2-17-1-3-1- بازدارنده تريپسين25
2-17-1-3-2- ساپونين26
2-17-1-3-3- گالاکتومانان27
2-18- نقش پلي ساکاريدهاي غيره نشاسته‌اي در تغذيه طيور28
2-18-1- کميت و کيفيت پلي ساکاريدهاي غيره نشاسته‌اي در مواد خوراکي28
2-18-2- اثرات ضد تغذيه‌اي پلي ساکاريدهاي غيره نشاسته‌اي محلول29
2-19- آنزيم‌ها30
2-20- نقش آنزيم‌هاي گوارشي در هضم کربوهيدرات‌ها30
2-21- تاريخچه استفاده از آنزيم در تغذيه طيور30
2-22- استفاده عملي از آنزيم‌هاي خوراکي در جيره هاي غذايي طيور32
2-23- آنزيم همي سل32
2-24- فوايد استفاده از آنزيم همي سل در تغذيه طيور33
2-24-1- تاثير آنزيم همي سل روي بهبود جذب مواد مغذي33
2-24-2- تاثير آنزيم همي سل روي بهبود يکنواختي گله33
2-24-3- تاثير آنزيم همي سل روي بهبود وضعيت فيزيولوژيکي بدن و توليد33
2-24-4- اهميت اقتصادي استفاده از آنزيم همي سل در تغذيه طيور34
2-24-5- تاثير آنزيم همي سل بر بهبود عملکرد گله‌هاي آلوده به کوکسيديوز و آنتريت35
2-25- بررسي تحقيقات انجام شده پيرامون استفاده از کنجاله گوار در جيره‌‌هاي غذايي طيور35
2-26- پژوهشهاي انجام شده راجع به استفاده از آنزيم همي سل در جيره ‌هاي حاوي بتا- مانان37
فصل سوم: مواد و روش‌ها
3-6- مديريت و مکان آزمايش40
3-1-1- مواد آزمايشي40
3-1-2- محل آزمايش40
3-1-3- آماده سازي سالن پرورش41
3-1-4- دوره پيش از آزمايش41
3-2- تيمارهاي آزمايشي41
3-3- جيره هاي آزمايشي42
3-4- تعيين ترکيبات شيميايي کنجاله گوار43
3-5- آنزيم مورد استفاده در اين تحقيق43

