد.
بسياري برا ين باورندكه پيش بيني سود بايد بصورت خ?صه و مختصر افشاء شود. در مقابل برخي
عقيده دارند كه پيش بيني سود بايد شامل اط?عات جزئي تر و كامـل- مشـابه آنچـه كـه در مـورد
صورت هاي مالي صورت مي گيرد- باشد. همچنين گروهي كه به افشاء محـدود معتقدنـد، عقيـده
دارند كه افشاء پيش بيني سود بـا جزئيـات كامـل موجـب سـر درگمـي اسـتفاده كننـده همـراه بـا
صورتهاي مالي- خصوصـا اگـر پـيش بينـي سـود بـه همـان شـكل و نحـوه صـورت سـود ارائـه
32
فصل دوم- ادبيات وپيشينه ?قيق
شود_خواهد شد. اگر چه اغلب طرفداران افشاء كامل جزئيات پيش بيني سود نيز موافقند كه ايـن
گزارش بايد به روشني از صورت هاي مالي تفكيك گردد.
محدود بودن افشاء اط?عات مالي تنها به رقم سود خالص، با اهداف بيـان شـده بـراي پـيش بينـي
سود_ مبني بر اينكه پيش بيني سود بايد همراه با ساير اط?عات به استفاده كنندگان در ارزيابي شان
از وضعيت آتي شركت كمك نموده و امكان ارزيابي منطقي استفاده كننده درباره پيش بينـي انجـام
شده را فراهم آورد_ مغاير خواهد بود.
ه–2 مفروضات به كار رفته:
دومين جزء تشكيل دهنده پيش بيني سود مفروضاتي است كه پيش بيني بر اساس آنها شكل گرفته
است. در اين زمينه يك اخت?ف نظر اساسي وجود دارد. برخي معقدند بايـد مفروضـات اساسـي و
مهم افشاء شوند و برخي ديگر اعتقاد دارند كه اين مفروضات نمي تواند به روشي افشاء شوند كـه
به استفاده كنندگان كمك كنند بدون اينكه به توانايي شـركت در دسـتيابي بـه اهـدافش لطمـه وارد
نمايند. با توجه به د?يل هر دو گروه، بايد به دنبال نقطه تعـادلي بـراي افشـاگري مفروضـات بـود.
بويژه اينكه ايجاد شرايط ?زم براي ارزيابي منطقي از پيش بيني سود توسط استفاده كننـدگان، يكـي
از اهداف ارائه شده براي پيش بيني سود مي باشد. پيش بينـي سـود نتيجـه يـك فرآينـد بـرآورد و
تخمين است _ نه تخمين آنچه كه در آينده تحقق خواهد يافت _ يك پيش بيني منطقي از سود بـه
مفروضاتي كه بر اساس آن تهيه شده است بستگي خواهد داشت و اگر استفاده كننـدگان ، ارزيـابي
كنندگان معقول و منطقي هستند، پس مي بايست به مفروضات دسترسي داشـته باشـند. مفروضـات
نيز مي تواند به روشهايي افشاء شود كه در عين حاليكه به استفاده كنندگان امكان ارزيابي منطقي از
پيش بيني سود را خواهد داد از افشاء اط?عات محرمانه و زيان بار براي شركت ( جهت دسـتيابي
به اهداف ) اجتناب نمايد .


دیدگاهتان را بنویسید