– درصد وزني نيتروژن در چوب بسيار ناچيز حدود 3/0-1/0 درصد نيز مي باشد در مقابل گياهان علفي چيزي حدود 5-1 درصد داراي نيتروژن مي باشند اين مقدار ناچيز نيتروژن چوب قابليت تخريب آن را کاهش مي دهد.
برون چوب تمام گونه ها به دليل داشتن مواد غذايي ذخيره شده در سلولهاي پارانشيمي و فقدان مواد استخراجي حتي در گونه هايي که با دوامند يا واجد درون چوب مشخص هستند کم دوام يا بسيار کم دوام هستند.
همچنين قسمت خارجي درون چوب درختان مسن مقاومت به پوسيدگي بيشتري نسبت به قسمت خارجي درون چوب درختان جوان همان گونه دارند.
دوام طبيعي چوب سنگين بطور کلي بيشتر از چوبهاي سبک است زيرا جرم ويژه بستگي به تخلخل دارد و چون چوب هاي سبک متخلخل تر هستند هوا و آب درآنها بيشتر و طبيعتاً محيط براي رشد قارچ ها مساعد تر است ولي اين خاصيت عموميت ندارد بطوري که چوبهاي سبک مثل سدر و سکويا داراي دوام طبيعي بيشتري از راش و بلوط سرخ و بلوط سياه هستند و دليل آن را هم مي توان سمي بودن مواد استخراجي گونه ها سدر و سکويا دانست. در يک گونه دوام طبيعي چوب در درختان مختلف متفاوت است و در مورد يک گونه بخصوص نيز بستگي به شرايط رويش نژاد و قسمتهاي مختلف يک درخت دارد[7].
1-6 عوامل مخرب چوب
چوب يک ماده بيولوژي حاصل از تقسيمات سلولهاي کامبيومي درخت است اين ماده با ارزش که نمي توان به جهاتي براي آن رقيبي پيدا کرد به سادگي تحت اثر عوامل مخرب غير بيولوژيک و بيولوژيکي تخريب مي شود مثلاً در ميان عوامل غير بيولوژيک ( آتش ، هوازدگي ، فرسودگي مکانيکي ، تخريب شيميايي ) فقط چند دقيقه اي وقت لازم است تا چندين متر مکعب چوب که حاصل از چندين سال از رشد يک درخت است توسط آتش به خاکستر تبديل شود. جداي از اين موضوع عوامل بيولوژيکي را مي توان يافت که چوب ها را به جهت تامين مواد غذايي مورد تخريب قرار مي دهند در اين ميان باکتريها که از کوچکترين موجودات زنده به حساب مي آيند تا حشرات (موريانه ها 7و سوسکها8) قادر به تخريب چوب هستند اما در ميان موجودات آبزي که در داخل آب شور دريا يافت مي شود تعدادي چوب را به جهت پناهگاه و تامين مواد غذايي مورد تخريب قرار مي دهند و تحت عنوان حفاران دريايي شناخته مي شوند. (نرم تنان 9و سخت پوستان10) اما بطور کلي خطرناکترين عوامل مخرب بيولوژيک چوب قارچها هستند که به دليل عدم وجود سبزينه يا کلروفيل چوب را به جهت داشتن سه ماده ارزشمند سلولز همي سلولز و ليگنين مضمحل مي کنند[2].
1-7 قارچ هاي مخرب چوب :
1-7-1 زيست شناسي قارچهاي مخرب چوب
قارچها يي که چوب ها را مورد تخريب قرار مي دهند توسط اندام زايشي بنام اسپور توليد مي شوند که همتاي بذرها در گياهان به حساب مي آيند. بنابراين چون اين گياهان فاقد سبزينه يا کلروفيل هستند و قادر به عمل فتوسنتز نمي باشند ناگزيرند براي ادامه زندگي از مواد آلي ساخته شده گياهان سبز ديگر استفاده نمايند.
قارچها در طي زندگي خود داراي دو مرحله مي باشند مرحله رويشي و زايشي. مرحله رويشي قارچها اغلب بدور از چشم است و تنها با ميکروسکوپ هاي پيشرفته در ريسه يا هيف11 قابل رويت مي باشد. مرحله زايشي در کلاهک قارچها12 به سادگي قابل رويت مي باشد. ميليونها اسپور ممکن است در شرايط طبيعي تنها از يک کلاهک قارچ توليد شود . همين اسپورهاي توليد شده بوسيله باد ، آب و حشرات چوب هاي آلوده منتشر مي شود و قادرند در چوب يا تنه درختي که در شرايط مساعد محيط (دما ، pHو ميزان رطوبت) باشند رشد نمايند .