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-6- ميزان فعاليت هر آنزيم در هر کيلوگرم مولتي آنزيم همي سل43
3-7- صفات عملکردي44
3-7-1- ميانگين خوراک مصرفي44
3-7-2- ميانگين وزن تخم مرغ44
3-7-3- درصد توليد تخم مرغ44
3-7-4- ميانگين وزن توده تخم مرغ44
3-7-5- ضريب تبديل غذايي44
3-7-6- ميانگين افزايش وزن 44
3-8- نحوه و تعيين فراسنجه هاي خوني45
3-9- صفات کيفي تخم مرغ45
3-9-1- ارتفاع سفيده45
3-9-2- تعيين ضخامت پوسته45
3-9-3- تعيين استحکام پوسته45
3-9-4- شاخص رنگ زرده45
3-9-5- تعيين واحد هاو45
3-9-6- نحوه و تعيين کلسترول تخم مرغ46
3-10- طرح آماري46
3-11- مدل آماري46
فصل چهارم: نتايج و بحث
4-1- صفات عملکردي48
4-1-1- خوراک مصرفي48
4-1-2- درصد توليد تخم مرغ49
4-1-3- ميانگين وزن تخم مرغ50
4-1-4- ميانگين وزن توده تخم مرغ50
4-1-5- ضريب تبديل غذايي51
4-1-6- افزايش وزن52
4-2- صفات کيفي تخم مرغ52
4-2-1- رنگ زرده52
4-2-2- ارتفاع سفيده53
4-2-3- واحد هاو53
4-2-4- استحکام پوسته54
4-2-5- ضخامت پوسته54
4-2-6- کلسترول تخم مرغ54
4-3- فراسنجه هاي خوني55
نتيجه گيري کلي57
پيشنهادات57
جداول58
فهرست منابع61
فهرست جداول
جدول 2-1- طبقه بندي تغذيه‌اي آسيد‌هاي آمينه 7
جدول 2- 2- ترکيب شيمياي قسمت هاي مختلف دانه گوار18
جدول 2- 3- ترکيبات و ارزش غذايي کنجاله گوار و دانه گوار23
جدول 2- 4- ارزش غذايي پروتئين بعضي از منابع پروتئيني24
جدول 2- 5- مقادير انرژي قابل متابوليسم ظاهري تصحيح شده براي ازت براي فرآورده‌هاي فرعي گوار25
جدول 2- 6- فعاليت آنتي‌تريپسين درنمونه‌هاي گوار و سويا26
جدول 2- 7- توان پايه (ارزش ماتريکسي) هر کيلوگرم همي سل جهت تنظيم جيرهاي غذايي با حداقل قيمت35
جدول 3- 1- اقلام خوراکي و ترکيبات شميايي جيره‌هاي آزمايشي42
جدول 3- 2- ترکيب شيميايي کنجاله گوارتعيين شده در آزمايشگاه43
جدول 3- 3- مقادير آنزيم‌هاي موجود در مولتي آنزيم همي سل43
جدول 4- 1- مقايسه ميانگين سطوح اثرات اصلي و اثرات متقابل کنجاله گوار و مکمل آنزيمي بر صفات عملکردي مرغ هاي تخمگذار58
جدول 4- 2- مقايسه ميانگين سطوح اثرات اصلي و اثرات متقابل کنجاله گوار و مکمل آنزيمي برخصوصيات کيفي تخم مرغ 59
جدول 4- 3- مقايسه ميانگين سطوح اثرات اصلي و اثرات متقابل کنجاله گوار و مکمل آنزيمي بر فراسنجه‌هاي خوني در پايان آزمايش60
فهرست شکل ها
شکل 2- 1- اجزاء پروتئين تخم مرغ13
شکل 2- 2- بخش ‌هاي مختلف تخم‌مرغ14
شکل 2- 3- تخمدان و اويداکت16
شکل 2- 4- ميزان توليد دانه گوار در جهان19
شکل 2- 5- ساختار شيمياي صمغ گوار20
شکل 2- 6- فرآوري دانه گوار به منظور توليد صمغ و فرآورده هاي حاصله21
شکل 2- 7- ساختار شيميايي ساپونين27
شکل 2- 8- نحوه هيدروليز گالاکتومانان توسط آنزيم همي سل33
شکل 2- 9- نماي کلي از نحوه عمل آنزيم همي سل بر بهبود عملکرد مرغ هاي تخمگذار34
شکل 3- 1- سالن و واحدهاي آزمايشي (قفس‌ها)40
فصل اول
صنعت دام و طيور با به کار بردن اصول علمي به دنبال تامين نياز پروتئيني جامعه بشري مي باشد و روند افزايشي جمعيت جهان بر اهميت نقش اين صنعت مي افزايد. امروزه پرورش طيور به عنوان يکي از بزرگترين منابع تأمين پروتئين حيواني در جهان مطرح مي باشد. پرورش طيور کارآمد ترين راه تبديل محصولات فرعي و ضايعات کشاورزي به گوشت و تخم مرغ براي انسان مي باشند بنابراين افزايش توليدات آنها يکي از مهم ترين و عملي ترين راههاي تأمين پروتئين حيواني مي باشد. صنعت طيور صنعتي کارا مي باشد به طوري که قادر است غذاي قابل مصرف بيشتري را با هزينه کمتر براي جمعيت رو به ازدياد کشور ما فراهم سازد. در ميان مواد مختلف غذايي آنچه بيش از هر ماده ديگري مورد احتياج روزانه انسان مي باشد، پروتئين و بخصوص نوع حيواني آن مي باشد (5و9‌). در صنعت پرورش طيورگله هاي مرغ تخمگذار يکي از موثرترين مکانيسم هاي تبديل خوراک به بهترين منبع پروتئيني بوده، تخم مرغ منبع بسيار غني پروتئين است؛ ارزش بيولوژيک پروتئين تخم مرغ بسيار بالاست و نسبت به ساير منابع پروتئيني نظير لبنيات، گوشت ها و حبوبات غني تر است؛ پروتئين تخم مرغ داراي تمامي اسيد آمينه هاي ضروري براي سلامتي بدن مي باشد (24). تنوع اهداف توليدي سبب پيچيده شدن برنامهاي تغذيه اي شده است، بنابراين درآينده هدف اصلي در زمينه تغذيه طيور بايد توسعه برنامه هاي تغذيه اي باشد. توسعه برنامه هاي تغذيه اي اين امکان را براي صنعت طيور فراهم مي کند که به اهداف مورد نظر خود يعني افزايش توليد، بهبود راندمان و تخصصي تر شدن، دست يابند (21).
سال هاست که تلاش محققين بر اين اصل استوار است تا با يافتن راه کارهاي علمي، بدون کاهش عملکرد و راندمان توليد، هزينههاي خوراک مصرفي را کاهش دهند تا با هر چه اقتصاديتر نمودن اين صنعت موجب توسعه و پيشرفت آن گردند. معمولاً اين تلاش ها در دو راستا انجام مي گيرد:
1- جستجو و يافتن عواملي که در صورت رعايت و به کارگيري آنها در راندمان استفاده از مواد خوراکي بهبود حاصل ميگردد که از جمله آنها ميتوان به استفاده از مکملهاي آنزيمي مناسب، براي تجزيه و هضم بخشهايي از مواد خوراکي که به سبب عدم وجود آنزيمهاي لازم براي تجزيه آنها در دستگاه گوارش طيور غير قابل هضم ميباشند، اشاره کرد.
2- جايگزيني منابع جديد مواد خوراکي با مواد رايج و گران قيمت جيرهها.
استفاده از خوراک ارزان اما با کيفيت، بهخصوص در کشورهايي که با کمبود مواد خوراکي براي دام مواجهاند، نکته‌اي مهمي محسوب ميشود. در اين کشورها توجه به مواد خوراکي در دسترس، اصلاح ژنتيکي و فرآوري براي بهبود کيفيت و همچنين استفاده از ضايعات و فرآورده هاي فرعي ميتواند موثر باشد.
در تمامي فرايندهاي کشاورزي و صنايع مربوطه علاوه بر توليد محصولات اصلي، محصولات جانبي نيز توليد مي شود که حجم وسيعي را شامل مي گردد و به علت اين که محدوده وسيعي براي بکارگيري اين محصولات وجود دارد، بسياري از کشورهاي پيشرفته و در حال توسعه، ارزشي بالاتري را براي آنها در نظر مي گيرند، به‌گونه‌‌‌اي که در بعضي از موارد از محصول اصلي نيز بسيار با ارزشتر مي‌ باشد.
امروزه علم تغذيه طيور دائماً در حال پيشرفت مي باشد و نسبت به سالهاي قبل که موادي همچون ذرت، سويا و پودر ماهي تنها اجزاي تشکيل دهنده خوراک بودند تغييرات بسياري نموده است. در سالهاي اخير مواد جديدي وارد عرصه تغذيه طيور گرديده است، در چنين شرايطي توليد کنندگان خوراک بايد نسبت به ارزيابي مواد خوراکي ديدگاه جهاني تري داشته باشند. بنابراين متخصصين تغذيه بايد اطلاعات کافي راجع به مواد خوراکي جديد داشته باشند، زيرا کوتاهي در اين مورد، سبب بروز مشکلاتي در برنامه تغذيه اي طيور مي شود (24).
با توجه به اين که پروتئين به عنوان بخش قابل اهميت جيره غذايي طيور و همچنين به عنوان گران ترين بخش جيره نقش اساسي در ميزان و هزينه هاي تمام شده توليد دارد درنتيجه کاهش قيمت پروتئين جيره در طيور از جمله موضوعاتي است که بايد مورد بحث و بررسي قرار گيرد (15). در بين منابع پروتئيني مورد استفاده در جيره هاي غذاي طيور کنجاله هاي روغني داراي اهميت بسزاي مي باشند. که مهمترين منبع آن در حال حاضر در کشور ما کنجاله سويا مي باشد.
کنجاله‌‌‌اي سويا عمده ترين منبع مکمل پروتئيني مي باشد که به علت توازن بهتر اسيد هاي آمينه در جيره دام ها استفاده مي شود. مهم‌ترين مناطق كشت سويا در كشور استان‌هاي مازندران، گلستان، لرستان، آذربايجان شرقي و دشت مغان است، همچنين آمريكا بزرگ‌ترين صادركننده سويا در دنياست و همراه با چين و برزيل بيش از 90 درصد نياز جهان را تأمين مي‌كنند. تمركز كشت سويا در استان‌هاي مازندران و گلستان باعث مي‌شود تا منحني توليد كشور وابستگي زيادي به ميزان توليد در استان‌هاي يادشده داشته باشد. در سال هاي اخير كاهش توليد در استان گلستان و تا حدودي در مازندران باعث افت توليد كلي كشور شده است. قيمت سويا در منطقه و جهان در مجموع تحت تأثير تقاضا براي روغن و كنجاله است، ميانگين توليد كنجاله در حدود 79 درصد كل توليد دانه سويا مي باشد (25). مطالعات سازمان خواروبار جهاني (FAO) در کشور‌هاي در حال توسعه نشان مي‌دهد ميزان دسترسي به کنجاله ي سويا به عنوان مکمل پروتئيني جيره دامها، به دو علت در حد پاييني قرا دارد: اولاً در اغلب کشور هاي در حال توسعه، ميزان قابل توجهي از دانه سويا به عنوان غذاي انسان مورد استفاده قرار مي گيرد؛ به علت اينکه پروتئين هاي حيواني گران است و اغلب کمتر از مقدار مورد نياز در دسترس قرار دارد، ثانياً در يکي دو دهه اخير توليد کنجاله سويا ثابت يا کاهش يافته و دليل آن فشاري است که بر زمين هاي قابل کشت وارد مي شود (62). اثر تخريب کنندگي صنعت، همراه با سرمايه گذاري ناکافي در زير ساخت‌هاي کشاورزي و شبکه‌هاي آبياري عامل اصلي کاهش رشد توليد مي‌باشد (4). با توجه به روند رو به رشد صنعت پرورش طيور براي تامين پروتئين حيواني، تقاضا براي کنجاله سويا چندين برابر افزايش پيدا کرده است، در نتيجه قيمت کنجاله ي سويا در بازار جهاني به ميزان زيادي افزايش يافته است؛ بنابرين ارزيابي مداوم منابع جديد و گوناگون پروتئيني بخش عمده اي از تحقيقات انجام شده در زمينه تغذيه کاربردي طيور را به خود اختصاص مي دهد.
کنجاله گوار يکي از اين منابع مهم پروتئيني در جيره طيور است که داراي ارزش تغذيه اي زيادي مي باشد و در کشور ايران به عنوان يک ماده خوراکي جديد در تغذيه طيور به شمار مي رود، در حالي که حدود 40-30 سال است که در کشور هاي هند، آمريکا و پاکستان مورد استفاده قرار گرفته است. ماده اصلي استحالي از دانه گوار پودر گوارگام دانه ميباشد که علت اصلي کاشت گياه است و کنجاله گوار محصول فرعي در پروسه توليد گوار گام ميباشد (47). پروتئين کنجاله گوار بين33 تا 45درصد بوده و به خاطر محدود بودن کشت سويا در ايران، اين ماده مي تواند جايگزين بخشي از كنجاله سويا در جيره باشد. براساس تحقيقات قبلي و با توجه به مواد ضد تغذيه اي موجود در کنجاله گوار ارزيابي آن براي تعيين محدوديت هاي حداقل و حداکثر استفاده از اين محصول در جيره مرغان تخمگذار بسيار مهم مي باشد.

