2-2-5- مطالعات تطبيقي جايگاه (ساختاري) محيط زيست66
2-2-6- جمع‌بندي مبحث دوم از فصل دوم68
2-3- نگرش بومي به خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي70
2-3-1- ارزش‌هاي برآمده از مباني رويکرد اسلام به محيط زيست71
2-3-2- اقتضائات خاص خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي در ايران85
2-3-3- جمع‌بندي مبحث سوم از فصل دوم101
2-4- جمع‌بندي مباحث ارائه شده در فصل دوم101
فصل سوم: روش تحقيق102
مقدّمه103
3-1- فلسفه استراتژي نظريه داده بنياد103
3-2- تعاريف و مفاهيم اصلي روش داده‌بنياد104
3-2-1- حساسيت نظري105
3-2-2- يادداشت نظري105
3-2-3- کفايت نظري106
3-3- فرآيند تجزيه و تحليل روش داده‌بنياد106
3-3-1- کدگذاري باز107
3-3-2- کدگذاري محوري108
3-3-3- کدگذاري انتخابي110
3-4- قلمرو زماني و مکاني تحقيق110
3-5- جامعه و نمونه تحقيق111
3-6- اجراي روش در پژوهش حاضر114
3-6-1- علل به کارگيري روش نظريه داده‌بنياد114
3-6-2- مکانيزم بومي‌سازي خروجي تحقيق115
3-6-3- ارتباط مراحل روش با سؤالات تحقيق117
3-7- اعتبارسنجي نتايج تحقيق118
3-7-1- مفاهيم و کليات اعتبارسنجي پژوهش کيفي118
3-7-2- روش اعتبارسنجي تحقيق119
فصل چهارم: تجز يه و تحليل داده‌ها122
مقدّمه123
4-1- تجزيه و تحليل مصاحبه‌ها124
4-1-1- مطالعه مورد نخست (A)124
4-1-2- مطالعه مورد دوم (B)141
4-1-3- مطالعه مورد سوم (‍C)148
4-1-4- مطالعه مورد چهارم (D)160
4-1-5- مطالعه مورد پنجم (E)167
4-1-6- مطالعه مورد ششم (F)175
4-1-7- مطالعه مورد هفتم (G)184
4-1-8- مطالعه مورد هشتم (H)192
4-1-9- مطالعه مورد نهم (I)195
4-1-10- مطالعه مورد دهم (J)203
4-1-11- مطالعه مورد يازدهم (K)213
4-1-12- مطالعه مورد دوازدهم (L)220
4-1-13- مطالعه مورد سيزدهم (M)225
4-1-14- مطالعه مورد چهاردهم (N)236
4-1-15- مطالعه مورد پانزدهم (O)241
4-1-16- مطالعه مورد شانزدهم (P)244
4-1-17- مطالعه مورد هفدهم (Q)247
4-1-18- مطالعه مورد هيجدهم (R)251
4-1-19- تحقّق کفايت نظري254
4-2- تشريح “مقولات” بدست آمده در روش داده بنياد255
4-3- کدگذاري محوري256
4-4- دستاورد روش نظريه‌پردازي داده‌بنياد265
4-4-1- پاسخ به سؤالات فرعي تحقيق265
4-5- جمع‌بندي فصل چهارم271
فصل پنجم: جمع ‌بندي، نتيجه‌گيري و ارائه پيشنها دها272
مقدّمه273
5-1- کدگذاري انتخابي (استخراج گزاره‌هاي تئوريک)274
5-1-1- تشريح قضيه “بافت توسعه پايدار” در تدوين275
5-1-2- تشريح قضيه “دوگانگي‌هاي متناقض‌نما” در تدوين281
5-1-3- تشريح قضيه “هنجارهاي بنيادين” وضع مطلوب تدوين288
5-1-4- تشريح قضيه “الگوي تدريجي‌گرايي متعالي” تدوين294
5-1-5- جمع‌بندي مرحله کدگذاري انتخابي تحقيق298
5-2- اعتباريابي پژوهش303
5-2-1- نوآوري پژوهش در “مفهوم‌سازي”304
5-2-2- نوآوري پژوهش در “مقوله‌بندي”305
5-2-3- نوآوري پژوهش در “قضاياي تئوريک”308
5-3- موانع و محدوديت‌هاي تحقيق309
5-4- ساير دستاوردهاي تحقيق310
5-4-1- پيشنهادات عملي- اجرايي312
5-4-2- پيشنهادات علمي- پژوهشي318
پيوست‌ها320
الف) سؤالات مصاحبه با خبرگان (مسائل عمومي محيط زيست)321
ب) سؤالات مصاحبه با خبرگان (بحران درياچه اروميه)322
ج) نمونه‌اي از يادداشت‌هاي نظري GT323
کتابنامه324
فهرست شکل‌ها
شکل شماره 1-1: فرآيند تدوين خط مشي‌هاي عمومي13
شکل شماره 1-2: نمايي کلي از مراحله نقشه راه پژوهش20
شکل شماره 2-1: ابعاد توسعه پايدار33
شکل شماره 2-2: مثلث آهنين49
شکل شماره 2-3: بازيگران مؤثر در خط مشي‌گذاري عمومي (قلي‌پور، 1388، ص 144)50
شکل شماره 2-4: روند شکل‌گيري سازمان حفاظت از محيط زيست86
شکل شماره 2-5: جمع‌بندي کلّي سه مبحث ارائه شده در مرور مباني نظري102
شکل شماره 3-1: فرآيندهاي به هم وابسته جمعآوري، تنظيم و تحليل دادهها در تدوين نظريه داده بنياد106
شکل شماره 3-2: سير تطور کدها تا تئوري در نظريه داده‌ بنياد107
شکل شماره 3-3: کدگذاري باز: ورودي‌ها، فرآيند و خروجي‌ها107
شکل شماره 3-4: کدگذاري محوري: ورودي‌ها، فرآيند و خروجي‌ها109
شکل شماره 3-5: کدگذاري انتخابي: ورودي‌ها، فرآيند و خروجي‌ها110
شکل شماره 3-6: حرکت رفت و برگشتي جمعآوري و تحليل دادهها براي دستيابي به کفايت مقولهها119
شکل شماره 4-1: ظهور سه مقوله اصلي نخست258
شکل شماره 4-2: ظهور مقوله چهار مقوله اصلي دوم259
شکل شماره 4-3: ظهور چهار مقوله اصلي سوم260
شکل شماره 4-4: ظهور چهار مقوله اصلي چهارم261
شکل 4-5: پارادايم کدگذاري محوري تحقيق263
شکل 4-6: سير تطوّر نکات کليدي تا مقولات اصلي در تحقيق271
شکل شماره 5-1: تناظر سلسله مراتب نيازهاي فردي و اجتماعي در نگاه به محيط زيست293
شکل شماره 5-2: جمع‌بندي سير تکميل يافته‌هاي تحقيق با استفاده از روش داده‌بنياد299
شکل شماره 5-3: نمونه‌اي از سير تدريجي تحقّق الگوي تدريجي‌گرايي متعالي301
شکل شماره 5-4: جمع‌بندي “کدگذاري انتخابي” پژوهش (قضاياي تئوريک)302
