حسن نيازي ورحمت محمدزاده در سال 1389 مقاله اي را با عنوان بررسي عوارض زيست محيطي وانساني ترافيک درون شهري تبريز نگاشته اند. پژوهش حاضر با رويکرد برنامه ريزي شهري به بررسي بازتاب زيست محيطي رشد فزاينده ترافيک درن شهري تبريز مي پردازد.
تعاريف و مفاهيم
ترافيک، معلولان و جانبازان
ترافيک يک واژه شناخته شده بين المللي است و در قوانين به مجموعه عبور و مرور وسائط نقليه و اشخاص و حيوانات در راهها اطلاق مي گردد. ترافيک از سه عامل تشکيل مي شود اين عوامل عبارتند از: انسان ، راه ، وسيله نقليه . چنانچه هر يک از عوامل سه گانه نباشد اصولا مساله اي به نام ترافيک وجود نخواهد داشت.
هرنوع کمبود يا فقدان توانايي ناشي از اختلال که فعاليت فرد را براي انجام امري به شيوه افراد عادي، محدود نمايد و يا دامنه فعاليت وي را از حالت طبيعي خارج نمايد، معلوليت مي نامند.
همچنين معلوليت به ناتواني در انجام تمام يا قسمتي از فعاليت هاي عادي زندگي فردي يا اجتماعي به علت وجود نقصي ‌مادرزادي يا اکتسابي، در قواي جسماني يا رواني نيز اطلاق مي شود. ‌
? انواع معلوليت ها:
?- معلوليت هاي جسمي که شامل اين موارد است:
‌الف- معلوليت هاي حواسي : مانند نابينايي و ناشنوايي.
‌ب- معلوليت هاي حرکتي : شامل انواع نقص عضوها، ضايعات نخاعي و ناهنجاري هاي مربوط به اسکلت و ‌عضلات.
‌ج- معلوليت احشاي داخلي : شامل ناهنجاري هاي قلبي عروقي، تنفسي، کليوي و غيره.
‌?- معلوليت ذهني عبارتند از:
الف- عقب ماندگي ذهني ‌
ب- بيماري رواني
جانباز به معني کسي که با جان خود بازي کند و آن‌را در معرض خطر اندازد مي‌باشد.
بحث:
وضع موجود ترافيک شهري از ديدگاه معلولان و جانبازان در مرکز شهر سنندج
براساس محاصبه صورت گرفته در حوزه ترافيک با تأکيد بر وضعيت پياده در خيابانها، معلولان و جانبازان اظهاراتي بدين صورت عنوان کردهاند: نامناسب بودن وسايل حمل و نقل عمومي و عدم دسترسي به آنها به عنوان اولين و مهمترين مشکل شهر در بحث ترافيک بر شمرده شده، که بيشتر معلولان و جانبازان به دليل نامناسب بودن سيستم حمل و نقل عمومي از آژانس به ميزان 37.4 درصد و تاکسي 30.3 درصد استفاده نمودهاند و در اين ارتباط تنها 4.1درصد از معلولان و جانبازان از اتوبوس و مينيبوس و بطورکلي از سيستم حمل و نقل عمومي استفاده کردهاند که اين خود دليلي بر نامناسب بودن سيستم حمل و نقل عمومي ميباشد.
نمودار شماره1: ميزان استفاده معلولين و جانبازان از وسايل حمل و نقل عمومي در شهر
همانطور که در جدول شماره 1، ملاحظه مينماييم پس از احتمال برخورد با عابران يا ازدحام و شلوغي پيادهرو و وضعيت نابهنجار دستفروش ها، مغازه دارها، مبلمان شهري در فضاهاي شهري و پياده روها مناسبنبودن پيادهروها، وجود چاله و ناهموار بودن سطح آن و مناسب نبودن پلهها، جداول، پلها و . . در مرکز شهر، به ترتيب به عنوان مشكلات بعدي عنوان گرديده شده است.
ميزان ازدحام و شلوغي که توسط مشاغل مزاحم در پيادهروها و بويژه پيادهرو فردوسي در مرکز شهر بوجود ميآيد دليلي بر استفاده کمتر معلولين از اين فضاها بوده است، علاوه بر اين مشکل، مکانيابي نامناسب مبلمان شهري و پيشآمدگي برخي از مغازهها در پيادهرو خود بر اين مشکل ميافزايد.