در طي 10تا 15 سال گذشته تمايل چشمگيري به استفاده از آنزيم ها ي برون زادي1 درجيره وجود داشته است. هدف از افزودن آنزيم به جيره افزايش و تقويت مقادير پائين آنزيم هاي درون زادي2 و يا افزودن يک سيستم آنزيمي جديد است که بطور طبيعي توسط پرنده توليد نمي شود (3). استفاده از آنزيمها به دليل استفاده اقتصادي از غلاتي غير از ذرت و سويا در تغذيه طيور و همچنين به دليل شناخت بهتر مکانيسم عمل آنزيمهاي مختلف مورد توجه قرارگرفته است. در شرايط کنوني استفاده از آنزيم تنها به صرف اينکه اجازه مي دهد مواد خوراکي ارزانتري در جيره استفاده شود مورد نظر مي باشد.
بلکه مهمترين امتياز استفاده از آنزيم انعطاف پذيري در انتخاب مواد اوليه مي باشد. به عنوان مثال پروفيل اسيدهاي چرب ضروري و يا نسبت پروتئين، مي تواند در انتخاب مواد خوراکي وقتي که مواد ضد تغذيه اي آنها با استفاده از آنزيم بي اثر شده باشد به طور موثري در نظر گرفته شود. با استفاده از آنزيم در تغذيه مرغ جايگزين هاي مناسبي براي ذرت و سويا که حدود 90 درصد از جيره جوجه هاي گوشتي و مرغان تخمگذار را تشکيل مي دهند، در دسترس خواهد بود. در اين ميان کنجاله گوار به عنوان يکي از انتخاب هاي مناسب براي جايگزيني کنجاله سويا در مواقع لزوم پذيرفته شده است (1).
تمام تلاش متخصصين جيره نويسي و علم تغذيه اين بوده که جيره ي ايدهآلي که برطرفکنندهي تمام مواد مغذي و احتياجات حيوان باشد و باعث کاهش هزينههاي توليد گردد، تنظيم شود. لذا اين تحقيق با توجه به دو عامل ياد شده در بالا به منظور بررسي اهداف ذيل طراحي و انجام شد:
1- تعيين مناسب ترين سطح استفاده از کنجاله گوار در جيره مرغ هاي تخمگذار
2- تاثير استفاده از آنزيم همي سل بر عملكرد و خصوصيات كيفي تخم مرغ
3- تاثير اثر متقابل سطح كنجاله گوار و آنزيم همي سل بر عملكرد و خصوصيات كيفي تخم مرغ
4- ارزيابي استفاده از کنجاله گوار و مکمل آنزيمي بر کاهش هزينه توليد هر کيلوگرم تخم مرغ

