3- 2- 3- دشت آبرفتي49
3- 2- 4- چينه شناسي49
3- 2- 5- زمين شناسي ساختماني53
3- 2- 5- 1- دشت خوزستان53
3- 2- 5-2- زاگرس چين خورده54
3- 2- 5-3- زاگرس مرتفع54
3- 2- 6- لرزه خيزي56
3- 2- 7 – کوههاي منطقه57
3- 2- 8- منابع آب58
3- 2- 8- 1- آبهاي سطحي59
3- 2- 8- 2- آبهاي زير زميني61
3- 2- 9- ويژگيهاي اقليمي شهرستان دهلران62
3- 2- 9- 1- درجه حرارت63
3- 2- 9-2- روزهاي يخبندان64
3- 2- 9-3- باد64
3- 2- 9-4- بارش65
3- 2- 9- 5 – تبخير 67
3- 2- 9- 6 – رطوبت نسبي67
3- 2- 10- پوشش گياهي68
3-3- ويژگيهاي اجتماعي – اقتصادي شهرستان دهلران70
3-3- 1- پيشينه تاريخي70
3-3- 2- ويژگيهاي جمعيتي76
3-3- 2-1- ساختارسني جمعيت82
3-3- 2-2- مهاجرت85
3-3- 2-3- وضعيت سواد87
3-3- 2-4- وضعيت آموزش88
3-3- 2- 5- جمعيت فعال91
3-3- 2- 5- توزيع جمعيت فعال در بخشهاي سه گانه اقتصادي 92
3-3- 2- 7 – جمعيت فعال غير شاغل95
3-3- 2- 8- پيش بيني جمعيت منطقه95
3-3- 2- 9 – کليات مباحث جمعيتي97
3-3- 3- شناخت ويژگيهاي نظام سکونتگاهي روستايي منطقه100
3-3- 3- 1- عوامل موثر در شکل گيري و گسترش سکونتگاههاي روستايي105
3-3- 3- 1-1- اسکان اجباري عشاير در اوايل قرن حاضر 105
3-3- 3- 1-2- جنگ تحميلي107
3-3- 3- 2- طبقه بندي سکونتگاههاي روستايي از نظر جمعيت110
3-3- 3- 3- وضعيت امکانات و خدمات عمومي موجود در سکونتگاههاي روستايي112
3-3- 3- 4- فعاليت اقتصادي روستاها113
3-4- جمع بندي117
– فصل چهارم119
جمع آوري وتجزيه وتحليل اطلاعات119
4-1- مقدمه120
4-2- عوامل موثر بر استقرار روستاهاي بخش مرکزي120
4-2- 1- مالکيت120
4-2- 2- آب 120

4 – 2 – 3 – کاربري زمين 121
4-2- 4- دسترسي به مراتع121
4-2- 5- نزديکي به اراضي محدود کشاورزي121
4-2- 6- دسترسي به مراکز خدمات منطقه اي121
4-3- مدل نظام استقرار روستاهاي بخش مرکزي دهلران122
4-4- تحولات جمعيتي روستاهاي بخش مرکزي دهلران125
4- 5- جريانات متقابل شهر و روستاهاي پيرامون139
4- 5- الگوي توزيع فضايي سكونتگاهي بخش مرکزي و موسيان با مدلهاي آماري143
4- 5- 1- مدل حل اختلاف طبقه ايي144
4- 5 – 2- مدل ترسيم منحني لورنز149
4- 6- روند جابجايي روستاي حاضرميل واثرات آن153
4-6- 1- آثار اقتصادي جابجايي روستاي حاضرميل160
4-6- 2- آثار کالبدي جابجايي روستاي حاضرميل 168
4-6- 2- 1- مواد ومصالح واحدهاي مسکوني 174
4- 7- جمع بندي181
فصل پنچم182
– آزمون فرضيات و نتايج و راهبردها182
5-1- آزمون فرضيات و نتايج183
5-1 – 1- فرضيه اول183
5-1-2- فرضيه دوم185
5-2- نتيجه گيري187
5-3- پيشنهادات190
منابع و ماخذ192
فهرست جدول‌ها
جدول 3- 1 – توزيع جمعيت شهرستان دهلران به تفکيک شهري – روستايي(1345- 1390)77
جدول 3- 2- تراکم نسبي شهرستان دهلران واستان ايلام و کشور81
جدول 3 -3- نسبت جنسي در مناطق شهري وروستايي در سالهاي مختلف82
جدول 3 – 4- درصد گروههاي عمده سني شهرستان به تفکيک جنس83
جدول 3- 5- درصد گروه هاي عمده سني به تفکيک نقاط شهري وروستايي 139085
جدول 3- 6- تعداد جمعيت،تعداد خانوار وبُعد خانوار به تفکيک مناطق شهري وروستايي86
جدول 3- 7- ميزان سواد در جمعيت 6ساله وبيشتر در شهرستان دهلران به تفکيک نقاط شهري وروستايي87
