2‌.1‌.1‌مفهوم پولشويي7
2‌.1‌.2‌تاريخچه و خاستگاه پولشويي8
2‌.1‌.3‌ايران و ريسک پولشويي9
2‌.1‌.4‌انواع پولشويي10
2‌.1‌.5‌مراحل پولشويي11
2‌.1‌.6‌روش‌‌هاي پولشويي12
2‌.1‌.7‌موارد مشکوک به پولشويي در بانک‌ها و مؤسسات اعتباري14
2‌.1‌.8‌ضرورت بهره گيري از راه حل‌‌هاي ضد پولشويي17
2‌.1‌.9‌روش‌‌هاي مبارزه با پولشويي18
2‌.1‌.10‌وظايف و اصول الزامي براي بانک‌ها و مؤسسات اعتباري در مبارزه با پول‌شويي23
2‌.1‌.11‌انواع گزارش‌‌هاي مفيد جهت شناسايي موارد مشکوک29
2‌.2‌داده‌کاوي31
2‌.2‌.1‌تاريخچه داده‌کاوي31
2‌.2‌.2‌چارچوبي کلي براي الگوريتم‌هاي داده‌کاوي33
2‌.2‌.3‌کاربرد داده‌کاوي در کشف تقلبات مالي35
2‌.2‌.4‌پرکاربردترين روش‌‌هاي داده‌کاوي براي کشف تقلب‌‌هاي مالي40
2‌.2‌.5‌رويکرد داده‌کاوي در حل مسائل پولشويي42
2‌.2‌.6‌برخي تحقيقات مرتبط46
2‌.3‌جمع بندي49
3فصل سوم ارائه طرح سيستم ضد پولشويي با داده‌کاوي52
3ديباچه53
3‌.1‌روش‌شناسي تحقيق53
3‌.1‌.1‌روش تحقيق53
3‌.2‌شيوه‌ها و ابزارهاي جمع‌آوري داده‌ها54
3‌.2‌.1‌بررسي داده‌‌هاي قابل دريافت54
3‌.2‌.2‌بررسي ساير اطلاعات موجود در بانك55
3‌.2‌.3‌بررسي محدوديت‌‌هاي بانك در ارائه اطلاعات55
3‌.2‌.4‌بررسي محدوديت‌هاي بانك اطلاعاتي55
3‌.2‌.5‌مشخص شدن داده‌‌هاي مورد نياز براي فاز‌هاي مختلف پروژه .56
3‌.2‌.6‌ارائه فرمت دريافت اطلاعات از بانك اطلاعاتي .56
3‌.2‌.7حجم ، زمان و مکان مورد نياز جهت ارائه اطلاعات .56
3‌.2‌.8‌آمايش داده‌‌ها56
3‌.3جامعه نظري و روش نمونه‌گيري57
3‌.4‌مفروضات تحقيق58
3‌.5‌شيوه تجزيه و تحليل داده‌ها58
3‌.5‌.1‌مرور پيشينه تحقيق59
3‌.5‌.2‌نظرخواهي از خبرگان60
3‌.5‌.3‌بررسي اسناد و مدارک آرشيوي66
3‌.5‌.4‌طراحي مدل ضد پولشويي بر اساس داده‌کاوي68
3‌.5‌.5‌جمع بندي74
4فصل چهارم اجراي تحقيق75
4ديباچه76
4‌.1‌جزئيات پياده‌سازي مدل76
4‌.1‌.1‌آمايش داده‌‌ها76
4‌.1‌.2‌دسته بندي اطلاعات براساس شاخص‌هاي خطي و جدا نمودن بخش مشکوک77
4‌.1‌.3‌فيلترينگ و جداسازي اطلاعات مناسب80
4‌.1‌.4‌خوشه بندي83
4‌.1‌.5‌اجراي الگوريتم نظارت‌شده92
4‌.1‌.6‌جمع‌آوري نتايج93
4‌.2‌تست و ارزيابي94
4‌.2‌.1‌نحوه تست94
4‌.2‌.2‌محاسبه معيار‌هاي دقت، بازآوري، يکتائي و صحت95
4‌.3‌نتيجه گيري96
5فصل پنجم جمع‌بندي و نتيجه‌گيري98
5ديباچه99
5‌.1‌نتيجه گيري99
5‌.2‌محدوديت‌هاي پژوهش100
5‌.3‌پيشنهاد براي پژوهش‌‌هاي آينده101
6منابع و مراجع102

فهرست شکل‌ها صفحه
شکل ‏2-1 مدل CRISP-DM34
شکل ‏2-2 روش‌هاي استفاده شده براي کشف انواع تقلبات مالي36
شکل ‏3-1 فلوچارت کشف موارد پولشوئي با داده‌کاوي72
شکل ‏4-1 توزيع شاخص MLI79
شکل ‏4-2 توزيع شاخص MLISQR79
شکل ‏4-3 نمودار واريز نقدي مشتريان80
شکل ‏4-4 مراحل ايجاد شاخص MLISQR81
شکل ‏4-5 جدول داده‌‌هاي تفکيك شده بر اساس شاخص پولشويي(MLISQR)82
شکل ‏4-6 هيستوگرام مجموع واريز در خوشه‌بندي اي‌ام84

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل ‏4-7 هيستوگرام مجموع برداشت در خوشه بندي اي‌ام84
شکل ‏4-8 هيستوگرام تعداد واريز در خوشه بندي اي‌ام85
شکل ‏4-9 هيستوگرام تعداد برداشت در خوشه بندي اي‌ام85
شکل ‏4-10 خوشه‌بندي توسط کامينز، کوهنن، گروه متناظر86
شکل ‏4-11 خوشه بندي گروه متناظر مدل اول87
شکل ‏4-12 خوشه بندي گروه متناظر مدل دوم88
شکل ‏4-13 خوشه‌بندي گروه متناظر مدل سوم89
شکل ‏4-14 جدا کردن خوشه اکثريت90
شکل ‏4-15 خوشه‌بندي توسط کامينز و کوهنن91
شکل ‏4-16 اجراي الگوريتم‌‌هاي نظارت‌شده93

فهرست جداول صفحه جدول ‏4-1 معيار‌هاي ارزيابي95
جدول ‏4-2 محاسبه معيار‌هاي ارزيابي براي شبکه عصبي95