شکل شماره 5-5: ارتباط نتايج کدگذاري محوري و انتخابي303
فهرست جداول و نمودارها
جدول شماره 2-1: موانع موجود براي نگهداري نظام مديريت محيط زيستي30
جدول شماره 2-2: مقايسه نظريات خط مشي‌گذاري عمومي42
جدول شماره 2-3: ويژگي‌هاي کانون ارزش ذاتي اسلامي و کانون‌هاي رايج در اخلاق زيست‌محيطي43
جدول شماره 2-4: مراحل فرآيند خط مشي‌گذاري از منظر صاحب‌نظران45
جدول شماره 2-5: ساختار زير سيستم‌هاي خط مشي51
جدول شماره 2-6 : تناظر فرآيند خط مشي‌گذاري عمومي و فرآيند حل مسئله54
جدول شماره 2-7: گونه‌شناسي کلي کالاها و خدمات56
جدول شماره 2-8: ابعاد مؤثر بر عوامل پيش‌ران خط مشي عمومي57
نمودار شماره 2-1: چرخه حيات مسئله و استراتژي‌هاي مواجهه با آن58
جدول شماره 2-9: دو تقسيم‌بندي حائز اهميت براي انواع دستور کار خط مشي60
جدول شماره 2-10: سازندگان دستور کار خط مشي عمومي61
جدول شماره 2-11: شيوه‌هاي دستور کارگذاري از نظر هاولت و رامش62
جدول شماره 2-12: سبک‌هاي تصميم‌گيري در انتخاب نهايي خط مشي عمومي63
جدول شماره 2-13: مقايسه تطبيقي- نهادي جايگاه محيط زيست در کشورهاي مختلف67
جدول شماره 2-14: جمع‌بندي نظريات، رويکردها و مدل‌هاي خط مشي‌گذاري عمومي68
جدول شماره 2-15: جمع‌بندي انواع بازيگران تأثيرگذار بر حوزه خط مشي‌گذاري عمومي68
جدول شماره 2-16: جمع‌بندي گام‌هاي مرحله تدوين خط مشي عمومي69
نمودار شماره 2-2: ضريب موفقيت خط مشي با توجه به ميزان همسويي آن با فرهنگ و ارزش‌ها70
جدول شماره 2-17: مقايسه ردّ پاي اکولوژيک و ظرفيت زيست‌محيطي در چند کشور جهان90
جدول شماره 2-18: مقايسه بودجه‌اي برنامه‌هاي زيست‌محيطي در برنامه‌هاي توسعه کشور99
جدول شماره 2-19: خلاصه‌اي از سير تطوّر موضوع محيط زيست در برنامه‌هاي توسعه100
جدول 3-1: پراکنش کلّي مصاحبه شوندگان تحقيق با توجه به معيارهاي خبرگي112
جدول شماره 3-2: پراکنش دقيق مصاحبه شوندگان با توجّه به مسئوليت اجرايي113
جدول شماره 3-3: راهکارهاي بومي‌سازي خروجي پژوهش115
جدول شماره 3-4: تدابير اتخاذ شده جهت “بومي‌سازي” خروجي نهايي پژوهش117
جدول شماره3-5: روش‌ها و ابزارهاي روش داده‌بنياد، متناسب با سؤال‌هاي اصلي و فرعي تحقيق117
جدول 4-1: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد A125
جدول 4-2: شکل‏گيري مفاهيم از کدهاي مطالعه مورد A135
جدول4-3: شکل‌گيري مقولات از مفاهيم مصاحبه A137
جدول 4-4: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد B141
جدول 4-5: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد دوم (B)145
جدول4-6: شکل‌گيري مقوله از مفاهيم مصاحبه B146
جدول4-7: تکميل مقولات از مفاهيم مصاحبه B146
جدول 4-8: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد C148
جدول 4-9: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد سوم (C)155
جدول4-10: شکل‌گيري مقولات از مفاهيم مصاحبه ‍C157
جدول4-11: تکميل مقولات از مفاهيم مصاحبه C158
جدول 4-12: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد D160
جدول 4-13: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد چهارم (D)165
جدول4-14: تکميل مقولات از مفاهيم مطالعه مستقلّ D166
جدول 4-15: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد E167
جدول 4-16: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد پنجم (E)172
جدول4-17: شکل‌گيري مقولات از مفاهيم مطالعه مستقلّ E173
جدول4-18: تکميل مقولات از مفاهيم مطالعه مستقلّ E174
جدول 4-19: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد F175
جدول 4-20: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد ششم (F)181
جدول4-21: شکل‌گيري مقوله از مفاهيم مصاحبه F182
جدول4-22: تکميل مقولات از مفاهيم مصاحبه F183
جدول 4-23: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد G184
جدول 4-24: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد هفتم (G)189
جدول4-25: شکل‌گيري مقوله از مفاهيم مصاحبه G191
جدول4-26: تکميل مقوله اول از مفاهيم مصاحبه G191
جدول 4-27: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد H192
جدول 4-28: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد هشتم (H)194
جدول4-29: تکميل مقولات از مفاهيم مصاحبه H194
جدول 4-30: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد J195
جدول 4-31: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد نهم (I)200
جدول4-32: تکميل مقولات از مفاهيم مصاحبه I201
جدول 4-33: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد J203
جدول 4-34: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد دهم (J)210
جدول4-35: تکميل مقولات از مفاهيم مصاحبه J212
جدول 4-36: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد K213
