2-9- دما16
2-10- آب16
2-11- نور17
2-12- مالچ:17
2-13- کوددهي:18
2-14- بادشكن:19
2-15- ترکيبات:19
2-16- مواد غذايي:20
2-17- ويتامين:20
2-18- نانو ذرات20
2-19- روش هاي توليد نانو ذرات21
2-20- سوابق تحقيق22
2-20-1- نانو ذرات نقره22
2-20-2- يون هاي گازي26
فصل سوم27
مواد و روش ها27
3-1- زمان اجراي آزمايش28
3-2-مشخصات محل اجراي طرح28
3-3- مشخصات خاک وآب مورد استفاده آزمايش28
3-4- آماده سازي و کاشت29
3-5- مشخصات رقم مورد استفاده در آزمايش29
3-6- يون هاي گازي مورد استفاده در آزمايش30
3-7- خصوصيات نانو نقره مورد استفاده در آزمايش31
3-8- آبياري31
3-9- آفات و بيماريها32
3-10- مشخصات طرح آزمايشي32
3-12- صفات مورد بررسي33
3-12-1- ارتفاع بوته33
3-12-2- قطر ساقه33
3-12-3- وزن تر قسمت فوقاني33
3-12-4-وزن تر قسمت خوراکي33
3-12-5- وزن خشک قسمت خوراکي33
3-12-6- وزن خشک قسمت فوقاني33
3-13- روش تجزيه و تحليل آماري اطلاعات34
فصل چهارم35
نتايج و بحث35
4-1- ارتفاع بوته36
4-1-1- اثرات يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر ارتفاع بوته36
4-1-2- اثر متقابل يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر ارتفاع بوته37
4-2- قطر ساقه اصلي37
4-2-1- اثر يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر قطر ساقه اصلي37
4-2-2- اثر متقابل يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر قطر ساقه اصلي38
4-3- وزن تر قسمت فوقاني39
4-3-1- اثر يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر وزن تر قسمت فوقاني39
4-3-2- اثر متقابل يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر وزن تر قسمت فوقاني40
4-4- وزن خشك قسمت فوقاني41
4-4-1- اثر يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر وزن خشك قسمت فوقاني41
4-4-2- اثر متقابل يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر وزن خشك قسمت فوقاني41
4-5- وزن تر قسمت خوراکي42

4-5-1- اثر يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر وزن تر قسمت خوراکي42
4-5-2- اثر متقابل يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر وزن تر قسمت خوراکي43
4-6- وزن خشك قسمت خوراکي44
4-6-1- اثر يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر وزن خشك قسمت خوراکي44
4-6-2- اثر متقابل يون هاي گازي و غلظت هاي مختلف نانو نقره بر وزن خشك قسمت خوراکي45
4-7- ضريب همبستگي بين صفات49
فصل پنجم51
نتيجه گيري و پيشنهادات51
منابع و مآخذ:54
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره 2-1: موادغذايي موجود در ريحان20
جدول شماره 2-2: املاح غذايي و ويتامين موجود در ريحان20
جدول شماره 3- 1: صفات فيزيکي و شيميايي خاک مورد استفاده درآزمايش28
جدول شماره 3- 2: نتيجه آزمون آب مورد استفاده درآزمايش29
جدول شماره 3-3: خصوصيات فيزيكي نانو نقره مورد استفاده در آزمايش31
جدول شماره 4-1: ميانگين مربعات تجزيه واريانس صفات مورد بررسي46
جدول شماره 4-2: مقايسات ميانگين اثر يون هاي گازي بر صفات مورد بررسي47
فهرست اشكال و نمودار ها
عنوان صفحه
شکل شماره 3-1: مولد خازني يون هاي گازي31
نمودار شماره 4-1 : تاثير يون گازي روي ارتفاع بوته37
نمودار شماره 4-2 : تاثير يون گازي روي قطر ساقه اصلي38
نمودار شماره 4-3 : تاثير يون گازي روي وزن تر قسمت فوقاني40
نمودار شماره 4-4 : تاثير يون گازي بر وزن خشك قسمت فوقاني42

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نمودار شماره 4-5 : تاثير يون گازي روي وزن تر قسمت خوراکي43
نمودار شماره 4-6 : تاثير يون گازي روي وزن خشك قسمت خوراکي45
چکيده
به منظور بررسي تاثير نانو نقره و يون هاي گازي بر عملكرد و اجزاي عملكرد گياه ريحان در سال 1391 آزمايشي به صورت فاکتوريل در قالب طرح کاملا تصادفي در 9 تيمار و سه تکرار اجرا گرديد . تيمار هاي آزمايش شامل کاربرد محلول پاشي با نانو نقره در سه سطح (0 ،60 و120 پي پي ام) و اعمال يون هاي گازي در سه سطح (بدون يون گازي، يون گازي تک قطبي مثبت و يون گازي تک قطبي منفي) بودند.
