از مطالب عنوان شده درمي يابيم كه عزت نفس اهميت به سزايي دارد و عامل اساسي در سازگاري عاطفي ، اجتماعي افراد مي باشد. دانشمندان بسياري از جمله ويليام جيمز ، هربرت ميد2 و چارلز كوئي3 به عزت نفس توجه قابل ملاحظه اي داشته اند.
تعريف شخصيت
شخصيت يك مفهوم انتزاعي است و متخصصان تعاريف نسبتاً متفاوتي را براي آن ذكر كرده اند . اما به نظر مي رسد كه اكثر آنها ، با اين موضوع موافق هستند كه شخصيت تركيبي از اعمال ، افكار ، هيجانات و انگيزشهاي فرد است و شخصيت افراد ، منحصر به فرد مي باشد. اما شخصيت افراد مختلف داراي وجوه خاصي است (راس : 1991) . ( ترجمه جمالفر ، 1375 ، پ، معتمد ، 1378 ، 7) .
شخصيت يك مفهوم انتزاعي است و دانشمندان به چنين مفهومي ساختار مي گويند ساختار يك پديده عيني ، مانند ميز نيست كه يك فرد بتواند هنگاميكه از او سئوال مي شود كه ميز را تعريف كند به آن اشاره كند . اين حقيقت كه شخصيت يك ساختار است تعريف آن را مشكل تر مي كند.
گردون آلپورت1 (1973) كه بنيانگذار مطالعات نوين شخصيت است شخصيت را اين گونه تعريف كرده است : سازمان پويايي از سيستمهاي روان ـ تني فرد است كه رفتارها و افكارهاي خاص او را تعيين مي‌كند. گيلفورد (1959) مي گويد شخصيت الگوي منحصر به فرد صفات شخصيتي است. ريموند كتل2 (1950) شخصيت را امكان پيش بيني آنچه را كه در موقعيتي خاص انجام خواهد داد ، فراهم مي كند و اين در حالي است كه حال رلينذري در سال 1978 در كتاب جامعشان به نام نظريه هاي شخصيت به اين مطلب اشاره كردند كه تعريف كامل و جامع از شخصيت كه عموميت دربسته و مورد قبول همگان باشد وجود ندارد. راس(1991) (ترجمه جمالفر ، 1375 ، پ ، معتمد ، 1378 ، 8).
نظريه روانكاوي
فرويد شخصيت را مركب از سه دستگاه با سه سطح ميداند (سياسي ، 1376 ، 8 ) .
1ـ نهاد : نيرويي است كه از غريزه و از هر كيفيت رواني كه به ارث برده شده تشكيل يافته است و هر كس هنگام زادن آنرا با خود به دنيا مي آورد و تمامي عمر را به گفته فرويد با آن سر مي كند.
2ـ من : اصل و واقعيت دلخوشي خيالي به خودي خود تنيدگي را از بين نمي برد . كار من اين است كه نخست ميان وجود ذهني چيزي (مثلاً تصوير غذا) و وجود خارجي آن فرق بگذارد ، معلوم بدارد كه آيا
آنچه به تصوير آمده وجود خارجي هم دارد يا ندارد و آيا قابل وصول هست يا نيست.
3ـ من برتر : من برتر نمودار دروني ارزشهاي ديرين و كمال مطلوبهاي اجتماع است آن چنان كه والدين و مربيان آنها را به كودك شناساند و يا سيستم كيفر و پاداش ذهني او كرده اند.
عوامل كاهش اعتماد به نفس در نوجوانان
عوامل زيادي وجود دارد كه به شخصيت نوجوانان لطمه وارد نموده و اعتماد به نفس آنان را كاهش مي دهد كه بايد براي كمك به آنها براي اينكه از اعتماد به نفس بالايي برخوردار شوند لازم است كه الگوهاي رفتاري خود و نحوه برقراري ارتباط با آنها را تغيير داده ، و به جاي تمركز بر اشتباهات نوجوانان بر آنچه كه مورد قبول و مثبت است تكيه كنيم و براي اينكه اعتماد به نفس و عزت نفس را در فرزندان بالا ببريم بايد طرز فكر و رفتارهاي زير را كاهش دهيم.