جدول 4-37: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد يازدهم (K)217
جدول4-38: تکميل مقولات از مفاهيم مصاحبه K219
جدول 4-39: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد L220
جدول 4-40: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد دوازدهم (L)223
جدول4-41: تکميل مقوله از مفاهيم مصاحبه L224
جدول 4-42: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد M225
جدول 4-43: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد سيزدهم (M)231
جدول 4-44: تکميل مقولات از مفاهيم مصاحبه M233
جدول 4-45: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد N236
جدول 4-46: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد چهاردهم (N)239
جدول4-47: تکميل مقولات از مفاهيم مصاحبه N240
جدول 4-48: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد O241
جدول 4-49: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد پانزدهم (O)243
جدول 4-50: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد P244
جدول 4-51: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد شانزدهم (P)246
جدول 4-52: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد Q247
جدول 4-53: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد هفدهم (Q)249
جدول 4-54: نکات کليدي و کدگذاري باز، مطالعه مورد R251

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جدول 4-55: مفاهيم شکل گرفته از کدهاي مصاحبه‌ي مورد هيجدهم (R)253
جدول شماره 4-56: فرآيند ظهور مفاهيم و مقولات تا مرز کفايت نظري254
جدول 4-57: عناوين مقولات (فرعي) ظهور يافته در جريان تحقيق257
جدول 4-58: ارتباط ميان مقولات اصلي و مقولات فرعي262
جدول شماره 4-59: پاسخ به سؤال فرعي نخست265
جدول شماره 4-60: پاسخ به سؤال فرعي دوم266
جدول شماره 4-61: بازيگران مؤثر خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي کشور267
جدول شماره 4-62: پاسخ به سؤال فرعي سوم268
جدول شماره 4-63: انواع دسته‌بندي مسائل زيست‌محيطي کشور269
جدول شماره 4-64: پاسخ به سؤال فرعي چهارم270
جدول شماره 4-65: عناوين دقيق‌تر اسناد بالادستي حاکم بر تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي271
جدول شماره 5-1: مفاهيم، مقولات فرعي و اصلي شکل‌دهنده قضيه تئوريک “بافت توسعه پايدار”277
جدول شماره 5-2: مفاهيم، مقولات فرعي و اصلي شکل‌دهنده قضيه تئوريک “دوگانگي‌هاي متناقض‌نما”281
جدول شماره 5-3: مفاهيم، مقولات فرعي و اصلي شکل‌دهنده قضيه تئوريک “هنجارهاي بنيادين”288
جدول شماره 5-4: مفاهيم، مقولات فرعي و اصلي شکل‌دهنده قضيه تئوريک “الگوي تدريجي‌گرايي متعالي”295
جدول شماره 5-5: دسته‌بندي قضايا و زيرقضاياي شکل گرفته در فرآيند “کدگذاري انتخابي”300
جدول شماره 5-6: تفکيک قضايا و زيرقضاياي تئوريک تحقيق بر حسب داده‌ها و منابع شکل دهنده300
جدول شماره 5-7: نوآوري‌هاي پژوهش در سطح “مفهوم‌سازي” حاصل از “کدگذاري باز”305
جدول شماره 5-8: نوآوري پژوهش در سطح “مقوله‌بندي” مفاهيم306
جدول شماره 5-9: نوآوري پژوهش در سطح خلق قضاياي تئوريک (نظريه‌پردازي)309
جدول شماره 5-10: مفاهيم ناظر به فرصت‌هاي آتي تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي310
جدول شماره 5-11: مفاهيم ناظر به آسيب‌هاي موجود تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي312
فصل اول: طر ح و کليات تحقيق
مقدّمه
يکي از وظايف پژوهشگران علوم مديريتي، رصد مشکلات جامعه به صورت عيني به منظور حلّ مسائل دنياي واقع و ارائه “راه حل”‌هاي متناسب به مديران و سياستگذران جهت حلّ آن مسائل است. اتفاقاً چنين هدفي به طور خاص در علوم خط مشي‌گذاري عمومي (سياستگذاري عمومي) دنبال مي‌شود. به طور ساده مي‌توان گفت سياست يا خط مشي عمومي اصول و موازيني است كه بوسيله مراجع ذيربط در هر جامعه وضع شده و به عنوان الگو و راهنما، اقدامات و فعاليتهاي جامعه را رهبري مي‌كند. يکي از اين اقدامات مهمّ عرصه اجتماعي، مباحث مربوط به مسائل، نيازها و راه‌حل‌هاي محيط زيستي که آحاد جامعه را تحت تأثير خود قرار مي‌دهد.
موضوع خط مشي‌گذاري يا سياست‌گذاري زيست محيطي از موضوعات اساسي مورد بحث در ادبيات خط مشي‌گذاري عمومي محسوب مي‌شود. اين موضوع به ويژه در سال‌هاي اخير (پس از دهه 1970 ميلادي) و گسترش بحران‌هاي زيست محيطي در سرتاسر جهان بيش از پيش مورد توجه دولتمردان کشورهاي توسعه‌يافته و برخي کشورهاي در حال توسعه قرار گرفت. از سوي ديگر پژوهشگر معتقد است موضوعات “نظريِ محض” در حوزه خط مشي‌گذاري عمومي مطابق با محتوا و ماهيت اين رشته- که ماهيتي کاربردي و مسئله محور دارد- داراي اولويت نبوده و پرداختن به موضوعات و “مسائل عموميِ” کشور، کاربردي شدن مطالعات عرصه خط مشي‌گذاري عمومي را موجب خواهد شد.
