2-1- روش هاي مختلف تکثير در گياهان
ازدياد نباتات عبارت است از افزودن به شمار گياهان با استفاده از روشهاي جنسي3 و يا غيرجنسي (رويشي)4 و هدف آن علاوه بر افزودن بر شمار گياهان، نگهداري ويژگيهاي ژنتيکي يک گياه يا مجموعهاي از گياهان ميباشد. تکثير با بذر يک روش افزايش جنسي و تکثير بوسيله قلمه، پيوند، کوپيوند، پاجوش، خوابانيدن و… از انواع روشهاي غيرجنسي محسوب ميشوند (خوشخوي، 1389). در تکثير غيرجنسي از بخشهاي رويند? گياه براي توليد گياه جديد استفاده ميشود. عمدتاً ريشه و ساقه و برگ هر سلول رويشي توانايي ذاتي توليد گياه کاملي را دارد که از نظر ژنتيکي با گياهي که سلول رويشي از آن گرفته شدهاست يکسان باشد (گرکان و همکاران، 1372). مزيت اصلي تکثير غيرجنسي در اين است که گياهان حاصل از آن شبيه گياه والد بوده و هيچگونه تغيير ژنتيکي در آنها پديد نميآيد (ديواين و پيگر، 2003). قلمه بخشي از ساقه، برگ يا ريشه است که از گياه مادري جدا شده و در شرايط مناسب براي ريشهزايي قرار ميگيرد. انواع قلمه شامل قلمه ساقه، قلمه برگ و قلمه ريشه است. قلمه ساقه مهمترين نوع از انواع قلمه است (خوشخوي، 1389). افزايش بوسيله قلمه مهمترين روش افزودن درختچههاي زينتي گونههاي خزاندار و همچنين انواع هميشهسبزهاي پهن برگ و باريک برگ ميباشد. همچنين به صورت گستردهاي در افزايش تجاري گلخانهاي بسياري از گلها و گياهان برگسارهاي بهکار گرفته ميشود افزايش چندين گونه ميوهاي نيز توسط قلمه انجام ميپذيرد. در گونههايي که با قلمه به آساني افزوده ميشوند اين روش مزاياي فراواني دارد. اين روش ارزان، سريع و ساده است و به شيوههاي خاص پيوند و کوپيوند و ريزازديادي نياز ندارد. مشکل ناسازگاري با پايه و جوش نخوردن، محل پيوند وجود ندارد. در گياهان افزوده شده يکنواختي بيشتري وجود دارد زيرا تغييراتي که گياه در اثر تفاوتهاي بين دانهالهاي پايه در گياهان پيوندي به وجود ميآيد در اين گياهان ديده نميشود. گياه مادري بهطور معمول تکرار شده و هيچ تغيير ژنتيکي صورت نميپذيرد (هارتمن و همکاران، 1997).
2-2- اصول تشريحي براي تشکيل ريشه هاي نابجا
ريشه دهي نابجا ممکن است تشکيل ريشه از جاهايي غير از محلي باشد که در شرايط طبيعي ريشه از آنجا بوجود ميآيد. اين تشکيل ريشه ميتواند به دو طريق صورت گيرد: ريشههاي حاصل از زخم و ريشههاي از پيش تشکيل شده. ريشههاي نابجاي حاصل از زخم فقط بعد از زخم زني ايجاد ميشود (براي مثال جداسازي از گياه مادري). به طور کلي پذيرفته شدهاست که ريشههاي حاصل از زخم ريشههاي تازه تشکيل يافته ميباشند. تغييرات آناتومي در مراحل رشد که در طي تشکيل ريشهها نابجاي جديد حاصل از زخم صورت ميگيرد ميتواند در 4 مرحله صورت گيرد (ديويس و همکاران، 1982):
1- غير تخصصي شدن سلول هاي اختصاصي ويژه
2- تشکيل سرآغازه هاي ريشه از سلول هاي نزديک به دسته هاي آوندي يا بافت آوندي که اين سلول ها بر اثر غير اختصاصي شدن به حالت مريستمي در مي آيند.
3- رشد و توسعه سرآغازه ها به ريشه هاي سازمان يافته
4- رشد و ظهور ريشه هاي آغازين هم به طرف خارج و هم به سمت بافت آوندي جايي که بافت هاي آوندي ساخته مي شوند (هارتمن و همکاران، 1997).