نتايج نشان داد که يون هاي گازي تک قطبي مثبت بر شاخص هاي عملكردي ريحان اثر مثبت داشته و برعكس يون هاي گازي تک قطبي منفي اثر منفي دارد. اثر محلول پاشي با غلظت هاي مختلف نانو نقره بر صفات اندازه گيري شده معني دار نبود. بيشترين مقدار وزن تر قسمت خوراکي مربوط به تيمار محلول پاشي نانو نقره با غلظت 60 پي پي ام + يون گازي تک قطبي مثبت (7/24 گرم) و کمترين وزن مربوط به تيمار محلول پاشي نانو نقره با غلظت 60 پي پي ام + يون گازي تک قطبي منفي (43/13 گرم) بود. اين در حالي است كه عدم اختلاف معني دار بين سه تيمار يون گازي مثبت و تيمار يون گازي مثبت + محلول پاشي با نانو نقره با غلظت 60 پي پي ام و تيمار محلول پاشي با نانو نقره با غلظت 120 پي پي ام نشان مي دهد که مي توان در شرايط محدوديت امکان توليد يون هاي گازي از محلول پاشي با نانو نقره با غلظت 120 پي پي ام بجاي اعمال تيمار يون هاي گازي بهره گرفت و در صورتي که توليد محصول بيولوژيک مد نظر باشد يون هاي گازي را جايگزين کاربرد نانو نقره نمود.
واژگان کليدي :ريحان، نانو نقره، يون هاي گازي
فصل اول
مقدمه و اهداف
1-1- مقدمه
ريحان يا شاهسپرم، به عنوان گياهي مقدس شناخته شده است. هندو‌ها از اين گياه شفابخش در مراسم مذهبي خود استفاده مي‌کنند. اين گياه درمان کاملي براي بسياري از درد‌ها و بيماري‌ها به شمار مي‌آيد. اين گياه به دليل رايحه خوشايند و خواص درماني خود کشت مي‌شود و استفاده ‌هاي صنعتي و خانگي متنوعي دارد. برگ ‌هاي ريحان منشأ و ريشه هندي دارند و براي بيش از 5000 سال بخشي از علم طب گياهي بوده‌اند. استفاده از ريحان به عنوان يک گياه دارويي از زمانهاي قديم رايج بوده، اما امروزه اين گياه ارزشمند وارد جريان زندگي روزانه شده و بيشتر به عنوان يک چاشني در غذاهاي مختلف مورد استفاده قرار مي گيرد(Bagamboula و همکاران،2004 ).
نانو نقره يک دستاورد شگرف در عرصه تکنولوژي بوده که در عرصه هاي مختلف پرشکي، کشاورزي، دامپروري، بسته بندي کاربرد دارد. نانو نقره به دو صورت پودر (کامپوزيت) و مايع (کلوئيد) توليد مي شود (Nagender Reddy، 2008).
يون هاي نقره در محلول هاي نانو نقره، به صورت كلوئيدي و در حالت سوسپانسيون قرار مي گيرند و خاصيت ضد باكتري، ضد قارچ و ضد ويروسي دارند. محلول هاي نانو نقره از يون هاي نقره در اندازه هاي 100-10 نانو متر تشكيل شده اند و در مقايسه با تركيبات ديگر پايداري شستشويي بيشتري دارند. يون هاي نقره به دليل اندازه كوچكي كه دارند، ضمن سطح تماس بيشتر با فضاي بيرون تاثير بيشتري بر محيط مي گذارند. مكانيزم اثر نانو نقره بر ميکروارگانيسم ها را ميتوان به 4 شكل زير عنوان نمود:
الف)توليد اكسيژن فعال توسط نقره بر اثر خاصيت فتوكاتاليستي كه باعث تخريب غشاهاي سلولي ميكرو ارگانيسم مي شود.
ب)از بين بردن ميكرو ارگانيسم ها به وسيله ي دناتوراسيون1 كردن غشاهاي سلولي و تبديل پيوندهاي گوگردي SH- به SAg در غشاهاي پروتئيني ميكرو ارگانيسم ها
ج)افزايش تمايلات بار مثبت نقره در ابعاد نانو كه موجب اتصال به ميكرو ارگانيسم هاي داراي بار منفي شده كه اين مكانيزم باعث تخريب غشاي سلولي ميكرو ارگانيسم مي شود.
د)در بعضي ميكرو ارگانيسم هايي كه تنفس آنها توسط آنزيم ها صورت ميگيرد،نانو نقره با از بين بردن آن آنزيم ها، مكانيزم تنفسي ميكرو ارگانيسم را مختل نموده و باعث مرگ آن مي شود (حاجي ميرزا بابا و همكاران،1390).
يون ها ذرات باردار موجود درهوا هستند که در طبيعت زماني که انرژي بر مولکولي مانند دي اکسيد کربن، اکسيژن، آب يا نيتروژن وارد مي شود، باعث مي گردد که يک الکترون از مولکول جدا شده و يک يون باردار مثبت به جا بگذارد. الکترون جدا شده خود را به نزديکترين مولکول مي چسباند و آن را تبديل به يون باردار منفي مي‌کند. اين يون باردار منفي اکسيژن است که بهترين تأثير را بر ما دارد. تحقيقات بخش کشاورزي آمريکا اخيراً ثابت کرده است که يونيزه کردن يک اتاق باعث مي شود که 52% گرد و غبار کمتري در هوا باشد و 95% باکتري کمتري در هوا باقي مي ماند (چرا که بيشتر آلاينده ها بر روي ذرات گرد و غبار موجود در هوا زندگي مي کنند(Elkiey و همکاران، 1985).