فهرست علائم و اختصارات

DMData Mining
NNNeural Networks
SVM Support Vector Machine
KMCK-Means Clustering
EMExpectation Maximization
MCDAMulti Criteria Decision Aid
DAGDirected Acyclic Graph
EARTEuclidean Adaptive Resonance Theory
MLPMulti Layer Perceptron
SQLStructured Query Language
ETLExtraction Transform Load
MLIMoney Laundering Index
1 ‌
فصل اول
کليات تحقيق
1‌.1‌ تعريف مسأله و بيان سئوال‌‌هاي اصلي تحقيق
تعاريف متعددي براي پولشويي عنوان شده است که از جمله مي توان به موارد ذيل اشاره کرد[15]:
* بنا به تعريفي پولشويي يعني شسته شدن و تبديل پول کثيف به پول تميز به نوعي که پس از خروج از اين چرخه قانوني جلوه کند؛ به عبارت ديگر پولشويي عبارت است از هر نوع عمل براي مخفي کردن يا تغيير هويت نامشروع حاصل از فعاليت‌‌هاي مجرمانه به گونه اي که وانمود شود اين عوايد از منابع قانوني حاصل شده است.
* مجموعه اقداماتي است که از سوي فرد يا افرادي با به کارگيري ابزار‌هاي قانوني و با هدف عدم امکان قابليت رديابي گردش عوايد حاصل از جرم به منظور مخفي کردن منشأ و منبع واقعي پول حاصل از اعمال مجرمانه و نامشروع صورت ميگيرد تا پول آلوده و نامشروع در ظاهر پاک و قانوني جلوه نمايد.
از اين تعاريف چنين بر مي آيد که عمليات پولشويي به فرآِيند تطهير پول کثيف گفته مي شود. پول کثيف به پولي گفته مي‌شود که از راه‌هاي خلاف و غيرقانوني بدست آمده باشد. از آنجا که بانک‌ها يکي از بهترين موسساتي هستند که مي توانند به پولشويان در فرآيند تطهير پول کثيف کمك کرده و مسير دسترسي به منشا پول را گمراه و يا پاک نمايند در تمام کشور‌ها يکي از مهمترين موسساتي که مرجع سو استفاده پولشويان قرار مي گيرند بانک‌ها هستند[44].
بدين نظر دراين پروژه ما مي بايست در ابتدا به مطالعه بانک‌ها و روش‌هايي که ممکن است پولشويان از آن طريق در بانک‌ها اقدام به پولشويي نمايند پرداخته و با بررسي اين روش‌ها و همچنين اطلاعات در دسترس جهت اين روش‌ها، الگو‌هاي اين روش و … سعي در يافتن راه‌هايي جهت کشف، اجرا و پياده سازي داده محور اين اقدامات داشته باشيم.
در اين راستا ضمن بررسي عمليات اجرا شده در بانك مورد نظر و مشورت با کارشناسان و مشاوران اين بانك مشخص گرديد که روش‌هاي مختلفي جهت پولشويي توسط پولشويان در اين بانك اجرا مي‌گردد، همچنين توسط بانک‌ها نيز روش‌هاي متفاوتي جهت جلوگيري از اين عمليات اجرا مي گردد.
پيچيدگي رفتار‌هاي مشکوك به پولشويي و همچنين حجم عظيم داده به گونه‌اي است که بدون ابزاري هوشمند و داده محور نميتوان در کشف پولشويي اقدام قابل توجهي انجام داد. از اين رو تحقيق حاضر به دنبال يافتن پاسخ به سوال زير ميباشد:
چگونه ميتوان با ارائه مدلي از روش‌هاي داده کاوي براي کشف جرايم پولشويي استفاده کرد؟
1‌.2‌ اهميت و ضرورت پژوهش
با توجه به اهميت سيستم‌‌هاي بانکداري و سوء استفاده از اين بستر براي مقاصد پولشويي، نياز مبرم به پياده سازي سيستم‌‌هاي ضد پولشويي از طرف دولت‌ها و موسسات سياست گذار در امور اقتصادي مورد توجه است . با توجه به رشد تروريسم و تقلب‌‌هاي سازماندهي شده و از طرفي تصويب قوانين متعدد عليه اين موارد نياز به اين سيستم‌‌ها در حال افزايش است. از سوي ديگر، پيچيدگي رفتار‌هاي مشکوك به پولشويي به گونه‌اي است که بدون ابزاري هوشمند و داده محور نميتوان در کشف پولشويي اقدام قابل توجهي انجام داد. نکته مهم و شايد کاربردي در ايران نزديکي اين سيستم‌‌ها با سيستم‌‌هاي ضد رشوه خواري، تقلب، تخلف و سيستم‌‌هاي بازرسي است که ميتواند به عنوان ابزاري کارآمد براي واحد بازرسي بانک تلقي گردد.