رساله حاضر مشابه عموم رساله‌هاي دکتري رشته مديريت در پنج فصل تنظيم شده است. در فصل نخست کليات تحقيق شامل مسئله تحقيق، اهميت و ضرورت موضوع، اهداف و سوالات تحقيق، قلمرو زماني و مکاني و واژه هاي عملياتي تحقيق تشريح مي شوند. البته کلياتي در مورد روش تحقيق نيز ذکر شده که شرح بيشتر آن در فصل سوم ارائه خواهد شد. هدف نگارنده از نگارش فصل حاضر، ارائه شماي کلي پژوهش و مشخص کردن چارچوب، نقشه راه و اصول کلي تحقيق مي باشد.
1-1- بيان مسئله
مرور اخبار دهه 1980 ميلادي درباره محيط زيست کاملاً هشدار دهنده است. در طي اين دهه جامعه علمي جهاني به صورت متوالي و پي در پي اقدام به انتشار مطالب جديدي نمودند که حاکي از وجود مسائل عمده زيست محيطي در سطح جهان بوده است. انعکاس مسائل زيست محيطي در اين سطح براي بسياري غيرمنتظره بود. (Shafritz, 2008, p228) در حال حاضر جريان‌هايي در سراسر جهان وجود دارند که خطري جدّي براي محيط زيست به شمار مي‌آيند. برخي از مهمترين اين جريان‌ها به اختصار عبارتند از: (زاهدي، 1389، ص 9-8)
* روند فزآينده رشد جمعيت: با در نظر گرفتن نرخ رشد کنوني جمعيت در نقاط مختلف جهان، تا پايان قرن بيست و يکم جمعيت جهان احتمالاً به حدود چهارده ميليارد نفر خواهد رسيد.
* بي‌ثباتي و آلودگي شديد کره زمين: خطرهاي ناشي از تأثيرات گازهاي گلخانه‌اي، از دست دادن لايه اُزن، باران‌هاي اسيدي و آلودگي‌هاي شيميايي، جملگي سبب آلودگي شديد کره خاکي شده‌اند.
* کاهش قدرت زايندگي خاک به دليل آلودگي‌هاي زيست محيطي: هم اکنون، زمين در مقابل کودهاي شيميايي، کمتر واکنش مساعد نشان مي‌دهد و ديگر نخواهد توانست به تقاضاي روزافزون انسان‌ها براي مواد غذايي که ناشي از رشد بي‌رويه جمعيت است پاسخ دهد.
* روند کاهشي ذخيره آب‌هاي زيرزميني و ذخاير غذايي اقيانوس‌ها: کمبود آب و مواد غذايي فاجعه‌اي است که بشر را تهديد مي‌کند؛ ضمن آنکه بيش از يک پنجم جمعيت جهان زير خط فقر قرار دارند.
براي کاهش اين نگراني که بسيار بجا و به مورد است، ضرورت خط مشي‌گذاري زيربنايي دولتمردان کشورها براي بهبود مسائل زيست‌محيطي در راستاي تحقق توسعه پايدار احساس مي‌شود. فارغ از وضعيت بحراني زيست‌محيطي در عرصه جهاني، وضعيت کنوني محيط زيست کشور نيز مطابق با شاخص‌هاي جهاني غيرمطلوب و بعضاً خطر آفرين گزارش شده است. اعلام شاخص جهاني عملکرد زيست محيطي سال 2012 که از سوي دانشگاه ييل1 منتشر شد، نشان داد که هشدارهاي کارشناسان محيط زيست را بايد جدّي گرفت. بر اساس گزارش شاخص عملکردي محيط زيست EPI2 ، ايران بين 132 کشور جهان با کسب نمره 73/42 در مقام 114 قرار گرفته است. ايران در سال 2010 با کسب نمره 60 در مقام 78 جهان و در سال 2008 ميلادي با نمره 9/76 در رتبه 67 جهان قرار داشته است. نکته قابل توجه آن است که هيچ کشوري در بين دو اندازه‌گيري متوالي بيش از 30 پله تنزل نکرده اما ايران در اندازه‌گيري اخير 36 پله تنزل داشته است. چنين وخامتي در شرايط زيست‌محيطي را در حالي شاهد هستيم که در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، توجه به “محيط زيست” از جايگاه ويژه‌اي برخوردار بوده و يک اصل مستقل را به خود اختصاص داده است:
در جمهوري اسلامي، حفاظت از محيط زيست که نسل امروز و نسل‌هاي بعد بايد در آن حيات اجتماعي رو به رشدي داشته باشند،‌ وظيفه عمومي تلقّي مي‌گردد؛ از اين رو فعاليت‌هاي اقتصادي و غير آن که با آلودگي محيط زيست يا تخريب غير قابل جبران آن ملازمه پيدا کند ممنوع است. (قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، اصل پنجاهم)
اما متأسفانه عدم تعبير و تفسير اين اصل در قالب سياست‌هاي خُرد و خط مشي‌هاي جزئي‌تر، عملاً عدم اجراي آن را به دنبال داشته است. علاوه بر اين جستجوي تحقيقات انجام شده خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي در ايران تقريباً بدون نتيجه بوده، در حالي که خط مشي‌هاي زيست محيطي همواره يکي از متغيرهاي مورد علاقه دانشمندان علوم سياسي و نيز تحليل‌گران خط مشي‌گذاري ساير کشورها (به ويژه کشورهاي توسعه يافته) بوده است. برخي از مطالعات صورت گرفته در اين زمينه حاکي از تأثير حائز اهميت مؤلفه‌هاي فرهنگي و سياسي بر خط مشي‌ها است. (Farazmand, 2009, p.220) از سوي ديگر يکي از نيازهاي ضروري پژوهش‌هاي خط مشي‌گذاري عمومي کشور، انجام پژوهش‌هاي موضوع محور است، به طوري که مي‌توان گفت چنين تحقيقاتي نسبت به پژوهش‌هاي صرفاً نظري (فارغ از موضوعات و مسائل عمومي کشور) اولويت بيشتري دارند.