جدول 3- 8- تعداد آموزشگاههاي شهرستان دهلران به تفکيک نقاط شهري – روستايي88
جدول 3- 9- تعداد دانش آموزان مقطع ابتدايي به تفکيک جنس در مناطق شهري و روستايي89
جدول 3- 10- تعداد دانش آموزان مقطع راهنمايي به تفکيک جنس در مناطق شهري و روستايي89
جدول 3- 11- تعداد دانش آموزان مقطع متوسطه به تفکيک جنس در مناطق شهري و روستايي89
جدول 3- 12- تعداد کل آموزشگاهها و دانش آموزان به تفکيک مقاطع آموزشي در شهرستان دهلران 89
جدول 3- 13- تعداد دانشجويان شهرستان دهلران به تفکيک واحد دانشگاهي – رشته وجنسيت91
جدول 3- 14- درصد جمعيت فعال شهرستان دهلران در 3دوره ي سرشماري92
جدول 3- 15- درصد جمعيت فعال وشاغل وبيکار به تفکيک نقاط شهري و روستايي92
جدول 3- 16- مقايسه درصد شاغلين 10سال به بالاي شهرستان دهلران93
جدول 3- 17- وضعيت فعاليت نسبت به جمعيت به تفکيک نقاط شهري وروستايي شهرستان دهلران-139095
جدول 3 – 18- پيش بيني جمعيت شهرستان دهلران تا سال 144097
جدول 3 – 19- روند تحولات تعداد سکونتگاههاي روستايي شهرستان دهلران1390-1365108
جدول 3 – 20- طبقه بندي جمعيتي روستاهاي شهرستان دهلران در سه دوره سرشماري110
جدول 4 – 1- تحولات جمعيتي و تعداد روستاهاي بخش مرکزي دهلران در دوره 35 ساله (1355- 1390)125
جدول 4 – 2- مقايسه روند تحولات جمعيتي روستاي بيشه دراز با روستاي حاضر ميل135
جدول4-3- مقايسه روند تحولات جمعيتي35 ساله(1355-1390) روستاي بيشه دراز با شهر دهلران136
جدول4-4 – درصد جمعيت روستاهاي پايکوهي ودشتي بخش مرکزي در دوره 1355- 1390137
جدول4- 5 – نمودار تغييرات جمعيتي روستاهاي دهستان دشت عباس (1375-1390)141
جدول4-6- وسعت اراضي وسرانه جمعيت در دهستانهاي دشت عباس واناران142
جدول4- 7 – طبقه بندي روستاهاي بخش مرکزي مطابق با روش اختلاف طبقه ايي 1390 145
جدول4- 8 – طبقه بندي روستاهاي دهستان دشت عباس با روش اختلاف طبقه اي 1390146
جدول4-9- درصد تراکمي تعداد روستاهاي دهستان اناران وجمعيت آنها در سال 1390 150
جدول4-10- درصد تراکمي تعداد وجمعيت روستاهاي دشت عباس در سال 1390151
جدول4- 11 – وضعيت روستاي حاضرميل در سال 1375(شناسنامه آباديهاي استان 1375)156

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جدول 4 – 12- تحولات جمعيتي روستاي حاضرميل (1355-1390 نتايج سرشماريها)157
جدول4-13- آثار کالبدي جابجايي روستاي حاضرميل177
جدول4-14- مقايسه امکانات و خدمات موجود در روستاي حاضر ميل قبل و بعد از جابجايي.178

فهرست اشكال و نقشه ها
شکل3- 1- نقشه موقيعت منطقه مورد مطالعه45
شکل 4- 1 – نقشه موقعيت روستاهاي شهرستان دهلران123
شکل 4-2 – نقشه توپوگرافي بخش مرکزي دهلران124
شکل 4-3 – نقشه موفعيت روستاهاي بخش مرکزي132
شکل 4-4 – موقعيت روستاي حاضرميل قبل از جابجايي154
شکل 4- 5- موقعيت روستاي حاضر ميل بعد از جابجايي154
شکل 4-6 – نقشه روستاهاي جابجاشده بخش مرکزي159
شکل 4-7- بافت فيزيکي روستاي حاضر ميل قبل از جابجايي170
شکل 4- 8 – پلان خانه روستايي قبل از جابجايي172
شکل 4- 9- پلان خانه روستايي قبل از جابجايي172
