شوراي همکاري خليج فارس سازماني منطقه اي متشکل از شش کشور حاشيه جنوبي خليج فارس شامل عربستان سعودي ، امارات عربي متحده ، کويت ، عمان ، قطر و بحرين مي باشد که در سال 1981 با مساعدت و پشتيباني کشورهاي غربي بويژه آمريکا بمنظور مقابله با آنچه تهديدات احتمالي جمهوري اسلامي ايران خوانده مي شد ، تشکيل گرديد و همچنان با همان انگيزه به بقاء خود ادامه مي دهد .
کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس از زمان پيروزي انقلاب شکوهمند اسلامي و در نتيجه اجراي پروژه هاي مختلف ايران هراسي و شيعه هراسي توسط کشورهاي غربي ، همواره سعي بر موازنه قوا با
جمهوري اسلامي ايران داشته و با توجه به گسيل درآمدهاي سرشار نفتي به اين کشورها ، نسبت به تجهيز نيروهاي مسلح خود به انواع سلاح و تجهيزات پيشرفته و فاقد تناسب با نيروي انساني و عمق سرزميني خود اقدام نموده و با انعقاد پيمان هاي دفاعي داخلي و بين المللي به توسعه اقدامات نظامي در منطقه راهبردي خليج فارس به خصوص طي يک دهه گذشته مبادرت نموده اند که اين امر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران را در ابعاد مختلف بويژه نظامي با تهديد مواجه نموده و منجر به امنيتي شدن فضاي منطقه و ايجاد معماي امنيت نيز شده است .
در اين پژوهش طي چهار بخش تلاش گرديده نسبت به توضيح اقدامات نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس و تاثير آن بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران اقدام گردد ، لذا در بخش اول و طي دو فصل جداگانه کليات و چارچوب نظري مطرح شده ، در بخش دوم در شش فص ساختار و سازمان نيروهاي مسلح کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس مورد بررسي قرار گرفته ، در بخش سوم طي دو فصل به همکاري هاي نظامي و امنيتي کشورهاي عضو شورا با يکديگر و نيز همکاري هاي نظامي با کشورهاي غربي اشاره گرديده و در بخش چهارم نيز در دو فصل ضمن بررسي مفهومي مبحث امنيت ملي ، به بررسي چگونگي تاثير اقدامات نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران پرداخته شده است .
تشکر و قدرداني
خداوند را سپاس مي گويم که توفيق نگاشتن و پيمودن را ه آموختن را نصيبم گرداند .
حال که به ياري پرودگار مهربان ، اين پژوهش به پايان رسيده ، بر خود لازم مي دانم از تمامي بزرگواراني که در اين امر مرا ياري نمودند ، سپاسگزاري نمايم .
بدينوسيله از استاد عزيز، پيگير و دلسوزم جناب آقاي دکتر عليرضا کوهکن که در طول نگارش و ارزيابي اين پژوهش خاضعانه و بي تمنا بنده را راهنمايي نمودند ، کمال تشکر و قدرداني را دارم .
همچنين زحمات و توصيه هاي استاد محترم مشاور جناب آقاي دکتر هادي آجيلي را ارج مي نهم که با رهنمودهاي سازنده خود بنده را در مسير آموختن و نيک انديشيدن ، قرار دادند .
از استاد محترم داور جناب آقاي دکتر اصغر جعفري ولداني که دوره کارشناسي ارشد را با درس ايشان آغاز نموده و با رهنمودهاي ايشان نيز به پايان مي رسانم ، تشکر و قدرداني ويژه مي نمايم .
همچنين از رياست محترم دانشگاه جناب آقاي دکتر سليمي و مجموعه اساتيد و کادر آموزشي دانشکده حقوق و علوم سياسي تشکر و قدرداني
نموده و از خداوند منان براي همه عزيزان توفيق روزافزون تمنا مي نمايم .