1‌.3‌ اهداف پژوهش
پولشويي فرآيندي است که طي آن افراد متخلف با استفاده از امکانات مؤسسات مالي و بانک‌‌ها درآمد نامشروع خود را تطهير نموده و آن‌ را قانوني جلوه ميدهند. به منظور شناسايي اين فرآيند، دولت‌‌ها همواره گزارش‌‌هاي متعددي از بانک‌‌هاي خود طلب مي نمايند و بانک‌‌ها موظف هستند موارد مشکوك به پولشويي را در قالب چارچوب مورد درخواست بانک مرکزي تهيه و به طور مستمر ارائه نمايند. از سوي ديگر، پيشرفت بانکداري به تدريج شناسايي روش‌ها و رفتار‌هاي مشکوك به پولشو يي را پيچيده ترنموده است. به طوري که شناسايي اين رفتار‌ها با توجه به حجم انبوه اطلاعات در يک بانک بدون استفاده از سيستم‌‌هاي ضد پولشويي ميسر نمي‌باشد. بر اين اساس هدف اصلي تحقيق حاضر طراحي الگويي براي تقلب‌هاي مالي در صنعت بانکداري مي‌باشد.
انتظار مي‌رود اين مدل ضد پولشويي با جمع آوري اطلاعات پراکنده در سطح بانک عمليات پردازش و شناسايي افراد و رفتار‌هاي مشکوك به پولشويي را در زمان مناسب انجام داده و گزارش‌‌هاي مورد نياز را توليد و ارائه مينمايد .
1‌.4‌ روش پژوهش
پژوهش حاضر از نظر نوع هدف در گروه تحقيقات کاربردي قرار مي‌گيرد. در مراحلي از پروژه که نياز به بررسي و آشنايي با سوابق تحقيقات در زمين? پولشويي و يا الگوريتم‌‌هاي مرتبط با آن است از مطالعات کتابخانه‌اي و منابع آرشيوي استفاده مي‌شود. از سوي ديگر رويکرد تحقيق نيز به صورت پيمايشي بوده که در آن با هدف مطالع? ماهيت و ويژگي‌‌هاي مشتريان بانك فرآيند تحقيق و مطالعه طي خواهد شد و در اين زمينه مصاحبه با خبرگان نيز صورت مي‌گيرد. در مجموع بايد گفت که در مورد روش تجزيه و تحليل داده‌ها از يك مدل کمي در اين تحقيق استفاده مي شود که مبتني بر پردازش داده‌‌ها از نوع داد? واقعي، خواهد بود.
1‌.5‌ جامع? تحقيق
داده‌کاوي اين توان را دارد که سناريو‌هاي جديدي براي کشف نمونه‌‌هاي پولشويي ارائه دهد.داده‌کاوي به عنوان فرايندي خودکار براي استخراج اطلاعات و الگو‌هاي جالب توجه، بارز، ضمني، از قبل ناشناخته و بالقوه مفيد از انبار داده‌‌هاي حجيم، شناخته مي شود. ظهور انبارداري داده‌‌ها به عنوان يک فناوري قابل دوام بدان معني است که در حال حاضر،سازمان‌‌هاي اجرايي قادر به تحکيم معاملات مالي از نهاد‌هاي مختلف در چندين کشور مي‌باشند. اين امرنمايشي تلفيقي از انتقال وجوه را ارائه مي‌دهد که به تجزيه و تحليل معاملات کمک مي‌کند. هنگامي که الگوريتم‌‌ها و تکنيک‌‌هاي داده‌کاوي روي چنين تراکنش‌‌هايي اعمال مي شوند، الگو‌هاي پنهان حاکم بر جريان وجوه را کشف مي‌کنند. [28]
همراه شدن اطلاعات مشتري و دانش خبرگان منجر به آن مي‌گردد که معاملات مشکوک شناسائي شوند.سيستم ضد پولشويي قابليت اجرا با الگوريتم‌‌هاي نظارت شده1 و بدون نظارت2 را به طور هم‌زمان دارد.در اين سيستم علاوه بر به کارگيري الگوريتم‌‌هاي رايج در داده‌کاوي،
شاخص‌‌هايي محاسبه مي‌شوند که مي‌توانند بخوبي ملاکي براي ميزان مشکوک بودن عملکرد يک مشتري باشند و بر اساس آن شاخص‌‌ها، داده‌‌هاي پرت (خارج از محدوده) تفکيک و شناسايي شوند.
در اين پروژه با توجه به نيازمندي‌هاي طرح و محوريت پروژه بر اساس داده‌‌هاي بانکي، تراکنش‌‌هاي يک بازه زماني شش ماهه در يکي از شعب بانک به عنوان جامعه تحقيق انتخاب و مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

2
فصل دوم
مطالعه پولشويي، داده‌کاوي و ارتباط اين دو
ديباچه
در زمينه پولشويي و مسائل مرتبط با آن تحقيقات گسترده اي انجام شده است. بنا به تعريف، پولشويي يعني شسته شدن و تبديل پول کثيف به پول تميز به نوعي که پس از خروج از اين چرخه قانوني جلوه کند؛ به عبارت ديگر پولشويي عبارت است از هر نوع عمل براي مخفي کردن يا تغيير هويت نامشروع حاصل از فعاليت‌‌هاي مجرمانه به گونه اي که وانمود شود اين عوايد از منابع قانوني حاصل شده است.