شکل 4-10- نقشه نمونه اي از پلان ساختماني روستاي حاضر ميل بعد از جابجايي176
شکل4 – 11- بافت روستاي حاضر ميل بعد از جابجايي179
فهرست نمودارها
نمودار-3 – 1 – گلباد شهر دهلران 65
نمودار 3-2- درصد بارش فصول سال دهلران 66
نمودار 3-3 – ساختار سني شهرستان دهلران در سال 139079
نمودار 3- 4 – ساختار سني مناطق شهري دهلران در سال 139080
نمودار 3- 5 – ساختار سني مناطق روستايي دهلران در سال 139080
نمودار 3- 6 – گروههاي عمده سني شهري و روستايي شهرستان دهلران139084
نمودار 3- 7 – درصد شاغلين در بخشهاي مختلف اقتصادي شهرستان دهلران139094
نمودار 3- 8 – روند تحولات جمعيت شهري و روستايي شهرستان دهلران101
نمودار 3- 9 – درصد روستاهاي خالي وداراي سکنه شهرستان دهلران در ادوار مختلف109
نمودار 3- 10 – طبقه بندي جمعيتي روستاهاي شهرستان دهلران در ادوار مختلف112
نمودار 3- 11 – ميزان توليدات محصولات کشاورزي شهرستان دهلران 1390115
نمودار 4- 1 – نمودار روند 35ساله (1355-1390) تحولات جمعيتي روستاهاي بخش مرکزي133
نمودار 4-2- روند تغييرات جمعيتي روستاهاي بخش مرکزي در سالهاي 1375و1390134
نمودار 4- 3- نمودار مقايسه روند تحولات جمعيتي حاضرميل با بيشه دراز135
نمودار4- 4- مقايسه روند تحولات جمعيتي شهر دهلران با روستاي بيشه دراز136
نمودار 4- 5 – تغييرات سهم جمعيتي روستاهاي پايکوهي ودشتي بخش مرکزي در دوره 1355-1390138
نمودار 4-6 – اختلاف طبقه اي روستاهاي بخش مرکزي دهلران (دهستان اناران) در سال 1390146
نمودار 4-7 – اختلاف طبقه اي روستاهاي دهستان دشت عباس سال 1390148
نمودار 4- 8- منحني لورنز روستاهاي دهستان اناران سال 1390150
نمودار 4-9 – منحني لورنز روستاهاي دهستان دشت عباس151
نمودار 4-10 – روند تحولات جمعيتي حاضرميل (1355-1390)158
نمودار 4- 11- مقايسه روند تغييرات جمعيتي روستاي حاضرميل با شهر دهلران1390- 1355158
نمودار 4-12 – مقايسه روند اشتغال نمونه آماري قبل و بعد از جابجايي161
نمودار 4- 13 – گروههاي عمده شغلي روستاي حاضرميل در سال 1375162
نمودار 4- 14 – گروههاي عمده شغلي حاضرميل در سال 1390162
نمودار 4- 15 – مقايسه سرانه دامهاي روستاييان حاضرميل در سالهاي 1375 و 1390164
نمودار 4- 16- علل کاهش دامهاي روستاييان165
نمودار 4- 17- مهمترين مشکلات روستاييان بعد از جابجايي168
نمودار 4- 18 – ارتباط کالبد روستا با وضع طبيعي و معيشت روستاييان قبل و بعد از جابجايي169
مقدمه
الگوي سکونت گزيني در فضاهاي روستايي ايران تحت تاثير عوامل طبيعي و عناصر انساني (اقتصادي – اجتماعي ) ، اشکال گوناگوني از شيوه هاي زيست و معيشت را نشان مي دهد که يکي از وجوه بارز آن پراکندگي و تفرق سکونتگاههاي روستايي است . در ايران بيش از 63 هزار آبادي وجود دارد که اين رقم نشان دهنده پراکندگي زياد روستاها در ايران است ، از اين تعداد بيش از 25هزار روستا داراي جمعيت کمتر از 20 خانوار هستند . اين توزيع نامناسب به نحوي است که در برابر معدود سکونتگاههاي پرجمعيت و متراکم ، انبوه سکونتگاههاي پراکنده وکم جمعيت وجود دارند که قادر به ارائه خدمات لازم به ساکنان خود نيستند . مشخص است که سکونتگاهها از نظر اندازه ، وضعيت اداري ، الگوهاي فيزيکي ، ويژگيهاي اجتماعي وکارکردهاي اقتصادي داراي تفاوتهاي چشمگير هستند . اغلب کوچکترين مراکز سکونتي داراي زير ساخت مادي ابتدايي ، سطح ناکافي خدمات عمومي و خصوصي ، تقسيم کار ناقص و غيره هستند . غالبا ظرفيت اقتصادي مراکز کوچکتر چنان محدود است که واگذاري نقش جدي در ايجاد رشد اقتصادي يا نقش انتقال توسعه روستايي به اين مراکز نوعي خيال پردازي است . در واقع در اغلب موارد انتظار داشتن يک سرمايه گذاري توليدي که داراي نتايج چشمگير و فوري باشد به ويژه در سکونتگاههاي کوچک و پراکنده نسبتا غير واقع بينانه است . به همين دليل تنظيم و اجراي برنامه هاي توسعه روستايي در چنين وضعيتي نمي تواند از يک الگوي واحد تبعيت کند . توسعه بايد از مبنا تا بالا روي دهد . تنها پس از اين توسعه است که اکثريت بزرگي از حمعيت از پيشرفتهاي اقتصادي سود خواهد برد . برنامه ريزي توسعه روستايي اغلب با برنامه ريزي خرد و تمرکز محلي بر پروژه ها و روستاها هم معنا بوده است . با اين حال روستاهاي کوچک و پراکنده اکثرا به ارزش آستانه ي غالب خدمات اقتصادي و اجتماعي نمي رسند . و اين مانع از سرمايه گذاري در اين سکونتگاهها مي شود . (مهندسين مشاور DHV،1371: 132)
يکي از دلايل اصلي عقب ماندگي روستايي و عدم ميل به ماندگاري جمعيت در نواحي روستايي ضعف امکانات خدمات رساني و عدم دسترسي آسان اين جمعيت به مراکز ارائه خدمات است . (مطيعي لنگرودي ، 1382 : 24) از منظر سامان دهي روستايي ، برنامه ريزي براي روستاهاي ايران با دو چالش عمده روبرو است ، يکي پراکندگي نامناسب روستايي در سراسر کشور است که تعداد روستاها در جنوب و شرق ايران اندک ولي در نقاط شمالي و غربي تعداد روستاها زياد است . ديگري توزيع نامناسب جمعيت در نقاط روستايي است به نحوي که در برخي روستاها جمعيت 4000نفر و در برخي ديگر زير 40 نفر است . توزيع نامناسب جمعيت برنامه ريزي را دچار مشکل کرده و ناگزير هستيم به ساماندهي روستاها بپردازيم تا در قالب يک طرح ساماندهي روستايي ، مديريت و ارائه خدمات را درسطح کشور سازماندهي کنيم . در اين صورت اين سوال پيش مي آيد که آيا روستا براي ارائه خدمات آستانه جمعيتي مناسب را دارد؟ و آيا ارائه خدمات از نظر اقتصادي توجيه پذير است؟ ( کلانتري ، 1384: 12) يکي از روشهاي اعمال شده به منظور ارائه خدمات به روستاييان و در راستاي ساماندهدي سکونتگاههاي پراکنده ، طرح جابجايي سکونتگاههاي روستايي (اسکان مجدد) است . اين راهکار عمدتا مبتني بر” صرفه جويي اقتصادي” است که مبتني بر ديدگاه برنامه ريزي عقلاني و منبعث از تفکر اقتصاد نئوکلاسيک است ؛ و ارتقاي سطح زندگي مردم از طريق توسعه برنامه ريزي شده روستاها اهميت مي يابد . بر اساس اين نظريه محدوديت منابع و عدم توانايي براي ارائه امکانات مختلف خدماتي ، بالا بودن هزينه ها و سودمند نبودن خدمات رساني به روستاهاي کوچک در چار چوب نظريه کلاسيک بنگاهها تحليل مي شود . از اين روي انجام خدمات رساني به مراکز بزرگ جمعيتي را توصيه مي کند . اين رويکرد عمدتا معطوف به اثرات مثبت بر روي جنبه هاي کالبدي است . وکمتر به ديگر اثرات اين راهبرد مي پردازد .
