4-1-12-نتايج نسبت طول قاعده باله شکمي به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله شکمي به طول استاندارد ماهيان مورد بررسي42
4-1-13-نتايج نسبت طول قاعده باله مخرجي به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله مخرجي به طول استاندارد ماهيان مورد بررسي44
4-1-14- نتايج نسبت طول باله دمي بالا به طول استاندارد و نسبت طول باله دمي پايين به طول استاندارد ماهيان مورد بررسي46
4-1-15-نتايج بررسي نسبت فاصله پيش پشتي به طول استاندارد و نسبت فاصله پس پشتي به طول استاندارد در ماهيان مورد بررسي48
4-1-16-نتايج بررسي نسبت ابتداي باله سينه اي تا ابتداي باله شکمي به طول استاندارد و نسبت ابتداي باله سينه اي تا ابتداي باله مخرجي به طول استاندارد در ماهيان مورد بررسي50
4-1-17-نتايج بررسي نسبت ابتداي باله شکمي تا ابتداي باله مخرجي به طول استاندارد و بررسي نسبت نوک پوزه تا ابتداي باله سينه اي به طول استاندارد در ماهيان مورد بررسي52
4-1-18-نتايج بررسي نسبت نوک پوزه تا ابتداي باله شکمي به طول استاندارد و نسبت نوک پوزه تا ابتداي باله مخرجي به طول استاندارد در ماهيان مورد بررسي54
4-1-19-نتايج بررسي نسبت ابتداي باله مخرجي تا انتهاي طول استاندارد به طول استاندارد و نسبت فاصله بين مخرج تا پايه باله مخرجي به طول استاندارد در ماهيان مورد بررسي56
4-1-20-نتايج بررسي شعاع سخت و شعاع نرم باله پشتي در ماهيان مورد بررسي58
4-1-21-نتايج بررسي شعاع سخت و شعاع نرم باله مخرجي در ماهيان مورد بررسي60
4-1-22-نتايج بررسي نسبت ارتفاع باله پشتي اول به طول استاندارد و نسبت باله پشتي دوم به طول استاندارد در گاو ماهي62
4-23- نتايج بررسي کانالهاي حسي روي سربه طول استاندارد و فلس روي رديف پهلوئي بدن به طول استاندارد در گاو ماهي64
4-24- جدول زير فراواني سني در ماهيان بر اساس مورد بررسي(سال)65
فصل پنجم (بحث و نتيجه گيري و پيشنهادات) 67
5-1- مشخصات گونه کپور68
5-2- مشخصات گونه شگ ماهي 69
5-3- مشخصات گونه گاو ماهي 70
5-4- مشخصات گونه کفال ماهي 71
5-4- مشخصات گونه ماهي سفيد 72
پيشنهادات75
منابع و مآخذ75
فهرست جداولها
عنوانصفحهجدول 4-1-ميانگين تغييرات فاکتورهاي وزن و طول در گونه هاي مورد بررسي18../Program Files (x86)/Okdo Document Converter Professional/dorjdor/Desktop/Revised_Bay_payannameh.doc – _Toc327059987
جدول 4-2-ميانگين تغييرات فاکتورهاي طول چنگالي و استاندارد در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)20
جدول 4-3-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت ارتفاع سر به طول سر و نسبت طول پوزه به طول سر در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)22
جدول 4-4-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت عرض دهان به طول سر و نسبت طول دهان به طول سر در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)24
جدول 4-5: نسبت قطر چشم به طول سر(ميلي متر)26
جدول 4-6-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت قطر حدقه چشم به طول سر و نسبت فاصله بين چشمي به طول سر در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)28
جدول 4-7-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت طول گونه به طول سر و نسبت طول فک بالائي به طول سر در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)30
جدول 4-8-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت طول فک پاييني به طول سر و نسبت ارتفاع بيشينه به طول طول استاندارددر گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)32
جدول 4-9-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت ارتفاع کمينه به طول استاندارد و نسبت طول ساقه دمي به طول استاندارددر گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)34
جدول 4-10-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت ارتفاع ساقه دمي به طول استاندارد و نسبت طول قاعده باله پشتي به طول استاندارددر گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)36
جدول 4-11-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت طول قاعده باله سينه اي به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله سينه اي به طول استاندارددر گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)38
جدول 4-12-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت طول قاعده باله شکمي به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله شکميبه طول استاندارددر گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)40
جدول 4-13-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت طول قاعده باله مخرجي به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله مخرجيبه طول استاندارددر گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)42
جدول 4-14-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت طول باله دمي بالا به طول استاندارد و نسبت طول باله دمي پايين به طول استاندارددر گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)44
جدول 4-15-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت فاصله پيش پشتي به طول استاندارد و نسبت فاصله پس پشتي به طول استاندارد در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)46
جدول 4-16-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت ابتداي باله سينه اي تا ابتداي باله شکمي به طول استاندارد و نسبت ابتداي باله سينه اي تا ابتداي باله مخرجي به طول استاندارد در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)48
جدول 4-17-ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت ابتداي باله شکمي تا ابتداي باله مخرجي به طول استاندارد و نسبت ابتداي باله شکمي تا ابتداي باله مخرجي به طول استاندارددر گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)50