بخش عمده اي از مطالعات پولشويي بر موضوعات کلي قوانين پيرامون آن، رابطه پولشويي و جرم، انواع پولشويي، مراحل پولشويي، روش‌‌هاي معمول پولشويي، روش‌‌هاي پولشويي از طريق سيستم بانکي، دليل مبارزه با پولشويي، شناسائي معاملات مشکوک و غيره متمرکز شده است.
داده‌کاوي اين توان را دارد که سناريو‌هاي جديدي براي کشف نمونه‌‌هاي پولشويي ارائه دهد.داده‌کاوي به عنوان فرايندي خودکار براي استخراج اطلاعات و الگو‌هاي جالب توجه، بارز، ضمني، از قبل ناشناخته و بالقوه مفيد از انبار داده‌‌هاي حجيم، شناخته مي شود.
در اين فصل متناسب با هدف تعريف شده براي اين پروژه،پيشينه تحقيقات مرتبط با پديده پولشويي راه حل‌‌هاي آن و کاربرد داده‌کاوي در فرآيند ضد پولشويي ارائه مي‌شود.
2‌.1‌ پولشويي و بررسي ابعاد آن
2‌.1‌.1‌ مفهوم پولشويي
تعاريف متعددي براي پولشويي عنوان شده است که از جمله مي توان به موارد ذيل اشاره کرد:
* بنا به تعريفي پولشويي يعني شسته شدن و تبديل پول کثيف به پول تميز به نوعي که پس از خروج از اين چرخه قانوني جلوه کند؛ به عبارت ديگر پولشويي عبارت است از هر نوع عمل براي مخفي کردن يا تغيير هويت نامشروع حاصل از فعاليت‌‌هاي مجرمانه به گونه اي که وانمود شود اين عوايد از منابع قانوني حاصل شده است[15].
* به تعبير ديگر پولشويي يعني فرايند تبديل پول نقد يا ساير دارايي‌‌هايي که از فعاليت جنايتکارانه ناشي شده است، با اين هدف که وانمود شود اين دارايي‌‌ها از يک منبع قانوني و مشروع حاصل شده اند .
* در پيش نويس ماده يک اتحاديه اروپايي پولشويي چنين تعريف شده است: فرايندي که طي آن خلافکاران و صاحبان دارايي‌‌هاي غير قانوني به گونه اي عمل مي کنند که نشان دهند پولي را که خرج مي کنند در واقع متعلق به خود آن‌هاست و از راه قانوني دست آمده است[14].
* مجموعه اقداماتي است که از سوي فرد يا افرادي با به کارگيري ابزار‌هاي قانوني و با هدف عدم امکان قابليت رديابي گردش عوايد حاصل از جرم به منظور مخفي کردن منشأ و منبع واقعي پول حاصل از اعمال مجرمانه و نامشروع صورت ميگيرد تا پول آلوده و نامشروع در ظاهر پاک و قانوني جلوه نمايد[46].
از اين تعاريف چنين بر مي آيد که در عمليات پولشويي به عنوان يک فرايند مجرمانه مالي، درآمد‌هايي که زاييده فعاليت‌‌هاي غير قانوني است به گونه اي با درآمد‌هاي حاصل از فعاليت‌‌هاي قانوني در مي آميزد که امکان شناسايي و تفکيک آن‌ها از يکديگر ممکن نيست و مي توان از اين درآمد‌هاي غير قانوني با حداقل ريسک براي فعاليت‌‌هاي ديگري در آينده استفاده کرد و به عبارت ديگر منشأ و منبع وجوهي که به صورت غير قانوني بدست آمده از طريق رشته‌‌هاي نقل و انتقالات و معاملات به گونه اي پنهان مي شود که همان وجوه به صورت قانوني نمود پيدا کرده و وارد فعاليت‌‌ها و مجاري قانوني مي‌گردد.
مجموعه اقداماتي که به تطهير اين وجوه منجر مي‌شود در قوانين مبارزه با پولشويي در کشور‌هاي مختلف جرم شناخته شده است. در اين تعريف عوايد حاصل از جرم به معناي هر نوع مالي است که به طور مستقيم يا غيرمستقيم از فعاليت‌‌هاي مجرمانه به دست آمده باشد. به عوايد حاصل از فعاليت‌‌‌هاي مجرمانه پول کثيف گفته مي‌شو[28]
2‌.1‌.2‌ تاريخچه و خاستگاه پولشويي
پولشويي پديده جديدي در دنيا نبوده و به تازگي اتفاق نيفتاده است. سابقه پولشويي به وقوع فساد در دنيا باز مي‌گردد. در گذشته‌‌هاي دور خلافکاران وجوه حاصل را به صورت علني و آشکار استفاده نمي‌کردند به همين دليل، در خصوص نخستين زمان استفاده از واژه پولشويي و رواج آن ميان محققان اتفاق نظر وجود ندارد؛ گفته مي‌شود واژه پولشويي با نگرش امروزي، براي نخستين بار در سال 1979 و با کشف يک چمدان حاوي ششصد ميليون دلار پول نقد در فرودگاه پالرمو، که حاصل فروش مواد مخدر بود، مطرح گرديد. موضوعي که به تشکيل پرونده ايتاليايي – امريکايي ارتباط پيتزا منجر شد و در سال 1985 محاکمه آن برگزار گرديد[14].