فهرست مطالب
عنوان صفحه
بخش اول کليات و چارچوب نظري1
فصل اول طرح تحقيق2
1-1 مقدمه و بيان مسئله3
1 -2 سئوال و فرضيه4
1-3 پيشينه بررسي موضوع در ايران و جهان4
1-4 روش شناسي6
1-5 تعريف مفاهيم و واژگان اختصاصي طرح7
1-6 مشکلات و تنگناهاي احتمالي تحقيق7
1-7 سازماندهي پژوهش8
فصل دوم چارچوب نظري10
مقدمه11
1-2 نظريه موازنه قوا12
2-2 نظريه موازنه تهديد16
بخش دوم ساختار و سازمان نيروهاي مسلح کشورهاي شوراي همکاري خليج فارس19
مقدمه20
فصل اول ساختار و سازمان نيروهاي مسلح عربستان سعودي21
مقدمه22
1-1 ساختار فرماندهي نيروهاي مسلح پادشاهي عربستان سعودي24
1-2 استعداد نيروهاي مسلح عربستان سعودي25
1-3 بودجه نظامي عربستان سعودي27
1-4 درجات نيروهاي مسلح عربستان سعودي28
1-5 نيروي زميني عربستان سعودي29
1-6 نيروي هوايي عربستان سعودي33
1-7 نيروي دريايي عربستان سعودي43
1-8 نيروي پدافند هوايي عربستان سعودي47
1-9 گارد ملي عربستان سعودي49
فصل دوم ساختار و سازمان نيروهاي مسلح امارات عربي متحده52
مقدمه53
2-1ساختار فرماندهي نيروهاي مسلح در امارات عربي متحده56
2-2 استعداد نيروهاي مسلح امارات57
2-3 بودجه نظامي امارات عربي متحده59
2-4 نيروي زميني امارات عربي متحده60
2-5 نيروي هوايي امارات عربي متحده65
2-6 نيروي دريايي امارات عربي متحده76
فصل سوم ساختار و سازمان نيروهاي مسلح کويت79
مقدمه80
3-1 ساختار فرماندهي نيروهاي مسلح کويت81
3-2 استعداد نيروهاي مسلح کويت83
3-3 بودجه نظامي کويت83
3-4 نيروي زميني کويت84
3-5 نيروي هوايي کويت88
3-6 نيروي دريايي کويت95

فصل چهارم ساختار و سازمان نيروهاي مسلح عمان99
مقدمه100
4-1 ساختار فرماندهي نيروهاي مسلح عمان102
4-2 استعداد نيروهاي مسلح عمان103
4-3 بودجه نظامي عمان103
4-4 نيروي زميني عمان104
4-5 نيروي هوايي عمان108
4-6 نيروي دريايي عمان117
فصل پنجم ساختار و سازمان نيروهاي مسلح قطر122
مقدمه123
5-1 ساختار فرماندهي نيروهاي مسلح قطر125
5-2 استعداد نيروهاي مسلح قطر126
5-3 بودجه نظامي قطر126
5-4 نيروي زميني قطر128
5-5 نيروي هوايي قطر131
5-6 نيروي دريايي قطر137
فصل ششم ساختار و سازمان نيروهاي مسلح بحرين141
مقدمه142
6-1 ساختار فرماندهي نيروهاي مسلح بحرين144
6-2 استعداد نيروهاي مسلح بحرين145
6-3 بودجه نظامي بحرين145
6-4 نيروي زميني بحرين146
6-5 نيروي هوايي بحرين150
6-6 نيروي دريايي بحرين155
بخش سوم اقدامات نظامي کشورهاي شوراي همکاري خليج فارس از سال 2003 الي 2013158
مقدمه159
فصل اول همکاري هاي نظامي بين کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس160
مقدمه161
1-1 مباني همکاري هاي نظامي اعضاء شوراي همکاري خليج فارس162
2-1 نيروي سپر جزيره167
3- 1 برگزاري رزمايش هاي مشترک170
4 -1 برگزاري نمايشگاه و کنفرانس هاي نظامي – امنيتي171
5 -1 ايجاد نيروهاي نظامي مشترک نظامي173
6 – 1 سامانه دفاع موشکي يکپارچه174
فصل دوم روابط نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس با کشورهاي غربي175
مقدمه176
2- 1 روابط کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس با آمريکا177
2 – 2 واگذاري پايگاه هاي نظامي به کشورهاي غربي180
2-2-1 پايگاه هاي نظامي آمريکا در منطقه خليج فارس181
2-2-2 پايگاه نظامي فرانسه در خليج فارس187
2-2-3 پايگاه نظامي انگلستان در خليج فارس188
2- 3 روابط کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس با ناتو188
2-4 برگزاري رزمايش هاي مشترک191
2-5 حضور نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس در ماموريت هاي بين المللي193
2-6 خريدهاي تسليحاتي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس195
بخش چهارم تاثير اقدامات نظامي شوراي همکاري خليج فارس بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران201
مقدمه202
فصل اول مفهوم شناسي تهديدات امنيت ملي203
1 -1 مفهوم شناسي204
1-1- 1 تهديد204
1-1-2 امنيت ملي207
1-1-3 تهديدات امنيت ملي208
فصل دوم بررسي چگونگي تاثير اقدامات نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري بر امنيت ملي ايران209
مقدمه210
2-1 بررسي نوع روابط حاکم بر جمهوري اسلامي ايران و کشورهاي عضو شوراي همکاري211
2-2 بررسي تاثير اقدامات نظامي کشورهاي شوراي همکاري بر امنيت ملي ايران ( بعد نظامي )214
2-3 بررسي تاثير اقدامات کشورهاي شوراي همکاري بر امنيت ملي ايران ( بعد سياسي و اقتصادي )225
2-4 بررسي ميزان بالفعل بودن تهديدات عليه جمهوري اسلامي ايران226
نتيجه و پيشنهادات229
نتيجه230
چشم انداز آينده232
پيشنهادات233
منابع پايان نامه234