جدول 4-18- ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت نوک پوزه تا ابتداي باله شکمي به طول استاندارد و نسبت نوک پوزه تا ابتداي باله مخرجي به طول استاندارد در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)52
جدول 4-19- ميانگين تغييرات فاکتورهاي نسبت ابتداي باله مخرجي تا انتهاي طول استانداردبه طول استانداردو نسبت فاصله بين مخرج تا پايه باله مخرجي به طول استاندارد در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)54
جدول 4-20- ميانگين تغييرات فاکتورهاي شعاع سخت باله پشتي و شعاع نرم باله پشتي در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)56
جدول 4-21- ميانگين تغييرات فاکتورهاي شعاع سخت باله پشتي و شعاع نرم باله پشتي در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)58
جدول4-22- ميانگين تغييرات فاکتورهاي ارتفاع باله پشتي اول به طول استاندارد و نسبت باله پشتي دوم به طول استاندارد در گاو ماهي(ميلي متر)60
جدول4-23- ميانگين تغييرات فاکتورهاي کانالهاي حسي روي سربه طول استاندارد و فلس روي رديف پهلوئي بدن به طول استاندارد در گاو ماهي61
جدول 4-24- زير فراواني سني در ماهيان بر اساس مورد بررسي(سال)62
جدول 4 -25- زير فراواني ماهيان براساس درصد…………………………………………………….63
فهرست نمودار ها
عنوانصفحهنمودار 4-1: وزن(گرم)19
نمودار 4-2: طول کل(ميلي متر)19
نمودار 4-3: طول چنگال(ميلي متر)21
نمودار 4-4: طول استاندارد(ميلي متر)21
نمودار 4-5: نسبت ارتفاع سر به طول سر(ميلي متر)23
نمودار 4-6: نسبت طول پوزه به طول سر(ميلي متر)23
نمودار 4-7: نسبت عرض دهان به طول سر (ميلي متر)25
نمودار 4-8: نسبت طول دهان به طول سر(ميلي متر)…………………………………………………………………………..25
نمودار 4-9: نسبت طول گلو به طول سر(ميلي متر)27
نمودار 4-10: نسبت قطر چشم به طول سر(ميلي متر)27
نمودار 4-11: قطر حدقه چشم به طول سر(ميلي متر)29
نمودار 4-12: فاصله بين چشمي به طول سر(ميلي متر)29
نمودار 4-13: نسبت طول گونه به طول سر(ميلي متر)31
نمودار 4-14: نسبت طول فک بالائي به طول سر(ميلي متر)31
نمودار 4-15: نسبت طول فک پاييني به طول سر(ميلي متر)33
نمودار 4-16: نسبت ارتفاع بيشينه به طول استاندارد(ميلي متر) 33
نمودار 4-17: نسبت ارتفاع کمينه به طول استاندارد(ميلي متر)35
نمودار 4-18: نسبت طول ساقه دمي به طول استاندارد(ميلي متر)35
نمودار 4-19: نسبت ارتفاع ساقه دمي به طول استاندارد(ميلي متر)37
نمودار 4-20: نسبت طول قاعده باله پشتي به طول استاندارد(ميلي متر)37
نمودار 4-21: نسبت طول قاعده باله سينه اي به طول استاندارد(ميلي متر)39
نمودار 4-22: نسبت ارتفاع باله سينه اي به طول استاندارد(ميلي متر)39
نمودار 4-23: نسبت طول قاعده باله شکمي به طول استاندارد(ميلي متر)41
نمودار 4-24: نسبت ارتفاع باله شکمي به طول استاندارد(ميلي متر)41
نمودار 4-25: نسبت طول قاعده باله مخرجي به طول استاندارد(ميلي متر)43
نمودار 4-26: نسبت ارتفاع باله مخرجي به طول استاندارد(ميلي متر)43
نمودار 4-27: نسبت طول باله دمي بالا به طول استاندارد(ميلي متر)45
نمودار 4-28: نسبت طول باله دمي پايين به طول استاندارد(ميلي متر)45
نمودار 4-29: نسبت فاصله پيش پشتي به طول استاندارد(ميلي متر)47
نمودار 4-30: نسبت فاصله پس پشتي به طول استاندارد(ميلي متر)47
نمودار 4-31- نسبت ابتداي باله سينه اي تا ابتداي باله شکمي به طول استاندارد (ميلي متر)49
نمودار 4-32- نسبت ابتداي باله سينه اي تا ابتداي باله مخرجي به طول استاندارد(ميلي متر)49
نمودار 4-33- نسبت ابتداي باله شکمي تا ابتداي باله مخرجي به طول استاندارد(ميلي متر)51
نمودار 4-34- نسبت نوک پوزه تا ابتداي باله سينه اي به طول استاندارد(ميلي متر)51
نمودار 4-35: نسبت نوک پوزه تا ابتداي باله شکمي به طول استاندارد(ميلي متر)53
نمودار 4-36: نسبت ابتداي باله مخرجي تا انتهاي طول استانداردبه طول استاندارد(ميلي متر)53
نمودار 4-37: نسبت فاصله بين مخرج تا پايه باله مخرجي به طول استاندارد(ميلي متر)55
نمودار 4-38: شعاع سخت باله پشتي(ميلي متر)55
نمودار 4-39: شعاع نرم نرم باله پشتي(ميلي متر)57
نمودار 4-40: شعاع سخت باله مخرجي(ميلي متر)57
نمودار 4-41: شعاع نرم باله مخرجي(ميلي متر)59
نمودار 4-42: نسبت ارتفاع باله پشتي اول به طول استاندارد(ميلي متر)59
نمودار 4-43: نسبت باله پشتي دوم به طول استاندارد(ميلي متر)60
نمودار 4-44: کانالهاي حسي روي سربه طول استاندارد60
نمودار 4-45: کانالهاي حسي روي سربه طول استاندارد(تعداد)…………………………………………………………….61
نمودار 4-46: فراواني سني(سال)61
نمودار 4-47: فراواني سني(سال)………………………………………………………………………………………………………62
نمودار 4-48: فراواني فراواني ماهيان براساس درصد…………………………………………………………………………..63
چکيده
اين مطالعه به منظور شناسايي فون ماهيان خليج گرگان انجام پذيرفت. همزمان با شروع فصل صيد ماهيان استخواني (20 مهرماه تا 15 فروردين سال بعد) تعداد 200 قطعه ماهي از خليج صيد و جهت شناسايي و بررسي خصوصيات مورفومتريک به آزمايشگاه شيلات دانشگاه آزاد اسلامي واحد بندرگز منتقل گرديد.براي تجزيه و تحليل كليه داده ها از نرم افزارSPSS 17 و براي رسم نمودارها از برنامهExcel 2007 استفاده گرديد. نتايج نشان داد که ماهيان شناسايي شده شامل چهار خانواده : شگ ماهيان، گاو ماهيان، کپورماهيان و کفال ماهيان مي باشند. نتايج نشان داد که بيشترين فراواني ماهيان مورد بررسي مربوط به گونه کفال با 30% فراواني و کمترين ميزان فراواني مربوط به گونه کپور با 10% فراواني مي باشد. بيشترين ماهيان يافت شده در اين منطقه مربوط به خانواده کپور ماهيان با 2 گونه کپور و سفيد مي باشد. نتايج نشان داد بيشترين ميانگين وزن در ماهيان مورد بررسي مربوط به خانواده کپور ماهيان ، گونه ماهي سفيد با(700-1400) گرم و کمترين ميانگين وزني مربوط به خانواده شگ ماهيان مي باشد. همچنين بيشترين ميانگين طولي نيز مربوط به گونه ماهي سفيد و کمترين ميانگين طولي مربوط به گاوماهيان مي باشد. بيشترين ميانگين سني مربوط به شگ ماهيان با ميانگين سني (1-4) سال مي باشد.