افزايش عملكرد در واحد سطح و استفاده بهينه از عوامل توليد مستلزم تامين شرايط محيطي مناسب جهت رشدو نمو گياهان مي باشد. اين تحقيق به اين دليل انجام گرديد تا مشخص گردد که آيا استفاده از عناصري همچون نقره كه بطور مستقيم در تغذيه و توليد مواد آلي در گياهان كاربردي ندارد مي تواند بطور غير مستقيم بر عوامل توليد اثر داشته باشد يا خير؟ در صورت مثبت بودن، مي توان نتيجه گرفت كه با استفاده از اين مواد مي توان از مواد غذايي در دسترس استفاده بهتري نمود و به افزايش بهره وري كمك كرد. همچنين استفاده از فاكتور هاي فيزيكي از قبيل افزايش غلظت يون هاي گازي موجود در هواي اطراف گياهان يا تك قطبي نمودن محيط با استفاده از اين يون ها در راستاي بهينه سازي محيط كشت محصولات و در نهايت افزايش ميزان توليد در واحد سطح مد نظر مي باشد.نانو نقره به عنوان كليدي ترين عنصر در حذف ميكرو ارگانيسم ها و عوامل بيماري زا شناخته شده است. تحقيقات زيادي نشان داده كه يون هاي گازي به خصوص يون گازي تك قطبي منفي نيز به عنوان عامل موثري در حذف ميكرو ارگانيسم ها و عوامل بيماري زا در محيط مي باشد. همچنين در اغلب تجهيزاتي كه يون هاي گازي توليد مي نمايند از فيلتر هاي نانو نقره نيز استفاده مي گردد.لذا براي شناخت اثر متقابل اين دو عامل بر گياه ريحان اين تحقيق انجام گرديده است.

1-2- اهداف
با توجه به رشد روز افزون جمعت و نياز به افزايش بهره وري در واحد سطح در کشاورزي و لزوم يافتن مکانيزم هاي فيزيکي و سازگار با محيط زيست اين تحقيق با هدف بررسي اثر يون هاي گازي تک قطبي و نانو نقره بر اجزاي عملکرد گياه ريحان انجام شد.
فصل دوم
کليات و بررسي منابع
2-1- اهميت کشاورزي
گياهان زراعي که در نقاط مختلف دنيا و در شرايط مختلف آب و هوائي کشت مي کردند و محصول آنها به مصرف تأمين غذاي ضروري و اوليه انسان مي رسد، هر يک از آنها به نوبه خود قرنها پيش، از نباتات وحشي هم تيره خود حاصل شده اند. نباتات وحشي در ابتدا از نظر اشغال سطح زمين به صورت کنوني وجود نداشته اند بلکه در بعضي نقاط به مقدار زياد، در برخي مناطق کمتر و در پاره اي از نقاط اصلاً وجود نداشته اند. عوامل متعدد مانند حرکت يخچالها، رودخانه ها، رگبار، سيل، تغييرات آب و هوائي همچنين وجود و دخالت انسان و حيوانات و پرندگان موجب انتقال بذر آنها از نقطه اي به نقاط ديگر شده و بتدريج انتشار و ازدياد يافته اند(خدابنده،1387). افزايش نياز به توليدات کشاورزي اکولوژيک همراه با افزايش تقاضاي مواد خام گياهي براي توليد غذا، استفاده از برخي شاخه هاي صنعت در تحقيقات جديد و اتخاذ تصميمات ايمن براي افزايش توليدات کشاورزي را ضروري مي سازد تغييرات ايجاد شده در طبيعت در اثر دخالت هاي انسان در خاک، آب و جو بدليل استفاده از مواد شيميايي مختلف براي افزايش بهره وري گياهان منجر به جستجو جهت پيدانمودن روش هاي جديد شده است(Aladjadjiyan، 2007).
2-2- افزايش بهره وري در كشاورزي
قرن گذشته دامنه اي از کاربرد مواد شيميايي پيشرفته نظير اسيد جيبرليک و کود هاي شيميايي در کشاورزي بود و از طرف ديگر مناطق مختلف، افزايش سطح کيفيت زندگي باعث اثرات منفي بر توليدات غذايي و محيط زيست شده است. بنابراين علوم کشاورزي به سمت عوامل تاثير گذار اکولوژيک در توليدات گياهان از قبيل يونيزه نمودن، اشعه ليزر، اشعه ماوراء بنفش، ميدان هاي مغناطيسي و الکتريکي و نظاير آن سوق پيدا نموده است(Faqenabi و همکاران، 2009).
تمام فرايند هاي حياتي عمدتا به تبادل انرژي بين سلول و محيط وابسته اند. در خصوص مواد شيميايي بهبود دهنده رشد لازم است تا اين مواد مستقيما داخل سلول شوند تا تاثير گذار باشند، ولي تيمار هاي فيزيکي با انرژي القا شده به سلول، شرايطي را براي نقل و انتقالات مولکولي ايجاد مي کنند و در نتيجه مواد ضروري براي سلول را فراهم مي آورند. اين شرايط، مفهوم کشاورزي کوانتمي2 را مي رساند که در سال هاي اخير به شدت مورد بحث قرار گرفته است(Aladjadjiyan، 2007). بنابراين بعضي دانشمندان معتقدند که قرن حاضر، کاربرد بيوفيزيک و تاثير عوامل فيزيکي روي موجودات زنده خواهد بود(Faqenabi و همکاران، 2009).