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 1 استعداد پرسنلي نيروهاي مسلح عربستان سعودي26
جدول 2 بودجه نظامي عربلستان سعودي از سال 2003 الي 2012(ميليارد دلار )27
جدول 3 مقايسه درآمد سرانه کشورهاي عضو شورا با بودجه نظامي28
جدول 4 تانک هاي نيروي زميني عربستان31
جدول 5 خودروهاي زرهي نيروي زميني عربستان سعودي31
جدول 6 ادوات توپخانه اي نيروي زميني عربستان سعودي32
جدول 7 تجهيزات ضدتانک نيروي زميني عربستان33
جدول 8 هواپيماهاي جنگنده عربستان سعودي39
جدول 9 هواپيماهاي شناسايي عربستان سعودي40
جدول 10هواپيماهاي ترابري عربستان سعودي41
جدول 11هواپيماهاي آموزشي عربستان سعودي41
جدول 12بالگردهاي عربستان سعودي42
جدول 13شناورهاي رزمي عربستان سعودي46
جدول 14شناورهاي گشتي عربستان47
جدول 15 سامانه هاي راداري عربستان49
جدول 16 استعداد پرسنلي نيروهاي مسلح اماراتاز سال 2003 الي 201357
جدول 17 بودجه نامي امارات از سال 2003 الي 2011 (ميليارد دلار )59
جدول 18مقايسه درآمد سرانه امارات با بودجه نظامي اين کشور60
جدول 19 تانک هاي نيروي زميني امارات62
جدول 20 خودروهاي زرهي امارات63
جدول 21 ادوات توپخانه اي امارات64
جدول 22 تجهيزات ضدتانک امارات65
جدول 23 هواپيماهاي جنگنده امارات70
جدول 24 هواپيماهاي ترابري امارات71
جدول 25 هواپيماهاي آموزشي امارات72
جدول 26 بالگردهاي امارات72
جدول 27 شناورهاي رزمي امارات77
جدول 28 شناورهاي گشتي امارات78
جدول 29 استعداد پرسنلي نيروهاي ميلح کويت از سال 2003 الي 201383
جدول 30 بودجه نظامي کويت ازسال 2003 الي 2012 (ميليارد دلار )84
جدول 31 تانک هاي کويت86
جدول 32 خودروهاي زرهي کويت86
جدول 33 ادوات توپخانه اي کويت87
جدول 34 تجهيزات ضد تانک کويت88
جدول 35 هواپيماهاي جنگنده کويت91
جدول 36 هواپيماهاي ترابري کويت92
جدول 37 هواپيماهاي آموزشي کويت93
جدول 38 بالگردهاي کويت93
جدول 39 سامانه هاي راداري کويت95
جدول 40 شناورهاي رزمي کويت97
جدول 41 شناورهاي گشتي کويت98
جدول 42 شناورهاي آبي – خاکي کويت98
جدول 43 استعداد پرسنلي نيروهاي مسلح عمان از سال 2003 الي 2013103
جدول 44 بودجه نظامي عمان از سال 2003 الي 2012 ( ميليارد دلار )104
جدول 45 تانک هاي نيروي زميني عمان106
جدول 46 خودروهاي زرهي عمان107
جدول 47 ادوات توپخانه اي عمان107
جدول 48 تجهيزات ضدتانک عمان108
جدول 49 هواپيماهاي جنگنده عمان113
جدول 50 هواپيماهاي ترابري عمان114
جدول 51 هواپيماهاي آموزشي عمان115
جدول 52 بالگردهاي عمان115
جدول 53 سامانه هاي راداري عمان116
جدول 54 سامانه هاي راداري پدافندي عمان117
جدول 55 شناورهاي رزمي عمان119
جدول 56 شناورهاي گشتي عمان120
جدول 57 شناورهاي آبي – خاکي عمان121
جدول 58 استعداد پرسنلي نيروهاي مسلح قطر از سال 2003 الي 2013126
جدول 59 بودجه نظامي قطر از سال 2003 الي 2012 ( ميليارد دلار )127
جدول 60 تانک هاي نيروي زميني قطر129
جدول 61 خودروهاي زرهي قطر130
جدول 62 ادوات توپخانه اي قطر130
جدول 63 تجهيزات ضد تانک قطر131
جدول 64 هواپيماهاي جنگنده قطر134
جدول 65 هواپيماهاي ترابري قطر134
جدول 66 هواپيماهاي آموزشي قطر135
جدول 67 بالگردهاي قطر136
جدول 68 سامانه هاي موشکي قطر137
جدول 69 شناورهاي رزمي قطر138
جدول 70 شناورهاي گشتي قطر139
جدول 71 شناورهاي آبي- خاکي قطر140
جدول 72 استعداد پرسنلي نيروهاي مسلح بحرين از سال 2003 الي 2013145