همچنين گفته مي‌شود اين اصطلاح از مالکيت مافيا بر دستگاه‌‌هاي رختشويي سکه‌اي در امريکا نشأت گرفته است در دهه 1920 گانگستر‌ها مبالغ هنگفتي را به صورت نقد از راه اخاذي، فحشا، قمار، قاچاق، مشروبات الکلي و غيره به دست آورده و ناچار بودند منبعي براي وجوه غير قانوني خود معرفي کنند. بنابراين يکي از راه‌‌هاي رسيدن به اين هدف، خريد واحد‌هاي تجاري قانوني و تلفيق عايدات غير قانوني خود با عايدات قانوني و مشروعي بود که از اين مرکز تجاري به دست مي‌آوردند. دستگاه‌‌هاي رختشويي سک‌هاي به اين دليل انتخاب شدند که از طريق اين دستگاه‌‌ها روزانه وجوه نقد زيادي کسب مي‌شد و حساسيتي هم بر نمي‌انگيخت. در قضيه واتر گيت در سال 1973 در امريکا براي نخستين بار اصطلاح پولشويي وارد مطبوعات شد و در سال 1982 به متون قضايي و حقوقي امريکا نيز راه يافت[14].
2‌.1‌.3‌ ايران و ريسک پولشويي
بر اساس يک مدل بررسي شده و آمار‌هاي غير رسمي ارائه شده در يک تحقيق حجم پول‌‌هاي کثيف در ايران برابر 11.8 درصد حجم نقدينگي جامعه (ميانگين محاسبه شده از سال 52 تا 80) مي‌باشد[14].
مؤسسه “باز3ل” سوئيس، به تازگي آماري درباره ريسک پولشويي در کشور‌هاي گوناگون منتشر کرده که بنا بر آن، ايران داراي بالاترين ريسک پولشويي در جهان است. ريسک بالاي پولشويي در يک کشور، به معناي بالا بودن احتمال و امکان انجام پولشويي در آن کشور است. به گزارش “تابناک”، بر پايه آمار منتشره در مؤسسه حکومتداري بازل در سوئيس، ايران و نروژ در دو سر متفاوت طيف پولشويي بوده و به ترتيب، داراي بالاترين و پايين ترين ريسک پولشويي در جهان هستند[14].
به گفته لمن4، تلاش ديگر اين مؤسسه اين بوده که “تصويري کلي از ريسک کشوري” ارائه داده و استاندارد‌هاي مالي و شفافيت مالي هر کشور را هم‌راستا با ريسک سياسي آن در نظر بگيرد.از ميان 144 کشور موجود در اين فهرست، 32 کشور در “محدوده قرمز” هستند؛ به اين معنا که کشور‌هاي يادشده داراي بالاترين ميزان ريسک هستند. پس از ايران که به عنوان دارنده بالاترين ميزان ريسک شناخته شده، کنيا، کامبوج،‌‌هائيتي و تاجيکستان در اين محدوده قرار دارند[9].
نروژ و استوني، تنها کشور‌هايي هستند که در اين فهرست با نام کشور‌هاي داراي “ريسک پايين” ارزيابي شده‌اند.به اين ترتيب، بيشتر کشور‌هاي موجود در ليست نامبرده، در طبقه‌بندي “ريسک ميانه” قرار دارند. در اين ميان، از نظر بالاترين ميزان ريسک، امريکا رتبه 98 و سوئيس رتبه 72 را از آن خود کرد‌ه‌اند؛ جالب اينکه وضعيت کشور‌هايي چون قزاقستان و مصر در اين زمينه از سوئيس و امريکا بهتر است[14].
2‌.1‌.4‌ انواع پولشويي
چهار گونه پولشويي قابل شناسايي است:
* پولشويي دروني: شامل پول‌‌هاي کثيفي که از فعاليت‌ مجرمانه و در داخل خاک يک کشور حاصل و در همان کشور شسته مي‌شود.
* پولشويي صادر شونده: شامل پول‌‌هاي کثيف بدست آمده از فعاليت مجرمانه که در داخل خاک يک کشور کسب و در خارج از آن تطهير مي‌شود.
* پولشويي بيروني: شامل پول‌‌هاي کثيف بدست آمده از فعاليت‌ مجرمانه انجام شده در ساير کشور‌هاست که در خارج نيز شسته مي‌شود.
* پولشويي وارد شونده: شامل پول‌‌هايي که از فعاليت مجرمانه در ساير نقاط بدست آمده و در داخل خاک کشور مورد نظر شسته مي‌شود[13].