1ـ توقعات منفي : نوجوانان توقعات بزرگسالان را به خود مي گيرند و در خود ضبط مي كنند مثلاً وقتي بزرگترها عقيده دارند كه كودك نمي تواند وظيفه اش را خوب انجام دهد اين باور به او منتقل مي شود و نوجوان در توانائيهاي خود براي انجام وظيفه دچار شكست مي شود و آن طور كه بزرگترها مي خوهند عمل مي كند ، يعني در انجام آن كار موفق نمي شود.
2ـ معيارهاي نامعقول : گاهي برخي از معيارهاي ما كه براي نوجوانان درنظر مي گيريم دسترسي به آنها براي نوجوان غيرممكن است و خارج از توان آنها مثلاً از آنها انتظار داريم كه در تمامي امور درس ، ورزش و . . . موفق باشد ، اتاقش را تميز نگه دارد و . . . و ار اين طريق به او مي فهمانيم كه بايد بيشتر تلاش كند زيرا آنچه انجام داده مورد قبول ما نيست . بدين ترتيب ، بيش از سن و توانائيهاي نوجوان از او توقع داريم به طوريكه “لئوبوسكاليا5” استاد دانشگاه كاليفرنيا مي گويد : انديشه كمال پرستي هميشه ما را به هراس مي اندازد ما از ترس آنكه كاري كامل بي عيب نباشد ” هيچ وقت كاري انجام نمي دهيم ”
3ـ مقايسه نكردن : رفتارهاي ناپخته اي كه مي تواند عزت نفس فرزند را به كلي از بين ببرد ، مقايسه است “برادرت هميشه نمرات عالي مي گرفت ، چرا تو نمي تواني اين طور باشي؟” با اين مقايسه ها نه تنها به او كمك نكرده و پيشرفت نمي كند بلكه همه چيز را در او كاهش مي دهيم و به او مي گوئيم كه تو حقير و ضعيفي مي توانيم همين را با روشي به او بفهمانيم كه تشويق شود مثلاً بگوئيم به نظر من اگر وقت بيشتري صرف درس خواندن بكني موفق خواهي شد.
4ـ به شخصيت و حقوق فرد (نوجوان) توجه كنيم تا لطمه اي به او وارد نشود.
5ـ افكار منفي شخصي نسبت به خود را در نوجوان به حداقل كاهش دهيم ، او را به زندگي و آينده و قابليتهاي كه دارد اميدوار و راهنمايي نمائيم.
فرآيندهاي افزايش عزت نفس در كودكان و نوجوانان
فرآيندهاي افزايش عزت نفس را مي توان به دو مقوله ارزيابي و اقدام طبقه بندي كرد.
منظور از ارزيابي كليه فرآيندهاي است كه نقاط ضعف و قوت يك فرد را در حيطه هاي مختلف عزت نفس براي ما تعيين مي كند. اقدام يا درمان فرآيندي است كه از طريق آن تغيير به صورت واقعي انجام مي پذيرد. در اينجا روشهاي را كه مي توان در ارزيابي و اقدام ، به منظور افزايش عزت نفس به كار گرفت شرح مي دهيم.
ارزيابي
ارزيابي نوجوانان با عزت نفس پايين امري دشوار است ، زيرا غالباً عزت نفس پايين با مشكلات همراه است كودكاني كه كناره گير ، پيش فعال ، پرخاشگر ، افت تحصيلي دارند همگي ممكن است مشكلاتي درزمينه عزت نفس داشته باشند. كه در مورد اينها بايد ابتدا اين رفتارها درمان شود.
شناخت افكار و احساسات در روي يك كودك هميشه مشكل آفرين است و به همين دليل يك ارزيابي جامع توصيه مي شود. براي اين منظور ، بايد از منابع مختلف از جمله پرسشنامه خودسنجي كودك ، مشاهده ، مصاحبه با والدين و معلم ، گروه سنجي ، معيار درجه بندي ، شرح حال نويسي ، بررسي موردي ، و آزمودنيهايي به جمعآوري اطلاعات پرداخت.
به زبان علمي تر آنچه كه از اطلاعات حاصله انتظار داريم دو هدف عمده را تعقيب مي كند.
1ـ ظرفيتها و توانائيهاي فرد (نوجوان)
2ـ احساسات و افكار نوجوان نسبت به توانائيهايش .
مصاحبه با والدين
كودك اولين الگوهاي رفتاري را در محيط خانواده از والدين تقليد مي كند به همين علت قبل از مصاحبه با كودك ملاقات با والدين مفيد است زيرا اطلاعاتي كه از والدين به دست مي آيد مصاحبه با كودك را جهت دار خواهد كرد.