تحقيق حاضر به بررسي بازتابهاي فضايي حاصل از جابجايي سکونتگاههاي روستاي (اسکان مجدد) در روستاي حاضر ميل از بخش مرکزي شهرستان دهلران با تاکيد برپيامدهاي اقتصادي وکالبدي مي پردازد . اين تحقيق در پنج فصل انجام گرفته است . در فصل اول کليات تحقيق ارائه شده است . در فصل دوم مباني نظري و اصطلاحات و مفاهيم مورد بحث قرار گرفته است . در فصل سوم ويژگيهاي طبيعي منطقه به عنوان بستر سکونت انسان و ويژگيهاي انساني و سکونتگاههاي روستايي شهرستان دهلران مورد مطالعه قرار گرفته است . در فصل چهارم به بررسي روند جابجايي روستاي حاضرميل و شناخت ويژگيها و جمع آوري اطلاعات در خصوص روستا پرداخته شده است و در فصل پنجم جمع بندي مطالب ، آزمون فرضيات و نتيجه گيري و ارائه پيشنهادت انجام گرفته است .
فصل اول
کليات تحقيق
1-1- تبين مسئله
روستا به عنوان سکونتگاهي انساني همچون تمام پديده ها در طول زمان در معرض تغيير و تحول است . بنا براين ، اجتماع روستايي ، جامعه اي پويا و ناگزير از تغيير است و روستا به عنوان فضايي خاص که در آن با توجه به تراکم کم نسبي جمعيت که نوع خاصي از فعاليتهاي اقتصادي عمدتا از نوع کشاورزي ، مطرح است و ساکنان آن يک هويت اجتماعي مشترک دارند ، اين فضا داراي ساختار خاص خود است که در مکاني معين واقع شده وتحت تاثير نيروها و روندهاي دروني و بيروني شکل گرفته است . در جريان اين تغييرات بسته به سطح توان خود در تاثير پذيري و تاثير گذاري اين تغييرات را به شکلي متفاوت بروز مي دهد . روند اين تغييرات درگذشته بسيار کُند بوده است و به شکلي يکدست بروز مي کرد . همزمان با تغييرات معاصر ، اين تغيير و تحولات نيز رو به سرعت گذاشت . معمولا جوامع روستايي با سرعت تغييرات هماهنگ نيستند به ويژه در کشورهاي در حال توسعه که اختلاف بين شهر و روستا شکاف عميق تري است و قدرت انطباق جوامع روستايي کمتر است در نتيجه قادر به حفظ خود نيستند . امروزه جامعه روستايي کشور با مشکلاتي نظير نظام نامناسب استقرار ، پراکندگي ناموزون جمعيت و فعاليت ، تعداد زياد روستاهاي کم جمعيت ، کمبود فرصتهاي شغلي ، پايين بودن سطح در آمد ، کمبود خدمات و … روبرو است ؛ براي رفع اين نابرابري ، شناخت الگوهاي استقرار و پراکندگي فضايي لازم و زير بناي هر گونه طرح و برنامه ي توسعه روستايي است . در مناطق با پيشينه زندگي عشايري ، زندگي روستايي تکوين نيافته است و عمدتا پيدايش سکونتگاه هاي روستايي وابستگي زيادي به شرايط