واژه هاي کليدي: فون، ماهيان، خليج گرگان
مقدمه
درياي خزر بعنوان درياچه- دريا، در حقيقت منبع آبي منحصر بفردي است که با اقانوس ارتباط ندارد. ليکن کم و بيش تمامي خصائص درياها را در خود حفظ نموده است و يکي از عظيم ترين و در عين حال غني ترين درياچه هاي جهان بشمار مي رود. نگاهي گذرا به وجود سرشار آبزيان در درياي خزر نشان مي دهد که در اين دريا حدود 76 گونه و 47 زير گونه ماهي وجود دارد (کازانچف،1981).درياي خزر نخستين درياچه جهان است که گله هاي عظيم ماهيان خاوياري را در خود حفظ نموده است و 90 درصد صيد جهاني ماهيان خاوياري در اين درياچه صورت مي گيرد (اصلان پرويز، 1369).منابع زنده دريا، منابعي فنا ناپذير و در عين حال تجديد شونده محسوب مي شوند، تفاوت ابزيان بعنوان يک منبع طبيعي با ساير انواع منابع طبيعي چون معادن در اين است که آبزيان قابليت تجديد شوندگي دارند و علي رغم اين خصوصيت ممتاز، چنانچه بطور اصولي مورد بهره برداري قرار نگيرند از بين خواهند رفت، از اين رو برنامه ريزي به منظور بهره برداري در بهترين زمان ممکن هدف اول مديريت منابع خواهد بود. ماهيان درياي خزر عمدتا مهاجر و يا نيمه مهاجر هستند و در صورت فقدان مقررات لازم الاجرا که بتواند حيات آبزيان را تضمين نمايد، انتظار کاهش و در نهايت انقراض ذخاير در درياي خزر بيهوده نيست. براي مثال صيد سوف که در دهه 1940 به بيش از 34 هزار تن مي رسيد اکنون بندرت صيد مي شود يا شگ ماهيان که در دهه 1960، بيش از 160 تن از صيد درياي خزر را تشکيل مي داد، در سال 1970 تنها 1000 تن از کل صيد بوده است (اصلان پرويز،1370).خليج گرگان بين عرض جغرافيايي 45،37،36 و طول جغرافيايي 54،5،53 واقع شده است. مساحت کلي آن 400 کيلومتر مربع مي باشد شکل آن سه گوش بوده و طول آن حدود 60 کيلومتر و بيشترين پهناي آن 12 کيلومتر است. خليج از شرق به غرب کشيده شده و راس آن در غرب قرار داشته و حاشيه باريک و دراز ميانکاله آن را جدا مي سازد. بيشترين عمق آن در حوالي جنوب شرقي و 5 متر و کمترين آن در ناحيه غربي در حدود 1 متر مي باشد. اتصال خليج با دريا در گذشته به وسيله 4 کانال متشکل از 3 جزيره آشوراده و شبه جزيره ميانکاله بوده است ولي امروزه تنها يک کانال در بين بندرترکمن و راس شبه جزيره يعني همان جزيره کوچک آشوراده قرار دارد بقيه کانال هاي مزبور به دليل پاييئ آمدن سطح آب دريا خشک گرديده و جزاير آشوراده به شبه جزيره ميانکاله متصل گرديده اند و ديگر جزيره اي وجود ندارد. دهانه خليج باريک و اندازه آن 700 متر است که در جهت شرق با دريا در ارتباط است.تاکنون 32 گونه ماهي در خليج گرگان شناسايي شده است اين گونه ها به 11 خانواده و 25 جنس متعلق مي باشند. خانواده کپور ماهيان با 9 جنس و 10 گونه متنوع ترين خانواده است. تحقيقات محدودي در زمينه ماهيان خليج صورت گرفته است ارتباط خليج گرگان با درياي خزر سبب گرديد که بسياري از گونه هاي دريايي به اين منطقه وارد شوند در نتيجه شناخت و مطالعه گونه هاي آبزيان آن ضرورت پيدا مي کند. و با توجه به اهميت ماهيان اين خليج براي ساحل نشينان بر آن شديم تا در اين تحقيق به بررسي و شناسايي ماهيان اين خليج بپردازيم.