2-3- عوامل مؤثر در ريشه زايي قلمه ها
ريشهزايي قلمهها توسط عوامل دروني و بيروني تحت تأثير قرار ميگيرد. از عوامل مهم و مؤثر در ريشهزايي ميتوان به موارد زير اشاره کرد:
2-3-1- زمان قلمه زني
زمان قلمه گيري يعني موقعي از سال که قلمه ها گرفته مي شوند، مي تواند نقش مهمي در ريشه زايي داشته باشد. در بسياري از گونهها يک دوره بهينه از سال براي ريشهزايي وجود دارد. توليدکننده ميکوشد که اين موضوع را در نظر داشته و با ريشهزايي در اين دوره بهينه فرآيند ريشه زايي را به حداکثر برساند (آتاند و هبرلين.، 1975؛ باسوک و هاوارد، 1981). طي گزارشي از ژوراسيک و ماريتن کووا (2004) بر روي نوئل نروژي (P.abies) نشان داد قلمه هايي که در مرحله خواب و در ماه فروردين گرفته شده بودند ريشه دهي و شاخسازه ايي بالايي داشتند. در آزمايشي مشابه واگنر و همکاران (1989) گزارشکردند که بيشترين ميزان ريشهزايي در نوئل آبي (P.pungens) مربوط به ماه آذر و و سپس بهمن و کمترين ميزان ريشهدهي مربوط به قلمهگيري در ماه فروردين و ارديبهشت بوده است و از طرفي در ماه آذر و اسفند طويلترين ريشهها تشکيل شدند.
2-3-2- اندازه قلمه
قلمههاي با کيفيت خوب بايد براي افزايش جمعآوري شوند. به کارمندان يک بخش تجاري گياه افزايي بايد آموزش داده شود که اين جمله را به خاطر بسپارند که قلمهاي که فقط تا حدودي خوب است هرگز مناسب نيست بنابراين آنرا در محيط کشت قرار نميدهيم. کنترل کيفيت قلمه با کنترل کيفيت گياه مادري آغاز ميشود. بهتر است که قلمهها از گياه مادري گرفته شود که عاري از ويروس، باکتري، قارچ و ساير ميکروارگانيسمهاي بيماريزا ميباشند (باکر، 1984). قلمههاي نازک به دليل اينکه مواد غذايي کافي درون قلمه ندارند و ديگر اينکه در اندام هوايي ميزان تجمع هورمون کم است و شاخههاي نازک يا سرشاخهها بيشتر تمايل به رشد رويشي دارند در نتيجه درصد ريشهزايي بسيار پاييني دارند (هارتمن و همکاران، 1997).
2-3-3- فيزيولوژي گياه پايه
شرايط خاص محيطي و حالت فيزيولوژيکي گياهان پايه براي ريشهزايي موفقيتآميز بسيار مهم است. گياهان پايه بايد از لحاظ آب، درجه حرارت، نور (شدت، فتوپريود، کيفيت)، تغذيه و غني بودن از CO2 در وضعيت بهينه باشند (فتحي و همکاران، 1379).
2-3-4- ارتباط آناتومي گياه مادري با ريشه زايي
تيمارهاي اکسيني و ريشهزايي در زير سيستم مه افشاني موجب تشديد تقسيم نمو ياختهاي در کورتکس، آوند
چوبي و لايه زاينده ميشود که اين امر به شکسته شدن حلقههاي اسکلرانشيمي منجر ميگردد. با وجود اين در ارقام سخت ريشهزا بسياري از گونههاي ميوهاي آغازندههاي ريشه تشکيل نميشود. ارقام سهل ريشهزاي ميخک در سيستمهاي آونديشان يک رشته اسکلرانشيمي دارند اما با وجود اين، سرآغازندههاي ريشه با رشد به طرف پايين و خارج از پايين قلمه بيرون ميفرستد. امکان ياد شده در گياهان ديگر که در آنها يک حلقه اسکلرانشيمي غير قابل نفوذ ميتواند جلوي بيرون زدن ريشهها را بگيرد وجود دارد. احتمال دارد ريشهزايي بيشتر با آغازندههاي ريشه در ارتباط باشد نه با محدوديتهاي مکانيکي حلقه اسکرانشيمي که جلوي بيرون زدن ريشه را ميگيرند (ديويس و همکاران، 1982).
2-3-5- سن گياه مادري
در پژوهشي که روي ريشهزايي قلمههاي برخي از گياهان سوزني برگ و گونههاي خزاندار بسيار سخت ريشهزا صورت گرفت. نتيجه گرفته شد که مهمترين عامل اصلي بر آغازيدن ريشه اثر ميگذارد سن درختي است که از آن قلمه گيري مي شود. گرچه سن بيولوژيکي و نه سن تقويمي مواد رويشي مهمترين عامل در موفقيت در ريشه زايي است. کاهش در پتانسيل ريشهدهي همراه با سالمند شدن گياهان ممکن است نتيجه کم شدن مواد فنوليکي باشد. ثابت شدهاست در آغازيدن ريشه، فنولها به عنوان هم ساز با اکسين عمل ميکنند. در بعضي از گياهان، گياه بالغ در مقايسه با گياه نونهال مقدار فنول کمتري دارد. همچنين با مسن شدن گياه توليد بازدارندههاي ريشهزايي افزايش مييابد. قلمههايي که از گياه بالغ گرفته ميشود ريشه نميدهند مگر تيمارهايي از قبيل حلقهبرداري، کاربرد اکسين و مه پاش دريافت ميکنند (کستر، 1970).