جدول 73 بودجه نظامي بحرين از سال 2003 الي 2012 ( ميليون دلار )146
جدول 74 تانک هاي نيروي زميني بحرين148
جدول 75 خودروهاي زرهي بحرين148
جدول 76 ادوات توپخانه اي بحرين149
جدول 77 تجهيزات ضدتانک بحرين149
جدول 78 هواپيماهاي جنگنده بحرين152
جدول 79 هواپيماهاي ترابري بحرين153
جدول 80 هواپيماهاي آموزشي بحرين153
جدول 81 بالگردهاي بحرين153
جدول 82 سامانه هاي موشکي بحرين154
جدول 83 سامانه هاي راداري بحرين155
جدول 84 شناورهاي رزمي بحرين156
جدول 85 شناورهاي گشتي بحرين157
جدول 86 خريدهاي نظامي عربستان196
جدول 87 خريدهاي نظامي امارات197
جدول 88 خريدهاي نظامي کويت198
جدول 89 خريدهاي نظامي عمان198
جدول 90 خريدهاي نظامي قطر199
جدول 91 خريدهاي نظامي بحرين200
جدول 92 جدول مقايسه اي ادوات توپخانه اي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس217
فهرست تصاوير
عنوان صفحه
شکل 1 درجات نيروهاي مسلح عربستان سعودي28
شکل 2 تانک آبرامز M1A231
شکل 3 موقعيت چهار پايگاه هوايي راهبردي عربستان38
شکل 4 هواپيماي بمب افکن تورنادو نيروي هوايي عربستان39
شکل 5 جنگنده F.15 نيروي هوايي عربستان40
شکل 6 پايگاه هاي دريايي عربستان سعودي44
شکل 7 ناو رزمي ليتورال45
شکل 8 تانک لکرلک نيروي زميني امارات global military review62
شکل 9 جنگنده F.16 نيروي هوايي امارات67
شکل 10 هواپيماي ترابري c 17 امارات69
شکل 11 جنگنده F.16 مسلح امارات70
شکل 12 هواپيماي بدون سرنشين امارات73
شکل 13 اولين زن خلبان عرب در نيروي هوايي امارات76
شکل 14خودرو زرهي رزمي BMP-3 نيروي زميني کويت87
شکل 15 موقعيت پايگاه هاي هوايي کويت 90
شکل 16جنگنده هاي F.18 کويت91
شکل 17هواپيماي ترابري بوئينگ c-17 نيروي هوايي کويت92
شکل 18 ناوچه رزمي سنبوک کويت97
شکل 19 تانک Challenger-2 نيروي زميني عمان106
شکل 20 موقعيت پايگاه هاي هواي هوايي راهبردي عمان112
شکل 21 هواپيماي جنگنده F-16 C نيروي هوايي عمان113
شکل 22 هواپيماي ترابري سبک CASA 295M نيروي هوايي عمان114
شکل 23 تانک AMX- 30 نيروي زميني قطر129
شکل 24 پايگاه هاي هوايي قطر133
شکل 25 هواپيماي ترابري راهبردي C-17 نيروي هوايي قطر135
شکل 26 شناور رزمي بارزان نيروي دريايي قطر139
شکل 27 موقعيت پايگاه هاي هوايي بحرين151
شکل 28 هواپيماي F.16 نيروي هوايي بحرين واقع در پايگاه هوايي شيخ عيسي152
شکل 29 ناو هواپيمابر CVN75 نيروي دريايي آمريکا183
شکل 30 رزمايش مشترک امارات و فرانسه در سال 2012191
شکل 31 برد نيروي هوايي کشورهاي عضو شوراي همکاري220
شکل 32 برد شناسايي هواپيماهاي آواکس221
شکل 33 مسير مشارکت نيروي هوايي قطر در عمليات ليبي223
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 1 استعداد پرسنلي نيروهاي مسلح کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس26
نمودار 2 مقايسه استعداد نيروهاي مسلح کشورهاي عضو شوراي همکاري به تفکيک نيرو58
نمودار 3 بودجه نظامي کويت84
نمودار 4 بودجه نظامي عمان از سال 2001 الي 2012104
نمودار 5 بودجه نظامي قطر از سال 2001 الي 2012127
نمودار 6 بودجه نظامي بحرين از سال 2001 الي 2012146
نمودار 7 نيروهاي مسلح کشورهاي عضو شوراي همکاري216
نمودار 8 نمودار مقايسه اي تجهيزات زرهي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس217
نمودار 9 نمودار مقايسه اي بودجه نظامي ايران و کشورهاي عضو شوراي همکاري218