1-1-مشخصات جغرافيايي درياي خزر
درياي خزر، بزرگترين درياچه جهان در شمال ايران و جنوب روسيه بين عرضهاي جغرافيائي مذکور در ذيل واقع شده است. عرض شمال 33 و 36 (جنوبي ترين نقطه) تا 7 و 47 (شمالي ترين نقطه) و طول شرقي 43 و 46 (غربي ترين نقطه) تا 50 و 54 (شرقي ترين نقطه) (بريماني،1355)
1-1-1-آب و هواي درياي خزر
آب و هواي درياي خزر داراي تغييراتي مي باشد، در قسمت شمالي و سواحل آن در زمستان هوا بسيار سرد تا 38 درجه زير صفر مي رسد و قشر نسبتا کلفتي از يخ، آبهاي حاشيه ساحلي و دلتاهاي ولگا و اورال را مي پوشاند. اما در جنوب به عکس شمال برف و سرماي شديد نادر است. کرانه هاي شمال و شرق دريا آب و هواي خشکي دارند ميزان بارندگي سالانه در اين قسمت بين 200-100 ميليمتر است. متوسط درجه حرارت در دي ماه بين هفت تا ده درجه زير صفر مي باشد و در تابستان گرم مي شود. متوسط درجه حرارت در تيرماه 26-25 درجه مي رسد و نمونه کاملي از آب و هواي بري در اين قسمت حاکم است. در قسمت مياني دريا اعم از سواحل و اعماق، متوسط درجه حرارت در ديماه از پنج درجه زير صفر تا پنج درجه بالاي صفر است و درجه متوسط حرارت در تيرماه بين 26-25 درجه مي باشد. ميزان بارندگي سالانه در شرق و قسمت ميانه دريا از 100 تا 140 ميليمتر است و نقطه مقابل آن در غرب تا 2000 ميليمتر بارندگي دارد. در کرانه هاي جنوبي درياي خزر دو نوع آب و هوا تشخيص داده شده است آب و هواي گرم و مرطوب در باختر و جنوب باختري که درجه حرارت متعادل و ريزش بارانهاي بهاري و پائيزي از خصائص اين نوع آب و هوا است و آب و هواي مديترانه اي که در بخش خاوري کرانه هاي جنوبي درياي خزر وجود دارد. ميزان بارندگي سالانه در بخش جنوبي درياي خزر از غرب به شرق متغير است بطوريکه هر قدر از غرب به طرف شرق حرکت کنيم مقدار آن کاهش مي يابد (بريماني،1355).
1-1-2- ماهيان درياي خزر
در درياي خزر 120 گونه و زير گونه مختلف ماهيان شناسايي شده است (کاسيموف و رحيموف، 1993). با ارزشترين آنها عبارتند از: فيل ماهي، تاسماهي، ازون برون، شيپ، ماهي آزاد، ماهي سفيد، سوف، ماش، کلمه، شگ ماهي و غيره مي باشد. اجتماع بزرگ ماهيان درياي خزر از نظر تعداد گونه و زير گونه شامل : شگ ماهيان 18 گونه و زير گونه کپور ماهيان 23 گونه و زير گونه گاو ماهيان 36 گونه و زير گونه مي شود که در مجموع 77 درصد کل ماهيها را تشکيل مي دهد. در بين ماهيان حوزه درياي خزر فقط شگ ماهيان و گاو ماهيان دريائي محسوب مي شوند زيرا کپور ماهيان در خليج ها و تالاب ها زندگي و تغذيه مي کنند. بخش قابل توجه ايکتيوفان درياي خزر را ماهيان نوع آب شيرين تشکيل مي دهند و به آنها انواع تاسماهيان کپورماهيان اردک ماهي اسبله سوف ماهيان و….مربوط مي شوند(کازانچف، 1981). ماهيان دريائي عموما در بخش مياني و جنوبي درياي خزر تغذيه مي کنند غذاي آنها را دتريت ،زئوپلانکتونها و نکتوبنتوزها تشکيل دهند. ليکن بعضي اوقات شگ ماهيان تا عمق 100 متري کيلکاها تا عمق 200 متري و گاوماهيان تا 600 متري نيز پائين مي روند. صيد ماهي در درياي خزر طي سالهاي 1932 تا 1991 بطو متوسط از 797/323 تا961 /528 هزار تن بوده است(کاسيموف ،1994).
1-1-3-ماهيان حوضه جنوبي درياي خزر
حوضه جنوبي درياي خزر با داشتن بيش از 98 گونه ماهي از 18 خانواده يکي از متنوع ترين زيستگاههاي آبي به لحاظ داشتن تعداد گونه ماهي در کشور ايران مي باشد محدوده جغرافيائي اين حوضه شامل رودخانه ها تالابها و سواحل جنوبي درياي خزر از ناحيه شمال شرق تا ناحيه شمال غرب ايران مي باشد. در اين ناحيه طبق اخرين بررسيهاي انجام شده تا کنون 98 گونه ماهي شناسائي گرديده که متعلق به 18 خانواده و 58 جنس مي باشد . در اين ميان 7/33 درصد از گونه ها (24 جنس و 33 گونه) متعلق به خانواده کپور ماهيان و 4/21 درصد گونه ها (9 جنس و 21 گونه) متعلق به خانواده گاوماهيان مي باشد. نه خانواده (دهان گردان، مارماهيان مهاجر، اردک ماهيان، اسبله، ماهيان گاديده، شيشه ماهيان، سوزن ماهيان ،کفشک ماهيان ،گامبوزيا ماهيان) هر يک داراي يک جنس و يک گونه مي باشند. خانواده سگ ماهيان جويباري شامل سه جنس و ده گونه اند خانواده تاسماهيان شامل دو جنس و پنج گونه خانواده شگ ماهيان دو جنس و هشت گونه خانواده آزادماهيان سه جنس و چهار گونه خانواده ماهيان سه خاره شامل سه جنس و دو گونه و خانواده سوف ماهيان و کفال ماهيان هر يک داراي دو جنس و سه گونه مي باشد 35 گونه ماهي مهاجر (از دريا به رودخانه)،49 گونه ساکن در آب شيرين (رودخانه ها و تالابها) و 14 گونه نيز ساکن در آب لب شور مي باشند(عبدلي، 1371). بر اساس برخي عوامل مشخص مانند احداث کانال ولگا- دن و برخي عوامل نامشخص ديگر تا کنون چهار گونه ماهي جديد در جنوب درياي خزر يافت شده است (هولچيک و رضوي 1992، کد و عبدلي 1993).