2-3-6- انواع اکسينها
اکسين که يکي از مهمترين تنظيم کنندههاي رشد گياهي است بر روي سرعت ريشهزايي قلمه اثر دارد. گياهان اکسين طبيعي را در شاخهها و برگهاي جوان توليد ميکنند اما براي ريشهزايي بهتر بايد اکسين مصنوعي بهکارد برده شود. اکسينهاي طبيعي نسبت به اکسينهاي مصنوعي به آنزيمهاي تخريبکننده اکسين حساسيت بيشتري دارند (استفانيک و وودنيک، 2007). براي آغازيدن ريشه نابجا غلظتهايي معين از موادي که بهطور طبيعي در گياه قرار داشت و وِيژگي هورموني دارند از ساير مواد مناسب ترند. گروههاي مختلف تنظيم کننده رشد مانند سايتوکنين، جيبرلين، اسيد آبسايسيک و مواد فنولي روي آغازيدن ريشه اثر دارند. از اين مواد اکسينها بيشترين اثر را روي تشکيل ريشه در قلمهها دارند. افزون بر اين گروهها مواد طبيعي که به خوبي تعريف نشدهاند مانند بازدارندهها و تسهيل کنندههاي گوناگون ممکن است سهم کمتري در آغازيدن ريشه نابجا داشته باشند (کرول، 1968). مشاهده شده است که اکسينهاي ديگري نيز به اين منظور مورد استفاده قرار مي گيرند. از آن جمله آريل آميد IBA(NA-IBA)، نمکهاي پتاسيم IBA (K-IBA) و بسياري از ترکيبات فنوکسي از قبيل 2 و 4- دي کلرو فنوکسي استيک اسيد (D- 4 و 2) 2 و 4 و 5 تري کلروفنوکسي استيک اسيد (T- 5 و 4 و 2) را ميتوان نام برد (فتحي و همکاران، 1379 و سادو، 1998).
2-3-6-1- تيمار قلمه با تنظيم کنندههاي رشد
کشف اکسينهاي طبيعي مانند اسيد ايندولاستيک و اکسينهاي سنتز شده مانند اسيد ايندولبوتيريک و اسيد نفتاليناستيک ميتواند توليد ريشههاي نابجا را در قلمههاي ساقه و برگ تحريک کند (خوشخوي، 1389). IBA ماده تنظيم کننده براي تحريک ريشهزايي در اکثر گياهان ميباشد. اين ماده براي تحريک ريشهزايي درختچههاي زينتي بهکار رفته و نتايج مثبتي داشتهاست. اگرچه اکسينها در تمام گونههاي گياهي جهت ريشهزايي مؤثر نيستند، مزاياي مستقيمي در استفاده از اکسينها وجود دارد که شامل موارد زير هستند (بلازيک، 1989):
1- درصد بالاتري از قلمهها ريشه توليد ميکنند.
2- آغازيدن ريشه به طور مشخص سريعتر صورت ميگيرد.
3- تعداد و کيفيت ريشه در هر قلمه افزايش مييابد.
4- يکنواختي در ريشهدهي در امتداد طول قلمه در حال افزايش است.
مطالعات نشان ميدهند که اکسينها نقش تسريع کنندگي بر ريشه زايي دارند، اما موارد استثنايي وجود دارند که نشان ميدهند اکسينها نقشي بر روي طويل شدن ريشه ندارند يا اينکه نقش آنها در غلظتهاي بالا بازدارنده است (هارتمن و همکاران، 1997؛ فليگ و همکاران، 1993). علاوه بر اثرات اکسين برون زا يا درون زا، بيان شده است که حساسيت قلمهها به اکسين نيز ممکن است خيلي مهم باشد (بلاکسلي و کالدوکوت، 1993). تصور حساسيت بافتهاي گياهي به مواد رشد گياهي به وسيله تراواواز (1981) بيان شد و از آن زمان تاکنون اين موضوع در بيشتر محافل نيز مطرح بودهاست (تراواواز، 1981). نتايج بررسي تأثير استفاده از غلظتهاي مختلف هورمون IBA و تهيه قلمه از بالا، وسط و پائين تاج در ريشهدار شدن قلمههاي کاج مطبق (J.excelsa) در محيطي حاوي پرليت و پيت به نسبت 2 به 1 نشان داد كه غلظت 4000 ميليگرم در ليتر از هورمون IBA بر ريشهزايي قلمههاي ارس معني دار بود (ريفاکي و همکاران، 2002).