محيط طبيعي پيدا مي کند . الگوي روستا نشيني در محدوده روستايي ، همچنان تحت تاثير پيوندهاي خويشاوندي و روابط بازمانده از زندگي عشايري قرار دارد و روستاها در حقيقت محل اسکان افراد يک طايفه و افراد وابسته به يک طايفه يا تيره مي باشد . ادامه روند اسکان عشاير به توسعه يکجا نشيني منجر مي شود ، و عشايري که تمايل به اسکان دارند بيشتر مايل به سکونت در روستاهايي هستند که قبلا بخشي از افراد وابسته به طايفه در آن اسکان يافته اند در صورت ايجاد ، نوآبادها معمولا در قلمرو مراتع ايلي و متعلق به همان طايفه تمايل به استقرار دارند . دهستانها در اين مناطق بيش از آنکه نمايانگر وحدت اقتصادي يک جامعه باشند و بيش از آنکه عوامل طبيعي و شرايط جغرافيايي در پيدايش و ايجاد آن موثر باشد ، تحت تاثير وابستگي هاي طايفه اي شکل گرفته اند و حتي نام بسياري از دهستانها مشتق از نام طايفه يا تيره و يا ديگر رده هاي اجتماعي عشاير است . براساس بررسي هاي به عمل آمده ، در مناطق عشاير نشين کشور ، هم شکل گيري آباديهاي جديد و هم تخليه آباديها دراين نقاط ، معمولا از موضوع اسکان عشايرتاثير مي پذيرد . بدين ترتيب که غالبا خانوارهاي عشايري بر مالگه ها و اتراقگاهها ي طايفه اي ، روستاهاي نو بنياد را بنا مي نهند ، و از اين طريق روستاهاي نو بنياد شکل مي گيرند . از آنجاييکه اين شيوه مکان يابي صرفا بر اصل مالکيت قبيله اي استوار است و نه بر مبناي قابليتها و توانهاي توليدي ، بنابر اين ، به همان سادگي که اين آباديها بر پا مي شوند ، به همان سادگي هم پس از چندي به دليل ضعف بنيانهاي توليدي امکان تخليه آنها وجود دارد . (طرح جامع توسعه استان ايلام، 1385: 19) اين گونه سکونتگاهها عمدتا در نواحي پايکوهي شکل مي گيرند . عامل ارتفاع معمولا در شکل گيري سکونتگاه نقش دو گانه اي دارد ، به اين معني که نه تنها عاملي مهم در شکل گيري اوليه سکونتگاه به شمار مي آيد ، بلکه در عين حال به عنوان يکي از عوامل محدود کننده رشد وگسترش کالبدي روستاها نيز مطرح مي گردد . به اين ترتيب مي توان ميان شمارجمعيت و وسعت سکونتگاه از يک سو و ميزان ارتفاع از سوي ديگر ، رابطه معني داري تعريف نمود . به سخن ديگر ، هر چه ارتفاع متوسط بيشتر باشد ، سکونتگاه کوچکتر و از لحاظ امکانات رشد وگسترش با محدوديت بيشتري رو برو است . بنابراين اين گونه آبادي ها در مقابل تغييرات اجتماعي و تحولات اقتصادي از پويايي کمتري برخوردارند . (سعيدي ،1388 : 86) .