1-1-4- اختصاصات اکولوژيکي درياي خزر
آبزياني که در درياچه خزر زندگي مي کنند تحت تاثير فاکتورهاي اکولوژيکي متفاوت که بر روي فلور و فون موثر مي باشند، قرار دارند. تحت تاثير فاکتورهاي اکولوژيکي، گسترش يا کاهش منطقه زيستي گونه ها اتفاق مي افتد. بنابراين فاکتورهاي اکولوژيکي بعنوان عوامل موثر مي باشند که به رشد و توليد انبوه يا توقف رشد گونه هاي خاص در مناطق زندگي انها منجر مي گردد (کاسيموف، 1994).
1-2- خليج گرگان
1-2-1- موقعيت جغرافيايي خليج گرگان
خليج گرگان بين عرض جغرافيايي 45،37،36 و طول جغرافيايي 54،5،53 واقع شده است. مساحت کلي آن 400 کيلومتر مربع مي باشد شکل آن سه گوش بوده و طول آن حدود 60 کيلومتر و بيشترين پهناي آن 12 کيلومتر است. خليج از شرق به غرب کشيده شده و راس آن در غرب قرار داشته و حاشيه باريک و دراز ميانکاله آن را جدا مي سازد. بيشترين عمق آن در حوالي جنوب شرقي و 5 متر و کمترين آن در ناحيه غربي در حدود 1 متر مي باشد. اتصال خليج با دريا در گذشته به وسيله 4 کانال متشکل از 3 جزيره آشوراده و شبه جزيره ميانکاله بوده است ولي امروزه تنها يک کانال در بين بندرترکمن و راس شبه جزيره يعني همان جزيره کوچک آشوراده قرار دارد بقيه کانال هاي مزبور به دليل پايين آمدن سطح آب دريا خشک گرديده و جزاير آشوراده به شبه جزيره ميانکاله متصل گرديده اند و ديگر جزيره اي وجود ندارد. دهانه خليج باريک و اندازه آن 700 متر است که در جهت شرق با دريا در ارتباط است. جنوب و غرب خليج، دشت وسيعي قرار دارد که بيتشر ان را زمين هاي زراعي و دامداري فراگرفته است. بستر خليج در قسمت هاي شرقي-جنوبي و غربي باتلاقي است و رودخانه هاي کوچک زيادي که از کوه هاي جنوبي سرچشمه مي گيرند به آن ميريزد مهمترين رودخانه هايي که خليج گرگان مي ريزند عبارتند از:

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

قره سو در شرق، گز، نوکنده، باغو در جنوب شرقي، خورشيدکلا، پاسنده سار و غير از رودخانه هاي قره سو و گز بقيه مسيل هايي هستند که به علت موقتي بودنشان در رابطه با خليج، از ارزش اکولوژيک کمتري برخوردارند. آب شيرين وارده به خليج در کل به ميزان 72520000 متر مکعب مي باشد که از قره سو و گز در طول زمستان(فصل بارندگي) وارد خليج مي شوند و فقط 12% از کل آب خليج را تشکيل مي دهد بنابراين آب شيرين وارده به خليج گرگان تاثيري روي سطح آب و مقدار آب خليج ندارد. در حال حاظر آب خليج گرگان مطابق سطح آب درياي خزر تغيير مي يابد(کيابي و همکاران،1378).
1-2-2- خصوصيات فيزيکي و شيميايي
نزولات آسماني، آب هاي زيرزميني و نوسانات درياي خزر از منابع آبي خليج گرگان به شمار مي روند. بستر آن شامل رسوبات رودخانه اي، دريايي و بادي است که مواد آلي موجود در اين رسوبات بيشتر شامل بقاياي گياهان و بخش هاي غير اسکلتي صدف هاي دريايي مي باشد و درصد بالاي کربنات کلسيم را نشان مي دهد. شفافيت خليج از 2/0 متر تا 1/2 متر در نوسان مي باشد. بيشترين اکسيژن محلول در ماه هاي زمستان با 1/11 ميلي گرم در ليتر در بهمن ماه و کمترين آن در تابستان 4/2 ميلي گرم در ليتر در شهريورماه هست. همچنين کمترين و بيشترين درجه حرارت آب در بهمن ماه 7 درجه سانتيگراد و تيرماه 5/28 درجه سانتي گراد گزارش شده است(کيابي و همکاران،1378).