هالكوم (2002) عنوان ميكند كه جنس افرا توسط قلمه ريشه و قلمه علفي در شرايط مه افشان با هورمون اسيد ايندولبوتيريك با غلظت 3000-1000 پيپيام طي مدت 4 هفته به راحتي تكثير ميشوند. شمشاد و عباسي (2003) گزارش كردند بيشترين درصد ريشهزايي قلمههاي چوب سخت در پايه GF667 در غلظت 3000 ميليگرم بر ليتر IBAو كمترين درصد ريشهزايي در غلظت 4000 ميليگرم در ليتر IBA به دست ميآيد. ماكزيمم تعداد ريشه (5/43 عدد) و بيشترين طول ريشه (7/15 سانتيمتر) نيز در غلظت 2500 ميليگرم در ليتر IBA بدست آمد.
در مطالعهاي در زمينه تکثير غيرجنسي کاج مطبق (Juniperus excelsa) غلظتهاي 2500 و 5000 پي پيام هورمون IBA بيشترين تأثير را در ريشهزايي داشت (خوشنويس و همکاران، 1387)، در حالي که ريفاکي و همکاران (2002) براي ريشه دار کردن قلمه هاي ارس 2000 و 4000 پي پيام را بهترين غلطت معرفي کردند که با غلظتهاي استفاده شده در بررسي زرين بال و همکاران (1382) نزديک هستند. هنريکو و همکاران، (2006) بهترين ريشهزايي را در کاج (Pinus carbsa) با غلظت 4000 ميليگرم بر ليتر از اکسينهاي مصنوعي و 100 ميليگرم بر ليتر پا کلوبوترازول به دست آوردند. رستمي و شهسوار (1390) تاثير مثبت اکسين و سيتوکينين به همراه جيبرلين را بر شاخصهاي رشدي گياه زيتون (Olea europea L. cv Mission) گزارش کردند.
فرخزاد و همكاران (1383) اثر ايندولبوتيريک اسيد و ژل پليآكريلآميد در بسترهاي ريشهزايي قلمههاي ماگنولياي رقم بنفش را بررسي کردند. در اين تحقيق از دو سطح هورمون اسيد ايندولبوتيريك (0 و 3000 پيپيام) به مدت 20 ثانيه و 4 سطح سوپر جاذب (0، 4/0، 6/0و8/0 درصد وزن بستر) در بسترهاي ريشهزايي استفاده شد. نتايج تحقيق نشان داد كه بين ريشهزايي قلمههاي تيمار شده با اسيد ايندولبوتيريك نسبت به شاهد اختلاف معنيداري وجود دارد. استفاده از اسيد ايندولبوتيريك درصد ريشهزايي قلمهها را افزايش داد اما بين درصدهاي مختلف سوپرجاذب در بسترهاي ريشهزايي اختلاف معنيداري وجود نداشت. با اين حال درصد ريشهزايي قلمهها از 66/26 درصد در شاهد به 70 درصد در تيمار 3000 پي پيام ايندول بوتيريك اسيد و همراه با 8/0 درصد سوپرجاذب افزايش يافت.
صفري و صفري (2012) دريافتند که بسترهاي کشت به همراه تنظيم کنندههاي رشد گياهي اثرات قابلتوجهي در وزن خشک ريشه قلمه گياه (Dodoneae viscosa L.) داشتند. تقوايي و همکاران (2012) دريافتند که تعداد ريشه به طور قابل توجهي تحت تاثير اثر متقابل نوع قلمه و تنظيم کنندههاي رشد گياهي است و غلظتهاي ملايم و متعادل آن تاثير مثبتي بر تعداد ريشهها دارد. گريفين و شرودر (2004) نشان دادند که بالاترين درصد ريشهزايي قلمههاي ساقه نارون (Ulmus parvifolia) در غلظتهاي برابر با 1000 ميليگرم در ليتر و بالاتر از آن حاصل شد. با افزايش غلظت IBA، ميانگين تعداد ريشهها نيز به طور خطي افزايش يافت. شيرزاد و همکاران (2012) اثر بسترهاي مختلف کاشت و هورمون IBA را بر ريشه زايي قلمههاي فيکوس بنجامين (Ficus benjamina L.) بررسي و دريافتند که تيمار 4000 ميليگرم در ليتر IBA و پرليت باعث افزايش درصد ريشهزايي و تعداد ريشه ميشود. احمد پور و نسب پور (1390) گزارش کردند که تيمار 2000 ميليگرم در ليتر IBA در قلمههاي بنتالقنسول بيشترين درصد ريشهزايي را داشت. هاشم آبادي و صداقت حور (1383) در بررسي اثر IBA و NAA بر ريشه زايي قلمه هاي کامليا دريافتند که تيمارهاي 4000 ميلي گرم بر ليتر و ترکيب دو هورمون با غلظت 2000 ميلي گرم بر ليتر با صد درصد ريشهزايي بهترين تيمار بوده است. بررسي منابع نشان ميدهد که اکسين نقش اساسي در القا ريشهزايي دارد و منجر به تشکيل آغازنده ريشه مي شود.