1-7-2 تغذيه قارچها
همانطور که توضيح داده شده بعلت عدم قابليت قارچها در فتوسنتز بنابراين نياز به کربن خود را در متابوليسم سلولهاي موجودات ديگر مي يابند. به همين جهت مواد غذايي به سادگي براي قارچها يي که خود را در چوب جايگزين مي نمايند قابل حصول است و آنها اين مواد را در ساختمان پلي ساکاريدها سلولزها و ليگنين که 95? ساختار چوب را تشکيل مي دهد مي يابند[2].
اغلب قارچها ابتدا مواد نشاسته اي موجود در پارانشيم هاي چوبي که جزء ذخيره غذايي يک گياه به حساب مي آيد را در مورد استفاده قرار مي دهند.
برخي ديگر که جزء قارچها ي رنگ کننده چوب محسوب مي شوند عموما به چوب هاي تازه يا درختان تازه قطع شده حمله ور مي شوند و کربن مورد نياز خود را از قندهاي محلول در آب حفرات سلولي تهيه مي نمايند. اين گروه تخريب مکانيکي به چوب وارد نمي کنند و صرفا کيفيت ظاهري چوب را از نظر مبادلات تجاري کم مي نمايند. ضمنا نيتروژن که به مقدار کم در چوب پراکنده است(بين3/0 – 1/0 درصد) و همين مقدار کم نياز قارچ را در يک پوسيدگي سريع مرتفع مي کند. علاوه بر اين قارچ در تغذيه خود از بافت چوب تيامين (ويتامينB2) را مورد مصرف قرار مي دهد. بنابر تحقيقات و بررسيهاي لابراتواري عناصر مورد نياز اکثر قارچها و شايد کليه آنها عبارتست از کربن ، اکسيژن ، ئيدروژن، ازت، فسفر، پتاسيم، منيزيم، گوگرد، منگنز، مس، موليبدن، آهن و روي بطور کلي بهترين منبع توليد کربن براي قارچها گلوکز است[2].
1-7-3 رطوبت مورد نياز قارچها
يکي از نيازهاي ضروري قارچها جهت فعاليت در چوب رطوبت مي باشد . چوبي که در محيط خشک نگهداري مي شود فارغ از هر گونه خطرات حمله قارچي است. اما اگر همين چوب با يک محيط در حدود رطوبت20? تماس پيدا کند آماده تخريب بوسيله قارچها مي شود. قارچ هاي مختلف خود را با رطوبت هاي متفاوت تطبيق مي دهند مثلا قارچ13 که جزء دسته کپکها به حساب مي آيد مي تواند در رطوبت پايين تر از 15? به فعاليت خود ادامه دهد. بعضي از قارچها که اصطلاحا به قارچ هاي گرما دوست موسومند قادرند در رطوبت پايين تر از 20?در داخل و خارج چوب رشد نمايند. قارچها عامل پوسيدگي نرم به چوب ها با رطوبت بسيار بالا حمله ور مي شوند چوب هايي در معرض آب شيرين آب شور و حتي داخل و خارج خاک (برجهاي خنک کننده) هستند در معرض حمله اين نوع قارچها قرار دارند. رطوبتي که براي رشد قارچ عامل پوسيدگي قهوه اي نياز است خيلي بيشتر از کپکها است حد اپتيمم رطوبت براي رشد جوانه هاي قارچ عامل پوسيدگي قهوه اي در کاج جنگلي (Scits pin) و نراد (Abies spp) بيش از 30? تا 70? نيز مي باشد يعني در دماي مناسب براي رشد قارچها که عموما c?30 – c?20 مي باشد عموما رطوبت نسبي محيط برابر رشد اين قارچ در حدود 95? تا 98? مي باشد (نقطه اشباع فيبر اين دو گونه 28? الي 30? نيز مي باشد) [18].