از فن آوري هاي نوين ديگر که اخيرا وارد عرصه کشاورزي شده است استفاده از فن آوري نانو مي باشد. نانو تکنولوژي دستکاري يا مجتمع کردن اتم هاي منفرد، ملکول ها يا توده هاي ملکولي به ساختارهايي با ويژگي ها و صفات جديد بسيار متفاوت است. در اين بين استفاده از نانو ذرات نقره و دي اکسيد تيتانيوم گسترش زيادي پيدا نموده است(صالحي و تمسكني،1387). در آزمايشي ترکيبي از ذرات نانو SiO2 و TiO2 فعاليت نيترات ردوکتاز را در سويا افزايش داد و توانايي جذب و استفاده از آب و کود را تشديد نمود(Lu و همكاران ،2002)
2-3- تاريخچه استفاده انسان از گياهان دارويي
سابقه درمان بيماريها با گياهان دارويي به قدمت تاريخ زيست انسان بر روي کره زمين است. انسان به حکم تجربه، علم و انديشه و جانوران بنا به مقتضيات خود در طول عمر حيات در کره زمين به کمک گياهان دارويي خود را مداوا کرده و مي‌کنند. از آنجا که انسان جزئي از طبيعت است بطور مسلم براي هر بيماري ، طبيعت گياهي براي مداواي آن عرضه کرده است، به همين دليل به طبيعت روي آورده و از نعمات آن بهره مي‌برد، و به درمان سريع‌تر ، بهتر و مطمئن‌تر دست مي‌يابد. (اميدبيگي،ر.1376.)
2-4- رابطه گياهان دارويي و بيماري
هر خاکي و هر آب و هوايي ، بستر انواع گياهان دارويي است. بنابراين همه چيز در همه جا نمي‌رويد و حکمت خلقت در اين است که هر جا بيماري هست، قطعا نوع گياه دارويي آن نيز يافت مي‌شود. از طرفي همه گياهان دارويي در يک فصل خاص نمي‌رويند. هنوز کسي رابطه بين شيوع بيماري در يک فصل يا يکزمان و وفور گياهان دارويي آن فصل را جستجو نکرده است، ولي مي‌دانيم که بسياري از بيماريها در فصل خاص شيوع پيدا مي‌کنند و بعضي از گياهان دارويي شناخته شده وناشناخته نيز در همان فصل به وفور يافت مي‌شوند. (اميدبيگي،ر.1376.)
2-5- ترکيبات مهم گياهان دارويي
2-5-1- اسانس ها:
مواد عطري ، درمان بخش، تميز کننده، ضد عفوني کننده، محرک اشتها ، هضم کننده غذا ، ضد درد ، ضد نفخ معده و روده و ضد اسپاسم عضلاني مي‌باشند.
2-5-2- آلکالوئيدها:
انواع مواد مخدر از جمله مرفين ، کدئين و کوکائين در شمار آلکالوئيدها هستند. هر کدام از اين مواد نقش مخصوص و معين در درمان بيماريها دارند.
2-5-3- مواد تلخ مزه:
بسياري از گياهان داراي مزه تلخ هستند مانند کاسني که خواص دارويي و درماني دارد. مواد تلخ مزه غير سمي محرک اشتها بوده و محرك اندامهايي مانند کبد و کيسه صفرا براي فعاليت بيشتر هستند.
2-5-4- فلاونوئيدها:
فلاونوئيدها مواد موثري هستند که عمدتاً در گياهان عالي يافت مي‌شوند اين مواد انواع سموم در بدن را خنثي مي‌کنند.
2-5-5- تانن ها:
خاصيت ضد درد دارند، لثه‌ها و پوست دهان را محکم و تميز مي‌کنند. اثر مثبت روي جدار معده و روده‌ها دارند.
2-5-6- مواد لعاب‌دار:
وظيفه اين مواد اين است که مايعات را به اين مواد متصل مي‌کنند. اين مواد موجب کاهش کلسترول خون مي‌شوند. گياه پنيرک ، ختمي و بارهنگ ، غني از مواد لعاب‌دار هستند.
از ديگر مواد موجود در گياهان دارويي‌مي‌توان به ويتامينها ، اسيدهاي گياهي و قندها اشاره کرد.
امروزه تأكيد اصلي و هدف اختصاصي متخصصين فارماكوگنوزي3 بر روي حفظ و توسعه استعدادهاي ژنتيكي توليد مواد مؤثره دارويي گياهان عالم است و نه فقط روي موجوديت خود گياهان دارويي كه مورد توجه عامه مردم قرار دارد.
از طرفي در دنياي امروز كاربرد گياهان دارويي به صورت فرآوري شده مقرون به صرفه مي باشد زيرا اثر شفابخشي ماده مؤثره دارويي گياهان نيز بيشتر مي شود و به طور غيرمستقيم گياهان دارويي طبيعت و ذخاير دارويي از دستبرد مصارف حاد عمومي مصون مي ماند( اميد بيگي، 1374و صمصام شريعت،1375).