کانون تمرکز پژوهش حاضر از ميان مراحل خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي، مرحله “تدوين خط مشي” است. البته اين به هيچ وجه به معني ناديده‌ انگاشتن ملاحظات اجرايي در مرحله تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي نيست3. چنانچه “تدوين خط مشي زيست‌محيطي” را به عنوان يک سيستم در نظر بگيريم، مسائل زيست‌محيطي ورودي‌هاي اين سيستم خواهند بود چرا که مطابق با نظر هاولت، خط مشي‌گذاري يک فرآيند “هدف- محور” است و هدف غايي در آن “حلّ مسئله عمومي” است. (Hawlett and Ramesh, 2009, p4) بنابراين مي‌توان خط مشي‌گذاري را يک فرآيند “مسئله-محور” دانست. مطابق با طبقه‌بندي کلّي مسائل زيست‌محيطي، مي‌توان آنها را در سه بخش “مسائل ناشي از آلودگي آب”، “مسائل ناشي از آلودگي هوا” و “مسائل ناشي از آلودگي خاک” طبقه‌بندي نمود. اين مسائل تحت تأثير شرايط محيطي و اکوسيستمي هر کشور، از کشوري به کشور ديگر متفاوت است. در مرحله پردازش، بر اساس ماهيت مسائل و ساير شرايط محيطي خط مشي زيست‌محيطي تدوين شده و به عنوان خروجي سيستم، وارد نظام بعدي که همان “سيستم اجراي خط مشي”‌ باشد مي‌گردد.
شکل شماره 1-1: فرآيند تدوين خط مشي‌هاي عمومي
و اما ضرورت طراحي مدل “بومي” در اين زمينه را مي‌توان از دو جنبه مورد بررسي قرار داد:
1. شرايط اقليمي (اکوسيستمي) و سياستي متفاوت و به تبع آن نوع مسائل زيست محيطي متفاوت کشور با ساير کشورها: خط مشي‌گذاري بر پايه مسائل عمومي، شکل مي‌گيرند. يکي از عمده‌ترين مسائل عمومي، مسائل زيست‌محيطي است که نوع آن با توجه به شرايط اکوسيستمي هر کشور متفاوت با ساير نقاط جهان خواهد بود. ضمن آنکه بر اساس تعاريف ارائه شده براي مفهوم “توسعه پايدار”، پايداري توسعه تحت تأثير محدوديت‌هاي ناشي از وضعيت اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي هر کشور بوده و از کشوري به کشور ديگر متفاوت مي‌باشد. علاوه بر اين نوع بازيگران، نهادها و قواي تأثيرگذار و نيز چگونگي و ميزان ايفاي نقش آنها بر فرآيند تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي هر کشور با توجه به قانون اساسي و شرايط حاکميتي خاص آن کشور با ساير کشورها متفاوت بوده که تدبير ملاحظات منحصربه فردي را براي خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي مي‌طلبد.
2. ماهيت ارزش- محور خط مشي‌ها: علوم خط مشي‌گذاري را مي‌بايست به لحاظ محتوا و نيز مدّ نظر قرار دادن ارزش‌هاي انساني درون آن، ماهيتاً علوم هنجاري دانست. به تعبير لاسول “رويکرد علوم خط مشي‌گذاري به وضوح اهداف مبتني بر ارزش‌ها را به شکل قابل ملاحظه‌اي در خود به کار مي‌برد.” لاسول و کاپلان (1951) يکپارچگي آگاهانه ارزش‌هاي برآمده از ارتباطات ميان‌فردي را به عنوان مبناي تعريف علوم خط مشي‌گذاري ارائه مي‌کنند. ديدگاه لاسول به خط مشي‌گذاري ديدگاهي چندوجهي بوده و ماهيتي مسئله‌گرا دارد. از منظر وي بايد به هنجارها و ارزش‌ها توجه کنيم.‌ لاسول تأکيد مي‌کند ديدگاه نظري و کاربردي بايد با يکديگر ترکيب شوند. پيش از آن چنين مطرح بود که خط مشي بايد عاري از ارزش‌ها بوده و ديدگاه عقلانيت ابزاري حاکم بر آن باشد. (Deleon and Overman, 2008, p418) مطابق با اين رويکرد، به کارگيري خط مشي‌هاي واحد در بسترهاي فرهنگي و ارزشي متفاوت، بدون در نظر گرفتن اين زمينه‌ها توفيق چنداني نخواهد داشت. چنين خط مشي‌هايي عموماً‌ در مرحله اجرا با شکست روبرو مي‌شوند.
بنابراين، تحقيق حاضر به دنبال پر کردن خلأ پژوهشي موجود در زمينه خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي کشور و طرّاحي مدل (الگوي) بومي تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي با در نظر گرفتن دو الزامِ فوق‌الذّکر است.