نتايج بهدست آمده از مشکلات بخش ترافيک پارک ملت نشان ميدهد که وضعيت نابهنجار دستفروشها، مغازه دارها و مبلمان شهري در فضاهاي شهري و پياده روها و نامناسب بودن و عدم وجود پارکينگ ويژه معلولين در محدوده مورد مطالعه به عنوان اولين مشکلات در بحث ترافيک مطرح شده است.
که اکثر معلولان و جانبازان معتقد بودند که، پيادهروها و معابر اين محدوده داراي مشکلاتي از قبيل عرض کم پيادهرو، لغزندگي پيادهرو، پستي و بلندي موجود در پيادهرو، دستفروشي در پيادهرو و ازدحام جمعيت در پيادهرو ميباشد، پاسخدهندگان اظهار ميکردند پيادهرو در معابر منتهي به محدوده مورد نظر اصلاً داراي ايمني نبوده و احتمال زمين خوردن و عدم تعادل در اين فضاها دوچندان ميشود. بطور کلي، پيادهروهاي اکثر مناطق مورد مطالعه داراي کفپوش مناسب نميباشند، ضعيف نگهداري ميگردند و يا توسط فروشندگان اشغال ميشوند و تحرک عابران پياده به ويژه معلولين را محدود مينمايند.
در سومين مرحله معلولان از نامناسب بودن پلهها، جداول و پلها در اين معابر ناراضي بوده و ذکر کردهاند که براي انتقال از قسمت پيادهرو به سوارهرو و يا بالعکس در اين محدوده دچار مسائل و مشکلات متعددي ميگردند. مناسب نبودن وسايل حمل و نقل عمومي و عدم دسترسي به آنها و ازدحام و شلوغ بودن پيادهرو از ديگر موارد مطرح شده معلولين و جانبازان در ارتباط با ترافيک شهري محدوده پارک ملت بوده است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نبودن پله ها، جداول، پل ها و مناسب نبودن وسايل حمل و نقل عمومي وعدم دسترسي به آنها را عمدهترين مشکل معلولان و جانبازان در ارتباط با ترافيک شهري در محدوده پارك جنگلي آبيدر بوده است. ناهموار بودن و اختلاف سطح موجود در معابر از مشکلات اصلي ارائه شده توسط معلولين در اين ارتباط ميباشد. در معابر اين محدوده موانع موجود در سطح پيادهروها براي معلولان و بويژه آناني که از صندلي چرخدار استفاده مينمايند، مسائل و مشکلات متعددي را بوجود آورده است. برخي ويژگيهاي جغرافيايي در مناطق مورد مطالعه مانند سطوح شيبدار با شيب نسبتاً تند (دامنه هاي شيبدار) تحرک افراد معلول را بويژه آناني که از وسايل کمکي جهت حرکت استفاده مينمايند را محدود و کند ميکند.

يکي از مهمترين مباحث و مشکلات در ارتباط با سيستم حمل و نقل نامناسب در محدوده مورد مطالعه و ساير مناطق که معلولين به آن اشاره داشتهاند اين مهم بوده که رانندگان وسايل نقليه عمومي به افراد معلول و جانباز زمان کافي براي سوار و پياده شدن از وسايل نقليه را نميدهند و اين مورد عدم ايمني، راحتي، و بطور کلي حمل و نقل را به خصوص براي ناتوانان و معلولين مختل مينمايد.
بطور مقايسهاي ميتوان اينگونه بيان نمود که، وضعيت ترافيک شهري موجود در محدوده پارك جنگلي آبيدر نسبت به دو منطقه مورد مطالعه در وضعيت مناسبتري قرار دارد.