2‌.1‌.5‌ مراحل پولشويي
پولشويي فرايندي پيچيده، مستمر، درازمدت و گروهي است که به طور معمول در مقياسي بزرگ انجام مي‌شود و مي تواند از محدوده جغرافيايي – سياسي يک کشور فراتر برود. براساس اين فرايند عوايد حاصل از فعاليت‌‌هاي مجرمانه با گذر از مراحل مختلف وارد نظام مالي و فعاليت‌‌هاي قانوني مي شود و با پنهان ماندن منشأ غيرقانوني آن، ظاهري قانوني مي يابد. به طورکلي فرايند پولشويي داراي سه مرحله به صورت زير است:
الف) جايگذاري
اولين مرحله از فرايند پولشويي، جايگذاري يا تزريق عوايد از فعاليت‌‌هاي مجرمانه به شبکه مالي رسمي با هدف تبديل عوايد از حالت نقدي به ابزار‌ها و دارايي‌‌هاي مالي است که يا براي سپرده گذاري در مؤسسات مالي خارجي به بيرون از مرز‌ها انتقال داده مي شود و يا براي خريد کالا‌هاي با ارزش مانند آثار هنري، هواپيما، فلزات و سنگ‌هاي قيمتي به کار مي رود. يا به صورت سپرده گذاري در بانک‌هاي داخلي يا ديگر مؤسسـات مالي رسمي و غيررسمي صورت مي گيرد.
ب‌) لايه چيني
اين مرحله که درواقع جداسازي عوايد حاصل از فعاليت‌هاي مجرمانه از منشأ يا فعاليت‌هاي موجــــود آن است ازطريق ايجاد لايه‌‌هاي پيچيده اي از معاملات يافتن و انتقال مالي چندگانه با هدف مبهم ساختن فرايند حسابرسي و مجهول گذاشتن هويت طرف‌هاي اصلي معامله و ناممکن کردن ردگيري منشأ عوايد مزبور صورت مي گيرد.
ج)يکپارچه سازي
آخرين مرحله در فرايند پولشويي يکپارچه سازي يا فراهم کردن پوشش ظاهري مشروع و توجيه قانوني براي عوايد حاصل از فعاليت‍‍‍‍‌‌هاي مجرمانه است. چنانچه مرحله لايه چيني با موفقيت انجام شود عوايد شسته شده با استفاده از طرح‌‌هاي يکپارچه سازي به نحوي وارد جريان اصلي اقتصادي مي‌شود که در بازگشت به سيستم مالي، وجوه شکل و ظاهري قانوني مي‌يابد. فرايند پولشويي ممکن است به صورت جداگانه و متمايز يا به طور هم‌زمان اتفاق افتد. چگونگي استفاده از اين مراحل به سازوکار‌هاي موجود براي پولشويي و شرايط سازمان‌هاي مجرم بستگي دارد[9].
2‌.1‌.6‌ روش‌‌هاي پولشويي
در دهه‌‌هاي اخير به علت توسعه محصولات و خدمات مالي عرضه شده، پيچيده ترشدن ارتباطات مالي، پيشرفت تکنولوژي و افزايش سرعت جريان‌‌هاي پولي در گستره جهان، روش‌‌هاي پولشويي بسيار مبتکرانه تر شده است. با وجود اين در مجموع، مي توان رو ش‌هاي پولشويي را در سه بخش طبقه بندي کرد:
الف. پولشويي از طريق سيستم بانکي و مؤسسات اعتباري.
ب. پولشويي از طريق سازمان‌‌هاي مالي غيربانکي.
ج. پولشويي از طريق مؤسسات يا فعاليت‌هاي اقتصادي.
در هر روش، عمليات پولشويي به صور ت‌‌هاي مختلف انجام مي‌گردد. در ادامه، پو لشويي از طريق سيستم بانکي و مؤسسات اعتباري بررسي مي شود:
مرسوم ترين اشکال پولشويي از طريق سيستم بانکي و مؤسسات اعتباري عبارت اند از:
1) سپرده گذاري مبالغ قابل توجه و انتقال سپرده‌‌ها: پولشويان عمدتاً پول‌‌هاي کثيف در حجم بالا را تقسيم کرده و در حجم‌‌هاي کوچک‌تر وارد سيستم بانکي‌ مي‌نمايند. در اين حالت آن‌ها از حساب اشخاص ثالث، ايجاد حساب‌‌هاي متعدد در بانک‌‌هاي مختلف، و حساب‌‌هاي راکد استفاده مي‌‌کنند. معمولاً استفاده پولشويان از سپرده‌پذيري، مربوط به مرحله اول فرايند پولشويي (مرحله جايگذاري) است.
2) گشايش حساب بانکي با نام‌‌هاي مجعول.
3) گشايش حساب‌‌هاي اشتراکي با اعضاي خانواده يا دوستان حساب‌هاي جمعي (پول‌شويان با استفاده از اين حسا ب‌ها، پول‌‌هاي خود را به کشور زادگاهشان منتقل مي‌کنند. آنان از حسا ب‌‌هاي فوق براي نقل و انتقال وجوه بين کشور‌ها نيز استفاده مي‌کنند.
4) به کارگيري چک‌‌هاي مسافرتي.
5) به کارگيري حواله‌‌هاي تلفني و غيره.
6) به کارگيري بانک‌‌هاي تحت نفوذ پولشويان.
7) به کارگيري حسا ب‌‌هاي کارگزاري قابل پرداخت‌ اين حسا ب‌‌ها ديداري هستند که بانک‌‌ها و شرکت‌‌هاي خارجي نزد يک بانک امريکايي افتتاح مي کنند و از طريق اين حساب‌‌ها به مشتريان خارجي خود خدمات ارائه مي‌دهند.
8) استفاده از بانک کارگزارو حساب کارگزاري. بانک کارگزار بانکي است در خارج از کشور که به نمايندگي از طرف بانک اصلي، که خود دفتري در خارج از کشور ندارد، عمل مي کند. حساب کارگزاري (حسابي است که يک بانک يا مؤسسه مالي نزد بانکي در خارج از کشور باز مي کند و در اين حساب سپرده گذاري کرده، همچنين پرداخت‌‌هايي از طريق اين حساب به طرف‌‌هاي معامله خود در خارج از کشور انجام مي‌دهد.