فصل دوم
2-1- پروتئين
واژه پروتئين، اولين بار توسط شخصي به نام برزليوس از کلمه يوناني “پروتيئوس3” به معناي “اول” يا “در درج? اول اهميت” برگرفته و از آن زمان، به همين نام، در متون به کار برده شده است. در واقع لفظ پروتئين، واژه جامعي است که در برگيرند? گروه بزرگي از مواد بيولوژيک مي باشد. توالي و طرز قرار گرفتن اسيدهاي آمينه و چگونگي اتصال زنجيره هاي پپتيدي به يکديگر، تعيين کنندة خواص فيزيکي و شيمياي و در همين راستا، خصوصيات زيست شناختي هر نوع پروتئين خاص مي باشد (15).

پروتئين ها مواد آلي پيچيده اي هستند که در ساختمان آنها کربن، هيدروژن، اکسيژن، ازت و گوگرد به کار رفته است. پروتئين ها از اجزاي کوچکتري به نام اسيد آمينه تشکيل يافته اند. حدود 20 تا 22 نوع اسيد آمينه در ساختمان پروتئين ها يافت مي شود؛ ترتيب قرار گرفتن اسيد هاي آمينه در ساختمان پروتئين هاي موجود در طبيعت متفاوت است، و اين اختلاف ها اثرات ويژه اي بر خصوصيات تک تک پروتئين ها دارد (3).

2-2- اهميت پروتئين در تغذيه طيور
اهميت زياد پروتئين‌ها بواسطه وظايف متعدد آنها در تغذيه موجود زنده مشخص ميشود. پروتئين‌ها اجزا متشکله اصلي خون، ماهيچه‌ها، اندام‌ها، پوست، زردپي‌ها، استخوان‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، ناخن‌ها و پرها هستند. منبعي از اسيد‌هاي آمينه بوده و وظايف متعدد ديگري را به عهده دارند. در حقيقت تمام بافت‌هاي حيوان، پروتئين‌ها تقريباً يک پنجم وزن زنده مرغ و بين يک هشتم تا يک هفتم وزن کل تخم مرغ را تشکيل ميدهند. وظيفه ثانويه پروتئين‌ها آنستکه بعنوان يک منبع انرژي مورد استفاده قرار مي‌گيرند (24).

در تغذيه علمي طيور، تأمين پروتئين بر مبناي پروتئين خام جيره صورت نمي‌گيرد، بلکه ميزان و ارزش بيولوژيک اسيد‌هاي آمين? ضروري و مقادير مناسب و کافي اسيدهاي آمين? غير ضروري مدنظر مي‌باشد. از آنجاي که پروتئين بدن به‌طور مستمر در حال تجزيه و بازسازي هستند، مصرف کافي اسيدهاي آمينه از طريق جيره امري ضروري مي‌باشد. اگر پروتئين جيره کافي نباشد، کاهش و سپس توقف رشد و توليد در پرندگان صورت خواهد گرفت و پروتئين‌ها از بافت‌هايي که کمتر نقش حياتي دارند جهت تأمين اعمال بافت‌هاي حياتي‌تر به جريان مي‌افتد (15).

گياهان و بسياري از ميکروارگانيسم‌ها قادر به ساخت پروتئين‌ها از ترکيبات ساده ازته مانند نيترات‌ها هستند. حيوانات قادر به ساخت گروه آمين نبوده و براي ساخت پروتئين‌ها‌ي بدن بايد به يک منبع جيره‌اي از اسيد‌هاي آمينه دسترسي داشته باشند (23). طي روندي موسوم به ترانس‌آميناسيون، بعضي از اسيد‌هاي آمينه خاص مي توانند از ساير آسيد‌هاي آمينه توليد گردند، اما ساخت اسکلت‌هاي کربني تعدادي از اسيد‌هاي آمينه در بدن حيوانات امکان پذير نبوده و اين ترکيبات اسيد‌هاي آمينه غير قابل جايگزين يا ضروري ناميده مي شوند. اسيد‌هاي آمينه ضروري و غير‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ضروري براي ساخت پروتئين در جدول 2-1 نشان داده شده است (3).