جدول شماره 1: ارزيابي ترافيک در سطوح سه گانه نمونه برحسب درصد
بازهها براي مقايسه متغيرهامركز شهرپارك جنگلي آبيدرپارك ملتمناسبنبودن وسايل حمل و نقل عمومي و عدم دسترسي به آنها79.571.856.4مناسبنبودن پلهها، جداول، پلها و . . .87.279.570.2مناسبنبودن پيادهروها، وجود چاله و ناهموار بودن سطح آن97.469.266.7نامناسب بودن و عدم وجود پارکينگ ويژه معلولين61.566.779.5تسلط وسايل نقليه بر معلولين هنگام استفاده از فضاهاي شهري بهويژه پيادهروها58.971.869.2وضعيت نابهنجار دستفروشها، مغازهدارها و مبلمان شهري در فضاهاي شهري و پيادهروها1005989.7احتمال برخورد با عابران يا ازدحام و شلوغي پيادهرو10066.753.8
ارزيابي وضع موجود پياده روهاي فضاهاي شهري:
برخي از معيارهاي راحتي و امنيت در پياده روهاي ويژه معلولان عبارتند از: برخورداري پياده رو از شيب مناسب، هموار و محكم بودن، لغزنده نبودن كف پياده رو وعرض كافي پياده رو.
اکثر پيادهروهاي مناطق مورد بررسي و به ويژه در مرکز شهر سنندج بدون در نظر گرفتن راحتي حرکت فرد معلول تعيين شده و لذا اکثر خيابانها داراي پيادهروهاي بسيار باريک و داراي سطوح بسيار ناهموار ميباشند. اين مسائل باعث مشکلات عديدهاي در تردد معلولين و بهويژه معلولين و جانبازان با صندلي چرخدار که فضاي بيشتري را نسبت به افراد عادي اشغال مينمايند را بوجود ميآورد؛ زيرا آنان را مجبور به ترک پيادهرو و حرکت در قسمت سوارهرو مينمايد و بدينترتيب آنها دائماً در معرض خطرات گونان قرار ميگيرند.
نتايج بهدست آمده از پرسشنامهها و مطالعات ميداني از پيادهروهاي محدوده بويژه خيابان فردوسي تا انتهاي چهار راه طالقاني به خوبي نشان ميدهد که به چه ترتيب اين پيادهرو نه فقط براي کمتوانان حسي و حرکتي، سالمندان، کودکان و زنان داراي فرزند خردسال، بلکه براي شهروندان عادي نيز بسيار دشوار و در برخي موارد غير ممکن است. عرض كم پياده روها و ناهموار بودن، اختلاف سطح در قسمتهاي مختلف پيادهرو و داشتن گودالهاي متعدد در آن وضعيتي نامناسب و غيرقابل استفاده بوجود آمده است. اين موارد در پيادهروهاي مربوط به محدودههاي پارک ملت و پارك جنگلي آبيدر وجود دارد اما در مرکز شهر بيشتر مشهود مي باشد. در ارزيابي که از پيادهروهاي مناطق مورد بررسي به عمل آمده و طي مصاحبههايي که با معلولين و جانبازان صورت گرفت، عمدهترين مشکلات بيان شده عبارت بودند از: عرض کم پيادهرو، لغزندگي، وجود مبلمان مزاحم در سطح پيادهرو، وجود حفره و چاله، حرکات وسايل نقليه در پيادهرو (موتور سيکلت و دوچرخه) و وجود مشاغل مزاحم در پيادهرو مانند دستفروشها که باعث شلوغي و ازدحام و تردد را براي معلولين و جانبازان دشوار و در بسياري موارد غير ممکن مينمايد. اکثر معلولان و جانبازان يعني 46.15 درصد آنان وضعيت پيادهروهاي محدوده پارك جنگلي آبيدر، 59.49 درصد پيادهروهاي موجود در مرکز شهر و 51.28 درصد نيز وضعيت معابر اطراف پارک ملت را بسيار نامناسب ارزيابي نمودهاند. براي ارزيابي ميزان حمل و نقل شهري براي معلولان و جانبازان سه محدوده مرکز شهر، پارک ملت و پارک جنگلي آبيدر انتخاب گرديد. مناطق موردنظر به صورت نمونه مکاني و برمبناي نياز بيشتر معلولان و باتوجه به تردد بالاي جامعه آماري انتخاب شده اند. گفتني است اين روش نمونه گيري بيشتر براي پديده ها، ويژگي هاي مکاني و نواحي جغرافيايي استفاده مي شود.