مصاحبه با كودك و نوجوان
مصاحبه با كودك و نوجوان احتمالاً مهم ترين و شايد پيچيده ترين بخش ارزيابي را تشكيل مي دهد. ضروري است به گونه اي روشهاي خويش را طراحي كنيم كه بتوانيم اطلاعات مورد نياز را بدست آوريم و در انتخاب روش بايد سطح رشد شناختي ، عاطفي ، ذهني او را درنظر بگيريم.
مصاحبه با معلمان :
معلمان ديدگاه خاصي نسبت به كودكان و نوجوانان دارند. مدرسه جايي است كه بسياري از مهارتهاي كودكان در آنجا تجربه مي شود و لذا معلمان از يك موقعيت عالي براي مشاهده موفقيتها و شكستهاي يك كودك برخوردارند. مي توان صحبت با معلم را از طريق سئوال كردن در مورد وضع تحصيلي، مهارتهاي فردي و اجتماعي و ويژگيهاي خاص كودك آغاز كرد.
مشاهده كودك و نوجوان
مشاهده فرد در محيط طبيعي اش يك روش عالي براي ارزيابي توانائيهاي اوست اين روش براي تجزيه و تحليل مهارتهاي اجتماعي كودك نيز اهميت خاصي دارد. مشاهده عملي ارادي و فعال اجتماعي كودك نيز اهميت خاصي دارد. شايد بهترين شرايط براي مشاهده زمين بازي و يا هنگام غذاخوردن در بوفة مدرسه باشد.
مشاهده گر بايد اولاً : هدف از مشاهده را تعيين كند و بداند چه رفتاري را مورد مشاهده قرار دهد، ثانياً : در هر لحظه فقط يك مورد را مشاهده كند ، ثالثاُ : مشاهده را در موقعيتي عادي و طبيعي و به دفعات متعدد انجام دهد ، رابعاً : به اندازه كافي به كودك نزديك باشد تا بتواند وقايع را به خوبي مشاهده كند.
آزمون
آزمونها عموماً استفاده هاي حدودي در ارزيابي عزت نفس دارند اما آنها مي توانند اطلاعات مكمل ديگري را در كنار اطلاعاتي كه از طريق مصاحبه و مشاهده بدست مي آيد در اختيار ما قرار دهند. آزمونها يك وسيله سريع و آسان براي بدست آوردن اطلاعات هستند و كودكان نيز بيشتر راغبند از راه كاغذ ، پاسخ دهند تا به صورت چهره به چهره هدف از كاربرد آزمون عزت نفس نيز آن است كه همراه با ديگر روشهاي جمع آوري اطلاعات و ارزيابي در درجه اول نوجواناني كه داراي عزت نفس پايين در هر يك از زمينه هاي تحصيلي ، اجتماعي ، خانوادگي ، جسماني و كلي هستند شناسايي گردند و سپس روشهاي درماني مناسب براي آنها با توجه به نوع مشكل طرح ريزي مي ود. (بيابانگرد ، 1373 ، 86) .
ويژگيهاي نوجواناني كه عزت نفس بالا دارند.
ـ مستقل عمل مي كند.
ـ مسئوليت پذير است.
ـ به پيشرفتهاي خود افتخار مي كند.
ـ به چالشهاي جديد مشتاقانه روي مي‌آورد.
ـ دامنه وسيعي از هيجانها و احساسات را نشان مي دهد.
ـ ناكامي را به خوبي تحمل مي كند.
ـ احساس مي كند كه مي تواند ديگران را تحت تأثير قرار دهد.
ويژگيهاي نوجواني كه عزت نفسش پايين است.
ـ قريحه هاي خود را دست كم مي گيرد.
ـ احساس مي كند كه ديگران برايش ارزشي قايل نيستند.
ـ احساس ناتواني مي كند.
ـ به آساني تحت تأثير ديگران قرار مي گيرد.
ـ دامنه محدودي از عواطف و احساسات را نشان مي دهد.
ـ از موقعيتهاي نگراني زا مي گريزد.
ـ بهانه جويي مي كند و زود نااميد مي شود.
ـ براي ضعفهاي خود ، ديگران را سرزنش مي كند.
(عليپور ، پروين ، 1375 ، 15) .