Ph آب خليج در طول سال 8 تا 5/8 بوده است. سختي آب در فصول گرم سال بيشتر از فصول سرد بوده و کربنات کلسيم بين 4/1170 تا 3/7700 ميلي گرم در ليتر در نوسان مي باشد غلظت کاتيون هاي موجود در خليج از قبيلNa،K، Ca، Mg و آنيونهاي Cl، و so4 از شرق به غرب بيشتر مي شود به نظر يکي از دلايل آن عمق کم خليج و تبخير بيشتر آب و همچنين بسته بودن انتهاي خليج مي باشد ولي در ابتداي خليج به دليل تبادلات آبي بين دريا و خليج گرگان ميزان يون هاي موجود با دريا هماهنگي دارد.منابع آلوده کننده خليج گرگان شامل فاضلاب هاي شهري، صنعتي، سموم کشاورزي است که ميزان اين آلودگي ها در فصل تابستان به حداکثر ميرسد که در نتيجه کاهش شديد اکسيژن را به دنبال دارد. با توجه به بررسي هاي بعمل آمده دماي متوسط ساليلنه خليج گرگان 7-17 درجه سانتي گراد مي باشد و چون دماي آب هر سال پائينتر از 5 درجه و بالاتر از 30 درجه سانتي گراد نمي رود، شرايط مناسبي را براي رشد ارگانيسمها فراهم مي نمايد. آب خليج گرگان از نظر ميانگين پي اچ، قليائيت تام و سختي کل با آب دريا تفاوت چنداني ندارد.اما EC و بالطبع درجه شوري خليج از دريا تا حدي بيشتر مي باشد(کيابي و همکاران،1378).
1-2-3- ماهيان خليج گرگان
تاکنون 32 گونه ماهي در خليج گرگان شناسايي شده است اين گونه ها به 11 خانواده و 25 جنس متعلق مي باشند. خانواده کپور ماهيان با 9 جنس و 10 گونه متنوع ترين خانواده است. تحقيقات محدودي در زمينه ماهيان خليج صورت گرفته است ارتباط خليج گرگان با درياي خزر سبب گرديد که بسياري از گونه هاي دريايي به اين منطقه وارد شوند در نتيجه شناخت و مطالعه گونه هاي آبزيان آن ضرورت پيدا مي کند. پژوهش هاي انجام گرفته نشان مي دهد که بخش هاي مختلف خليج محل مناسبي براي زيست بچه ماهيان مي باشد. در سال هاي گذشته زماني که هنوز رودخانه قره سو محل مناسبي براي تخم ريزي ماهي تلاجي (کلمه) و ساير گونه ها مانند: ماهي سفيد، سياه کولي و شاه کولي بود شاهد مهاجرت انبوه ماهيان مذکور به خليج و رودخانه قره سو بوده ايم و نيزارهاي اطراف مصب قره سو و ساير نقاط خليج محل مناسبي براي زندگي بچه ماهيان حاصل از توليد مثل گونه هاي مختلف در رودخانه قره سو بود اما در حال حاضر مهاجرت گونه هاي ماهيان مختلف به اين منطقه کمتر صورت مي گيرد. در حال حاضر بيشترين ماهي که از خليج صيد مي شود ماهي کپور معمولي مي باشد(کيابي و همکاران،1378).
2-1- مروري بر تحقيقات انجام شده
ابراهيمي در سال 1380 به شناسايي ماهيان آب شيرين رودخانه هاي دائمي حوضه آبريز جازموريان (استان کرمان پرداختند اعلان کردند ماهيان اين حوضه شامل دو راسته ، سه خانواده و هفت گونه بودند که عبارتند از : Cyprinus carpio، Cyprinus watsoni، Garra persica، Carassius uratus gibelioو Capoita damascina از خانواده Ciprinidaeو Nemacheilus sargadensisاز خانواده Cobitidae که اين خانواده متعلق به راسته Cypriniformes مي باشند و Channa gachua از خانواده Channhdae متعلق به راسته Channiformes است.
عليزاده ثابت در سال 1382 به بررسي شناسايي ماهيان رودخانه جراحي در استان کهگيلويه و بوير احمد و خوزستان پرداخت. نتايج بررسي نشان داد ماهيان شناسايي شده متعلق به 9 خانواده به شرح زير بودند:
خانواده ماهيان لجن خوار خاردار (Bagridae) 2- خانواده رفتگر ماهيان (Balitoridae) 3- خانواده کپور ماهيان(Cuprinidae) 4- خانواده گربه ماهيان نيش زن (Heteropeustidae) 5- خانواده مارماهيان شاخ دار (Mastacembelidae) 6- خانواده کفال ماهيان(Mugilidae) 7- خانواده گامبوزيا (Pociliidae) 8- خانواده گربه ماهيان(Siluridae) 9- خانواده سي سوريده (Sisoridae)
مشکاني و پور کاسماني در سال 1382 به شناسايي ماهيان قناتهاي بخش مرکزي بيرجند پرداختند. نتايج انها نشان داد گونه هاي شناسايي شده 2 گونه تحت عنوان سياه ماهي (Capoita fusca) و گارا (Garra rossica) متعلق به خانواده کپور ماهيان (Cyprinidae) هستند. سياه ماهي (Capoitafusca) تنها از شرق ايران گزارش شده است (Coad,1998) و از نظر حفظ ذخاير بومي و ارزشمند کشور ايران، اهميت دارد.
اسکندري و همکارن در سال 1384 به بررسي ساختارجمعيتي ماهياندردرياچهسددز پرداختند آنها اعلان کردند در ميان گونه ها ماهي تويني، (Capoeta trutta) ، شيربت (Barbus grypus) و عنزه (Barbus esocinus) به ترتيب بيشترين فراواني را به خود اختصاص مي دهند. ميزان تنوع 11/1 ، غناي گونه اي 05/1، ترازي زيستي 45/. و غالبيت 46/0 به دست آمد.