ميغاني و همکاران (1388) گزارش کردند که تيمار 2000 ميليگرم در ليتر IBA باعث بهبود ريشهزايي قلمههاي گل کاغذي در مقايسه با شاهد ميشود. نادري و همکاران (1388) نيز بيشترين درصد ريشهزايي را در قلمههاي گل نسترن در غلظت 1000 پيپيام IBA گزارش کردند. ميترا (1991) در مورد قلمههاي زيتون بيان داشته که استفاده از قلمههاي چوب سخت در بستر حاوي ماسه و هوموس تجزيه شده، بعد از آغشته کردن به اکسين و استفاده از پاگرما با حرارت 25-20 درجه سانتيگراد باعث شده که قلمهها دو ماهه ريشه داده اند. وي در پرورش نهال مرکبات بيان ميدارد که محيط کشت پيت به تنهايي يا مخلوط آن به همراه پرليت و کوکوپيت به نسبت 2:2:1 در افزايش ارتفاع گياه و افزايش تعداد برگ موثر بودهاند ريشه در قلمههاي انار اغلب بدون تيمار اکسين بيروني القاء مي شود و درصد ريشهزائي آنها در ارقام مختلف متفاوت است (سارجو و همکاران، 2008).
مل گارجو و همکاران (2000) دوفاکتور مؤثر در تشکيل ريشه يعني تيمار قلمه ها با IBA در غلظتهاي مختلف و زخمزني ته قلمهها را مورد بررسي قرار دادند و گزارش نمودند که تيمار 12000 ميليگرم در ليتر IBA و علاوه بر اين زخم زني ته قلمهها بيشترين درصد ريشهزايي را در تکثير کلونهاي انار سبب شدند. هيلير (2003) نشان داد که تشکيل ريشهها در قلمههاي انتهايي ساقه کاتنيپ در غلظتهاي بالاتر IBA افزايش نمييابد، اما غلظتهاي IBA بر نمو گياه تاثيراتي داشتهاند. بشير و همکاران (2009) نشان دادند که IBA به ميزان قابل توجهي رشد ريشههاي قلمههاي نيمه خشبي عناب را بهبود ميبخشد.
گريفين و همکاران (b1999) نشان دادند که ريشهزايي، تعداد ريشهها و طول ريشهها در قلمههاي نيمهخشبي ساقه بلوط5 تحت تاثير غلظتهاي IBA قرارنگرفته است. تحقيق حاضر نشان دادهاست که درصد ريشهزايي و ساير صفتهاي اندازهگيري شده در تيمار با 1000 ميليگرم در ليتر IBA در ترکيب با 1000 ميليگرم در ليتر NAA بهتر از تيمارهاي IBA و NAA به تنهايي بودهاست. حبيبي کوتناهي (1389) گزارش کرد که کاربرد اکسينها نه تنها باعث افزايش درصد ريشهزايي مي شود بلکه باعث افزايش طول و وزن خشک ريشه، رشد اندام هوايي جديد و در نتيجه باعث افزايش عملکرد گياه مي شود.
اويس (2010) پاسخ ريشه زايي پنج رقم انار به IBA و سن قلمه ها را مورد بررسي قرار داده و بيان نمود که قلمههاي گرفته شده از چوب سخت درصد ريشهزايي بالاتري نسبت به چوب نيمه سخت داشتند. درصد ريشهزايي با کاربرد IBA در غلظتهاي 6000 تا 9000 ميليگرم در ليتر بين 49 الي 70 درصد بود. نتايج بررسي ملگارجو و همکاران (2008) نشان داد که کاربرد خارجي اکسينها تعداد و درصد ريشهزائي قلمههاي انار را تا سه برابر افزايش مي دهد. معلمي و چهرازي (1382) دريافتند که 2000 ميليگرم در ليتر IBA باعث بهبود تعداد ريشه در قلمه در گياه گل کاغذي (Bougainivillea spectabillis) گرديد. گريفين و همکاران (1999) با مطالعه بر روي ماگنوليا (Magnolia virginiana) بيان کردند که درصد ريشه زايي در قلمههاي تيمار شده با IBA به تنهايي بالاترين ميزان را به خود اختصاص داده است. افزايش غلظتهاي NAA معمولاً باعث کاهش ريشهزايي ميشود.