فهرست چارت هاي سازماني
عنوان صفحه
چارت سازماني 1 ساختار نيروهاي مسلح عربستان سعودي25
چارت سازماني 2 ساختار نيروي زميني عرستان سعودي30
چارت سازماني 3 ساختار نيروهاي مسلح امارات عربي متحده56
چارت سازماني 4 ساختار سازماني نيروي زميني امارات61
چارت سازماني 5 ساختار سازماني نيروي هوايي امارات66
چارت سازماني 6 ساختار سازماني نيروهاي مسلح کويت82
چارت سازماني 7 ساختار سازماني نيروي زميني کويت85
چارت سازماني 8 ساختار سازماني نيروهاي مسلح عمان102
چارت سازماني 9 ساختار سازماني نيروهاي مسلح عمان105
چارت سازماني 10 ساختار سازماني نيروهاي مسلح قطر125
چارت سازماني 11 ساختار سازماني نيروي زميني قطر128
چارت سازماني 12 ساختار سازماني نيروهاي مسلح بحرين144
چارت سازماني 13 ساختار سازماني نيروي زميني بحرين147
چارت سازماني 14ساختار سازماني نيروي سپر جزيره169

بخش اول
کليات و چارچوب نظري

فصل اول

طرح تحقيق

1-1 مقدمه و بيان مسئله
کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس به لحاظ جغرافيايي در يکي از مناطق حساس و ژئوپلوتيک جهان قرار گرفته اند که به سبب برخورداري از منابع غني انرژي ، همواره مورد توجه قدرت هاي بزرگ دنيا در اعصار مختلف بوده است . از سوي ديگر با توجه به ساختار حکومت در کشورهاي حاضر در منطقه آسياي جنوب غربي ، همواره منازعات سياسي و امنيتي بين کشورهاي حاضر در اين زير سيستم منطقه اي وجود داشته است .
پس از پيروزي انقلاب اسلامي در ايران و اعلام راهبرد صدور ارزش هاي انقلاب اسلامي به دنيا ، کشورهاي عضو شورا که پيش از انقلاب نيز رابطه اي همراه با رقابت با حکومت ايران داشتند ، دچار نوعي ترس از فراگيري ارزش هاي انقلابي در منطقه شده و به رقابت خصومت آميز با جمهوري اسلامي ايران پرداختند . از جمله اقدامات مهم کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس در مقابله با ايران و نيز منازعات منطقه اي ، تلاش در راستاي افزايش قدرت و توانمندي هاي نظامي با حمايت کشورهاي غربي بويژه آمريکا بوده است . در اين راستا کشورهاي عضو شورا در يک دهه گذشته نسبت به اتخاذ راهبردهاي دفاعي و نظامي مشترک و انفرادي اقدام نموده و با صرف هزينه هاي هنگفت نسبت به توسعه تجهيزات نظامي و دفاعي خود اقدام نموده اند . بر اين اساس ارتش‌هاي کشورهاي حاشيه خليج فارس به طور فزاينده‌اي رو به پويايي مي‌روند، که اين پويايي مديون تکنولوژي‌هاي متحول کننده و تکامل رويکرد‌هاي ناسيوناليستي و آموزشي در شوراي همکاري خليج فارس مي باشد.
در طول يک دهه گذشته، رهبران و افسران نظامي عرب حاشيه خليج فارس، رويکرد خود را از جلوگيري از منازعه تغيير داده و بر بازدارندگي ايران از گسترش نفوذ خود متمرکز شده‌اند و تصميم دارند در صورت لزوم به صورت فعال و با همکاري متحدين بين‌المللي از منطقه صيانت کنند. بر اين اساس کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس نسبت به انجام اقداماتي از جمله عقد پيمان هاي نظامي با کشورهاي غربي ، ايجاد سامانه دفاع موشکي يکپارچه ، همکاري با ناتو ، برگزاري رزمايش هاي مشترک و … اقدام نموده اند که در اين پژوهش تلاش مي گردد کليه جوانب اقدامات نظامي اين کشورها مورد بررسي قرار گرفته و ضمن مشخص نمودن ظرفيت نظامي هر يک از کشورهاي مذکور ، تهديدات متصوره عليه امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران نيز مورد واکاوي و تحقيق قرار گيرد .