جدول 2-1 طبقه بندي تغذيه‌اي آسيد‌هاي آمينه (3)
در مرغ ساخته نمي شوند
(ضروري)از سوبسترا‌هاي محدودي ساخته مي‌شوند * به راحتي در طيور از سوبسترا‌هاي ساده ساخته مي‌شوند (غير ضروري)آرژنين
ليزين
هيستيدين
لوسين
ايزولوسين
والين
متيونين
ترئونين
تريپتوفان
فنيل‌آلانينتيروزين

سيستئين
هيدروکسي ليزينآلانين
اسي آسپارتيک
آسپاراژين
اسيد گلوتاميک
گلوتامين
هيدروکسي پرولين
گليسين **
سرين **
پرولين****تيروزين از فنيل‌آلانين، سيستئين از متيونين و هيدروکسي ليزين از ليزين ساخته مي شوند.
**تحت برخي از شرايط ممکن است گليسين و سرين به ميزان کافي جهت رشد سريع کافي نباشد و بايد از طريق جيره تأمين شوند.
***وقتي اسيد‌هاي آمينه مصنوعي استفاده مي‌شوند، ممکن است براي دستيابي به حداکثر رشد پرولين مورد نياز باشد.
2-3- طبقه بندي پروتئين‌ها
در تقسيم بندي پروتئين‌ها همواره سعي شده تا به ترکيب شيمياي و شکل پروتئين‌ها هم توجه گردد. البته شناخت کامل ترکيب شيمياي پروتئين‌ها منوط به اطلاعات کافي در مورد ترتيب قرار گرفتن اسيدهاي آمينه است.
مي‌توان پروتئين‌ها را به دو گروه اصلي ساده و مرکب طبقه بندي نمود.
2-3-1- پروتئين‌هاي ساده
پروتئين‌هاي هستند که از هيدروليز آنها فقط اسيدهاي آمينه به دست مي‌آيد و بر اساس شکل، قابليت حل و ترکيب شيمياي به دو زير گروه پروتئين‌هاي رشته‌اي و کروي تقسيم مي‌گردند.

2-3-1-1- پروتئين‌هاي رشته‌اي
اين پروتئين‌ها که در بيشتر موارد نقش ساختماني در سلول‌ها وبافت‌هاي حيواني هستند. نامحلول بوده و در برابر آنزيم‌هاي هضمي حيوان بسيار مقاومند. آنها از زنجيرهاي رشته‌اي بسيار بلند که توسط پيوند‌هاي عرضي به يکديگر متصل شده اند، تشکيل مي‌شوند. اين گروه شامل کلاژن‌ها، الاستين و کراتين‌ها است.

الف – کلاژن‌ها:
کلاژن‌ها، پروتئين‌هاي اصلي بافت پيوندي بوده و در حدود 30 درصد ازکل پروتئين‌هاي بدن پستانداران را تشکيل مي‌دهند. پوست بدن، غضروف‌ها، قرنيه چشم حاوي مقدار زيادي کلاژن مي باشند. پرولين و هيدروکسي پرولين يک چهارم اسيد‌هاي آمينه اصلي کلاژن را تشکيل مي‌دهند.
ب – الاستين:
الاستين، پروتئيني است که در بافت‌هاي ارتجاعي مانند زردپي‌ها و شريان‌ها يافت مي‌شود. زنجيره پلي پپتيدي الاستين، غني از آلانين و گلايسين بوده و بسيار انعطاف پذير است.

ج – کراتين‌ها
کراتين‌ها به دو نوع تقسيم مي‌شوند. آلفا-کراتين‌ها که پروتئين‌هاي اصلي پشم و مو هستند و بتا-کراتين‌ها در پر، پوست، نوک و فلس بيشتر پرندگان و خزندگان وجود دارد. اين پروتئين‌ها از نظر اسيدهاي آمينه گوگرددار سيستئين بسيار غني بوده، که باعث استحکام آن مي‌شود.

2-3-1-2- پروتئين‌هاي کروي
پروتئين‌هاي هستند که مولکول آنها داراي شکل کروي يا بيضي بوده و در آب و محلول‌هاي نمکي رقيق محلول‌اند. اين گروه تمام آنزيم‌ها، آنتي‌ژن‌ها و هورمون‌هاي پروتئيني را در برمي‌گيرد. مهمترين آنها عبارتند از :

الف – آلبومين‌ها:
اين پروتئين‌ها در آب محلول بوده و داراي دو نقش بسيار مهم يعني تنظيم فشار اسمزي خون و نقل انتقال ملکول‌هاي کوچک ماند اسيد‌هاي چرب و برخي از هورمون‌ها است. در برابر حرارت منقعد مي‌شوند و در شير، خون، تخم‌مرغ و بسياري از گياهان وجود دارد.

ب – هيستون‌ها:
اين پروتئين‌ها که در هسته سلول يافت مي‌شوند، تعداد زيادي اسيد‌هاي آمينه بازي وجود دارد داراي

خاصيت بازي هستند. آنها در محلول‌هاي نمکي حل شده، در برابر حرارت منقعد نمي‌شوند ودر اثر هيدرليز مقادير زيادي آرژنين و ليزين توليد مي‌نمايند.
ج – گلوبولين‌ها:
اين پروتئين‌ها داراي وزن مولکولي در حدود 000/150 دالتون هستند. غير محلول در آب بوده و يا مقدار ناچيزي در آب حل مي‌شوند. در خون انسان چندين نوع گلوبولين وجود دارد که بوسيله الکتروفورز از يکديگرجدا مي‌شوند و آنها را به ترتيب گلوبولين‌هاي ? و ? و ? مي‌ناميم. از انواع گلوبولين‌ها، گلوبولين سرم، فيبرينوژن و پروتئين ذخيره‌اي اصلي در بسياري از دانه‌ها را مي‌توان نام برد.
د- گلوتلين‌ها:
در آب و حلال‌هاي خنثي غير محلول هستند، ولي در حلال‌هاي ر قيق اسيدي و بازي محلولند، از جمله آنها گلوتنين گندم و ذرت مي‌باشند.
ه – گليادين‌ها يا پرولامين‌ها:
در اتانول 70 تا 80 درصد محلول هستند، و از انواع آنها زئين ذرت و گندم، گليادين‌هاي گندم و چاودار و هوريدين جو را مي توان نام برد.