جدول شماره2:درصد فراواني وضعيت نامناسب بودن پياده روها در هريك از فضاهاي نمونه
بازهها براي مقايسه متغيرهامناسبتاحدودي مناسبنامناسببسيار نامناسبوضعيت پياد روه هاي مركز شهر-40.5117.9541.54وضعيت پياده روهاي پارك جنگلي آبيدر27.1826.6725.6420.51وضعيت پياده روهاي پارك ملت15.3833.3333.3317.95
ارزيابي پارکينگهاي موجود در فضاهاي شهري
بايستي براي معلولين و جانبازان براي داشتن استقلال در رانندگي و ورود به فضاهاي شهري، پارکينگهاي مناسب با وضعيتشان احداث گردد. بهمنظور استفاده حداکثري معلولين و جانبازان از اين استقلال، بايد فضاي پارکينگ خاص براي افراد داراي معلوليت، در نزديکترين نقطه به در ورودي ساختمان يا ساير تأسيسات عمومي، تعبيه گردد. ايجاد پارکينگهايي در مجاورت درب ورودي اصلي يا وروديهاي بدون پله (همسطح با خيابان) بسيار مطلوب خواهد بود. همچنين، براي اشخاصي که از صندلي چرخدار يا ساير وسايل کمکي حرکتي استفاده ميکنند بايد فضاي آزاد و بدون مانعي در يک سمت فضاي پارکينگ در نظر گرفته شود. متأسفانه در ارزيابي که از فضاهاي شهري موجود صورت پذيرفت هيچکدام از پارکينگهاي موجود مناسب حال معلولان نبودند و تمامي پارکينگهاي موجود در سطح شهر سنندج بدون توجه به نيازهاي معلولان ايجاد شدهاند. در فضاهاي نمونه در مرکز شهر که دو پارکينگ عمومي وجود دارد و آنان نيز مناسب حال معلولين نميباشند، در محدوده پارك جنگلي آبيدر يك واحد پاركينگ موجود مي باشد كه با توجه به فضاي كوچك اختصاص داده شده به آن جوابگوي نياز استفاده كنندگان نمي باشد و هيچگونه امكاناتي جهت دسترسي راحت معلولين در آن تعبيه نشده است و در محدوده پارك ملت پاركينگ عمومي وجود ندارد و حجم بالاي ترافيك آن محدوده را به وسيله پارك دوبل پوشش مي دهند كه خود سبب ايجاد مزاحمت بيشتري براي دسترسي بين سواره رو و پياده رو را براي افراد معلول و حتي عادي ايجاد مي نمايد.
عمدهترين مشکلات معلولين در ارتباط با پارکينگهاي موجود طي مصاحبههايي که با آنان صورت پذيرفت در ابتدا به عدم پيشبيني پارکينگ ويژه معلولين در فضاهاي شهري اشاره داشتند و در مراحل بعدي به قابلاستفاده نبودن پارکينگهاي موجود، نامناسب بودن دربهاي ورودي و خروجي پارکينگها، کمعرض بودن محل توقف خودرو معلولين و شيب زياد محل توقف خودرو ديگر موارد مورد نظر آنان بوده است. اکثر معلولان و جانبازان يعني 56.41 درصد آنان وضعيت پاركينگ هاي موجود در محدوده مرکز شهر و 46.15 درصد پاركينگ موجود محدوده پارك جنگلي آبيدر، 59.4 را بسيار نامناسب ارزيابي نمودهاند. همچنين در محدوده پارك ملت پاركينگ وجود ندارد و از اين بابت هم براي مسافران درون شهري و هم براي مسافران و گردشگراني كه به اين قسمت وارد مي شوند واقعا با مشكل جدي جاي پارك مواجه مي باشند. زيرا اين محدوده محور ورودي مسافراني كه از سمت جنوب شهر وارد مي شوند و محل اسكان موقت مسافران نيز مي باشد.