9) به کارگيري پول الکترونيکي و بانکداري اينترنتي.کارت‎‌هاي هوشمند که به آن‌ها پول الکترونيک آف‎لاين هم گفته مي‎شود و در قالب کارت‎‌هاي اعتباري بدهي يا حتي ساده‎ترين شکل آن‌ها يعني کارت‎‌هاي تلفن ظهور يافته‌اند. به اين کارت‎‌ها از آن جهت پول الکترونيک آف‎لاين گفته مي‌شود که نقل و انتقال وجوه به ‌وسيله آن‌ها از طريق دستگاه‎‌هاي خاصي نظير خودپرداز‌ها صورت مي‌گيرد و شبکه بانکي و مؤسسات فيزيکي کشور در گام اول به سوي برقراري نظام پولي و بانکي الکترونيک از آن‌ها استفاده مي‎کنند و همان‌طور که مي‎دانيم، هم‎اکنون اين کارت‎‌ها و سيستم‎‌ها در جامعه ما رواج زيادي يافته‌اند.
10) بانکداري اينترنتي:يا آن‎لاين که حتي به اندازه کارت‎‌هاي هوشمند هم وجود خارجي ندارد، و به طور کلي براي فضاي تبادل اطلاعات طرح ‎ريزي شده است. براي دسترسي به وجوه آن‎لاين لازم است پيشاپيش نزد مؤسسة اعتباري يا بانکي که از اين فناوري برخوردار است، وجه يا اعتباري سپرده شود. سپس يک شماره اعتباري در اختيار مشتري قرار مي‎گيرد که مي‎تواند از طريق رايانه شخصي خود از منزل يا اداره يا هر جاي ديگر با اتصال به يک شبکه ارائه‎دهنده خدمات اطلاع‎رساني رايانه‎اي و متعاقب آن شبکه جهاني اينترنت، اقلام مورد نياز خود را تهيه کند و براي پرداخت وجه فقط آن شماره را در اختيار سايت مورد نظر قرار دهد که آن سايت نيز به طور خودکار به سايت بانک يا مؤسسه مربوطه متصل مي‎شود و وجه موردنظر را به حساب خود منتقل مي ‎کند.
11) به کارگيري وثيقه بانکي در ترتيبات اخذ وام .
12) استفاده از مؤسسات مالي و بانکي برون مرزي.
13) سوء استفاده از اعتبار اسنادي به ترتيب ذيل:
الف) واردات کالا بيش از ارزش واقعي؛
ب) صادرات کالا کمتر از ارزش واقعي؛
ج) اعتبار صوري (عدم ورود کالا) ؛
14) سوء استفاده از ضمانت نامه [14].
2‌.1‌.7‌ موارد مشکوک به پولشويي در بانک‌ها و مؤسسات اعتباري
بر اساس آيين نامه ضد پولشويي بانک مرکزي از جمله موارد مشکوک به پولشويي از طريق بانک‌‌ها و مؤسسات اعتباري که لازم است به مراجع ذي صلاح گزارش داده شود عبارت اند از:
* وجود انواع حساب به نام مشتري در بانک يا مؤسسه اعتباري واحد در يک منطقه
* افتتاح حسا ب‌‌هاي متعدد و سپرده گذاري در آن‌ها
* گردش عمليات بسيار بالاي حساب که تناسبي با حرفه مشتري نداشته باشد
* سپرده گذاري به دفعات و برداشت يکجا و عمده
* ارائه چک‌‌هاي ظهرنويسي شده متعدد به بانک براي وصول به حساب مشتري
* مراجعات متعدد به صندوق امانات بانک
* پيشنهاد رشوه براي انجام عمليات مشکوک
* امتناع مشتري از ارائه اصل مدارک هويتي
* بروز وقفه در ارائه مدارک ثبتي شرکت
* تبديل اسکناس‌‌هاي ريز به اسکنا س‌‌هاي درشت در حجم بالا
* تقاضاي انتقال وجوه ارزي با مبالغ بالا به خارج از کشور بدون ارتباط با حرفه مشتري
* تغيير ناگهاني الگوي مبادلات ارزي مشتري و عدم تطابق آن با فعاليت‌‌هاي معمول وي
* ورود يا سپرده گذاري مبالغ قابل توجه وجوه به حساب مشتري از طريق چک‌‌هاي بانکي، حواله و يا انتقال تلفني نامتناسب با نوع کار و فعاليت اقتصادي صاحب حساب
* تفاوت قابل توجه الگوي سپرده‌‌هاي نقدي يک بنگاه خرده فروشي در يک محله با بنگاه مشابه در همان محل،
* نقل و انتقال غيرمعمول وجوه بين حسا ب‌‌هاي مرتبط
* تقاضاي مبالغ قابل توجه چک بانکي، حواله يا چک‌‌هاي مسافرتي به ميزان سقف تعييني در مقررات توسط مشتري[14]
2‌.1‌.7‌.1‌ بخشنامه / آئين نامه وزارت دارائي .