چگونه مي توان عزت نفس نوجوانان را شكوفا ساخت ؟
1ـ تربيت صحيح جوانان و پرورش صفات پسنديده در نهاد آنان است كه يكي از وظايف مهم والدين است. خود والدين بايد از عزت نفس بالا برخوردار بوده و از سخنان نا پسند و ياوه گويي پرهيز نمايند تا نوجوان را عملاً عزيز النفس بار بياورند.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2ـ والدين و مربيان بايد از خرد كردن شخصيت نوجوانان و از برخورد خشونت بار با آنها پرهيز نمايند و در هنگام دستورات مراعات عزت نفس آنها را بنمايند.
3ـ از كارهايي كه نوجوانان و جوانان انجام مي دهند به موقع تشويق و قدرداني گردد تا باعث شود آنها با شوق بيشتري به فعاليتها ادامه دهند.
4ـ از سرزنش كردن و به رخ كشيدن تخلفات و توبيخ آنان با جملات توهين آميز بايد خودداري كرد.
5ـ پند و نصيحت و اندرز را در محيطي خلوت و بدور از چشم ديگران انجام دهيم.
6ـ شكست بت هاي پوشالي و خود را از حقير بندگي غيرخدا آزادكردن يكي از راههاي پرورش تمايل عزت نفس است.
7ـ با آنها روابط دوستانه برقرار نمائيم. (بيابانگرد ، 1372 ، 108) .
روابط بين والدين و فرزند در عزت نفس و سازگاري اجتماعي
والدين از عوامل مهمي هستند كه به رشد و تكامل شخصيت كودك و نوجوان كمك و ياري مي‌كنند. خانواده اولين مدرسه و مهد اصلي تربيت و تعليم و زمينه ساز تكامل مي باشد. هيچ نهادي سرنوشت سازتر از خانواده در زندگي انسان وجود ندارد ، كودك درسهاي اساسي و اصلي را در خانواده فرا مي گيرد. محيط خانواده در تشكيل شخصيت انسان مؤثر بوده و قوانين و ضوابط موجود در آن را كه در جبران اثر فراوان دارد. خانواده عامل انتقال فرهنگ با تمدن ، ايدئولوژي ، سنتها ، آداب و رسوم مي باشد.
روابط خانوادگي : به علت تماس نزديك اعضاي خانواده و تأثيرات متقابل كه در رفتار يكديگر دارند موجب مي شود كه محيطي مثبت و سرشار از عاطفه ، محبت و احترام ، و يا محيطي منفي و سرشار از كينه توزي ، ترس ، اضطراب و . . . بوجود آيد.

هر تجربه اي كه يكي از اعضاء خانواده را متأثر سازد ديگر اعضاء نيز تا حدودي از آن متأثر مي‌شوند. نوجواناني كه با بدرفتاري شديد جسماني و . . . در خانواده روبرو مي شوند داراي اعتماد به نفس كمتري بوده ، دير به ديگران اعتماد مي كنند ، تشنه محبت هستند ، وقتي با كسي رابطه برقرار مي نمايند با كوچكترين مسايل دچار سرخوردگي و ياس مي شوند و نسبت به والدين احساس تنفر و خشم مي كنند در مطالعات متعددي كه انجام گرفته است نشان مي دهد كه والدين و خانواده هايي كه داراي آرامش و اعتماد و اطمينان مي باشند و به فرزندان آزادي لازم را مي دهند ، به احتمال زياد فرزنداني داراي اعتماد به نفس بالا ، با عزت نفس ، داراي استقلال و مسئول بار مي آورند.
به طور كلي خانواده ها را از حيث روابط با نوجوانان به شش نوع تقسيم مي كنند كه عبارتند از :
1ـ خانواده دمكراتيك :
خانواده اي است كه هر يك از اعضاي آن در امور زندگي از امتيازات و حقوقي نسبتاً يكسان و شناخته اي بهره مند هستند در اين گونه خانواده ها در عين حاليكه به نوجوان آزادي مي دهند مسئوليتهاي نيز به او واگذار مي كنند و از آنها توقع رعايت مقررات و حفظ حقوق ديگران را دارند . و از خلاف به موقع جلوگيري مي نمايند داراي استقلال هستند و طبق بررسيهاي به عمل آمده كودكان اين خانواده ها از نظر بهره هوشي بالاتر از گروه همسالان خود هستند محبوبيت بيشتري دارند ، حس خود رهبري دارند .


پاسخی بگذارید