فصل سوم
مواد و روش ها

فصل سوم
مواد و روش ها

3-1- شرايط محيطي محل انجام آزمايش
اين مطالعه در گلخانهاي در استان مازندران در پاييز سال 92، شهرستان نوشهر در شرايط محيطي 60 تا 70 درصد رطوبت نسبي و دماي 20 تا 22 درجه سانتيگراد انجام شد.
3-2- تيمار قلمه ها و کاشت
در اين آزمايش از دو نوع هورمون ايندولبوتيريكاسيد و نفتاليناستيکاسيد در غلظتهاي مختلف و به مدت 10 ثانيه با دو رقم گاردنيا در بسترهاي ريشهزايي استفاده شد. قلمههاي نيمه خشبي گاردنيا پس از تيمار در بسترهاي آماده شده در داخل گلدانها قرار گرفتند. گلدانها پس از كاشت قلمهها به زير پلاستيك و تحت سيستم مه افشان نوبتي منتقل و تا زمان ريشهزايي در اين شرايط نگهداري شدند و سپس بر اساس طرح آزمايشي چيدمان تيمارها انجام شد. قلمههاي مورد استفاده به طول حدود 20 سانتيمتر از پايه مادري که در بستر گلخانه کاشته شده بودند، گرفته شد و پايههاي مادري مورد نظر در شرايط محيطي مطلوب و يکسان رشد کردهبودند (شکل 3-1، 3-2 و 3-3). براي تيمار قلمهها حدود 5/2 سانتيمتر از ته آنها به مدت 5 ثانيه در محلول ريشهزا قرار دادهشد و سپس قارچکش بنوميل 50 درصد فروبرده شد، پس از تيمارها در داخل بستههاي کاشت يکسان تعيين شده قرار گرفتند.

شکل 3-1- قلمه گيري گاردنيا قبل از کاشت

شکل 3-2- قلمه هاي ريشهدار شدهي گاردنيا

شکل 3-3- آماده سازي گلدانها و قرارگيري قلمه ها در گلدان

3-3- نوع طرح آزمايشي
اين آزمايش به منظور بررسي اثر 3 فاكتور شامل 2 رقم گاردنيا و 2 نوع هورمون با غلظتهاي مختلف دريك نوع بستر (ماسه + پرليت + كوكوپيت) بر ميزان ريشهزايي قلمههاي درختچه گاردنيا انجام شد. آزمايش به صورت فاكتوريل با 3 فاكتور (2×4×4) بر پايه طرح کاملاً تصادفي و در 3 تكرار به مرحله اجرا درآمد. فاكتور اول شامل دو رقم گاردنيا و فاكتور دوم هورمون IBAبا غلظت هاي (a1=0، a2=2000، a3=4000 و a4=6000) ميليگرم در ليتر بود. فاكتور سوم NAA هورمون در چهار سطح (b1=0، b2=2000، b3=4000، b4=6000) ميليگرم در ليتر استعمال شد. هر كرت آزمايشي در بر گيرنده 2 قلمه در گلدانهاي نشايي پلاستيكي مد نظر قرارگرفت و به طوركلي 192 قلمه از 2 گونه درختچه ماگنوليا مورد آزمايش قرار گرفت. در اين آزمايش اعمال تيمارهاي هورموني به مدت 10 ثانيه به ته قلمهها انجام و در محيط كشت مربوطه كاشته شد (شکل 3-4).
شکل 3-4-نمايي از چيدمان طرح آزمايشي
3-4- اندازه گيري شاخص هاي رشد گاردنيا
صفاتي از قبيل تعداد ريشه، طول ريشه، جمع طول ريشهها، طول بزرگترين ريشه، وزن تر و خشك ريشه و درصد ريشهزايي مورد بررسي قرار گرفت. تعداد قلمه هاي ريشه دار شده در هر پلات (کرت) آزمايش شمارش شده و به صورت درصد قلمه هاي ريشه دار شده محاسبه گرديد و هم چنين تعداد ريشه در هر قلمه شمارش و جهت اندازهگيري طول ريشه و طول بلندترين ريشه پس از انجام مراحل ريشهزايي توسط خطکش در هر پلات انجام شد. پس از خارج کردن ريشهها از گلدان، ريشه با آب شسته شده و وزن تر آنها اندازهگيري شد. سپس ريشهها به مدت 24 ساعت در آون در حرارت 105 درجه سانتيگراد قرارداده شد تا کاملاً خشک شوند. سپس وزن خشک آنها با ترازوي ديجيتال با دقت 01/0 اندازهگيري شد.