وطن دوست و همکارن در سال 1385 به بررسي تنوع خصوصيات ريخت شناسي قزل آلاي خال قرمز Salmo trutta farioدر رودخانه هاي تجن و بابلرود در استان مازندران پرداختند نتايج مطالعه آنها نشان داد که صفات شمارشي در تفکيک جمعيت هاي ميان مناطق مختلف از اهميت بيشتري نسبت به صفات ريخت سنجي برخوردار است. هر چند که نتايج حاصله شباهت بالايي را در جمعيت هاي مورد مطالعه ارائه نمود.
عقيلي و همکاران در سال 1387 به بررسي اثرات احتمالي احداث سد الموت بر روي فون ماهيان رودخانه هاي الموت و طالقان (حوضه سفيد رود) پرداختند. نتايج بررسي آنها نشسان داد 9 گونه متعلق به 7 جنس و 3 خانواده شناسايي شدند: Nemachilus، Oncorhynchus myksis، Salmo trutta، Bergiamus، Barbus lacerta، B.capito، B.mursa، capoeta capoeta، Leuciscus cephalus و Alburnoides bipunctatus
عقيلي و همکاران در سال 1390 به بررسي ميزان صيد، ترکيب سني و طولي ماهي سفيد در خليج گرگان پرداختند .پراکنش سني ماهي سفيداز1تا 8 سال بوده که حدود 75 درصد از صيد مربوط به گروههاي سني2تا 4 سال بودهاست.بيشترين فراواني درگروه سني4سال ميباشد که 8/31 در صد از فراواني صيد را شامل مي شود. که از نظر ميانگين طولي 7/38 سانتيمترو ميانگين وزني 790 گرم وزن دارد. حداکثرفراواني طولي ماهي سفيد درکلاسهاي طولي(38-36) سانتيمتري بودکه فراواني آن حدود 1درصد از صيد ماهي سفيد را شامل ميگرديد. کلاسه طولي 21-47 سانتي متر حدود 60 درصد درصد از صيد ماهي سفيد را شامل گرديد دامنه تغييرات وزني ماهي سفيد صيد شده در خليج گرگان بين 50-2000 گرم بود. بيشترين فراواني وزني (601-800) گرم قرار داشته که حدود22درصد از فراواني وزني را شامل ميشود. بيشترين ميزان صيد در ماههاي اسفند و فروردين بوده که بيش از 90 درصد از کل صيد ماهي سفيد را شامل گرديد.
بيوکاني و همکاران 1392، به شناسايي ماهيان رودخانه گاماسياب در محدوده استان کرمانشاه پرداختند آنها اعلان کردند در مجموع 23 گونه و زير گونه در 14 جنس از 5 خانواده کپور ماهيان (Cyprinidae) ، گربه ماهيان سيسوريده (Sisoridae) ، گربه ماهيان باگريده (Bagridae) ، سگ ماهيان جويباري (Balitoridae) و مارماهيان خاردار (Mastacemblidae) شناسايي گرديد.
طاهري و همکارن در سال 1386 به بررسي اكولوژيكي و تغييرات سالانه جمعيت پرتاران خليج گرگان – ساحل بندرگز پرداختند نتايج آنها نشان داد تغييرات سالانه زيتوده و تراكم پرتاران نشان ميدهد كه درهمه اعماق بيشترين توده زنده در بهار و كمترين درزمستان است. همچنين بيشترين تراكم درعمقي كمتري در بهار ، دو متري در پاييز و سه متري درتابستان ميباشد و كمترين تراكم درهمه اعماق در زمستان ديده ميشود. بيشترين شاخص تنوع و يكنواختي گونه ها در بهار و كمترين در زمستان است و بيشترين شاخص غالبيت در زمستان و كمترين در بهار ديده ميشود.
3- 1-منطقه مورد مطالعه
منطقه مورد مطالعه درخليج گرگان باعرض جغرافياي 47 وْ 36 تاَ 57 و 36 وطول جغرافيائي از 37 و53 تا 4 و 54 بوده که درقسمت جنوب شرقي درياي خزر واقع شده و از طريق دو کانال يکي دهانه خليج و ديگري کانال خزيني با درياي خزر درارتباط است. باتوجه به اطلاعات گردآوري شده دررابطه با پراکنش،محل و زمان صيدماهيان اقتصادي و غير اقتصادي وباتوجه به ويژگيهاي جغرافيائي منطقه،مناطق نمونه برداري به صورت تصادفي انتخاب گرديد نمونه برداري در 6ماه فصل صيد انجام پذيرفت.
) تصوير ماهواره اي لندست 2002 خليج گرگان (باند 742
3-2- جمع آوري ماهيان
استقرار تور گوشگير با چشمه 22ميليمتر که به تعداد 2درطول6 ماه در5 ايستگاه که بصورت تصادفي انتخاب شد به طور ماهانه انجام شد ومدت استقراردامها درآب 17 ساعت بود.طول هررشته دام20متر و ارتفاع آن 3-5 متر بوده است. که رشته دام ها در اعماق 5/3-2 متري خليج گرگان مستقرشد و اساس استقرار دامها در داخل خليج گرگان براساس محلهاي صيد که توسط گشتهاي مقدماتي دريايي توسط يک فروند قايق موتوري 48 قوه اسب شناسايي شدند انجام پذيرفت.سپس ماهيان شماره گذاري و در دبه هاي حاوي فرمالين 4 درصد فيکس و براي بررسيهاي بيشتر به آزمايشگاه ماهي شناسي دانشگاه آزاد اسلامي واحد بندرگز منتقل گرديدند.
در آزمايشگاه بيومتري براي شناسائي و رده بندي ماهيان انجام پذيرفت که براي اين منظور يک سري پارامترهاي مربوط به زيست سنجي (بيومتري) بر اساس تابلوي ويژه بيومتري بررسي گرديدند. اندازه گيري و ثبت داده ها به همراه ساير اطلاعات مربوط به مشخصات ظاهري و تشريحي با روش هاي مورفومتريک روي نمونه ها انجام پذيرفت و نتايج در جداول و فرمهاي مربوطه ثبت شد(جدول 2-1).