در مجموع و بطور کلي هدف از اجراي اين پژوهش ، نيل به موارد مشروحه ذيل مي باشد :
– بررسي ابعاد مختلف اقدامات نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس
– بررسي قدرت نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس و ميزان تهديد نظامي اين شورا عليه امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران
– بررسي چگونگي و ميزان همکاري کشورهاي شوراي همکاري خليج فارس با نيروهاي فرامنطقه اي بويژه ايالات متحده آمريکا و تاثير آن بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران
1 -2 سئوال و فرضيه
1-2-1 سئوال پژوهش
اقدامات و برنامه هاي نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس از سال 2003 الي 2013 شامل چه مواردي بوده و اين اقدامات چه تاثيري بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران دارد ؟
1-2-2 فرضيه پژوهش
اقدامات نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس از جمله اجراي برنامه مدرنيزاسيون نيروهاي مسلح و خريد تسليحات پيشرفته نظامي ، همکاري با کشورهاي غربي ، برگزاري رزمايش هاي مشترک و … از طريق امنيتي نمودن منطقه و فراهم نمودن زمينه حضور نيروهاي فرامنطقه اي در مجاورت مرزهاي جمهوري اسلامي ايران ، بر امنيت ملي ايران در ابعاد مختلف بويژه بعد نظامي تاثيرگذار مي باشد .
1-2-3 متغيرهاي اصلي
متغير مستقل: اقدامات نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس ( از سال 2003 الي 2013 )
متغير وابسته: امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران
1-3 پيشينه بررسي موضوع در ايران و جهان
برابر بررسي هاي بعمل آمده ، با توجه به محدوديت هاي موجود و عدم وجود منابع معتبر فارسي در خصوص توانمندي ها و اقدامات نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس ، تا کنون بصورت ويژه در اين خصوص تحقيق و بررسي بعمل نيامده است و صرفاً پيرامون پايگاه هاي نظامي آمريکا در منطقه، حضور ناتو در خليج فارس و يا برخي موضوعات خاص بصورت کلي بررسي هايي صورت پذيرفته است .
اما مراکز تحقيقاتي و مطالعات راهبردي بين المللي از جمله “مرکز مطالعات راهبردي و بين المللي ” يا
Center for strategic & international studies با نام اختصاري ( CSIS ) و نيز موسسه مطالعات امنيت ملي رژيم صهيونيستي با نام اختصاري( INSS )، بطور ويژه و اختصاصي در زمينه توانمندي هاي نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس و نيز جمهوري اسلامي ايران گزارش هاي قابل توجهي را بصورت ساليانه منتشر مي نمايند که از جمله آنها مي توان به موارد مشروحه ذيل اشاره نمود که از آنها در راستاي نگارش تحقيق و جمع آوري اطلاعات مورد نياز بهره برداري گرديده است .
1-3-1 گزارش ساليانه THE GULF MILITARY BALANCE
در اين گزارش که بصورت ساليانه توسط موسسه تحقيقاتي CSIS منتشر مي گردد ، کليه اطلاعات مربوط به نيروهاي مسلح کشورهاي حوزه خليج فارس منتشر مي گردد و با ارائه جداول و نمودارهاي قابل توجه در هر زمينه ، نسبت به مقايسه وضعيت نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس اقدام مي نمايد .
1-3-2 گزارش GCC – Iran: Operational Analysis of Air, SAM and TBM Forces
در اين گزارش که در 180 صفحه در سال 2014 توسط موسسه تحقيقاتي CSIS منتشر گرديده است ، به بررسي و تحليل نيروي هوايي و پدافندي جمهوري اسلامي ايران و مقايسه آن با کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس پرداخته شده و با ارائه اطلاعات لازم ، نسبت به تحليل اوضاع منطقه خليج فارس پرداخته است .
1-3-3 گزارش Improving the US-GCC Security Partnership Planning for the Future
در اين گزارش که در 56 صفحه در آوريل سال 2014 توسط موسسه تحقيقاتي CSIS منتشر گرديده است، ضمن بررسي روابط امنيتي آمريکا و کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس ، توانمندي هاي نظامي کشورهاي حوزه خليج فارس به اضافه کشور يمن در تمام ابعاد نيروي انساني ، تجهيزاني ، بودجه و … مورد بررسي و مقايسه قرار گرفته و در بررسي مقايسه اي انجام شده ، کشورهاي عضو شوراي همکاري به صورت يک کل واحد نيز در نظر گرفته شده اند .
1-3-4 گزارش Evolving Threats and Strategic Partnership in the Gulf
در اين گزارش که در 163 صفحه در ماه مي سال 2014 توسط موسسه تحقيقاتي CSIS منتشر گرديده است ، ضمن اشاره به همکاري هاي راهبردي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس ، به ارزيابي تهديدات جمهوري اسلامي ايران عليه کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس و نيز تهديدات اين کشورها عليه جمهوري اسلامي ايران پرداخته است .