3-5- تجزيه و تحليل داده ها
براي تجزيه و تحليل دادهها از نرم افزار آماري SPSS و MSTATC بهرهبرداري شد، مقايسه ميانگين دادهها به روش دانکن و نمايش دادهها به کمک نرم افزار پاورپوينت انجام گرفت.
.

فصل چهارم
نتايج و بحث
فصل چهارم
نتايج وبحث

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-1- درصد ريشه زايي
نتايج تجزيه واريانس داده ها نشان داد که اثر سطوح مختلف رقم، IBA، NAA و اثر متقابل “رقم × IBA” و اثر متقابل سه گانه درسطح 1 درصد آماري بر درصد ريشه زايي معني دار بود (جدول 4-1). مقايسه ميانگين دادهها نشان داد که ميزان رقم گل درشت با 54 درصد بهتر از رقم گل ريز بود. اثر IBA بر درصد ريشه زايي نشان داد که تيمار 4000 ميلي گرم در ليتر با 62 درصد و 2000 ميلي گرم در ليتر با 49 درصد بهتر از ساير تيمار ها بودند. در بين سطوح مختلف NAA تيمار 2000 ميلي گرم در ليتر با 64 درصد نسبت به تيمار بدون هورمون (39 درصد)، 25 درصد ريشه زايي را افزايش داد. اثر متقابل “رقم × IBA” نشان داد که رقم گل ريز تحت تيمار 4000 ميلي گرم در ليتر IBA با 70 درصد ريشه زايي و رقم گل درشت تحت تيمار 2000 ميلي گرم در ليتر IBA (51 درصد) بيشترين ريشهزايي را داشته و کمترين ريشه زايي تحت تيمار 4000 و 6000 ميليگرم در ليتر IBA در قلمههاي گاردنياي رقم گل درشت بدست آمد. اثر سه گانه تيمارها نشان از برتري رقم گل درشت به همراه 2000 ميلي گرم در ليتر NAA و IBA با 67 داشت (جدول 4-2 تا 4-8).
جدول 4-1 تجزيه واريانس اثر رقم و تنظيم کننده هاي رشد گياهي بر ريشه زايي قلمه هاي گاردنيا
ميانگين مربعاتمنابع تغييراتدرجه آزاديدرصد ريشه زاييطول ريشهطول بلندترين ريشهتعداد ريشهوزن ترريشهوزن خشک ريشهرقم (V)1**922/17*621/9**297/3*814/3**299/14**133/97ايندولبوتيريكاسيد (I)3**291/14**246/14**145/147**054/15**49/47**443/277VI3**008/20**523/21**281/20*104/7**780/22**110/420نفتاليناستيکاسيد (N)3**291/12ns761/0ns129/0ns247/0*591/11ns103/0VN3ns018/0ns896/0**549/18*760/4ns158/2*373/28IN9ns922/1**289/197**747/119ns199/0ns790/3ns111/2VIN9**287/251ns766/3ns326/0ns275/0ns599/0*491/23خطا62729/5312/4879/0624/1827/4889/10ضريب تغييرات (%)74/1024/674/1350/818/1224/21ns: اختلاف غير معني دار** اختلاف معني دار در سطح يک درصد و * اختلاف معني دار در سطح 5%
جدول 4-2- مقايسه ميانگين اثر رقم ها بر خصوصيات اندازه گيري شده گاردنيا
تيمارهاريشه زايي
(%)طول ريشه (سانتي متر)طول بلندترين ريشه (سانتي متر)تعداد ريشهوزن تر
(گرم)وزن خشک (گرم)رقم گل ريز (V1) b41b1/4b8/4b9b08/0b 02/0رقم گل درشت (V2)a54a7/7a9/7a14a17/0a05/0
جدول 4-3- مقايسه ميانگين اثر سطوح مختلف IBA بر ريشه زايي قلمه هاي گاردنيا
تيمارهاريشه زايي
(%)طول ريشه (سانتي متر)طول بلندترين ريشه (سانتي متر)تعداد ريشهوزن تر
(گرم)وزن خشک (گرم)بدون هورمون (0)c29c4/3c8/3c7c09/0c03/0IBA 2000 ميلي گرم در ليترb49b4/6b3/7b10b18/0b05/0IBA 4000 ميلي گرم در ليترa62a2/7a1/8a12a21/0a07/0IBA 6000 ميلي گرم در ليترc21c1/3d5/3c7d07/0c04/0