شکل گيري روستاها در استان ايلام (پشتکوه) و شهرستان دهلران به دوره پهلوي اول و سياست اسکان اجباري عشاير برمي گردد . تا پيش از آن به علت مخالفت حکام محلي با يکجا نشيني عشاير ، در محدوده استان ايلام روستا وجود نداشته وتنها در برخي مناطق قريه هاي کوچکي براي سکونت موقت يا انبارکردن علوفه وآذوقه وجود داشته است . عايدات واليان بيشتر از محل ماليات ايلات و عشاير کوچ نشين تامين مي شد ، علاقه ي واليان به حفظ و تداوم شيوه معيشت کوچ نشيني به خاطر نياز به عايدات آن بود ؛ به طوري که حسين قلي خان وجانشينش غلامرضاخان (آخرين والي) مخالف سکونت ايلات و عشاير پشتکوه بودند و تمايل نداشتند عشاير تحت امرشان اسکان يابند و اقدام به ساختن اماکن مسکوني نمايند . (مرادي مقدم ، 1385 : 170) . در دشت دهلران در دوره ي واليان پشتکوه با وجود دو رود ميمه و دويرج به خاطر بي توجهي واليان و بي علاقگي عشاير کوچ نشين ، کشاورزي چندان صورت نمي گرفت و از دشت براي چراي احشام استفاده مي شد . (مرادي مقدم، 244:1385) علاوه بر اين از آن جا که منطقه ي پشتکوه دائما در معرض هجوم نيروهاي عثماني و اعراب عراق قرار داشت ، مردم علاقه اي به ايجاد اماکن مسکوني ثابت و تشکيل روستا و شهر نداشتندکه اگر روزي مورد تجاوز قرار گرفتند به راحتي بتوانند اموال خود را به مکاني امن انتقال دهند . ( مرادي مقدم ، 1385 :246 ) با روي کار آمدن رضا شاه زمينه براي اجراي سياستهاي حکومت مرکزي در اين بخش از کشور فراهم شد . يکي از اين سياستها که نقش موثري در پيدايش نقاط سکونتي (شهر و روستا ) داشته است ، سياست اسکان اجباري عشايراست . به نحوي که با اجراي اين سياست ، عشايرمجبور به يکجانشيني شده و شهرها و روستاهاي جديد در استانهاي عشاير نشين شکل گرفتند .
در دهه هاي اخير عوامل اقتصادي در تخليه و يا برپايي روستاها ، عامل تعيين کننده بوده است . قابليت و امکانات اقتصادي روستاها و از جمله دسترسي به منابع و قابليتهاي طبيعي ، عامل اصلي پايداري روستاييان در محل استقرار خود بوده است و در مقابل اين روند در مناطقي که منابع طبيعي تکافوي نيازهاي معيشتي روستاييان را نداشته است ، حرکت جمعي و يا حرکت بخشي از جمعيت روستا پاسخ طبيعي به مشکل بوده است . در اين تحرک مکاني ، روستا تخليه گشته وعموما قابليتهاي توليدي روستا نيز به دنبال تخليه جمعيت بلا استفاده مي ماند . در راستاي حل اين مشکلات ونيز تجارب ناموفق نگرش بخشي به توسعه روستايي در گذشته ، برنامه ساماندهي سکونتگاههاي روستايي مطرح ودر سال1372دردستور کار بنياد مسکن قرار مي گيرد . در اين طرح از يکسو وضعيت فعاليت ، جمعيت ، و خدمات در پهنه مورد نظر مورد توجه بوده است و از سوي ديگر ايجاد پيوند بين اين مناطق و فضاي بالاتر و نيز فضاهاي پايين تر آنها از حيث نقش ، تمامي روستاها تبيين و بر مبناي جايگاه و نقش هر روستا ، ميزان جمعيت ، نوع فعاليت و خدمات هر يک مشخص مي شود . ساماندهي در اين مفهوم در حقيقت توزيع مجدد جمعيت ، فعاليت و خدمات در سطح مناطق روستايي است و صرفا به معني تعيين مراکز خدماتي و انتقال چند نقطه روستايي به يک نقطه جديد يا ادغام روستاهاي کوچک نيست (جعفري محمدحسين ، 1377 : 43-46).
توجه و ارائه خدمات مناسب به روستاها چه بدليل لزوم گسترش فعاليتهاي مولد و چه بدليل توجه به عدالت اجتماعي که باعث پايداري توسعه مي شود و يا به منظور ترسيم سيماي آتي توسعه ي درونزاي اين سکونتگاهها امري لازم است . بحث ساماندهي روستاها از برنامه چهارم عمراني پيش از انقلاب به شکلهاي متفاوتي از جمله ، حوزه هاي عمران روستايي ، تجميع روستاهاي پراکنده ، ادغام روستاهاي پراکنده ، استقراربهينه و… مطرح شده و هر يک از اين راهبردها در مقطع زماني متفاوتي اجرا گرديده است .


دیدگاهتان را بنویسید