1-3-5 گزارشThe Gulf Military Balance Volume I: The Conventional and Asymmetric Dimensions
در اين گزارش که در 307 صفحه در ژانويه سال 2014 توسط موسسه تحقيقاتي CSIS منتشر گرديده است ، به توانمندي هاي نظامي متقارن و نامتقارن جمهوري اسلامي ايران اشاره شده و با توانمندي نظامي ساير کشورهاي حوزه خليج فارس مقايسه گرديده است .
1-3-6 گزارش The Gulf Military Balance Volume II: The Missile and Nuclear Dimensions
در اين گزارش که در 255 صفحه در سال 2014 توسط موسسه تحقيقاتي CSIS منتشر گرديده است ، به قدرت موشکي کشورهاي حوزه خليج فارس پرداخته شده و ضمن تاکيد بر توانمندي هسته اي ايران ، سياست هاي آمريکا در منطقه و حتي احتمال حمله پيش دستانه به جمهوري اسلامي ايران تشريح گرديده است .
1-3-7 گزارش The Gulf Military Balance Volume III: The Gulf and the Arabian Peninsula
در اين گزارش که در 378 صفحه در سپتامبر سال 2013 توسط موسسه تحقيقاتي CSIS منتشر گرديده است ، به تفکيک نسبت به بررسي توانمندي نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس پرداخته شده و در ضمن رابطه هر يک از اين کشورها با جمهوري اسلامي ايران و نيز با آمريکا مورد بررسي قرار گرفته است .
1-3-8 گزارش ساليانه موسسه مطالعاتي INSS
موسسه مطالعاتي INSS همه ساله نسبت به انتشار گزارش راهبردي در حد 20 الي 25 صفحه در خصوص آخرين وضعيت نظامي کشورهاي منطقه خاورميانه اقدام و در اين گزارش نسبت به ارائه آمارکابردي از وضعيت نظامي هر کشور جهت تحليل وضعيت نظامي کشورهاي مورد علاقه اقدام نموده است . در راستاي نگارش تحقيق حاضر ، گزارش هاي ساليانه کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس مورد بهره برداري قرار گرفته است .
1-4 روش شناسي
تحقيق از نظر روش‌شناسي، رويکردي تحليلي-تبييني دارد و از طريق بررسي آمارها و اطلاعات موجود در خصوص توانمندي و اقدامات نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس ، به تحليل تهديدات متصوره از اين اقدامات عليه جمهوري اسلامي ايران مي پردازد .
در اين تحقيق عمدتاً از منابع مختلفي به صورت كتاب، مقاله، روزنامه، نشريات علمي، سخنراني‌ها و منابع اينترنتي استفاده شده است .
1-5 تعريف مفاهيم و واژگان اختصاصي طرح
1-5-1 شوراي همکاري خليج فارس
شوراي همکاري خليج فارس در سال 1981 با عضويت کشورهاي حاشيه جنوبي خليج فارس شامل عربستان سعودي ، کويت ، امارات عربي متحده ، قطر ، عمان و بحرين تشکيل شده است . اساسنامه شوراي همکاري خليج فارس در بيست و دو ماده نوشته شده است . ارکان اصلي شوراي همکاري خليج فارس شامل شوراي عالي و يک هيئت تابعه با نام هيئت حل اختلاف ، شوراي وزارتي ( شوراي وزيران ) و دفتر دبير کل مي باشد. شوراي عالي متشکل از سران شش کشور عضو است که رياست آن بطور متناوب و بر حسب حروف الفبا است و بالاترين مرکز قدرت در شوراست که سالي دو بار تشکيل جلسه مي دهد . شوراي وزيران هر سه ماه يک بار تشکيل جلسه مي دهد و عمده فعاليت آن مربوط به وزراي امور خارجه است . دبير کل شورا نيز با پيشنهاد شوراي وزيران و تصويب شوراي عالي براي يک دوره سه ساله انتخاب مي شود .
1-5-2 اقدامات نظامي
اقدامات نظامي به کليه فعاليت هاي داخلي و خارجي نظامي يک کشور اعم از سازمان و ساختار نيروهاي
مسلح ، آمايش سرزميني ، برگزاري رزمايش هاي داخلي و بين المللي ، عضويت در سازمان هاي نظامي ، روابط نظامي با کشورهاي منطقه اي و فرامنطقه اي و انجام هرگونه عمليات نظامي اطلاق مي گردد .
1-5-3 امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران
مقوله کلي امنيت را مي‏توان به احساس آزادي و رهايي از ترس يا “احساس ايمني” که ناظر بر امنيت مادي و رواني است اطلاق کرد که در آن صورت موجب استقلال رأي يک ملت و دولت گشته و توانايي مقابله با دخالت بيگانگان و نيروهاي خارجي را در امور داخلي خواهد داشت. ‏در اين خصوص در بخش چهارم پايان نامه به تفصيل توضيحاتي ارائه گرديده است .
1-6 مشکلات و تنگناهاي احتمالي تحقيق
با عنايت به اينکه عموماً اطلاعات مربوط به فعاليت هاي نظامي کشورهاي منطقه خليج فارس داراي
طبقه بندي مي باشد ، جمع آوري اطلاعات دقيق و بروز نيازمند بررسي گسترده اخبار منتشره و تطبيق آنها با يکديگر بوده است ، لذا محقق در جمع آوري داده هاي مورد نياز با محدوديت مواجه بوده و از منابع آشکار مختلف استفاده نموده است .