1-2- اهميت و ضرورت موضوع
1-2-1- اهميت و وخامت شرايط زيست‌محيطي جهان
بحران‌هاي زيست محيطي کل نظام طبيعت را تهديد مي‌کنند. تخريب محيط زيست از طريق افزايش مصرف انرژي در جهان، انقراض گونه‌ها و نابودي جنگل‌ها در حالي صورت مي‌پذيرد که بحث کنوني بسياري از کنوانسيون‌ها، مجامع و آژانس‌هاي بين‌المللي و ملي در سراسر دنيا در زمينه محيط زيست و پايداري است و بسياري از موافقت‌نامه‌هاي جهاني و تعهدات دولتي به ارائه استراتژي‌ها و راهکارهايي در حل مسائل محيطي اختصاص يافته‌اند. توجه به اخبار در طي دهه 1980 مي?توانست هشدار دهنده باشد. در طي اين دهه جامعه علمي جهان سدّ مربوط به رخدادهاي جديد را که پيشتر مانع آشکار شدن وجود مسائل زيست?محيطي شد، از ميان برداشت4. به دليل وجود چنين مسائلي است که از پنجاه سال پيش تا کنون بيش از 180 اجلاس توسط مجامع بين‌المللي برگزار شده است و مي‌توان گفت که کمتر جلسه‌اي- حتي جلسات سياسي- بين سران يا وزراي خارجي کشورهاي جهان برگزار مي‌شود که مسئله محيط زيست به مناسبتي جزء دستور کار نباشد. تا کنون 280 معاهده،‌ موافقت‌نامه و پروتکل بين‌المللي درباره حفاظت از محيط زيست تصويب شده که ايران به 18 معاهده از اين معاهدات با تصويب مجلس شوراي اسلامي ملحق شده است. (بهرامي، 1388، ص98)
1-2-2- اهميت و وخامت اوضاع زيست محيطي کشور
الف) اسناد سازمان برنامه و بودجه: بررسي وضعيت محيطي کشور نشان مي?دهد در حال حاضر کشور ما به خصوص در کلان?شهرها با مشکلات زيست‌محيطي رو به روست که بسياري از آنها تبديل به بحران?هاي ملي شده است. (سازمان برنامه و بودجه، 1378، ص 606). از جمله اين مسائل مي‌توان به ظهور و فراگيري پديده “گسترش حومه‌اي5” به ويژه در کلان‌شهرها اشاره نمود. بسياري از قوانين و مقررات وضع شده جهت حفاظت از محيط زيست و بهبود وضعيت زيست?محيطي به فراموشي سپرده شده است و يا به طور ناقص و نارسا اجرا مي‌گردد (همان، ص 482؛ معمارزاده و شکري، 1385، ص3)
ب) اسناد سازمان حفاظت از محيط زيست: با توجه به اينکه طيّ ساليان اخير، ساماندهي و اجراي قوانين زيست محيطي بسيار ضعيف صورت گرفته و متناسب با شدّت مسائل و مشکلات بي‌شمار زيست محيطي که برخي از آنها به مرحله حاد رسيده و به عنوان بحران?هاي محيط زيست، تهديدي جدّي براي سلامت جامعه ما محسوب مي‌شوند، توسعه و تقويت نيافته است؛ در صورت ادامه اين روند خسارات و ضايعات غيرقابل جبران به محيط زيست کشور وارد خواهد شد. (سازمان حفاظت محيط زيست، 1377، ص41؛ معمارزاده و شکري، 1385، ص3) همانطور که مشاهده مي‌شود اسناد بررسي شده بيانگر شرايط زيست‌محيطي کشور در بيش از يک دهه گذشته است؛ حال آنکه مسائل و مشکلات زيست‌محيطي طي اين سال‌ها به شکل فزاينده‌اي رشد کرده است.
امروزه رژيم حقوقي مسئوليت مدني زيست‌محيطي بدون توجه به ويژگي‌هاي خاص خسارات زيست‌محيطي و هم‌چنين اهميت اين حوزه از مباني ضعيفي تبعيت مي‌نمايد، به گونه‌اي که در حوزه‌هاي تقنين، قضا، اجرا و سياستگذاري در اين زمينه با مشکلات بنيادين مواجه هستيم. (فهيمي و مشهدي، 1389، ص 326)
1-2-3- اهميت محيط زيست از منظر اسلام
موضوع محيط زيست و توجه به آن از جمله ابعاد کليدي در توصيه‌هاي انبياي الهي محسوب مي‌شود. در دين حنيف الهي که در طول تاريخ به شريعت‌هاي متنوّع براي انبياي الهي تجلّي مي‌يافت، شناخت اصول زيست محيطي و تحصيل آن و پرهيز از تخريب محيط زيست و سعي براي سالم‌سازي آن، از بارزترين حقوق انساني و نيز از روشن‌ترين تکاليف بشري به شمار مي‌آيد؛ تا نشاط جامعه همراه با سلامت آن و خرّمي افراد همراه با صحّت آنان تضمين شود. هدف از ارتباط با طبيعت در اسلام، بهره‌وري صرف از آن نيست بلکه تفکر اسلامي منادي “تداوم کمال” همه موجودات است. اسلام به جهان آفرينش به عنوان طبيعت نمي‌نگرد بلکه آن را خلقت الهي مي‌بيند، آن گاه به رابطه خلقت با انسان به خوبي پي مي‌برد که خداوند جهان را براي انسان آفريد و از طرف ديگر انسان را مسئول حفظ محيط زيست نمود و فرمود بين اعمال انسان و رخدادهاي جهان ارتباط وجود دارد: “و لو أنّ القري آمنوا و اتّقوا لفتحنا عليهم برکاتٍ من السماء و الأرض6” انسان موجودي جداي از آفرينش نيست، هم‌چنان که رخدادهاي طبيعي در اعمال و انديشه انسان مؤثر است، اعمال، اخلاق، اعتقادات و انديشه انسان نيز در محيط زيست مؤثر خواهد بود. (جوادي آملي، 1386، ص 108) پيام قرآن کريم درباره ناسپاسان زيست محيطي و فاقدان فرهنگ صيانت محيط زيست اين است: “ظَهَر الفَسادُ في البرِّ و البحر بِمَا کَسَبَت أيدِي النّاس ليذيقَهُم بَعض الّذي عَملوا لَعلّهم يرجِعون” (روم، 41) آنچه از دستور سپهري و فرمان آسماني بر مي‌آيد، اين است که تابلوي زيباي آفرينش، “امانت الهي” به دست بشر است. (همان، ص23) توجه و تأکيد دين مبين اسلام به صيانت از محيط زيست بر اهميت موضوع خط مشي‌گذاري کلان و اثربخش در اين زمينه افزوده و ماهيت ارزش- محور خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي در کشور را بيش از پيش مشخّص مي‌سازد.
1-3- اهداف تحقيق
هدف اصلي:
* طراحي الگوي بومي تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور.
اهداف فرعي:
1. شناسايي عوامل مؤثر بر تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور.
2. شناسايي انواع بازيگران تأثير گذار بر فرآيند تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور.