در زمينه پولشويي درکشور‌هاي مختلف و در سطح جامعه بين الملل قوانين و سازمان‌هاي مختلفي ايجاد شده اند، ازآنجا که اين پروژه بر اجراي پولشويي در ايران برنامه ريزي شده است و از آنجا که قوانين ضد پولشويي در ايران نيز تصويب شده است به بررسي قوانين فوق نيز پرداخته و تلاش شده تا از ميان آن‌ها مواردي را که ارتباط بيشتري دارد و يا اطلاعات موجود در سيستم‌هاي نرم افزاري بانك دسترسي اطلاعاتي به آن‌ها را فراهم ميآوردرا انتخاب شود.
در اينجا به صورت مختصر به بررسي آئين نامه مبارزه با پولشويي مي پردازيم . هيات وزيران بنا به پيشنهاد شوراي عالي مبارزه با پولشويي و در اجراي تبصره 3 ماده 4 و مواد 5،6 و 7 قانون مبارزه با پولشويي مصوب 2/11/86 آيين نامه اجرايي قانون موصوف را تصويب نمود . در فصل 3 اين آئين نامه به موارد مشکوک پرداخته شده است که در زير به مواردي از آن‌ها اشاره مي کنيم[14] :

فصل سوم – معاملات وعمليات مشکوک
ماده 4- معاملات و عملياتي که اشخاص با در دست داشتن اطلاعات و يا دلايل منطقي ظن پيداکنند که اين عمليات و معاملات بمنظور پولشويي انجام مي شود .دلايل منطقي در اين تعريف عبارتست از شرايط و مقتضياتي که يك انسان متعارف را وادار به تحقيق درخصوص منشاء مال و سپرده گذاري يا ساير عمليات مربوطه مي نمايد .
ماده 5- مصاديق معاملات و عمليات مشکوک به شرح زير است.
1-5 مبادلاتي که از نظر اقتصادي و تجاري متعارف نيست.
2-5 سپرده نقدي با حجم زياد که توجيه قابل قبول ندارد.
3-5 واريز مبالغي به حساب که با گردش مالي آن تناسب ندارد.
4-5 عدم ارائه اطلاعات مورد نظر توسط ارباب رجوع و يا فراهم ننمودن امکان احراز اصالت مستندات و مدارک احراز هويت.
5-5 فعال شدن ناگهاني حساب‌هاي راکد و کم کار ، بدون توجيه منطقي.
6-5 درخواست انجام عمليات پيچيده و خارج از ضوابط .
7-5 تقاضاي انتقال وجه بيش از سقف مقرر از بانکي به حساب بانکي ديگر و يا کشور خارجي از طريق حواله، صدور چك و انتقال الکترونيکي بويژه در صورت عدم همخواني با ماهيت حرف‌هاي ارباب رجوع و عدم ذکر نام ذينفع
8-5 عدم تناسب بين تعداد دفعات سپرده گذاري يا گردش عمليات حساب با ميزان درآمدشغلي ارباب رجوع و يا اطلاعات مالي ارائه شده توسط وي
9-5 تبديل وجه نقد بيش از سقف مقرر به ارز‌هاي ديگر
10-5 واريز وجوه کلان از حساب‌هاي بانکي مختلف يا توسط افراد متعدد به يك حساب بانکي مشخص به فواصل زماني کوتاه و بدون توجيه
11-5 بازپرداخت وام يا تسهيلات يا اعتباراسنادي مدت دار بصورت غيرمنتظره درمدت زمان کوتاه که با وضعيت مالي يا اطلاعات ارائه شده مغايرت داشته باشد.
12-5 افزايش غيرعادي موجودي حساب بانکي اشخاص
13-5 انجام مکرر عمليات با مبالغي کمتر و نزديك به سقف مقرر به منظور عدم شمول مقررات
14-5 صدور چک‌هاي متعدد با مبالغ بالا بدون انطباق با ماهيت حرف‌هاي ارباب رجوع و ايجاد گردش صوري حساب
15-5 افتتاح حساب‌هاي متعدد به نام متقاضي ،وابستگان و يا افراد بيگانه
16-5 کليه عمليات يا معاملات يا مبادلات مشکوک به تامين مالي تروريسم
17-5 انتقال وجه به کشور‌هايي که در آن‌ها فعاليت غيرقانوني در زمينه‌‌هاي قاچاق مواد مخدر ، فعاليت‌هاي تروريستي ، قاچاق کالا و … انجام گيرد .
18-5 تغيير بدون دليل نام ذينفع
19-5 عدم تناسب قيمت کالاي مورد معامله با قيمت واقعي
20-5 تاکيد بر استفاده از اسامي مخفف و مجعول درخصوص نام خريدار و يا ذينفع
21-5 خريد سهام يا اوراق مشارکت با استفاده از ارز منشا خارجي بالاتر از سقف مقرر
22-5 انجام معاملات غيرمتعارف و بالاتر از سقف مقرر توسط وکيل يا نمايندگان ارباب رجوع
تبصره – در صورت لزوم ساير مصاديق معاملات و عمليات مشکوک به پولشويي و تامين مالي تروريسم توسط شوراي عالي مبارزه با پولشويي تعيين و از طريق دبيرخانه ابلاغ خواهدشد.
ساير فصول اين آئين نامه به نحوه گزارش‌دهي ، آموزش و … مي پردازد که از نظر ما اهميت خاصي ندارد . براساس مطالعه و بررسي اين آئين نامه و موارد مشکوک مي توان روش‌هايي را که کنترل آن‌ها از طريق روش‌هاي داده کاوانه امکان پذير است انتخاب نمود.


پاسخی بگذارید