1-7 سازماندهي پژوهش
بخش اول : طرح تحقيق و چارچوب نظري
فصل اول: طرح تحقيق
فصل دوم: چارچوب نظري ( موازنه قوا )
بخش دوم : ساختار و سازمان نيروهاي مسلح کشورهاي شوراي همکاري خليج فارس
فصل اول : ساختار و سازمان نيروهاي مسلح عربستان سعودي
فصل دوم: ساختار و سازمان نيروهاي مسلح امارات عربي متحده
فصل سوم : ساختار و سازمان نيروهاي مسلح کويت
فصل چهارم: ساختار و سازمان نيروهاي مسلح عمان
فصل پنجم : ساختار و سازمان نيروهاي مسلح قطر
فصل ششم : ساختار و سازمان نيروهاي مسلح بحرين
بخش سوم : اقدامات نظامي کشورهاي شوراي همکاري خليج فارس از سال 2003 الي 2013
فصل اول : همکاري هاي نظامي کشورهاي عضو شورا با يکديگر
– بررسي بيانيه رياض
– نيروي سپرجزيره
– برگزاري رزمايش هاي مشترک
– سامانه دفاع موشکي يکپارچه
فصل دوم: همکاري هاي نظامي کشورهاي عضو شورا با کشورهاي غربي
– واگذاري پايگاه هاي نظامي به کشورهاي غربي
– برگزاري رزمايش هاي مشترک
– همکاري با ناتو
– برگزاري نمايشگاه هاي دفاعي
– خريدهاي تسليحاتي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس
– حضور نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس درماموريت هاي
بين المللي
بخش چهارم : تاثير اقدامات نظامي شوراي همکاري خليج فارس بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران
فصل اول : مفهوم شناسي تهديدات امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران
فصل دوم: بررسي چگونگي تاثير اقدامات و بر نامه هاي نظامي کشورهاي عضو شوراي همکاري
خليج فارس بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران
– نتيجه و پيشنهادات

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل دوم
چارچوب نظري

مقدمه
همان گونه که مرشايمر به درستي اشاره مي نمايد، بدون وجود نظريه تسهيل کننده و سامان بخش
نميتوان درک درستي از جهان پيچيده اطراف پيدا نمود(Mearsheimer,2001:9).بنابراين براي درک بهتر واقعيت ها و سامان دهي پديده ها چاره اي جزء انتخاب نظريه نداريم.
پس از پيروزي انقلاب شکوهمند اسلامي در سال 1357 ، کشورهاي عربي حاشيه جنوبي خليج فارس از بروز انقلابي با ريشه هاي مذهبي مبتني بر تشيع در کشوري برخوردار از منابع انساني ، منابع زيرزميني ، نيروهاي مسلح قوي و رهبري واحد مواجه شده و هم زمان با ماه هاي آغازين جنگ تحميلي عليه ايران ، بمنظور افزايش همکاري هاي امنيتي و نظامي بين کشورهاي حوزه جنوبي خليج فارس و مقابله با افزايش قدرت منطقه اي ايران و تاثيرگذاري آن بر ساختار حکومتي خود ، نسبت به تشکيل شوراي همکاري
خليج فارس اقدام نمودنده و با گذشت 34 سال از عمر شوراي مذکور و از طرفي اثبات عدم وجود هرگونه نيات تهاجمي در دکترين نظامي و دفاعي جمهوري اسلامي ايران ، اين کشورها با تحريک کشورهاي غربي بويژه آمريکا و نيز لابي صهيونيستي و اجراي سناريوهاي مختلف ايران هراسي ، همواره به افزايش قدرت نظامي در برابر جمهوري اسلامي ايران پرداخته و در طول يک دهه گذشته نيز بر اقدامات نظامي خود افزوده اند .
با توجه به اين جمله کنت والتز که مي گويد : ” سياست موازنه قدرت هر زماني که دو پيش شرط وجود داشته باشد حکم فرما خواهد بود ، يکي اينکه نظم نظام آنارشيک باشد و ديگري اينکه نظام پر از واحدهايي باشد که به دنبال بقاء باشند “( Waltz, 1979: 12) و منطقه خليج فارس نيز کاملاً دو پيش شرط مذکور را دارا مي باشد ، بهترين نظريه جهت تبيين اين نوع رفتارکشورهاي عضو شوراي همکاري
خليج فارس را مي توان نظريه ” موازنه قوا ” عنوان نمود که بخوبي دلايل اقدامات نظامي کشورهاي عربي حوزه جنوبي خليج فارس را تشريح مي نمايد . از طرفي کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج فارس دليل افزايش اقدامات نظامي خود و عقد قراردادهاي دفاعي با کشورهاي غربي را ، تهديدات ايران بواسطه تلاش جهت دستيابي به تکنولوژي هسته اي و نيز سامانه هاي موشکي دوربرد و ميان برد پيشرفته و همچنين تلاش ايران براي صدور ارزش هاي انقلاب اسلامي عنوان نموده اند که اين موضوع را نيز مي توان بر اساس نظريه “موازنه تهديد” بخوبي تبيين نمود وليکن آنچه مسلم است ، نظريه غالب در منطقه خليج فارس، همانا نظريه موازنه قوا مي باشد . در اين فصل بصورت خلاصه نسبت به تشريح نظريه موازنه قوا و نيز نظريه موازنه تهديد اقدام مي گردد .

1-2 نظريه موازنه قوا
يکي از مهمترين نظريه هاي سامان بخش روابط بين الملل ، نظريه موازنه قوا است که پس از گذشت سال ها از مطرح شدن اين نظريه ، همچنان و بويژه در منطقه غرب آسيا و خليج فارس توانايي تبيين رفتار حکومت ها را دارا مي باشد . در اين قسمت نسبت به توضيح نظريه توازن قوا اقدام مي گردد .


پاسخی بگذارید