1-7-4 دماي مورد نياز قارچها
همان دماي ملايمي که گياهان سبز رشد خود را در آن ادامه مي دهند براي رشد قارچ هاي مخرب چوب مساعد به نظر مي رسد. دماي اپتيمم رشد قارچها متفاوت است اما بيشتر قارچها در دماي حدود c?30 تاc ?20 فعال مي باشند. پيشرفت پوسيدگي در درجه حرارت زير c?10 نسبتاً کند و در بالاي c?32 ناچيز مي باشد و در دماهاي c?0 وc?37 کاملا متوقف مي شود . دماي زير صفر درجه سانتيگراد قارچها را صدمه نمي زند اما دماي بالا حادث از نور خورشيد يا کوره هاي چوب خشک کني قادرند قارچها را از بين ببرند. رشد اکثر قارچ هاي مخرب چوب در دماي حدود صفر درجه سانتيگراد c?0 وc?38 متوقف مي شود[2].
1-7-5 ارتباط قارچها با نور
تمامي عوامل مخرب بيولوژيک در غياب نور به خوبي رشد مي کنند چه بسا که نفوذ عميق شان به داخل چوب تصديق اين مدعاست .عدم حضور يا عدم تکامل کلاهک قارچ هاي مخرب چوب در روي تيرهاي تونلي پوسيده در داخل معادن مدرک برجسته اي است از عدم نياز به نور در تخريب چوب و نياز به چوب در توليد اندام زايشي آن تاثيرات نور بر روي اندام رويشي يک قارچ خيلي کم اهميت به نظر مي رسد . بعضي از قارچ هاي خانواده آسکوميست ها (ديسکوميست ها و سرنويت ها) و زيگوميکوتينا بدليل جهت يابي آسکسپور و هاگدان به سمت منبع نور مکانيسم انتشار اسپور فعالي به سمت نور دارند. نور همچنين در تنظيم اثرات آنزيم در قارچها در انطباقشان با محيط بسيار موثر مي باشند . نور قوي باعث کند کردن رشد قارچ و در بعضي از آنها باعث تقويت رنگ در هيف ها مي شود.
1-8 تقسيم بندي قارچها:
قارچها به دو دسته پست و عالي تقسيم مي شوند قارچ هاي عالي خود شامل دو گروه آسکوميست ها و بازيديوميست ها هستند.
قارچها بازيديوميست ها به دو گروه کلي هتروبازيديوميست و هوموبازيديوميست تقسيم مي شوند هوموبازيديوميست ها نيز به دو سري همينوميست ها و گاستروميست ها تفکيک مي گردند. در سري هيمنوميست ها خطرناکترين و مخرب ترين قارچ چوبخوار جزء خانواده پلي پوراسه مي باشد قارچ رنگين کمان که در اين پژوهش جهت تعين دوام طبيعي مورد استفاده قرار گرفته جزء اين خانواده مي باشند.
شکل2-1 قارچ رنگين کمان برروي مقطوعات جنگلي
1-9 قارچ رنگين کمان14
1-9-1 شرايط زندگي و ساختار قارچ رنگين کمان
اين قارچ جزء خانواده پلي پراسه15 است و بعنوان يکي از قارچ هاي تعيين دوام چوب ها در شرايط آزمايشگاهي مي باشد. اين قارچ جزء قارچ هاي ساپروفيت به حساب مي آيد. اين قارچ عامل پوسيدگي سفيد محسوب مي شود و بر روي کنده ها و چوب هاي افتاده ونيز مازاد مقطوعات در جنگل هاي ايران بسيار ديده مي شود.

کليه گونه هاي چوب ممکن است مورد تخريب اين قارچ قرار گيرند (حداقل در آزمايشگاه) ولي در طبيعت همه پهن برگان و بخصوص راش مورد حمله اين قارچ قرار مي گيرد و تنها در مورد چوب هايي که داراي چوب درون مشخص هستند و داراي مقدار کافي تانن باشد خسارت اغلب به برون چوب محدود مي گردد[2].
اين قارچ تحت عناوين پلي پور چند لايه اي، دم ترکي، طاقچه نگارنگ، و قارچ رنگين کمان مشهور مي باشند. اين قارچ را مي توان اغلب روي جراحات و درختان مرده سرپا روي گرده بينه پهن برگان (غير از بلوط يا شاه بلوط) و گاهاً بر روي سوزني برگان يافت و همچنين بر روي چيپس هاي خمير کاغذ چوب هاي تونلي تراورس هاي راه آهن و حتي در چوب آلات سرويس که با خاک در تماس نمي باشند ديده مي شود.