3-3-مواد و وسايل استفاده شده در اين تحقيق عبارتند از:
رديفنام وسيله 1سيني تشريح2اسکالپل (تيغ تشريح)3پنس4کوليس5ترازوي ديجيتالي با دقت 01/0 گرم6تخته بيومتري7لوپ دو چشمي8فرمهاي بيومتري9ذره بين10خط کش بيومتري11قيچي12ميکروسکوپ نوري
3-4- تعيين جنسيت
پس از انجام بيومتري شکم ماهي از بالاي منفذ تناسلي تا زير برانش شکافته تا گنادهاي آن براي تعيين جنسيت بررسي شود. روش تعيين جنسيت نيز مشاهده مستقيم اندامهاي توليد مثلي (گناد) بود که در صورت نياز از ذره بين براي اين منظور استفاده گرديد
3-5-تعيين سن (هر خط تاريک و روشن در فلس يک سال مي باشد)
نعيين سن ماهيان از روي فلس انجام گرفت. براي اين منظور ابتداء فلسها را به مدت چند دقيقه در داخل گليسيرين قرار داده و بعد از شستشوي گليسيرين از سطح فلس ها و سپس با استفاده از لوپ، حلقه هاي تاريک و روشن معرف رشد ساليانه بوضوح مشاهده و شمارش گرديد.اطلاعات هر گونه پس از ثبت با دقت با اطلاعات موجود در منابع و کليدهاي شناسائي معتبر نظير (Berg,1948 و Sevitovidov,1933) مطابقت شد و اسم جنس مشخص شد.
3-7- شاخص هاي بيومتريک
شماره1طول کل2طول استاندارد3طول سر4فاصله پسپشتي5طول باله پشتي6فاصله پس پشتي7طول دم8ارتفاع کمينه و ساقه دمي9ارتفاع بيشينه10ارتفاع سر11طول دهان12طول باله سينه اي13قاعده باله سينه اي14طول باله شکمي15طول باله مخرجي16فاصله بين مخرج تا پايه باله مخرجي17طول چنگال
3-8- تجزيه و تحليل آماري
براي تجزيه وتحليل كليه دادهها از نرم افزارSPSS 17استفاده گرديد.که با توجه به بررسي هر گونه به طور جدا فقط آزمون ميانگين و انحراف معيار جهت شناسايي فون ماهيان انجام گرديد
4-1- نتايج
نتايج حاصل از اين تحقيق بر روي 200 قطعه ماهي شناسايي شده در خليج گرگان مشخص نمود ماهيان شناسايي شده متعلق يه 4 راسته کپور ماهي شکلان، راسته شگ ماهيان، کفال ماهيان و گاوماهيان مي باشند.
رديف
راسته
خانواده
جنسنام علمي
فراوانيتعدادفراواني1راسته کپور ماهي شکلانکپور ماهيانکپور
سفيدCyprinus carpio2010Rutilus frisii kutum
50252راسته شگ ماهي شکلانشگ ماهيانشگ ماهيclupidea40203راسته کفال ماهي شکلانکفال ماهيانکفالmuqilidea60304راسته گاو ماهي شکلانگاو ماهيانگاو ماهيGobiidae3015
4-1-1-نتايج بررسي وزن و طول ماهيان در ماهيان مورد بررسي
جدول 4-1-ميانگين تغييرات فاکتورهاي وزن و طول در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)
طول کلوزن
جنسحداکثرحداقلانحراف معيار±ميانگينحداكثرحداقلانحراف معيار±ميانگين28181.14±23.62265.787.1620.69±194.39گاو28201.319±24.2135090080±1130کپور20180.4±19.688060046.79±720کفال40252.569±341400700114.56±1075سفيد38.524.90.982±31.135265.6116.316.56±214.93شگجدول 4-1- طبق جدول بيشترين ميزان وزن مربوط به ماهي سفيد با 1400 گرم و کمترين ميزان مربوط به شگ ماهي با 265.6 گرم مي باشد همچنين بيشترين ميزان طول مربوط به ماهي سفيد با 40 سانتي متر و کمترين ميزان مربوط به گاوماهي با 28 سانتي متر مي باشد
نمودار4-1:وزن ماهيان مورد برسي(گرم)
نمودار 4-2: طول کل ماهيان مورد بررسي(ميلي متر)
4-1-2- نتايج بررسي طول چنگالي و طول استاندارد در ماهيان مورد بررسي
جدول 4-2-ميانگين تغييرات فاکتورهاي طول چنگالي و استاندارد در گونه هاي مورد بررسي(ميلي متر)
طول استانداردطول چنگال
جنسحداکثرحداقلانحراف معيار±ميانگينحداكثرحداقلانحراف معيار±ميانگين2301401.86±8.85—گاو22151.144±19.125171.288±21.1کپور16.6140.471±15.8218160.341±17.04کفال35.621.22.474±29.83338.423.52.172±32.166سفيد33200.923±26.0783522.30.899±27.842شگ
جدول 4-2- طبق جدول بيشترين ميزان طول چنگالي مربوط به ماهي سفيد با 38.4 سانتي متر و کمترين ميزان مربوط به ماهي کفال با 18 سانتي متر مي باشد. همچنين بيشترين ميزان طول استاندارد مربوط به ماهي سفيد با 35.6 سانتي متر و کمترين ميزان مربوط به ماهي کفال با 16.6 سانتي متر مي باشد.
نمودار 4-3: طول چنگال(ميلي متر)
نمودار 4-4: طول استاندارد(ميلي متر)


پاسخی بگذارید