2-3-2- پروتئين‌هاي مرکب
پروتئين‌هاي مرکب علاوه بر اسيد‌هاي آمينه، داراي يک بخش غيره پروتئيني به نام گروه پروستاتيک هستند؛ فعاليت زيستي آنها مربوط به اين ريشه اضافي است. برخي نمونه‌هاي مهم از پروتئين‌هاي مرکب عبارتند از گليکو‌‌پروتئين‌ها، ليپو‌پروتئين‌ها، فسفو‌پروتئين‌ها و کرومو‌پروتئين‌ها. ‌

الف – گليکو‌‌پروتئين‌ها:
بيشتر پروتئين‌ها حتي بعضي از پروتئين‌هاي که جزو پروتئين‌هاي ساده طبقه‌بندي کرديم در ساختمان خود شامل يک يا چند مولکول قندي هستند که به وسيله پيوند‌هاي کووالان با آنها ترکيب شده‌اند. گليکو‌‌پروتئين‌‌ها اجزاي از ترشحات مخاطي هستند که در بسياري از بخش‌هاي بدن بعنوان مواد لغزنده کنده عمل مي‌نمايند. اَُوآلبومين يا پروتئين ذخيره‌اي تخم مرغ يک گليکو‌‌پروتئين‌ است.
ب – ليپوپروتئين‌ها:
ليپوپروتئين‌ها که پروتئين‌هاي ترکيب شده با ليپيد‌هاي نظير تري‌آسيل‌گليسرول‌ها و کلسترول هستند، اجزاي اصلي غشاي سلولي مي‌باشند. ليپيد‌ها جهت اکسيداسيون يا ذخيره انرژي، به شکل ليپو‌پروتئين توسط جريان خون به بافت‌ها منتقل مي‌شوند.

2-4- منابع پروتئيني
مواد خوراکي که حاوي بيش از 20 درصد پروتئين خام باشد، در گروه منابع پروتئيني طبقه بندي مي شوند منابع پروتئيني را مي توان به چهار گروه شامل: پروتئين هاي گياهي، پروتئين هاي حيواني، مواد نيتروژن دار غير پروتئيني4‌‌، و پروتئين تک سلولي طبقه بندي نمود (5NRC، 2001).
استفاده مناسب از کنسانتره‌هاي پروتئيني در برنامه‌هاي خوراک دهي طيور به سه دليل ضروري است: 1- اسيدهاي آمينه، مواد مغذي حياتي براي جوجه گوشتي با سرعت رشد بالا و مرغ‌هاي تخگذار با توليد بالا مي‌باشند 2- کنسانتره ‌هاي پروتئيني اغلب گران تر از منابع انرژي هستند 3- استفاده بهينه از اسيدهاي ‌آمينه در جيره غذايي طيور، توليد و اتلاف نيتروژن از راه فضولات پرنده را کاهش و به موجب آن ميزان آزاد سازي نيتروژن به محيط زيست را کاهش مي‌دهد (4). عموما دو دسته از پروتئين‌ها بطور عملي در تغذيه مرغ شناخته شده‌اند. 1- پروتئين‌هاي گياهي، يا مشتقات پروتئين‌هاي گياهي 2- پروتئين‌هاي حيواني، يا مشتقات پروتئين‌هاي حيواني.
2-4-1- منابع پروتئين‌هاي گياهي
گياهان منابع اصلي پروتئين‌ها مي‌باشند. هر قسمتي از گياه (دانه، برگ، ساقه) داراي پروتئين هاي خاصي است. گياهان با استفاده از نور خورشيد و کربن در جريان عمل فتوسنتز، قالب اصلي پروتئين ها را مي سازند و بنيان آميني حاصل از آمونيوم هاي معدني يا نمک هاي نيترات موجود در آب را وارد ساختمان پروتئين مي کنند. بيست و دو آسيد آمينه اي که به عنوان سنگ هاي ساختماني تمام پروتئين ها شناخته شده است، به آساني توسط گياهان ساخته مي شود. به هر حال، حيوانات مي توانند فقط دوازده اسيد آمينه بسازند، بنابراين براي تأمين ساير اسيد هاي آمينه، که به اسيد هاي آمينه ضروري معروفند، بهگياهان متکي هستند (3).
تامين پروتئين در جيره هاي طيور تا حد زيادي از طريق مکملهاي پروتئيني گياهي صورت مي گيرد. در واقع منابع پروتئيني، بعد از منابع تامين انرژي، بيشترين بخش جيره هاي غذايي طيور را تشکيل مي دهند. با توجه به افزايش تقاضا براي منابع پروتئيني گياهي در تغذيه طيور، قابليت بهره وري از تمام منابع پروتئيني موجود بايد مورد بررسي قرار بگيرد. از آنجا که منابع تامين کننده انرژي جيره تقريباً 60 تا 70 درصد فرمول غذاي طيور را تشکيل مي دهند، سهم اين منابع در کمک به تامين پروتئين مورد نيازروزانه از لحاظ تغذيه اي مهم مي باشد. حدود 25 تا 40درصد از پروتئين جيره هاي طيور ممکن است به کمک منابع تامين کننده ا نرژي به دست آيد (15).
تعدادي از مکمل هاي پروتئيني نباتي حاوي مواد سمي يا متضادي هستند که بايد تحت فرايند مناسب از بين بروند و گرنه مقدار مکمل که ممکن است بدون خطر در جيره مصرف شود بشدت محدود مي گردد. تا زمانيکه از هر مکمل جديد پروتئيني نباتي تاريخچه مناسبي از استفاده از آن در دسترس نباشد قبل از اينکه در جيره مصرف شود بايد بدقت مورد بررسي قرار گيرد. به‌طور‌کلي، پروتئين‌هاي مواد خوراکي که منشأ گياهي دارند نسبت به پروتئين‌هاي مواد خوراکي منشأ حيواني داراي ارزش کمتري مي‌باشند، اين موضوع تا اندازه‌اي بواسطه قابليت مصرف فقيرتر از لحاظ فيزيکي براي مرغ مي‌باشد و تا اندازه‌اي بواسطه توزيع کمتر مقدار اسيد‌هاي آمينه لازم براي مرغ مي‌باشد؛ پروتئين‌هاي گياهي منابع فقيرتري از لحاظ توازن اسيدهاي آمينه ضروري هستند (24). مکمل‌هاي پروتئيني گياهي، در محتوي پروتئين، نشاسته، پلي‌ساکاريد‌هاي غيره نشاسته‌اي و چربي با هم تفاوت دارند که اين تفاوت بستگي به گونه‌ها و ميزان فرآوري گياهان دارد؛ اما تمامي اين منابع، پروتئين بيشتري نسبت به دانه‌هاي غلات دارند (30-40 درصد پروتئين خام در برابر 7 تا 14 درصد در دانه‌هاي غلات). بيشتر مکمل‌هاي پروتئيني نباتي فرآوردهاي فرعي کنجاله دانه‌هاي هستند که براي روغن محتوي آنها، دانه‌ها تحت فرايند قرار گرفته‌اند.
2-4-2- منابع پروتئين‌هاي حيواني
منابع پروتئين‌ حيواني واجد ترکيبات مناسبي جهت تنظيم جيره‌هاي غذايي طيور مي‌باشند که در مقايسه با منابع پروتئين‌ گياهي از ارجحيت خاصي برخوردارند. مهمترين عوامل برتري منابع پروتئين‌ حيواني در مقايسه با منابع پروتئين‌ گياهي عبارتند از:
1- منابع پروتئين‌ حيواني، به دليل وجود بافت‌هاي استخواني، از نظر مواد معدني (بخصوص کلسيم و فسفر) غني مي‌باشند. اين موضوع در تعادل جيره طيور بسيار مهم و مؤثر است.
2- در گذشت و حال، وجود ويتامين B12 به عنوان فاکتور پروتئين‌ حيواني6 منابع غذايي با منشأ حيواني در تأمين اين ويتامين براي جيره‌‌هاي طيور، نقش مهمي را ايفا نموده است.
3- اسيدهاي آمينه ضروري محدود شونده در جيره‌هاي طيور (مانند متيونين و ليزين) به طور بسيار متراکم تري درمنابع پروتئين‌ حيواني نسبت به منابع پروتئين گياهي يافت مي‌شود.
با وجود اينکه مکمل‌هاي پروتئين‌ حيواني، به عنوان منابع اسيدهاي آمينة ضروري محدود شونده در جيره‌هاي طيور مصرف مي‌شوند، ولي به دليل قيمت بسيار بالاي اين قبيل محصولات، معمولا بيش از آنکه به عنوان منبع اصلي پروتئين جيره به‌کار روند، به منظور متعادل نمودن ميزان اسيدهاي آمينه ضروري در جيره‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرند. پودر ماهي و پودر گوشت از جمله منابع پروتئين حيواني هستند که به‌طور گسترده‌اي در صنايع توليد خوراک طيور مورد استفاده قرار مي‌گيرند.
2-5- ارزيابي کيفيت پروتئين
کيفيت پروتئين خوراک بستگي به مقدار، قابليت هضم و تعادل اسيدهاي آمينه آن دارد. مقدار و تعادل اسيدهاي آمينه موجود در خوراک به ندرت احتياجات دقيق پرنده را برآورده مي‌نمايد. اسيدهاي آمينه‌اي که مقدار آن در خوراک نسبت به احتياجات پرنده در کمترين مقدار باشد به عنوان اولين اسيد آمينه محدودکننده بيان مي‌گردد. تمام اسيدهاي آمينه که نسبت به اولين اسيد آمينه محدود کننده بيشتر هستند تنها به عنوان منبع انرژي حائز اهميت هستند و ممکن است اثر منفي بر توليد داشته باشند. شاخص‌هاي کيفيت پروتئين گاهي براي بررسي تعادل اسيد‌هاي آمينه نسبت به احتياجات پرنده استفاده مي‌شود. نسبت راندمان پروتئين،ارزش بيولوژيکي و اسکور شيميايي مثال‌هايي از اين شاخص‌ها هستند (19).