1-9-2 خواص ماکروسکوپي
اندام زايشي (کلاهک) در اين قارچ بزرگ و با تعداد زياد روي مقطوعات جنگل ظاهر مي شود رشد کلاهک شبيه به فلس ماهي مي باشد(کلاهک ها به صورت ورقه هاي نازک روي هم چيده مي شوند) سطح آن از لايه اي نرم چرمي به رنگهاي زرد قهوه اي خاکستري سياه تشکيل مي شود و در ابعاد (5/0-1/0* 8 – 2 * 6 – 2) سانتي متر است پلي پورهاي نازک به رنگ سفيد مايل به زرد مي باشد. بر روي پوسيدگي حاصل از اين قارچ در منازل هيچ گاه کلاهکي نظير آنچه در جنگل است ديده نمي شود . يک لايه از ميسيليوم سفيد کدر چرمي و سخت بر روي چوب هاي مرطوب داخل منازل حاصل اين فعاليت قارچ مي باشد . رطوبت تعادل چوب درختان تخريب شده توسط اين قارچ از 80 تا 120 درصد متغير مي باشد . و اپتيمم حرارتي براي رشد اين قارچ حدود c ?30 -c ?28مي باشد.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-9-3 خواص ميکروسکپي
اسپرها استوانه شکل صاف و تا حدي خميده به نظر مي رسند به ابعاد (2-5/1 *7-6) ميکرومتر و لايه اسپرزا16 از نوع سوراخ دار مي باشد اين سوراخ 3-2 ميليمتر عمق داشته و به رنگ سفيد مايل به زرد و به شکل گرد و يا گوشه دار مي باشد. بازيديا17 به ابعاد (6-5*20-15)ميکرومتر و فاقد کستيديوم18 مي باشد.
1-10 انواع پوسيدگي قارچي
از زمانيکه قارچ هاي مخرب چوب شناسايي شده اند روشهاي مختلفي براي طبقه بندي پوسيدگي در چوب ها استفاده شده است . اولين بار بوسيله هارتيگ19 (1874) پوسيدگي تحت عناوين قهوه اي (قرمز) و پوسيدگي سفيد نام گذاري شد و امروز تحت همين نام در همه جا مورد استفاده واقع مي شود. وقتي از طراحان ساختمان ها خواستار تعريف پوسيدگي مي شويم طبيعتا آنها دو نوع پوسيدگي خشک و مرطوب را معرفي مي نمايند که از همان پوسيدگي قهوه اي مشتق مي شود آنها بدين جهت که در کنترل اين دو نوع پوسيدگي با مشکلات زيادي مواجه هستند پوسيدگي را تحت اين عناوين تفکيک مي نمايند اما بطور کلي پوسيدگي به سه دسته زير طبقه بندي مي شود.
پوسيدگي نرم
پوسيدگي قهوه اي
پوسيدگي سفيد
1-10-1 پوسيدگي نرم20
چوب ها در بعضي مواقع در معرض تخريب قارچ هاي آسکوميست ها و دوتيرميست ها قرار مي گيرند و بدليل اينکه سطح چوب ها در شرايط مرطوب نرم و پنيري شکل مي شوند تحت عنوان پوسيدگي نرم ناميده مي شود. بعضي از شرايطي که باعث رشد مناسب قارچ هاي پوسيدگي نرم مي شود مي تواند باعث تعديل فعاليت قارچ هاي بازيديوميست شود مثل رطوبت بسيار بالا و دماي بالا. بهترين نمونه از پوسيدگي نرم اولين بار توسط سواري21 1954 روي برج هاي خنک کننده گزارش شد. چوب تخريب شده بوسيله اين قارچها داراي ظاهر کدر و سطحي نرم در حالي که عمق اين چوب ها سالم مي باشد.
1-10-2 پوسيگي قهوه اي22
يک گروه بزرگ از بازيديوميست ها بعنوان قارچ هاي پوسيدگي قهوه اي شناخته مي شوند داويتسون23 19387 اين قارچها فقط به سلولز و ترکيبات پلي ساکاريدها در چوب حمله ور مي شوند و به جهت باقيماندن ليگنين رنگ چوب را به قهوه اي مايل به قرمز تا قهوه اي سياه تغيير مي دهند و از آنجا که ترک هاي به شکل قطعات آجر در چوب ايجاد مي نمايند گاها تحت عنوان مکعبي خوانده مي شود. چوب هاي تخريب شده به سادگي متلاشي مي شود و نهايتا پودر قهوه اي رنگ از خود باقي مي گذارد.


دیدگاهتان را بنویسید