3. شناسايي مراحل، ويژگي‌ها و شرايط فرآيند تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور.
4. شناسايي ابرخط مشي‌هاي حاکم بر تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور.

1-4- سؤال اصلي7
* الگوي بومي تدوين خط مشي‌هاي زيست محيطي در ايران چيست؟
1-5- سؤالات فرعي
1. عوامل مؤثر بر تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي در کشور کدامند؟
2. بازيگران مؤثر در تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور کدام است؟
3. فرآيند تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور چگونه است؟
4. ابرخط مشي‌هاي حاکم بر تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور چيست؟
1-6- فرضيه تحقيق
با توجه به “اکتشافي” بودن تحقيق حاضر، لذا فرضيه‌اي متناسب با سؤال اصلي قابل طرح نيست.
1-7- روش تحقيق
استراتژي تحقيق در اين پژوهش، با توجه به رويکرد پژوهش کيفي انتخاب شده است. از آنجا که تحقيق حاضر به لحاظ هدف از نوع اکتشافي است لذا استراتژي اصلي در به کارگيري رويکرد پژوهش کيفي، استفاده از روش “نظريه داده‌ بنياد” مي‌باشد. “مصاحبه‌هاي تخصصي نيمه ساختار يافته” و “اسناد و مدارک” و دو ابزار گردآوري اطلاعات در روش مذکور خواهد بود. از اين روش به منظور جمع‌آوري و تحليل داده‌هاي مستخرج از مصاحبه‌هاي صورت گرفته از خبرگان خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي در کشور استفاده مي‌شود.
نظريه داده‌ بنياد نوعي نظريه است که از بطن داده‌هاي جمع‌آوري شده توليد مي‌گردد. هدف اين روش، شناسايي و کشف مفاهيم و فرضيه‌هاي مرتبط با حيطه مورد بررسي در تحقيق مي‌باشد. بنابراين نظريه داده‌ بنياد، نگرش جديدي به منظور درک فرآيندهاي اجتماعي عرضه مي‌کند که از بستر و متن وقوع اين فرآيندها پديدار مي‌گردد و در آن هيچ‌گونه اجباري جهت هماهنگي و استفاده از چارچوب‌هاي نظري سابق وجود ندارد. براي روش داده بنياد تا کنون تعاريف زيادي ارائه شده است که در اينجا به تعريف استراوس و کوربين (واضعان اين روش) اکتفا شده است: “نظريهپردازي داده بنياد عبارت است از آنچه که به طور استقرايي از مطالعة پديده‌اي به دست آيد و نمايانگر آن پديده است به طوري که ضمن آن مراحل گردآوري اطلاعات و تجزيه و تحليل در يک رابطه متقابل با يکديگر قرار دارند. تحقيق را هرگز از يک نظريه شروع نمي‌کنند و بعد آن را به اثبات برسانند، بلکه از يک حوزة مطالعاتي شروع مي‌شود و فرصت داده مي‌شود تا آنچه که متناسب و مربوط است، خود را نشان دهد. (استراوس و کوربين،1990 ص22) نکته حائز اهميت در انجام اين روش آن است که دو مرحله گردآوري و تجزيه و تحليل اطلاعات همزمان با هم و به موازات يکديگر صورت پذيرفته و تعامل مشترک داده‌ها و کدها، چگونگي دريافت داده‌هاي بعدي را هدايت مي‌کند.
1-8- قلمرو موضوعي، مکاني و زماني تحقيق
پژوهش حاضر به لحاظ موضوعي، فرآيند خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي در ايران با تأکيد بر مرحله “تدوين خط مشي زيست‌محيطي” و نيز مستندات قانوني و علمي مربوط به شرايط محيط زيست کشور را مدّ نظر دارد. البته اين به معناي ناديده انگاشتن “محتوا” و “مضمون” سياست‌هاي زيست‌محيطي کشور نيست اما رويکرد غالب و کلّي رويکرد محتوايي نيست. به عبارت ديگر محتواي سياست‌ها و خط مشي‌هاي وضع شده در حوزه محيط زيست (حوزه سياست‌پژوهي خط مشي‌هاي زيست‌محيطي) مورد نظر پژوهش حاضر نمي‌باشد. بخشي از فرآيند تدوين ناظر به يکي از سؤالات فرعي و بخش ديگر آن ناظر به فرآيند تحقّق وضع مطلوب تدوين خط مش‌هاي زيست‌محيطي با توجه به شرايط موجود است.
در مورد قلمرو مکاني نيز توجه به يک نکته ضروري ست. با توجه به اقتضائات ماهيت رشته خط مشي‌گذاري عمومي و به ويژه موضوع خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي، حوزه بازيگران و گروه‌هاي ذينفع مربوط در داخل کشور کاملاً متکثّر و متنوّع است. لذا پژوهشگر در مقام طراحي الگوي مورد نظر، ناگزير به در نظر گرفتن عموم بازيگران،‌ نهادها و سازمان‌هاي عمومي دخيل در فرآيند تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي است، اما در عين حال مراجعه به بازيگران تقنيني (به ويژه از طريق مراجعه به نمايندگان مجلس شوراي اسلامي) و نيز بازيگران اجرايي (به ويژه کارگزاران سازمان حفاظت محيط زيست) نسبت به ساير بازيگران بيشتر خواهد بود.
بازه زماني انجام تحقيق شرايط زيست‌محيطي جهاني از دهه 1980 تا کنون يعني يک دوره طولي 22 ساله را شامل مي‌شود. هم‌چنين در مورد شرايط زيست‌محيطي داخلي، دوره زماني 24 ساله پس از پايان جنگ تحميلي و آغاز برنامه اول توسعه (سال 1368) مدّ نظر بوده است.