جدول شماره4:درصد فراواني وضعيت نامناسب پاركينگ در هريك از فضاهاي نمونه
بازهها براي مقايسه متغيرهامناسبتاحدودي مناسبنامناسببسيار نامناسبوضعيت پاركينگ مركز شهر-17.9530.7756.41وضعيت پاركينگ پارك جنگلي آبيدر-23.0825.6446.15وضعيت پاركينگ پارك ملت—-
ارزيابي سيستم حمل و نقل عمومي شهري
براي افرادي با مشکلات و محدوديتهاي حرکتي که نياز به کمک گرفتن از وسايل کمکي دارند سيستم حمل و نقل عمومي اهميتي دوچندان دارد. در حال حاضر اتوبوسهاي شهري سنندج ميبايستي نقش بيشتري در حمل و نقل افراد و بهخصوص معلولين و جانبازان ايفا کنند. با ارزيابيهايي که در ارتباط با اين مهم در شهر سنندج صورت گرفت، مشکل اساسي در درجه اول به عدم وجود و يا کمبود وسايل نقليه عمومي قابل استفاده براي معلولان و بهويژه معلولين با صندلي چرخدار مربوط ميشود. مشکل عمده در وسايل حمل و نقل عمومي در فضاهاي شهري سنندج در نظر نگرفتن مشکلات معلولين در طراحي اين وسايل نقليه ميباشد. بهطور مثال، باريکي در ورودي، راهروهاي بين صندليها و عدم وجود فضايي مناسب براي قرار گرفتن صندلي چرخدار در داخل وسايل نقليه را ميتوان ذکر نمود. ساير وسايل نقليه از جمله تاکسي نيز داراي مشکلات مشابهاي مانند اتوبوس ميباشند که با کمال تأسف در طراحي آنها به تنها چيزي که توجه نشده افراد معلول و جانباز با محدوديتهاي حرکتي مي باشند. با نتايجي که از پرسشنامه طراحي شده بهدست آمد مشخص گرديد که، مشکلات موجود سيستم حمل و نقل در هر سه محدوده مورد مطالعه در وضعيت بسيار نامناسبي قرار دارد و اکثر معلولين و جانبازان از اين وضعيت ابراز نارضايتي داشتند. جدول 5، ميزان رضايت معلولين از سيستم حمل و نقل عمومي را نمايان ميسازد. متأسفانه در شهر سنندج هيچگونه پيشبيني قابلتوجهي در جهت مناسب ساختن سيستم حمل و نقل شهري براي معلولين و جانبازان انجام نگرفته است. براي مثال، هيچ يک از معلولين با صندلي چرخدار هرگز نتوانستهاند از اتوبوس استفاده نمايند. با مناسبسازي سيستم حمل و نقل عمومي براي معلولين، توان آنها را در اشتراک امور اجتماعي بيشتر و از انزوايي که بدان گرفتار شدهاند به تدريج خارج ميکند.
جدول شماره 5: ميزان نامناسب بودن سيستم حمل و نقل شهري برحسب درصد
محدودهخيليکمکممتوسطزيادخيليزيادمرکز شهر5.6413.9611.629.539.3پارك جنگلي آبيدر6.49.616.522.345.2پارك ملت6.213.728.317.933.9
در جدول شماره 6، مشکلات مربوط به بخش ترافيک شهري در وضع موجود در ارتباط با نيازهاي معلولين و جانبازان با مشارکت خود معلولين ارائه گرديده است. اطلاعات بهدست آمده با بررسي ميداني در فضاهاي شهري (فضاهاي نمونه) و ارزيابي آنان بر اساس شاخصها و معيارهاي استاندارد صورت پذيرفته است.