2-6- پروتئين و مصرف خوراک
به نظر نمي‌رسد که مرغ‌هاي تخمگذار با کاهش سطح پروتئين خام جيره، خوراک مصرفي خود را تنظيم کنند، که اين خود بيان کننده عدم اشتهاي تنها به پروتئين است. اين مسئله قابل پيش‌بيني است زيرا اشتهاي مرغ به اسيدهاي آمينه ويژه‌اي نسبت به پروتئين بيشتر است. انرژي عامل بسيار مهمي در تعيين ميزان مصرف خوراک به شمار مي‌رود. اگر انرژي جيره کاسته شود، مصرف خوراک بالا ميرود و هنگامي که انرژي جيره افزايش يابد، مصرف خوراک کاسته مي‌شود. پس ميزان پروتئين جيره بايد بر اساس مقدار انرژي آن تنظيم شود (2). کاهش مصرف خوراک بواسطه تغير سطح اسيدهاي آمينه پلاسما و بافت‌ها است. کمبود متوسط يک اسيد آمينه ضروري منجر به کاهش مصرف خوراک مي‌شود. اثر نامتعادلي7 و ضد کنشي8 اسيدهاي آمينه هم منجر به کاهش اشتهاي پرنده مي‌گردد (19).
2-7- پروتئين و توليد تخم مرغ
سطح پروتئين و اسيدآمينه جيره تأثير نسبتاً کمي بر تعداد تخم‌مرغ دارند. هنگام دريافت مقادير بسيار اندک انرژي، با افزايش پروتئين و اسيد‌آمينه مصرفي، پاسخ ملايمي در بازده تخم مرغ ديده مي‌شود. با کاهش معني‌دار سطح پروتئين خام، بازده تخم‌مرغ روزانه نيز کاهش مي‌يابد. اين مسئله ممکن است مربوط به ارزيابي نادرست نيازهاي اسيد‌ آمينه‌اي و قابليت دسترسي اسيد‌هاي آمينه باشد و يا اين که شايد مرغ‌هاي تخمگذار علاوه بر اسيد‌هاي آمينه به نيتروژن غير پروتئيني هم نياز داشته باشند (61). در واقع انرژي، ماده مغذي اصلي در کنترل توليد تخم‌مرغ در مرغ‌هاي تخمگذار مي‌باشد. بدون توجه به مصرف پروتئين و اسيد‌هاي آمينه، با افزايش انرژي مصرفي، تعداد تخم‌مرغ توليدي افزايش مي‌يابد (3).