2-6- ويژگي هاي گياهان دارويي
1- گياه دارويي سه جنبه كاربردي دارد :طبي، ادويه ايو عطري . برخي در آن واحد دو يا هر سه جنبه را دارند.
2- اين گياهان مواد زيستي مخصوص فعال مفيدي را با مقادير بسياركم (معمولاً كمتر از يك درصد ) در خود ذخيره مي كنند. به بيان ديگر ماده دارويي غالباً از پنج يا شش گروه تركيبات اصلي سازنده گياه نيست، بلكه از تركيبات فرعي آن است كه نقش مستقيم آنها در حيات گياه روشن نبوده و متابوليت هاي ثانوي نام دارند. به طور كلي نظر بر اين است كه توليد متابوليت هاي ثانوي براي تنظيم سازگاري گياه نسبت به عوامل نامساعد و تنش هاي محيط زندگي صورت گرفته و به منزله به كارافتادن يك نوع جريان دفاعي در جهت استمرار تعادل فعاليتهاي حياتي به حساب مي آيد.
3- معمولاً بخش هاي خاصي از گياه (ريشه ، برگ ، گل ، دانه ، ميوه و …) ازلحاظ توليد ماده مؤثره مورد نظر است نه همه گياه.
4- گياهان دارويي مورد عمل در كشاورزي ممكن است هم محصولات زراعي و هم محصولات باغي را شامل گردد.
5- محصولات دارويي در مقايسه با محصولات معمولي زراعي و باغي گستره مصرف نسبتاً محدودتري دارند و كشت گاههاي كمتري را به خود اختصاص مي دهند.
6- يك محصول دارويي معين ممكن است از چند گياه و از اندامهاي مختلف گياهي حاصل شود.
7- محصولات دارويي هم با افزايش عوامل حاصلخيزي، به زراعي و به نژادي و هم با برانگيختن تهييج هاي غير طبيعي (ايجاد استرس) افزون مي شوند. بسته به مورد براي تعالي توليد، تلفيق بهينه اي از هر دو ضرورت مي يابد(اميدبيگي،1374).
2-7- ويژگي هاي گياه ريحان
ريحان (Ocimum basilicum) با نام انگليسيBasil ، متعلق به خانواده نعناع (Lamiaceae) و از راسته نعناع Lamiales مي باشد که از دوره اليگوس فسيل آن شناخته شده است. منشا اين گياه هند، ايران و افغانستان گزارش گرديده است (اميدبيگي،1379). جنس Ocimim شامل 30 گونه است که در ميان آنها گونه O. basilicum مهمترين گونه اقتصادي بوده و امروزه بطور تجاري در کشور هاي فرانسه، مجارستان، آمريکا(کاليفرنيا)، هند، اسپانيا، مصر، پاکستان، اندونزي، مراکش و تقريبا در تمام مناطق گرم و معتدل کشت و کار مي گردد (Marotti و همکاران، 1996).
2-7-1- گياهشناسي
گياهي است علفي، يکساله (در مناطق با آب و هواي گرم به صورت چند ساله مي‌باشد)،دولپه،سبزي گرمسير، C3، ارتفاع گياه 70-30 سانتي متر و عرض30 سانتي متر،بافت واريته ها از نرم و براق تا تيره و چين دار، دگرگرده افشان توسط حشرات،شمار کروموزوم پايهX در ريحان 8 و شمار کروموزوم در گونه ها و ارقام مختلف 48 است.دوره رشد کوتاه است. قسمت قابل خوردن برگ مي باشد. (اميدبيگي،ر.1376.)
رنگ ساقه ي بوته ي ريحان سبز تند است و داراي برگ هاي منظم و بيضي شکل است . گل هاي ريحان به رنگ سفيد يا صورتي در ماه هاي مرداد يا شهريور به شکل خوشه در انتهاي ساقه ي ريحان ظاهر مي شوند و پس از چندي از همين گل ها تخم ريحان حاصل مي گردد. دو نوع ريحان وجود دارد که يک نوع آن برگ هاي سبز و نازکي دارد و نوع ديگر برگ هاي بنفش رنگ دارد. اين گياه هيچ گونه ترشح زيان آوري ندارد و تمام بخش هاي آن مثل برگ ، گل و حتي ساقه آن بسيار معطر و خوشبو است. از اين رو در تمام دنيا به عنوان يک طعم دهنده و عطر دهنده به غذا مورد استفاده قرار مي گيرد(Svecova، 2010).
2-7-2- خواص دارويي
مصرف ريحان طي مدت معيني ، باعث درمان بيماريهايي مانند سرما خوردگي، سرفه، سردرد، خستگي چشم، ضعف، اسهال، فشار خون بالا يا پايين، مشکلات قلبي، چاقي، ترشي معده، يبوست، مشکلات کليوي، سنگ هاي مثانه و دردهاي نقرسي مي شود اين گياه براي افزايش مقاومت و استحکام بدن در برابر بيماريها که در نتيجه کمبود ويتامين هاي Aو C هستند، نقش عمده اي دارد. مصرف ريحان مي تواند باعث بهبود چين و چروک هاي دست و صورت شود. هم چنين در بيماري هاي زنان، مشکلات پوستي و تب نيز کاربرد دارد. براي بيماران مبتلا به سرطان نيز مصرف اين گياه توصيه مي شود. دم کرده برگ ريحان معالج سردردهاي ميگرن و عصبي است و اثر ضدتشنج دارد. برگ ريحان درمان کننده ناراحتي هاي حاصل از نيش حشرات است. تخم ريحان براي رفع دل درد مفيد است و اگر آن را بکوبيد و با صمغ عربي مخلوط کنيد داروي خوبي براي درمان اسهال است. برگ ريحان اثر زيادکننده شير دارد و خوردن آن به همراه غذا به هضم کمک مي کند. از آنجا که ريحان جنبه داروئي داشته و ضمنا بصورت يک سبزي مورد مصرف قرار مي گيرد بايد در توليد اين محصول به هر دو جنبه دارويي و تازه خوري آن توجه گردد. افزايش ماده سبز در اين محصول مي تواند که به کاهش اسانس هاي داروئي آن منجر گردد(دادوندسراب و همکاران، 1385).