جدول شماره 6:ارزيابي وضع موجود ترافيک با مشارکت معلولين و جانبازان درشهر سنندج
ترافيکمشکلات موجود
پيادهرو- عرض کم پيادهرو
– تنوع مصالح مصرفي در کف پيادهرو
– لغزندگي پيادهرو
– پستي و بلندي موجود در پيادهرو
– کندن پيادهرو براي توسعه تأسيسات شهري و قطع مسير حرکت
– دستفروشي در پيادهرو و ازدحام جمعيت در پيادهرو
– حرکت وسايل نقليه در پيادهرو و از بين بردن امنيت عابرين بويژه معلولين
– وجود پله در پيادهرو
– شيب طولي و عرضي نامناسبپلهاي ارتباطي بين پيادهرو و خيابان- عدم پيش بيني پل ارتباطي در يک مسير طولاني بين پياده رو و خيابان
– احداث پل، بدون درنظر گرفتن محل خط کشي عابرپياده
– کمعرض بودن پل
– شيب زياد پل
– اختلاف سطح بين پل و خيابان
– لغزنده بودن پلهاي فلزي
محل عبور عابر پياده- عرض کم محل عبور عابر پياده
– شيب زياد
– لغزنده بودن محل عبور
– پيوستگي به پيادهرو با جداول
– وجود نرده يا زنجير بين پيادهرو و خيابان در محل خطکشي عابرپياده
– عدم وجود چراغ راهنما در محل خطکشي عابرين پياده
پارکينگ- عدم پيش بيني پارکينگ ويژه معلولين
– قابل استفاده نبودن پارکينگ هاي موجود
– نامناسب بودن درب هاي ورودي و خروجي پارکينگ هاي موجود
– کم عرض بودن محل توقف خودرو معلولين
– شيب زياد محل توقف خودرو
حمل و نقل عمومي- عدم دسترسي به ايستگاههاي حمل و نقل عمومي
– وجود اختلاف سطح بين پياده رو و وسايل نقليه
– متناسب نبودن درب وسايل نقليه براي ورود معلولين با صندلي چرخدار
– کم عرض بودن فاصله بين صندليهاي وسايل نقليه عمومي براي حرکت و چرخش صندلي چرخدار
– عدم پيش بيني محل براي قرارگيري معلولين روي صندلي چرخدار در وسايل حمل و نقل عمومي
ارزيابي ترافيک شهري با استفاده از مدل تصميمگيري Topsis
مدل Topsis توسط هوانگ و يون در سال 1981، پيشنهاد شد. اين مدل، يکي از بهترين مدلهاي تصميمگيري چند شاخصه ميباشد و از آن، استفادههاي متعددي در رشتههاي مختلف از جمله برنامهريزي شهري ميگردد. در اين روش m گزينه به وسيله n شاخص، مورد ارزيابي قرار ميگيرد. اساس اين تکنيک، بر اين مفهوم استوار ميباشد که، گزينه انتخابي، بايد کمترين فاصله را با راه حل ايدهآل مثبت (بهترين حالت ممکن) و بيشترين فاصله را با راه حل ايدهآل منفي (بدترين حالت ممکن) داشته باشد. در اين مدل فرض بر اين است که مطلوبيت هر شاخص، به طور يکنواخت افزايشي يا کاهشي است. حل مسئله با اين روش، مستلزم طي شش گام ميباشد که در قسمت بعد به اين مراحل اشاره خواهد شد (مؤمني، 1387، 24).
تبديل شاخصهاي کيفي به کمي
ميتوان با استفاده از روشهاي مختلفي، شاخصهاي کيفي را به شاخصهاي کمي تبديل نمود؛ ولي بهترين روش ، روشهايي هستند که از مقياسهاي فاصلهاي و رتبهاي يا مقياس دو قطبي استفاده مينمايند. روش عمومي در اندازهگيري يک شاخص کيفي با مقياس فاصلهاي، استفاده از مقياس دو قطبي فاصلهاي است که به قرار زير ميباشد:
اين اندازهگيري، بر اساس يک مقياس يازده نقطهاي ميباشد که صفر، کمترين ارزش و 10، بيشترين ارزش را به خود اختصاص ميدهد. بايد توجه نمود که، ارزشهايي مانند 8، 6، 4، 2 ارزشهاي واسطه بين دو ارزش ديگر ميباشند و ارزشهاي صفر و ده، کمتر مورد استفاده قرار ميگيرند. در اين ارتباط 8 متغير براي معلولين و جانبازان در ارتباط با ترافيک شهري در سه محدوده مورد مطالعه مطرح گرديده که پاسخدهندگان بر اساس مناسببودن و ميزان رضايتمندي خود به اين متغيرها امتياز دادهاند؛ که ما امتيازهاي کيفي آنها را به کمي تبديل نموديم که اين مهم در جدول شماره 4-18، آورده شده است.

جدول شماره 7: ماتريس کمي شده و بيمقياس تصميمگيري


دیدگاهتان را بنویسید