2-8- پروتئين و اندازه تخم‌مرغ
پروتئين ماده مغذي اصلي کنترل کننده وزن تخم‌مرغ مي ‌باشد. اگرچه رابطه اندازه زرده تخم‌مرغ با اندازه تخم‌مرغ بيش از رابطه مقدار آلبومين با اندازه تخم‌مرغ است ولي مقدار آلبومين تخم‌مرغ اهميت بسزايي در اندازه آن دارد. چون نياز تخم‌مرغ به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ پروتئين بسيار زياد است، هرگونه فقدان پروتئين در جيره باعث کاهش مقدار آلبومين مي‌شود و اندازه تخم‌مرغ کوچک‌تر مي‌گردد، حتي در صورتي که مقدار زرده به اندازه کافي باشد (103). ‌‌والدروپ9 و هلويگ (1995) نشان دادند وزن تخم‌مرغ به متيونين پاسخ مي‌دهد (122). داده‌هاي آنها نشان مي‌دهد، با افزايش سطح متيونين جيره، اندازه تخم‌مرغ بطور خطي افزايش مي‌يابد.
2-9- پروتئين و تشکيل تخم‌مرغ
پس از تخمک اندازي، زرده به ‌وسيله پروتئين‌هاي سفيده تخم‌مرغ در هنگام عبور از بخش مگنوم اويداکت پوشيده مي‌شود (56). لايه موکوس مگنوم حاوي غدد توبولار10 است که پروتئين‌هاي اوالبومين، اووترانسفرين، ليزوريم و اوموکئيد را مي‌سازند. پروتئين‌هاي فوق به وسيله شبکه آندوپلاسمي که نزديک سلول‌هاي ترشحي است ساخته مي‌شوند و بوسيله دستگاه گلژي به شکل غددي که توسط غشاء ليپيدي احاطه شده‌اند، بسته بندي ‌‌‌‌‌‌‌‌مي‌شوند. غدد بوجود آمده با يکديگر ترکيب مي‌شوند و تشکيل غدد ذخيره‌اي بزرگي مي‌دهند که در ناحيه بالايي سلول هاي ترشحي تجمع مي‌يابند. هنگامي که زرده از مگنوم عبور مي‌کند در اثر انبساط لومن علايمي بوجود مي‌آيد که به سبب تحريک غدد ذخيره‌اي و حرکت به داخل غشاء سلول‌هاي ترشحي شده و پروتئين‌هاي سفيده تخم ترشح مي‌شوند. پروتئين‌ آويدين که در سلول‌هاي پوششي لومن مگنوم ساخته مي‌شود نيز اضافه مي‌گردد. پروتئين‌هاي آلبومين‌ به طور پيوسته در طي روزهاي قبل از تخمک اندازي ساخته مي‌شوند، در عين حال هنگام عبور تخم از مگنوم ميزان ساخت آنها سه برابر افزايش مي‌يابد. اجزاء پروتئيني تخم‌مرغ در شکل 2-1 ارائه شده است.
پروتئين‌هاي زرده تخم در کبد پرنده ساخته شده و عمدتاً براي تجمع و حمل با ليپيد ترکيب مي‌شوند. ليپوپروتئين‌هاي با دانسيته خيلي کم، ليپوويتلين، فسفويتين و آلبومين پلاسما بيشتر از 95 درصد پروتئين‌هاي زرده را تشکيل مي‌دهند.برخلاف پروتئين آلبومين، پروتئين‌هاي زرده در طي روز به طور دائم ساخته مي‌شوند. زمان حداکثر نياز پرنده به اسيدهاي آمينه جيره براي ساخت پروتئين‌هاي زرده به تداخل چرخه رشد تخمک و تعداد فو ليکول‌هاي که همزمان رشد مي‌کنند، بستگي دارد (77).
زرده 42%
اووآلبومين 32%
اووآترانسفرين 8%
ليزوزيم 2%
تخم‌مرغ سفيده 55%
(12%پروتئين)اووموکئيد 5%

پوسته 3%اووموسين 2%

شکل 2-1- اجزاء پروتئيني تخم‌مرغ (3)
2-10- ساختمان و ترکيب شيميائي تخم‌مرغ
2-10-1- نطفه ‌‌‌‌يا جسم رويان
نطفه تنها عضو زنده تخم‌مرغ است و بر روي زرده قرار گرفته است. در تخم‌هاي که بارور نشده‌اند شکل آنها کروي و قطر آن حدود 4 ميليمتر است، در صورتي که در تخم‌هائي بارور کمي پهن قطر آن به 5/4 ميليمتر مي‌رسد. شکل 2-2 اجزاي اصلي تخم‌مرغ در يک برش طولي نشان مي‌دهد، در اين شکل نطفه همان ديسک زاينده يا صفحه ژرمينال11 است.
2-10-2- زرده
حدود 30 درصد وزن تخم‌مرغ را تشکيل مي‌دهد. زرده يه سلول تناسلي حقيقي نيست، بلکه ماده غذاي براي سلول تازه تقسيم شده (بلاستودرم) و جنيني که در آن بوجود مي آيد تا هنگامي که به رشد کامل برسد (16). قسمت هاي زرده به جز قسمتي بنام لاتبرا ازلايه‌هاي زرد روشن و زرد تيره تشکيل شده است. وجود لايه‌هاي سفيد و روشن بيشتر به علت رسوب متناوب مواد کاروتني يا رنگريزه‌هاي زرد مثل گزانتوفيل است. شکل 2-2 لايه‌‌هاي مختلف زرده نشان مي‌دهد (2).


پاسخی بگذارید