2-7-3- گل
سفيد، طول 2/1 سانتي متر،گل آذين خوشه اي در بالاي ساقه، شکوفه دهي اواسط تير تا مرداد است. نافه چهار پرچمي، پيوسته گلبرگ، تخمدان فوقاني، گل ها نا منظم، کامل، جام گل لوله اي، پيوسته و داراي دو لوب است. لوب پاييني داراي سه گلبرگ و لوب بالايي داراي دو گلبرگ است.
2-7-4- بذر
بذرها کوچک و قهوه اي خيلي تيره تا سياه، جزء بذرهاي پوسته نازک با لايه لعاب دار است.تعداد دانه حاصل از واريته ها متفاوت است. بذر متوسط عمر است.جزء بذرهاي نيازمند به دماي گرم که به حداقل دماي 10 درجه سانتيگراد احتياج دارد. براي انبار بذر براي مدت طولاني رطوبت 8-3% و دماي 5-1 درجه سانتيگراد،در قوطي هاي فلزي سربسته و غير قابل نفوذ،انبار مي شوند.
2-7-5- برگ
رنگ زرد-سبز تا سبز تيره،7.5-5 سانتي متر طول دارند.ساده،متقابل،تخم مرغي شکل با حاشيه اي يکدست، بدون گوشوارک مي باشد.
2-7-6- ساقه
معمولي،هوايي،ساقه هاي پر برگ ،نازک و منشعب،در چهار گوشه ساقه بافت کلانشيم وجود دارد.کرکهاي و بافتهاي ترشحي اسانس دار فراوان است.
2-7-7- ريشه
منشعب،حجيم و قوي مي باشد.( سرمدنيا و کوچکي،1378)
2-7-8- تکثير
زمان کاشت بعد از رفع خطر سرما و يخبندان مي باشد. تکثير به روشهاي بذر،انتقال نشاء و قلمه مي باشد..نسبت جوانه زدن دانه بالاي 80 درصد است.محصولي که مستقيما” از دانه روئيده است به اين صورت است که به تعداد 10-8 دانه در هر 5/2 سانتي متر در بستر آماده شده مي پاشيم و حدود 7/2 کيلوگرم دانه در هر هکتار لازم است. يک دانه پاش کودي يا دانه پاش تجارتي داراي نسبت دانه پاشي مناسبي است.وقتي دانه پاشي مستقيم است،دانه پاشي زياد باعث افزايش نسبت 90-80% جوانه زدن مي شود.از نظر تجاري،دانه پاش، براي پاشيدن بذر مناسب است.بستر دانه ها بايد مناسب باشد.بايد زمين را به خوبي مسطح نموده،کلوخه ها را خرد کرده و محيطي يکنواخت ايجاد کنيم. در زمان کاشت بهتر است رطوبت در حد ظرفيت مزرعه باشد. جوانه زني 14-8 روز انجام مي شود.براي سرعت در جوانه زني بهتر است که دما را بالا برده 20 تا 30 درجه سانتي گراد، ظرف7-5 روز جوانه مي زنند. براي جلوگيري از ترک خوردن خاک مي توان آن را با يک لايه خاک پوشاند و آن را با ورمي کولايت يا تورب مخلوط کرد و سطح خاک را مرطوب نگه داشت. رشد اوليّه، توام است و پس از اينکه چند برگ ظاهر شد،رشد افزايش مي يابد. بيشتر پرورش دهندگان ريحان را به صورت محصول سالانه براي ورود به بازار مي کارند و از دانه پاشي مستقيم استفاده نمي کنند بلکه از نشاء استفاده مي کنند.که در گلخانه در اواخر مارس تا اوايل آوريل براي کشت نشايي استفاده مي شود و در استان هاي ساحلي يا آبرفتي و در اواسط آوريل تا اواسط مي در نواحي کوهستاني رشد مي‌کنند. نشاها توليد آساني دارند و رشدآنها6-4 هفته است.انتقال در مرحله 4-2 برگي حقيقي مي‌باشد.مقاوم سازي در ماه مي انجام مي گيرد که 24-12 ساعت قبل ازانتقال ،در خزانه آبياري مي‌شود. شاخه دهي جانبي و رشد وقتي زياد مي شود که قد گياه12 سانتي متر شود.ريحان مي‌تواند در ارتفاعات 250 متري از مي تا اکتبر رشد کند. بسته به شرايط اقليمي محل رويش گياه بين 60-40 سانتيمتر رشد مي نمايد. در کشت باز دوره رويشي ريحان بين 180-170 روز مي باشد و مرسوم است که چندين چين در اين مدت انجام مي گيرد .در گلخانه دور رويشي حدود 45 روز طول مي‌کشد و در اين زمان گياه با ريشه از زمين در آورده و عرضه مي گردد. ريحان پروانه ها و حشرات باغ را تحريک مي کند.7 روز بعد از کشت بذور، دور گياهک را با محلول 2 در 1000 کاپتان يا بنوميل به اضافه 2 در 1000 ديازينون سمپاشي شود و اين عمل را 2 بار به فاصله7 روز تکرار کنيد. سم را طوري بپاشيد که طوقه گياه و خاک اطراف بوته به محلول سمي آغشته شود(Klimankova وهمكاران،2008).