1-9- نقشه راه پژوهش
پژوهش حاضر مشابه عمده پژوهش‌هاي رشته مديريت علاوه بر طي مطالعات نظري نيازمند انجام تحقيقات ميداني نيز مي‌باشد. مهمترين مراحلي که در اين تحقيق پيودن آنها لازم به نظر مي‌رسد عبارتند از:
1. مرور ادبيات موضوع و مباني نظري خط مشي‌گذاري عمومي (زيست‌محيطي): از آنجا که موضوع خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي در ادبيات موضوع رشته مديريت دولتي، ريشه در مباحث “توسعه پايدار” دارد لذا علاوه بر مرور مباني نظري خط مشي‌گذاري عمومي و زيست‌محيطي، مباحث مربوط به توسعه پايدار نيز به صورت اجمالي مرور خواهد شد. شايان ذکر است که در اين مرحله ضمن اشاره به نظريات و مدل‌هاي طرح شده، حتّي الامکان به اقتضائات خاص حوزه خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي نيز پرداخته مي‌شود. از جمله اهداف اصلي اين مرحله از تحقيق، درک چارچوب نظري موضوع به منظور طرّاحي دقيق‌تر سؤالات مصاحبه‌ حضوري با خبرگان است.
2. جستجو و تحقيق درباره فهرست خبرگان (مصاحبه شوندگان): مبنا و ورودي اصلي روش داده‌بنياد، گردآوري داده‌هاي دست اول و مراجعه به خبرگان موضوع است. به اين منظور انجام مصاحبه‌هاي حضوري، ثبت و ضبط دقيق داده‌ها و نهايتاً تجزيه و تحليل آنها ضروري است. لذا هر اندازه خبرگي مصاحبه شوندگان در حوزه خط مشي‌گذاري زيست‌محيطي بيشتر باشد، نتايج تحقيق نيز از اعتبار بالاتري برخوردار است. در اين مرحله با مراجعه به اساتيد محترم تيم رساله و نيز جستجوي افراد صاحب‌نظر موضوع، فهرست اوليه‌اي (و البته غير دقيق) از مصاحبه شوندگان استخراج مي‌شود. اين فهرست پس از انجام هر مصاحبه و ضمن پرسش از فرد مصاحبه شونده در مورد ساير خبرگان، کامل‌تر خواهد شد.
3. گردآوري داده‌ها به منظور طرّاحي الگوي مورد نظر با تأکيد بر سه منبع ورودي متفاوت: در اين مرحله پژوهشگر اقدام به گردآوري داده‌ها مي‌نمايد. البته همانطور که پيش‌تر اشاره شد مطابق با منطق روش نظريه داده‌بنياد، مرحله گردآوري و تجزيه و تحليل داده‌هاي هر مصاحبه همزمان با هم انجام شده و سپس به انجام مصاحبه بعدي اقدام خواهد شد. تفکيک منابع سه گانه مورد نظر در اين مرحله عبارتست از:
* مراجعه به مجموعه‌اي از خبرگان موضوع با محوريت مسائل عمومي زيست‌محيطي کشور و نيز فرآيند تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور. ابزار به کار رفته در اين راستا “مصاحبه نيمه‌ساختاريافته” و روش تجزيه و تحليل از نوع کيفي (انواع سه گانه کدگذاري مدّ نظر روش داده‌بنياد) است.
* مراجعه به مجموعه‌اي خبرگان موضوع با محوريت فرآيند طرّاحي خط مشي براي حلّ يکي از بحران‌هاي خاصّ زيست‌محيطي کشور (به عنوان نمونه بحران ريزگردها و يا بحران درياچه اروميه و يا …). ابزار و روش تجزيه و تحليل مشابه مرحله قبل است.
* مراجعه به دو محتواي مجزّا از مصاحبه با خبرگان و در عين حال مرتبط با شرايط تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور (محتواي زيست‌محيطي برنامه‌هاي توسعه پنج‌ساله کشور و رويکرد اسلام به مباحث زيست‌محيطي). ابزار به کار رفته در اين راستا “اسناد و مدارک” با همان روش تجزيه و تحليل مذکور (کيفي از نوع کدگذاري) خواهد بود.
تفکيک منابع فوق با هدف “بومي‌سازي” خروجي نهايي تحقيق صورت گرفته است. منظور از واژه “بومي” به طور دقيق‌تر در بخش شرح واژه‌ها و اصطلاحات تحقيق (همين فصل) آمده و شرح تفصيلي‌تر گام‌هاي (چگونگي) بومي‌سازي، در فصل سوم تبيين شده است.
4. انجام کدگذاري باز و محوري به منظور پاسخ به سؤالات فرعي تحقيق: در اين مرحله و در نتيجه تجزيه و تحليل داده‌هاي گردآوري شده، پژوهشگر مطابق با منطق روش داده‌بنياد ابتدا اقدام به انجام “کدگذاري باز” خواهد نمود که طيّ آن مفاهيم انتزاعي و مقولات برآمده از مصاحبه‌ها ظهور مي‌يابد. سپس در مرحله “کدگذاري محوري” مقولات اصلي ظهوريافته در جريان تحقيق را حول يک “مقوله محوري”، سامان مي‌دهد. انجام اين مرحله پاسخ به سؤالات فرعي تحقيق را به دنبال خواهد داشت.
5. انجام کدگذاري انتخابي و پاسخ به سؤال اصلي تحقيق: مطابق با فرآيند روش نظريه‌پردازي داده‌بنياد، پس از انجام کدگذاري محوري، “قضاياي تئوريک” تحقيق ضمن فرآيند “کدگذاري انتخابي” ظهور مي‌يابند. خروجي اصلي اين مرحله پاسخ به سؤال اصلي تحقيق (طرّاحي الگوي بومي تدوين خط مشي‌هاي زيست‌محيطي کشور) خواهد بود.
6. اعتبارسنجي پژوهش و مقايسه با ادبيات موضوع: در اين مرحله مفاهيم و مقولات ظهور يافته در کنار قضاياي تئوريک استخراج شده در مرحله کدگذاري انتخابي با ادبيات موضوع مقايسه و نوآوري‌هاي خاص تحقيق و نيز مشارکت اين رساله در بدنه تئوريک موضوع تبيين مي‌شود.


دیدگاهتان را بنویسید