جدول 4-4- مقايسه ميانگين اثر سطوح مختلف NAA به ريشه زايي قلمه هاي گاردنيا
تيمارهاريشه زايي
(%)طول ريشه (سانتي متر)طول بلندترين ريشه (سانتي متر)تعداد ريشهوزن تر
(گرم)وزن خشک (گرم)بدون هورمون (ه)c39c5/3b1/5bc7b11/0b03/0NAA 2000 ميلي گرم در ليترa64a4/7a6/7a10a15/0a07/0NAA 4000 ميلي گرم در ليترb51b2/5b8/5a8a13/0b04/0NAA 6000 ميلي گرم در ليترc39d2/3c5/3c6b11/0b02/0
جدول 4-5- مقايسه ميانگين اثر متقابل رقم × IBA بر ريشه زايي قلمه هاي گاردنيا
تيمارهاريشه زايي
(%)طول ريشه (سانتي متر)طول بلندترين ريشه (سانتي متر)تعداد ريشهوزن تر
(گرم)وزن خشک (گرم)V1 I1bc42a2/3a5/5a7d07/0a03/0V1 I2bc47a5/3a7/5a8c10/0a04/0V1 I3a70a2/4a3/6a10b16/0a05/0V1 I4c39a3/4a2/5a9bc12/0a04/0V2 I1bc41a8/2a4/5a7d07/0a02/0V2 I2b51a6/4a4/6a11b17/0a06/0V2 I3d35a9/4a8/6a9a23/0a05/0V2 I4d35a1/3a3/5a6c09/0a02/0V1، رقم گل ريز؛ V2، رقم گل درشت؛ I1، بدون هورمون؛I2، 2000 ميلي گرم در ليتر IBA؛ I3، 4000 ميلي گرم در ليتر IBA؛ I4، 6000 ميلي گرم در ليتر IBA
جدول 4-6- مقايسه ميانگين اثر متقابل رقم × NAA بر ريشه زايي قلمه هاي گاردنيا
تيمارهاريشه زايي
(%)طول ريشه (سانتي متر)طول بلندترين ريشه (سانتي متر)تعداد ريشهوزن تر
(گرم)وزن خشک (گرم)V1N1a42a9/3b1/5d6a10/0d01/0V1N2a40a3/5a9/6b14a15/0a07/0V1N3a46a7/4b2/6bc10a14/0b06/0V1N4a44a1/3c8/4bc9a09/0b04/0V2N1a38a6/3b3/5bc9a08/0c03/0V2N2a45a5/5a7/7a16a18/0a09/0V2N3a49a1/3a5/7c8a12/0b04/0V2N4a41a7/2b1/5d4a09/0d01/0V1، رقم گل ريز؛ V2، رقم گل درشت؛ N1، تيمار بدون هورمون؛ N2، 2000 ميلي گرم در ليتر NAA؛ N3، 4000 ميلي گرم در ليتر NAA ؛ N4، 6000 ميلي گرم در ليتر NAA

جدول 4-7- مقايسه ميانگين اثر متقابل IBA × NAA بر ريشه زايي قلمه هاي گاردنيا
تيمارهاريشه زايي
(%)طول ريشه (سانتي متر)طول بلندترين ريشه (سانتي متر)تعداد ريشهوزن تر
(گرم)وزن خشک (گرم)I1N1a39d3c4/5a8a11/0a01/0I1N2a41a6b4/6a9a13/0a02/0I1N3a46bc1/5bc9/5a7a12/0a03/0I1N4a46bc7/4bc1/6a10a13/0a04/0I2N1a39c9/3bc9/5a8a10/0a02/0I2N2a49a4/6a7/7a12a13/0a03/0I2N3a47b5/5b4/6a9a14/0a04/0I2N4a44c8/3bc8/5a9a16/0a02/0I3N1a42c2/4bc2/6a12a14/0a03/0I3N2a51a5/6a1/8a11a15/0a05/0I3N3a40b6/5b5/6a10a12/0a04/0I3N4a48bc4/4b3/6a9a14/0a02/0I4N1a47c7/3bc8/5a10a12/0a04/0I4N2a43c4bc7/5a10a09/0a02/0I4N3a37d2/3c2/5a9a12/0a01/0I4N4a37d9/2c2/5a8a10/0a01/0I1، تيمار بدون هورمون؛ I2 ، 2000 ميلي گرم در ليتر IBA؛ I3، 4000 ميلي گرم در ليتر IBA؛ I4، 6000 ميلي گرم در ليتر IBA؛ N1، تيمار بدون هورمون؛ N2 ، 2000 ميلي گرم در ليتر NAA؛ N3، 4000 ميلي گرم در ليتر NAA؛ N4، 6000 ميلي گرم در ليتر
جدول4-8- اثر سه گانهي رقم×IBA ×NAA به ريشه زايي قلمه هاي گاردنيا
تيمارهاريشه زايي
(%)طول ريشه (سانتي متر)طول بلندترين ريشه (سانتي متر)تعداد ريشهوزن تر


دیدگاهتان را بنویسید