2-8- خاک
خاک شن سبک يا لوم سيلتي،زهکش مناسب (در بهار زود گرم مي شوند) و تهويه بايد به خوبي انجام گيرد.pH متوسط 5/7 -6 ولي pH مطلوب، 4/6 مي باشد. غالب خاک هاي مناطق مرکزي ايران قليايي مي باشند. براي تعديل و کاهش به سمت خنثي و اسيدي، بايستي قبل از کشت به خاک گوگرد اضافه شود. براي کم کردن pH خاکهاي قليايي از کود سولفات آمونيوم و براي بالا بردن pH خاک اسيدي از نيترات کلسيم استفاده مي شود. Ec متوسط و حدود 5/2-4 دسي زيمنس بر متر را مي پسندد. بهتر است خاک ضد عفوني شود.که براي ضد عفوني به وسيله مواد شيميايي بايستي بستر شخم خورده و مسطح شود و داراي رطوبت در حد گاورو باشد(حداقل عمق 25 سانتيمتري خاک داراي اين رطوبت باشد). (Klimankova و همكاران،2008).
2-9- دما
وقتي که خطر يخبندان گذشته باشد. بهتر است براي جوانه زني دما 20 تا 30 درجه سانتي گراد باشد.ولي کلا” در رنج دمايي 10 تا 30 درجه سانتيگراد مي توانند رشد کنند ولي دماي مطلوب 20 تا 24 درجه سانتيگراد مي باشد. در اثر افزايش دما به بالاتر از 40 درجه سانتيگراد علاوه بر توقف رشد بوته،کنار برگها با سوختگي مواجه مي شود. در روزهاي روشن و آفتابي درجه حرارت بيشتري در مقايسه با روزهاي ابري و باراني لازم مي باشد. دامنه حرارتي مناسب براي رشد گياهان حدي است که در آن فتوسنتز به ميزان بالاو تنفس متعادل باشد. دقت شود که دماي بالا همراه رطوبت بالا، باعث ايجاد مشکلات خسارتي مي شود(Klimankova وهمكاران،2008).
2-10- آب
به رطوبت مستمر احتياج دارد.کلا” با بارندگي 6/0-2/4 متر درسال رشد مي کند. ريحان در هر مرحله از رشد نسبت به استرس آب مقاوم نيست.آبياري منظم در اين محصول لازم مي باشد.مي توان ازآبياري قطره اي ياغرقابي استفاده کرد. Ec آب بر اساس ميکروموز کمتر از 750 بسيار خوب و بين 1500-750 قابل استفاده مي‌باشد. براي توليد هر گرم ماده خشک در سبزي هاي برگي 2500 گرم آب مصرف مي‌شود. دماي مطلوب هنگام آبياري بهتر است 15 تا 20 درجه سانتيگراد باشد به دليل اينکه در دماهاي پائين آب باعث وارد آمدن شوک به گياه و همچنين بروز برخي بيماري ها مي شود.آبياري نبايد در ساعات گرم روز انجام شود.( صبح زود يا غروب مناسب مي باشد). رطوبت زياد از حد باعث رشد بيماري ها،کاهش تبخير برگ و کاهش جذب مواد غذايي محلول توسط ريشه مي شود.تهويه بايد صورت بگيرد.در زمستان با بالا بردن دما تا 28 درجه سانتيگراد و باز نگه داشتن برخي منافذ، رطوبت اضافي را کاهش دهيد.همچنين در رطوبتهاي پائين ميزان توليد کاهش مي يابد و طغيان آفات و کنه را خواهيم داشت. بهترين رطوبت 55 تا 70 درصد مي باشد(اميدبيگي،1376).
2-11- نور
ريحان گياهي آفتاب پسند است. زير نور آفتاب کامل و در طول روز رشد بيشتري دارد.با آنکه برخي مواقع به علت تابش آفتاب شديد در تابستان نيازمند سايه است،اما کلا” به مقدار نور کافي احتياج دارد.جزء گياهان روز بلند است.درطول روز بلند به دليل افزايش ساعات تابش نور و در نتيجه غذا سازي بيشتر در گياه، باعث افزايش توليد مي گردد. شدّت نور باعث قطور شدن ساقه ها وکوتاه شدن ميان گره ها و توسعه ريشه شده و کاهش نور از حد مورد نياز به طويل شدن و نازک شدن ساقه،عدم توسعه ريشه و کاهش مقاومت گياه مي شود. در مورد فتوسنتز ،براي از بين بردن مشکل کمي نور طبيعي در زمستان و کم شدن رشد گياهان، از نور مصنوعي اضافي ،از لامپهاي جيوه اي و يا مهتابي استفاده مي کنند که مجموعه دو لامپ مهتابي و معمولي را استفاده مي کنند.طيفي مشابه طيف خورشيد ايجاد مي کند (اميدبيگي،1376).
2-12- مالچ:
براي توليد ريحان تازه،استفاده از مالچ بسيار توصيه شده است. ريحان نياز به رطوبت کافي خاک در فصل رشد دارد تا کيفيت محصول حفظ شود.ممکن است زمين با مواد آلي ميان رديف ها پوشانده شود و به کنترل علف هرز و رطوبت مي پردازد.زمين داراي مالچ باعث کاهش مقدار پاشيدن خاک روي برگها مي شود و اين مي تواند باعث تسهيل شستن برگها در زمان برداشت و کاهش وقوع بيماري شود. افزايش محصول توسط استفاده از مالچ پلي اتيلن سياه و مواد آلي حاصل مي شود. استفاده از کاه مناسب است. (اميدبيگي،1376).
2-13- کوددهي:
کوددهي متوسط است. کود زياد باعث تغيير مزه مي شود. کوددهي بستگي به محصول قبلي و کوددهي جديد به خاک دارد. کود دهي بيش از حد کيفيت ريحان را در زمان برداشت مي کاهد و باعث افزايش مقدار نمک محلول در خاک و رسيدن آن به سطوح نا مطلوب مي شود.گياهاني که با نيتروژن زياد کوددهي شده اند اغلب در اتاقهاي سرد پس از برداشت به رنگ سياه در مي آيند. بهترين نوع کود شيميايي کود هاي قابل حل در آب است که به نسبت داراي ازت، فسفر، پتاس و ساير مواد معدني کم مصرف مي باشد. نسبت هاي کوددهي قبل از کشت به ميزان 135-135-135 کيلوگرم در هر هکتار .K2O، P2O5و N داده مي شود. (خاکهايي که اين مواد را به مقدار کمي دارند) کود مي‌تواند پراکنده و يا زير خاک برود.ممکن است نيتروژن بلافاصله پس از اوّلين برداشت به 5/13-9 کيلوگرم برسد. اگر بيش از يک بار برداشت شود،پس از اوّلين يا دوّمين برداشت بهتر است از 5/13-7 کيلوگرم نيتروژن در هر هکتار استفاده کرد.آزمايش در اينديانا نشان داد که منابع آمونيوم براي نيتروژن مي تواند باعث کاهش مقدار دمبرگ و ساقه مي شود و حجم را براي روغن گيري مي کاهد (در مقايسه با منبع نيتروژني نيترات.پرورش دهندگان که ريحان را در خاک آلي مي کارند بايد از راهنمايي هاي فدرال يا ايالات براي توليد مواد استفاده کنند. اگر حس کرديد که کمبود عناصر غذايي در گياه وجود دارد به محلول پاشي با کودهاي مايع اقدام کنيد (اميدبيگي،1376).
2-14- بادشكن:
بادهاي شديد باعث رسيدن صدمه به برگها و از بين رفتن رطوبت در زمين مي شود. استفاده از باد شکن در زماني که باد شديد است لازم و مفيد است.
2-15- ترکيبات:
روغن ريحان داراي لينالول و متيل چاويکول است که نسبت آن 3يا 2 به1 است. مواد ديگري در اين روغن وجود دارد از جمله:8-1سينئول، اوگنول، آلفاترپينول، بتاکاريوفيلن، گرانيول،سابينن، آلفا-فلاندرن، اوسيمن،گاما ترپينن، تيوجون ،ميرسن-ليمونن و پاراسيمن مي‌باشد. روغن ريحان مصري هم به همين صورت است ولي مقدار و نسبت متيل چاويکول نسبت به لينالول بيشتر است. انواع ديگري که در بازار بين المللي وجود دارد از نظر بو با هم فرق مي کنند ،ولي امروزه در بسياري از بخشهاي آفريقايي هم شبيه ماداگاسکار و جزاير سيشيل رشد مي کند و داراي مواد ديگري هم است. عمده ترين ترکيب روغن ريحان متيل چاويکول است که در آن کمي لينالول،آلفا پينن،اوگنول يا 8-1 سينئول يافت مي شود. يک روغن ريحان سينامون يا بلغاري غني از متيل سينامات است که منبع طبيعي متيل سينامات مي باشد ريحان شيرين معمولا” از نظر مزه به صورت گونه هايي طبيعي است و داراي عصاره گياهي روغني است. از نظر سمي بودن هيچکدام از گياهان يا عصاره هاي گياهي سمي نيستند و برخي از آنها داراي پلي پروپانوئيد و متيل چاويکول هستند که بايد از نظر کار سيتولوژي در حد امکان بررسي شوند (اميد بيگي،1379).

2-16- مواد غذايي:
جدول شماره 2-1: موادغذايي موجود در ريحان
مواد غذاييميلي گرم در 100 گرم قسمت قابل مصرفپروتئين4چربي9کربوهيدرات4فيبر25/0
2-17- ويتامين:
جدول شماره 2-2: املاح غذايي و ويتامين موجود در ريحان


دیدگاهتان را بنویسید